Strona · s. 10strona oryginału ↗
Kłosy
Слово Просвіти, №48 за 2017 рік
Roman HORAK, Lwów. Zakończenie. Początek w nr 47 z 2017 roku. Ponury budynek instytutu pedagogicznego, znajdujący się na początku ulicy Zielonej, w którym niegdyś mieściła się polska jednostka wojskowa, przerażał ją. Dziwiły ją wysokie sufity, szerokie korytarze, ale pamiętając wskazówki partyjnego organizatora, nie okazywała tego i udawała, jakby wszystko to było dla niej zwyczajne i nic nie mogło jej zadziwić. Przypomniała sobie, jak pewien mężczyzna, wprawdzie nieco podchmielony, opowiadał innemu w przedziale, kiedy do Lwowa weszła armia radziecka i ciekawi ludzie otoczyli czołgistę, zaczynając wypytywać, jak tam u nich jest, czy wszystkiego wystarcza. A ten czołgista, zapewne poinstruowany, tak jak ona, przez partyjnego organizatora, odpowiadał, że u nich wszystkiego jest pod dostatkiem, a nawet z nadmiarem. Wtedy jakiś mądrala zapytał, czy mają cytryny, a żołnierz odparł, że mają ich bardzo dużo. Produkuje je jedna fabryka w Rostowie, skąd pochodzi, a druga w Moskwie i jeszcze kilka fabryk tego typu jest w budowie. Ten człowiek, który opowiadał o tym przypadku, oburzał się, jak źle instruują ludzi, którzy jadą na Zachód. Maria długo nie mogła znaleźć sobie koleżanek. Na roku nie było miejscowych dziewcząt, a te, które były na innych wydziałach, z którymi widywała się w bibliotece i w akademiku, stroniły od niej i unikały rozmów na jakikolwiek temat. Czuła, że była dla nich obca. Bywało i tak, że kilka razy rwała się, by rzucić wszystko i pojechać do domu, ale myśl o kołchozie powstrzymywała ją. Nie mogła sobie wyobrazić, jak ona — z szewczenkowskich stron, po ukończeniu instytutu będzie wykładać język rosyjski i literaturę. Jej koleżanki ze studiów nawet cieszyły się, że będą wykładać rosyjski. Opowiadały, że nauczycielom rosyjskiego w pierwszej kolejności dają mieszkania, dopłacają pewną sumę pieniędzy, mają przywileje przed innymi wykładowcami. Mówiły, że studentki rosyjskiego oddziału instytutu są swoistymi arystokratkami, bo przyjmują najlepsze spośród tych, które zdają. A na ukraiński oddział przyjmują gorsze, dlatego w szkole nauczyciele języka rosyjskiego o kilka głów przewyższają nauczycieli języka ukraińskiego. Bolało ją to… Na roku wszystkie przedmioty wykładano tylko po rosyjsku i wymagano od nich, aby nie tylko w instytucie, ale także w akademiku i w życiu codziennym rozmawiały po rosyjsku. Przeważająca większość jej współstudentek była, jak same o sobie mówiły, z rosyjskich guberni, a także Żydówki, które zresztą się do tego nie przyznawały. Wyraźnie wyróżniały się wśród studentów we wszystkim: przede wszystkim lepiej i ze smakiem się ubierały, były we wszystkim bardziej postępowe, były wykształcone. Czy słuszna nasza, czy błędna droga? Czy praca nasza podźwignie, popchnie Nasz lud, czy, jak kaleka ta beznoga, On w tym kalectwie żyć będzie i uschnie? I czemu odstępców u nas tak wiele? I czemu dla nich odstępstwo nie straszne? Czemu rodzimy sztandar nie ciągnie ich do swego? Czemu pracować na rodzimej niwie — wstyd? Ale nie wstyd w najmie u obcego? I czemu jeden na rodzimej niwie widok: Nieład, zawiść i pycha pusta, I służba wrogowi, który z nas jeszcze drwi? Zeszyt kończył się wierszem również Iwana Franki: I jakież ty masz prawo, czaszko niedobita, o swoje zbawienie dbać, tam, gdzie ginie milion? To z poematu „Iwan Wyszeński”. Potem, kiedy wspominała, wydawało jej się, że upodabniała się do Neli Riczyńskiej — bohaterki powieści Iryny Wilde „Siostry Riczyńskie”, kiedy ta czytała dziennik skazanego na śmierć nacjonalisty Markijana Iwaszkowa. Egzaminy państwowe Maria zdała na celująco. Teraz pozostało doczekać się wydania dyplomu i skierowania do pracy. Według wstępnego podziału zostawiano ją na katedrze języka rosyjskiego w instytucie. Rekomendowała i nalegała na to Myrosława Hułady, partyjna kuratorka jej grupy. Przedtem otrzymała list od Andrija, syna Hanny Mykołajiwny, który wrócił z łagrów do domu. Informował, że koniecznie razem z mamą przyjedzie na uroczystość, kiedy będą wręczać dyplom. Chodziła jak we mgle. Jeszcze kilka dni i stanie się jedną z tych, podobnych do Myrosławy Hułady — będzie kłamać sobie i uczyć kłamać innych. Ona, która zawsze pamiętała o Warce, o kłosach żyta, podniesionych na polnej drodze. Ona, która z szewczenkowskich stron! Dawali jej czerwony dyplom i zobowiązali przed absolwentami do wypowiedzenia słowa wdzięczności „naszej partii i naszemu rządowi” za to, że ona, dziewczyna z szewczenkowskich stron, gdzie ludzie, którzy czarniejsi od czarnej ziemi niegdyś błąkali się, szli na pańszczyznę z dziećmi, gdzie było piekło, pod gwiazdą władzy radzieckiej doczekała się szczęśliwego życia. Powiedziano jej nawet, że z tej okazji może założyć wyszywaną koszulę i że z gazety „Wilna Ukrajina” (Panie, wybacz temu, kto wymyślił taką drwiącą nazwę!) przyjdzie fotograf, który koniecznie sfotografuje ten moment, kiedy będą jej wręczać dyplom, a jej wystąpienie (tekst którego był uzgodniony z biurem partyjnym wydziału) potem przekażą przez radio obwodowe. Tego dnia założyła wyszywaną koszulę Sofii. Kiedy wręczali jej dyplom, orkiestra grała tusz, ktoś z pierwszoroczniaków podarował kwiaty, ona nagle zobaczyła, jak z sali szła do niej Hanna Mykołajiwna z synem Andrijem (poznała go ze zdjęcia) i niosła bukiet z jeszcze niedojrzałego żyta. Pod Marią zachwiała się ziemia. Zobaczyła ojca, który zginął na wojnie, swoją koleżankę Warkę, która stała w otoczeniu swoich bliskich, którzy pomarli z głodu, zobaczyła te kłosy żyta, które podniosła na polnej drodze w Moryńcach. Zobaczyła swoją zniszczoną wieś i współmieszkańców, z których każdy w rękach trzymał po żytnim kłosie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
