Strona · s. 14strona oryginału ↗
Portret Hnatiuka pędzla Bojczuka. W 135. rocznicę urodzin artysty
Слово Просвіти, №48 за 2017 рік
Romana Czeremszynska, współzałożycielka, dyrektor Etnograficzno-Pamiętnikarskiego Muzeum Wołodymyra Hnatiuka, wieś Wełesniw, rejon monasterzyski, Tarnopolszczyzna. Jako 16-letni młodzieniec Mychajło Bojczuk trafił do Lwowa, zatrudnił się w studiu artystycznym. Właśnie tutaj w 1898 roku artyści Iwan Trusz, Julian Pankewycz, krajan z Ustia-Zełenoho, oraz architekt Wasyl Nahirnyj założyli „Towarzystwo dla rozwoju ruskiej sztuki”. Z pomocą Mychajłowi Bojczukowi przyszło Naukowe Towarzystwo imienia Szewczenki, któremu od 1897 roku przewodniczył Mychajło Hruszewski, zapewniając zdolnemu młodzieńcowi wsparcie materialne, aby mógł kontynuować studia w Wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych. Po półtorarocznej nauce, na żądanie NTSz w 1900 roku musiał przenieść się na studia do Krakowa. Tutaj wstępuje do Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, którą ukończył w 1905 roku. Oprócz tego warto odnotować pełną poświęcenia rolę metropolity Andrzeja Szeptyckiego jako mecenasa. W tym czasie doszło do jego znajomości z Mychajłem Bojczukiem, który przypadł mu do gustu, gdyż był żarliwym, utalentowanym artystą. Mychajło Bojczuk zbliża się do swoich krajanów — poety i malarza Bohdana Łepkiego, artysty Juliana Pankewycza, etnografa i folklorysty Wołodymyra Hnatiuka. Może dla wielbicieli dorobku twórczego Mychajła Bojczuka, który jest dziś bardzo skromny, bo wszystko zostało zniszczone, sensacją będzie to, że jednak zachowała się jedna praca olejna — portret akademika Wołodymyra Hnatiuka, która wyszła spod pędzla wielkiego mistrza. Portret namalowany został zapewne w okresie, gdy Mychajło Bojczuk studiował w Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Wtedy często spotykał się z Wołodymyrem Hnatiukiem — sekretarzem Naukowego Towarzystwa imienia Szewczenki, gdyż Bojczuk uczył się za środki tej instytucji. Na portrecie artysta przedstawił 30-letniego uczonego w jego gabinecie pracy. Młody uczony siedzi przy stole w głębokiej zadumie z piórem w ręku, oderwawszy się na chwilę od pilnej pracy nad nową pracą naukową czy zbiorem folkloru. Ta praca Mychajła Bojczuka do jesieni 1965 roku przechowywana była we Lwowie u krewnych Wołodymyra Hnatiuka – szwagra Iwana Bodnara (byłego wykładowcy gimnazjum tarnopolskiego — R. Cz.) i jego zięcia — ukraińskiego artysty Hryhorija Smolskiego, który zresztą odrestaurował ten portret. Jesienią 1965 roku wyjęli portret ze wspaniałej ramy bagietowej i przekazali go Ukraińcowi z Preszowa Mykole Muszyncie (wschodnia Słowacja), u którego przechowuje się on do dziś. A ramę, która pozostała po pracy Mychajła Bojczuka, przywieziono wraz z innymi pamiątkami rodziny Wołodymyra Hnatiuka do jego muzeum w Wełesnewie. Umieszczono w niej kolorową kopię, którą namalował z reprodukcji portretu uczonego lwowski artysta Bohdan Romanec i podarował domowi akademika w dniach obchodów 100-lecia urodzin Wołodymyra Hnatiuka w maju 1971 roku. Wszystkie dzieła niezrównanego mistrza władza starała się zniszczyć. Tak w Muzeum Narodowym we Lwowie, gdzie M. Bojczuk pracował na początku XX wieku, wycofano do specjalnego funduszu i zniszczono, zgodnie z dokumentami, wszystkie dzieła z ustalonym autorstwem M. Bojczuka. Cudem zachowało się kilka prac, które na początku lat 80. XX wieku, dzięki współczesnej mistrza i jego znajomej, zostały zidentyfikowane jako prace Mychajła Lwowycza. Dziś zbiory Muzeum Narodowego we Lwowie liczą czternaście dzieł M. Bojczuka: cztery ikony i dziesięć rysunków wykonanych na papierze gwaszem. Mamy nadzieję, że jeden z najbardziej autorytatywnych i największych znawców Hnatiuka na świecie, akademik NAN Ukrainy Mykoła Muszynka, przekaże portret Wołodymyra Hnatiuka pędzla Mychajła Bojczuka, który będzie mieścił się w swojej ramie. I już na zawsze zamieszka w gabinecie pracy Wołodymyra Hnatiuka w jego muzeum w Wełesnewie. Z okazji 125. rocznicy urodzin Mychajła Bojczuka, za środki Romany i Ostapa Czeremszynskich oraz dzięki wsparciu wydawcy Wasyla Balucha z Tarnopola, ujrzało światło dzienne 1000 pocztówek z portretem Wołodymyra Hnatiuka, który namalował artysta M. Bojczuk — tegoroczny jubilat.
155 lat temu, 24 listopada 1862 roku, w miasteczku Horodyszcze nad rozmarzoną Olszanką urodził się Iwan Szczohołiw. Utalentowany młodzieniec nie zdobył gruntownego wykształcenia, ponieważ pochodził z niezamożnej rodziny. Uniwersytetami stały się książki, które czytał wszystkie, jakie tylko wpadały mu w ręce. Najbardziej szanował „Kobziarza” Szewczenki, czytać go nie przestawał do końca swoich dni. Pochodząc z ludu, dobrze znał życie w jego troskach i radościach, i już od siedemnastego roku życia zaczął brać udział w amatorskich przedstawieniach w Krzemieńczuku, Charkowie i Jekaterynosławiu (obecnie Dniepr). Wtedy narodowe życie kulturalno-artystyczne na Ukrainie dopiero się budziło. I nasz krajan był jednym z uczestników tego przebudzenia, współpracownikiem fundatorów rodzimego teatru Marka Kropywnyckiego, Mychajła Staryckiego, braci Tobilewyczów, z którymi łączyły go nie tylko dobre relacje międzyludzkie, ale i twórcza współpraca. Już pierwsza sztuka Iwana Tohobocznego (takie nazwisko literackie), napisana w 1885 roku („Świńskie serce”) i wystawiona na scenie charkowskiego teatru, miała niemały sukces u widzów. Jedną z ról w niej wykonywał autor. Od tego czasu rozpoczęła się błyskotliwa kariera teatralna Szczohołiwa, której rozkwit przypadł na przełom XIX i XX wieku. Był organizatorem i kierownikiem zespołu teatralnego w Charkowie, który przez kilka lat z powodzeniem koncertował w dużych miastach Imperium Rosyjskiego. Właśnie w tym okresie Tohoboczny pisze najlepsze sztuki: „Zagubiony raj” i „Żydówka-wychrzta” (1896 r.), „Duszołupy” (1898 r., według motywów francuskiego pisarza Émile’a Zoli „Teresa Raquin”), „Matka-służebnica” oraz „Kochajcie się, czarnobrewe” (obie według poematów T. Szewczenki „Służebnica” i „Kateryna”). Jego sztuki „Bojownicy o marzenia” (1903 r.) oraz „Buntownicy” (1906 r.) zalicza się do realistycznego dramatu społecznego, a w „Czarownicy” (1905 r.) oraz „Śmierci za wolność” (1921 r.) przedstawiono rewolucyjne wydarzenia lat 1905—1906 i 1917. Ogółem Iwan Szczohołiw-Tohoboczny napisał ponad 30 sztuk, z nich około dziesięciu — według motywów utworów znanych pisarzy. Po 1917 roku życie mieszkańca Horodyszcza drastycznie się zmieniło, powraca w rodzinne strony, pracuje w przedsiębiorstwach Steblewa i Korsunia jako reżyser placówek kulturalno-oświatowych, angażuje miejscową ludność w sztukę teatralną. Potem przeprowadza się do Irpienia, gdzie zmarł 9 października 1933 roku. Imię Iwana Szczohołiwa-Tohobocznego jest niesprawiedliwie zapomniane. Dotyczy to przede wszystkim jego przebogatej twórczości, która odzwierciedla całą epokę historyczną. Być w tamtych czasach ukraińskim inteligentem, a tym bardziej pisarzem, było nie tylko nieprestiżowo, ale i niebezpiecznie. Należy więc tylko podziękować naszemu krajanowi za patriotyzm, za to, że budził świadomość narodową. I choć ostatni raz jego utwory wydawano równo 45 lat temu, one jeszcze trafią do widza zarówno w wykonaniu scenicznym, jak i jako porywające filmy fabularne. Prawdziwy talent jest nieśmiertelny. Wybitny ukraiński malarz, wielki mistrz sztuki monumentalnej i sztalugowej Mychajło Lwowycz Bojczuk urodził się 30 października 1882 roku we wsi Romanówka w rejonie trembowelskim na Tarnopolszczyźnie, w wielkiej chłopskiej rodzinie. Uczył się w miejscowej szkole wiejskiej. Jej dyrektor Kowalewski, widząc zdolności i wielką miłość do malowania, przekonał ojca, by oddał starszego syna na dalsze studia.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
