Strona · s. 4strona oryginału ↗
Jaki ma być ukraiński kalendarz?
Слово Просвіти, №48 за 2017 рік
W tych dniach Ukraina i cały demokratyczny świat czczą pamięć o 7 milionach ofiar Hołodomoru — ludobójstwa narodu ukraińskiego, dokonanego przez komunistyczną władzę sowiecką w latach 1932—1933. Na terenie Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” odbyły się uroczystości żałobne z udziałem najważniejszych osób w państwie, przedstawicieli wszystkich wyznań religijnych, społeczeństwa, mediów oraz gości stolicy. A w przeddzień w Memoriałe otwarto wystawę „Przerwane koło”. Współorganizatorami wystawy są: Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Narodowa Biblioteka Historyczna Ukrainy, Centralne Państwowe Archiwum Filmowe, Fotograficzne i Fonograficzne Ukrainy im. H. S. Pszenycznego, Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Narodowe Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, Centralne Państwowe Archiwum Wyższych Organów Władzy i Administracji Ukrainy, Państwowe Archiwum Obwodu Winnickiego. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Czym jest święto? Czy jest miejsce na święta w naszym życiu? Jakie święta są najważniejsze dla każdego z nas? Co świętują Ukraińcy dzisiaj? Próbując znaleźć odpowiedzi na te pytania, pracownicy naukowi Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” przeanalizowali stan świąt kalendarzowych na Ukrainie. Niestety, dla znacznej części Ukraińców „świętych” świąt już nie pozostało, a święta kalendarzowe straciły swoją sakralność. Świętujemy wszystko: sowieckie, cerkiewne, europejskie i nie próbujemy zrozumieć — dlaczego. Składamy życzenia kobietom 8 marca, bo tak trzeba, żeby coś podarować właśnie tego dnia. Nie wiemy, co ze sobą zrobić 1 i 2 maja, bo nie wszyscy mają ogródki, więc jedziemy na szaszłyki. Kibicujemy 9 maja, bo „dziadkowie walczyli”. Malujemy jajka i idziemy do cerkwi na Wielkanoc, dlaczego malujemy i po co idziemy, też nie wiadomo. Jak szaleni szukamy prezentów przed Nowym Rokiem. I tak przez dziesięciolecia. Nie rozpoznają siebie w tym wykazie tylko ci, którzy urodzili się w tej części Ukrainy, którą ominęło ludobójstwo. Dzisiaj Ukraina wkracza na inną drogę — prawdziwej niepodległości. Pierwszym krokiem na tej drodze jest pozbycie się sowieckiej przeszłości. Organy władzy państwowej rozpoczęły proces dekomunizacji i o ile „leninopad” Ukraińcy poparli, to dekomunizacja świąt wywołała falę emocji. Eksponaty nowej wystawy pokazują, jak władza sowiecka pozbywała się tradycyjnych ukraińskich świąt, wprowadzając własne. Nowa ekspozycja to szczera rozmowa o tym, jakimi mieliśmy się stać i jakimi stali się Ukraińcy w wyniku wprowadzenia tych świąt, jaki cel realizowali sowieccy przywódcy, wprowadzając każde z nich. „Przerwane koło” to próba skłonienia każdego do zastanowienia się, kim jest, zrozumienia, kim są Ukraińcy i co jest nasze. „Hołodomor to nie tylko morderstwo fizyczne, morderstwo z głodu. To niszczenie mentalności, moralności, duchowości, tradycji, zwyczajów, obrzędów. W pracy muzeum często odzwierciedlamy różne aspekty Hołodomoru-ludobójstwa. Dzisiaj prezentujemy wystawę „Przerwane koło”. Jest ona poświęcona kalendarzowi. Potem aspirantura i od 1958 roku pracuje w Instytucie Językoznawstwa NAN Ukrainy, a od 1991 roku — w Instytucie Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, gdzie w latach 1998—2008 był dyrektorem, a potem kierownikiem działu historii i gramatyki. Z jego inicjatywy w 2001 roku zaczął ukazywać się akademicki czasopismo instytutu „Język ukraiński”, którego był redaktorem naczelnym. Badacz języków staroruskiego i starosłowiańskiego, historii, dialektów i onomastyki języka ukraińskiego, historii ukraińskiego języka literackiego, historii ukraińskiej lingwistyki, problemów języka ukraińskiego jako konfesyjnego itp. Przygotował do wydania i zbadał 25 tomów „Zabytków języka ukraińskiego”, w szczególności „Leksykon słowianoruski” Pamwy Beryndy (1627), „Leksykon…” L. Zyzania (1596), „Synonim słowianoruski” (XVII w.), „Słownik języka ukraińskiego” P. Biłeckiego-Nosenki (1838—1843), „Leksykon słowiano-łaciński” J. Sławynieckiego i A. Koreckiego-Satanowskiego (XVII w.), „Elementarz” Iwana Fedorowa (1574), „Gramatykę…” M. Smotryckiego (1619), „Gramatykę…” L. Zyzania (1596), „Kijowskie karty głagolickie” (X w.). Inicjował pracę nad nową niesowiecką ukraińską pisownią, której rezultatem stał się „Projekt pisowni” z 1999 roku, który tak i nie został przyjęty w atmosferze prezydentury L. Kuczmy. Zmarł w swojej rodzinnej wsi 26 listopada w 84. roku życia. Tamże, we wsi Dowhe w rejonie irszawskim, w cerkwi św. Eliasza 27 listopada odbyła się ceremonia pożegnania. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki głęboko przeżywa stratę, jaką poniosła ukraińska nauka, i szczerze smuci się po wybitnym językoznawcy, wybitnym Ukraińcu Wasylu Wasylowyczu Nimczuku. Składamy głębokie kondolencje kolegom, uczniom, przyjaciołom, bliskim i rodzinie zmarłego. Kalendarz, który zmienili, siłą wprowadzili nowe święta. Dlaczego to było tak ważne dla komunistów? Dlatego, że w kalendarzu odzwierciedlony jest tryb życia, a go właśnie pragnęli zmienić. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej zainicjował zmiany w kalendarzu. I jaki on będzie, zależy od nas” — podkreśliła, otwierając wystawę, dyrektor generalna Narodowego Muzeum „Memoriał ofiar Hołodomoru” Ołesia Stasiuk. „Co roku, stawiając świecę pamięci na 15. piętrze swojego budynku, wyglądam w okna budynków naprzeciwko, ile świec w te żałobne dni jest na parapetach innych ludzi. Niestety, bardzo mało. Ale jestem pewna, że każda rodzina ma ogromne straty. Moja mama urodziła się w 1941 roku i umierała z głodu w 1947. Ale już w trumnie ożyła, ponieważ spadła na nią łza jej matki i dusza powróciła do życia. Babcia nie opowiadała o tych strasznych wydarzeniach, bo wszyscy się baliśmy, gdyż żyliśmy w totalitarnym państwie, które karało bezlitośnie. Nasze kalendarze zaczęto niszczyć w XVII wieku. Rosyjska cerkiew dyktowała, jakich świętych wspominać, jakie święta świętować. Obecnie koniecznie trzeba wspomnieć o wszystkich naszych stratach, starać się być dla siebie nawzajem bardziej szanującymi i życzliwszymi” — zaznaczyła zastępca dyrektora ds. naukowych Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy Ludmyła Chaucha. Wśród zaprezentowanych eksponatów: „Dziennik chutorzanina” (1911 r.), „Poradnik rolniczy” (1915 i 1916 r.), „Kijowski kalendarz ludowy” (1915 r.), „Sowiecki kalendarz” (1920 r.), „Kalendarz antyreligijny” (1939 r.), „Kalendarz-informator” (1945 r.), numery czasopisma „Barwinok” z różnych lat, zbiór „Dwanaście miesięcy” wydawnictwa „Weselka” (1982 i 1984 r.), „Kalendarz ludowy” (1995 r.). Także w tych dniach w stolicy odbyły się: „Międzynarodowa konferencja naukowo-praktyczna „Problemy badania Hołodomoru w XXI wieku: liczby, źródła, wnioski”; spotkanie ze świadkami Hołodomoru — Mykołą Onyszczenkiem, Zynowijem Masłem i Tamarą Bedrenko; otwarte warsztaty z wyrobu świecy „Nie pozwolimy zgasić świecy pamięci”; otwarcie naukowo-publicystycznej wystawy banerowej „NAS ZABIJALI, BO JESTEŚMY UKRAIŃCAMI…”, koncert pamięci ofiar Hołodomoru „Chorał Nieśmiertelności. Majdan—Ewolucja”.
Pani Natalia opowiedziała, jak redagowała i przygotowywała do druku unikalną książkę o Hołodomorze, opracowaną przez Wołodymyra Maniaka i Lidię Kowalenko. O przeżytym wstrząsie wywołanym świadectwami naocznych świadków, którzy cudem przeżyli, zwłaszcza gdy mowa była o kanibalizmie, gdy matki zabijały swoje dzieci, gdy spożywano ludzkie zwłoki... Te straszne wydarzenia negatywnie odbiły się na puli genowej narodu, my do dziś odczuwamy to, że głód, a później represje 1937 roku wyniszczyły ukraińską elitę, której brak negatywnie wpływa na budowanie państwowości naszej współczesności. Przytoczyła ciekawy fakt, że kiedy zmarła w 102. roku życia jej babcia, to w jej skrzyni, do której za życia nikogo nie dopuszczała, znaleźli zawiniątka z sucharami... Trauma ta jest bardzo głęboka, w końcu i współczesna wojna rosyjsko-ukraińska, podkreśliła pani Natalia, swoimi korzeniami sięga tamtych strasznych lat... Niestety, prawdy o Hołodomorze jeszcze nie znamy w pełni, tak jak i swojej prawdziwej historii, a bez tego nie będziemy w stanie zidentyfikować się jako pełnowartościowy, samowystarczalny naród, nie będziemy w stanie stać się silnym państwem, z którego zdaniem liczyłby się świat. Na zakończenie spotkania N. Dziubenko-Miejs po mistrzowsku przeczytała swoje wiersze, studenci mieli możliwość na pamiątkę nabyć jej książki i otrzymać autograf... Wierzę, że ziarno prawdy z ust poetki padło w dusze młodzieży i wzejdzie obfitym plonem... Sydir KIRAL
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
