Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Wołodymyr KARACENCEW Szczęście — emocjonalny stan człowieka, który charakteryzuje się odczuciem głębokiego zadowolenia oraz euforycznej radości, pociechy z życia. Błogość. Amerykański psycholog A. Maslow wiązał szczęście z zaspokojeniem potrzeb: fizjologicznych, bezpieczeństwa, komunikacyjnych, samorealizacji. Badania medyczne dowodzą istnienia „hormonów szczęścia” — endorfin, odpowiedzialnych za fizjologiczne procesy kształtowania odczucia stanu szczęścia. Filozofowie jeszcze od czasów antycznych (Sokrates, Arystoteles, Platon) każdy na swój sposób oceniali fenomen tego stanu. Epikur i jego naśladowcy uważali cielesne uciechy za miarę szczęścia. Stoicy, podobnie jak buddyści, w sferze religijnej upatrywali możliwość osiągnięcia szczęścia w wyrzeczeniu się pragnień (droga do nirwany). Etyczne nakazy chrześcijan i muzułmanów wyznaczają drogę do szczęścia — przez życie prawe. Swego czasu bolszewicy próbowali przyuczyć mało rozgarniętych homo sapiens do swojego traktowania idei szczęścia. Prowadzili do szczęścia żelazną ręką... Tradycje Ukraińców wiążą szczęście, w szczególności, z wyszywanym ręcznikiem. Podarowanym przez matkę na szczęśliwy los. W ludzie uważa się znalezioną podkowę za amulet szczęścia. Jako dzieci jedliśmy pięciopłatkowy kwiat bzu lub koniczynę z czterema listkami. Na szczęście. Dorósłszy, dochodzisz do wniosku: do szczęścia brakuje pieniędzy. Dorobiwszy się czegoś, rozumiesz — szczęście nie w pieniądzach. W tym kontekście przypomina się pytanie Ostapa Bendera: „Szuro, ile wam potrzeba do pełnego szczęścia?”, które trafnie naświetla subiektywną istotę problemu. Każdemu według jego potrzeb. I każdy ma, w końcu, swój przepis na szczęście. Ktoś uważa, że wystarczy kochać i być kochanym, ktoś upatruje szczęścia w zdrowiu, ktoś — w życiu pod wpływem narkotyków... Przy takiej różnorodności myśli. Olha ŻMUDOWSKA Dopiero co stało się wiadomo, że przedstawiciele firmy filmowej „Try-Ja-Da prodakszyn”, którzy wrócili z Hiszpanii w poniedziałek, 25 listopada, przywieźli dla Ukrainy cztery nagrody festiwalu filmowego „I Filmmaker International Film Festival — Spain!” za film fabularny „Znak wywoławczy „Bandera””. Producentka studia Nastia Danyłenko poinformowała o nazwach zwycięskich nominacji: Ołeh Szulha — najlepszy aktor! Zaza Buadze — najlepszy reżyser! „Try-Ja-Da prodakszyn” — najlepsza produkcja! „Znak wywoławczy „Bandera”” — najlepszy film! Z przemówienia producentów Ihora Wołkowa i Serhija Baranowa: „Dedykujemy to zwycięstwo wszystkim naszym wojskowym i wolontariuszom, wszystkim, którzy walczyli na wschodzie, którzy teraz są na pierwszej linii frontu, i tym, którzy będą walczyć! Chcemy powiedzieć – dziękujemy, dzięki wam wszyscy żyjemy! SŁAWA UKRAINIE!” To wydarzenie jest znaczące nie tylko ze względu na ocenę talentu i kunsztu naszych twórców filmowych i artystów, ale także dlatego, że takie filmy pomagają zrozumieć europejskim widzom istotę naszej wojny wyzwoleńczej, sprostować wrogie fake newsy, zdobyć przychylność europejskich narodów dla Ukrainy. W przededniu 86. rocznicy Hołodomoru-ludobójstwa narodu ukraińskiego we wsi Tarhan w rejonie wołodarskim na Kijowszczyźnie uczczono pamięć ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat. W tej wsi dzięki badaczowi, działaczowi społecznemu Ołeksandrowi Uszynskiemu jeszcze za władzy sowieckiej, w latach 1985—1988 potajemnie wykonano i ustawiono pierwszy na Ukrainie pomnik ofiar Wielkiej tragedii narodu ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
mok i przepisów, oczywiście, lepiej mieć rozumienie zatwierdzone przez naukę.
Otóż dwoje lwowian — Uliana Łuszcz (kandydatka nauk filozoficznych, pisarka) i Roman Puryj (lekarz, biznesmen, artysta, działacz społeczny) założyli Instytut Badań nad Szczęściem. I już wyłożyli swoją koncepcję filozoficzną szczęścia w osobnej książce — „Planowanie szczęśliwego życia”. Hojnie podzielili się doświadczeniem konstruowania szczęścia, opierając się na wiedzy z neuronauki, socjologii, psychologii, kulturoznawstwa. Tym samym ułatwili nam, zwykłym ludziom, życie. Teraz wszyscy, którzy nie mieli okazji go odczuć i być może stracili nadzieję, otrzymali pewność: szczęście istnieje! Zatem czytajcie! A będzie wam — no przecież!
Instytut Szczęścia. Brzmi to nie tylko niestandardowo, ale i podnosząco na duchu. Ambitnie. I wyzywająco. Przynajmniej w kraju, w którym toczy się wojna, a na Szczęście w znaczeniu „miasta na wschodzie Ukrainy” zęby ostrzy wróg.
Tymczasem szczęście to dziś trend! Potwierdzeniem jest niedawne coroczne spotkanie Jałtańskiej Europejskiej Strategii (Fundacja Wiktora Pinczuka) z tematem — „Szczęście teraz”. Nowe podejścia dla świata w kryzysie z zapałem omawiali m.in. A. Kwaśniewski, A. Rasmussen, D. Ward z Massachusetts Institute of Technology, który przyłączył się do World Happiness Report — corocznego raportu ONZ.
U podstaw projektu Instytutu leży właśnie podejście ONZ-owskie. Szczęście i dobrobyt są tam uznane za wartości powszechnoludzkie. Dlatego rozpatruje się je (szczęście) jako funkcję programów zrównoważonego rozwoju. Organizacja Narodów Zjednoczonych prowadzi rankingi państw według określonych wskaźników. Ustalanie rankingu „szczęśliwych krajów” służy swoistym impulsem, a zarazem drogowskazem dla rozwoju pozostałych państw. Znamienne: w królestwie Bhutanu wprowadzono wskaźnik wzrostu gospodarczego, nazywany „Brutto Narodowym Szczęściem” (Gross National Happiness). Oczywiście, na razie nie do końca obiektywny, ale ważne jest to, że szczęście obywateli jest celem polityki państwowej. Ty ba!?
Fundamentem koncepcji szczęścia, przedstawionej przez Instytut, jest eudajmonizm, który określa szczęście jako życie zmierzające ku pewnemu celowi. Najważniejsze jest tu poszukiwanie sensów życia, a szczęście jest przyjemnym „efektem ubocznym” tego poszukiwania.
Postrzeganie błogiego uczucia —
szczęścia — zależy od kontrastów. Kto, jak nie Ukraińcy, dziś ostrzej niż inni nastawieni są na takie postrzeganie? Czyli wojna, dręczące problemy społeczne, a ty jedziesz na adrenalinie... Szczęśliwy? Uczeni twierdzą, że tak. Na kontraście. Prawdą jest jednak, że szczęsnoznawca R. Puryj uważa, iż człowiek (jako istota biologiczna) woli szukać szczęścia raczej w strefie komfortu. Ktoś by się sprzeciwił? I tu logicznie rodzą się dyskusje. Dlatego Instytut organizuje Międzynarodową konferencję, która odbyła się w połowie listopada br. Mówiono o planowaniu marzeń i szczęścia w kontekście nowych paradygmatów rozwoju cywilizacyjnego.
Nawiasem mówiąc, na świecie istnieją już instytuty, a nawet ministerstwa szczęścia. W bardziej rozwiniętych krajach. Choć z niewielkimi zasobami. My natomiast naprawdę posiadamy zasoby. I to znaczne. Bo kradnie się je od dawna, masowo, schematycznie i systemowo, a zasoby mimo to nie maleją. Ale najważniejsi są ludzie. Nie oduczyli się kraść i marzyć. I wierzyć. Więc dajosz odpowiednie ministerstwo?!
Oczywiście szczęście jest zmienną towarzyszką życia. Jednak autor tej publikacji, zmotywowany dopaminą z lektury książki naszych szczęsnoznawców, jest przekonany: warto dla niego wkładać wysiłek! Prawdą jest jednak, że poszukiwanie szczęścia bez parametrów etycznych to przebywanie drogi na pustyni bez kompasu.
Szanujmy się!
CO SIEJESZ, TO I ŻNIESZ
FESTIWAL, KTÓRY MA DUSZĘ
Tłumaczenie maszynowe
Zaczynając analizować sytuację z przyjęciem w pierwszym czytaniu... Mykoła HOŁOMSZA, współprzewodniczący Ogólnoukraińskiego forum „Ukraińska alternatywa”. Jeśli postawić przed sobą zadanie jak najszybszego przyjęcia ustawy, to jest to wszystko jedno, co strzelić w powietrze z karabinu, nie rozumiejąc, dokąd kula trafi: czy w człowieka, czy w bezludną pustkę. Przede wszystkim zapytajmy siebie i społeczeństwo: czy ta ustawa jest w ogóle potrzebna? Większość zgodzi się, że taka ustawa jest jednoznacznie potrzebna w przyszłości. Ale musi to być cywilizowana ustawa o obrocie ziemią, opracowana w najdrobniejszych szczegółach, z odpowiednim reżimem prawnym. Przy tym istnieje tu kilka składowych: po pierwsze, naród musi ufać władzy; po drugie, władza musi uformować środowisko, w którym będzie można ziemię zbywać, kupować i sprzedawać; po trzecie, nie mniej, a może najbardziej ważne, musi istnieć sprawiedliwy system sądowy, któremu ludzie by ufali i który będzie zdolny zabezpieczyć ich przed wszelkimi oszustwami, podstępnymi i chytrymi działaniami oligarchów, w ogóle wszelkimi monopolistami, którzy mają duże doświadczenie w wodzeniu narodu za nos. Zatem, czy istnieje obecnie zaufanie do władzy, czy mamy sprawiedliwy system sądowy, czy uformowano odpowiednie środowisko? Jednoznacznie nie! Jaki cel przyjęcia takiej ustawy stoi przed władzą? Cel jest najwyraźniej bardziej polityczny niż społeczno-ekonomiczny. Tutaj pragnienia pewnych sił biznesowych i politycznych wyprzedzają możliwości. Niech władza nie odbiera tego jako ogólnej krytyki, próby przeciwstawienia interesów narodu i władzy. Bo władza rzeczywiście jest sługą narodu. Naród Ukrainy wybrał obecnie nową władzę, aby realizować swoje wizje przyszłości kraju. Więc „sługom narodu” nie warto trollować z powodu tego, że pod mury Rady Najwyższej z protestem przeciwko przyjęciu ustawy wyszło co najwyżej dwa tysiące ludzi, a to, rzekomo, nie całe społeczeństwo. Bo w rzeczywistości niedawno na całej Ukrainie, a jeśli być dokładnym, to w 17 regionach, przeszły pod takimi samymi hasłami analogiczne akcje protestu. A odsetek Ukraińców, którzy nie zgadzają się z przebiegiem i treścią przeprowadzania reformy rolnej, jest w ogóle nadzwyczaj wysoki. I nie warto drwić i przeinaczać tym, którzy zapewniają władzę, że to rzekomo opłacone akcje. To nie ma nic wspólnego z prawdą. Ludzie bardzo dobrze rozumieją, co dzieje się w korytarzach władzy, a protesty na realne wyzwania i niebezpieczeństwa świadczą, że społeczeństwo ma inny pogląd na to, co jest deklarowane. Sądzę, że nasz agresor — Moskwa — zaciera ręce z tego, co obserwuje na Ukrainie wokół reformy rolnej. Putinowi, całej jego kagebowskiej ekipie, która podchodzi systemowo i celowo do wszystkich procesów wewnątrz kraju i na arenie międzynarodowej, udaje się narastać informacyjno-propagandowe dywersje przeciwko Ukraińcom. Oczywiste jest, że nasza władza ma pewien cel. Dla większości Ukraińców jest on niezrozumiały. A mniejszość, przeciwnie, cieszy się z tego. Bo jeśli posłuchać ministra gospodarki czy stanowiska Gabinetu Ministrów, to rzekomo otwierają się tęczowe perspektywy napełnienia budżetu: ukraińska ziemia to wysokodochodowy i wysokopłynny towar. To, bezsprzecznie, tak jest. Dobrze, sprzedaż ziem o przeznaczeniu rolnym po przyjęciu odpowiedniej ustawy przyniesie nierozumnym właścicielom ziemskim-sprzedawcom i budżetowi kraju na krótkotrwały czas pewien zysk. Ziemia, bardziej niż ta kura, która znosi złote jaja, zostanie sprzedana. Dalej co? Więc o jakich wątpliwych dochodach nasi urzędnicy trąbią Urbi et Orbi? Władza powinna postawić przed sobą inne zadania. Wyjaśnić w szczegółach, na kogo pracuje zasób naturalny, państwowy, rzetelnie przeanalizować cztery fale prywatyzacji na Ukrainie. Na kogo one zadziałały, kto i jak napchał swoje kieszenie narodowym dobrem, jakie taktyczne i strategiczne błędy zostały popełnione podczas tak zwanej „prywatyzacji”. To wszystko po to, aby kolejna fala prywatyzacji tego, co najcenniejsze — ziemi — była rozumna i dała pożądane rezultaty dla obywateli Ukrainy i państwa ogółem. Trzeba myśleć o tworzeniu klastrów na zasobach naturalnych. Niepoczyniony kraj dla państwowotwórczej pracy — rozdrobnienie monopoli. Jeśli domorosły miliarder Achmetow ma 50% wpływów walutowych i trzyma 30% PKB kraju, to jest to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego. Takiej sytuacji w żadnym kraju świata nie ma. Dlatego władza musi pilnować, jak, w jaki sposób odchodziły i będą odchodzić te czy inne obiekty strategiczne (przede wszystkim mowa o ziemi) w te czy inne ręce. Oczywiście, że bezmyślna i niekontrolowana polityka prywatyzacji czasów Janukowycza to zbrodnia. Dzisiaj wszystko to trzeba analizować, ważyć, wyciągać odpowiednie wnioski, bo tutaj nie można być gołosłownym. Wszystko trzeba przeanalizować w prawno-ustrojowych współrzędnych i w ramach prawa uregulować. Jeśli rekiny transnarodowego biznesu dzisiaj z niecierpliwością czekają na otwarcie rynku ukraińskiej ziemi na przyjętych dla siebie warunkach, to z nie mniejszą niecierpliwością czeka na to Federacja Rosyjska, która wylewa krokodyle łzy nad losem Ukrainy. W reformie rolnej (uświadamiając sobie, że Rosjanie jako przedstawiciele kraju-agresora będą wykluczeni z potencjalnych nabywców ukraińskiej ziemi) Moskwa upatruje zagrożenia dla Ukrainy i prorokuje wybuch niemal wojny domowej. Będzie ona pod każdymi warunkami pedałować ten temat, generować, ponieważ to rodzi sytuacje konfliktowe w kraju, z którym znajduje się w stanie wojny. Wszystkie nasze siły prawocentrowe deklarują niemożliwość wprowadzenia rynku ziemi na Ukrainie, w tym czasie gdy prokomunistyczno-komsomolska psychologia wymaga, aby to natychmiast zrobić. Przy takiej rozproszeniu myśli i stanowisk tym bardziej nie można rozwiązywać problemu o nadzwyczajnej wadze w trybie „między sobą”. Na całym świecie działania skutecznych i patriotycznych państwowców nieuchronnie bazują na wewnętrznym i międzynarodowym ustawodawstwie, uwzględniając przede wszystkim potrzeby swojego społeczeństwa. Dlatego, przejmując doświadczenie skutecznych i kwitnących krajów, nie trzeba narzucać społeczeństwu nieakceptowalnych i z góry katastrofalnych systemów rynku ziemi. Nasi „słudzy” muszą uświadomić sobie, że władza to nie samowola, nie samoinicjatywa, a wyraziciel woli i dążeń mas, to wyraziciel całego społeczeństwa. Jeśli nie bazować swoich działań na wartościach narodowych, na prawdzie, to można w najbliższym czasie otrzymać żółtą kartkę. Jeśli nie miotłę, obrazowo mówiąc, która zmiecie wszystkich „dla żartu” precz. Nawet podczas dyskusji o rynku ziemi trzeba przejawiać wyważenie i rozum. Nie można porównywać, jak to zrobił jeden młody-zielony, ziemi z garnkiem. Chyba że ze swoją głupią głową. W ogóle ziemi jako własności ogólnonarodowej nie można porównywać z inną własnością. Bo ziemia należy do całego narodu.
Ziemia nie należy do niewielkiej, a tym bardziej do grupy polityków o wątpliwych danych moralno-etycznych i zawodowych. Dlaczego tak im się spieszy, by w swojej krótkotrwałej kadencji rozporządzać losem ukraińskiej ziemi? Odnosi się wrażenie, że działają w trybie „a po nas choćby potop”. Jeśli w większości pozostała choć odrobina zdrowego rozsądku, to warto się opamiętać i nie postępować tak bezmyślnie. Zgadzam się, że trzeba stawiać pytanie o sprzedaż ziemi. Ale pod warunkiem stworzenia odpowiedniego środowiska proces ten musi być rozciągnięty na kilka lat. Nic się nie stanie, jeśli następna władza będzie kontynuować tę reformę. Każdy z uczestników procesu musi pamiętać o złotej zasadzie: „nie szkodzić”! I to jest słuszne. Cóż, naród ukraiński nie chce, aby przeprowadzano na nim kolejny eksperyment w „turbulentnym” trybie. Władza musi się określić i ogłosić strategiczny cel reformy rolnej. Ziemia ma być towarem — z tym zgadzają się prawie wszyscy obywatele kraju. Ale trzeba zbadać światowe doświadczenia i określić, jaki najlepszy reżim prawny musi obowiązywać na Ukrainie. Czy to państwo ma kupować ziemię i oddawać ją na własność, jak, powiedzmy, w Chinach. Czy może jakieś inne formy i wielkości własności ziemskiej oraz użytkowania ziemi. W Chinach na przykład istnieje taki system. Każdy, kto ma chęci i zdolności do rolnictwa, zwraca się ze swoim programem i obliczeniami do państwa. Chętnym przydziela się, na przykład, 100 ha. Po spełnieniu wszystkich wymagań procesu przygotowawczego właściciel przez trzy lata na tej ziemi sieje lub sadzi wszystko, co uważa za stosowne. W ciągu tego okresu nie nachodzą go żadne służby podatkowe ani kontrole. Ale po trzech latach państwo przedstawia swoje prawo. Wtedy właśnie rolnik musi zapłacić za trzy lata wszystkie podatki — i dalej będzie pracował w wybranym trybie. Państwo tworzy dla troskliwych i uczciwych gospodarzy niezbędne warunki. Kiedy właściciel odchodzi w wieczność, jego spadkobiercy państwo ponownie przydziela tę samą ziemię. W Chinach działają odpowiednie służby, które kontrolują, jak pracujesz z ziemią, nie ingerując w samą produkcję rolną. Przy takim systemie barbarzyńskiego, drapieżnego stosunku do ziemi, jaki nierzadko można widzieć na Ukrainie ze strony transnarodowych agroholdingów, w Chinach a priori być nie może, twierdzą specjaliści. Bo ziemia, jak i człowiek, musi być uszlachetniana. Mam nadzieję, że nasza władza, uchwaliwszy ustawę o wprowadzeniu do obrotu ziemi rolnej w pierwszym czytaniu, ma szlachetne cele. Ale jednocześnie, twierdzą eksperci, rolnicy, przedstawiciele krajowych agrofirm, nie ma ona wystarczającego doświadczenia w tej sferze. Musi wsłuchać się w mądre rady społeczeństwa. A tym bardziej władza, która jest „sługą narodu”, nie powinna wchodzić w antagonizm ze społeczeństwem. Podczas przeprowadzania reformy rolnej wielkim problemem, oczywiście, będzie spekulacja ziemią. Nie jest tajemnicą, że przez różne szare schematy dziś ponad 30% ziemi już de facto zostało oddane na własność. Zadajmy sobie pytanie, czy nasz naród zaczął od tego żyć lepiej, zamożniej? Czy poczuł się gospodarzem na swojej ziemi? Póki co właściciele mogą oddawać w dzierżawę swoje udziały ziemskie i otrzymywać niewielką zapłatę. A kiedy ziemia stanie się własnością, pojawią się oszuści, którzy będą odbierać lub wyłudzać ją na różne sposoby. Przy tym państwo bez odpowiedniej woli politycznej i istniejącego systemu sądowniczego nie będzie w stanie niczego zagwarantować. Podsumowując rozważania nad kwestią reformowania stosunków ziemskich na Ukrainie, trzeba powiedzieć, że obecne postawienie kwestii ziemi zjednoczy, scali nasze społeczeństwo. Ale władza, jeśli ma mądrość mężów stanu, nie będzie szła na pasku mniejszości. Nieodpowiedni czas, pośpiech w kupnie-sprzedaży ziemi może wywołać odwrotną, negatywną reakcję społeczeństwa. Ono wyraźnie rozumie, że rynek ziemi jest potrzebny, ale musi być cywilizowany, przejrzysty i maksymalnie uwzględniać interesy rdzennego narodu. Sprzedaż ukraińskiej ziemi musi służyć Ukraińcom. Podczas gdy obecne procesy dotyczące uchwalenia ustawy, odnosi się wrażenie, są próbami pewnych działaczy, by zebrać plony z nieobsianego pola. I na koniec zaznaczę, że kwestia ziemska to czerwona linia dla władzy, a przede wszystkim dla prezydenta. Już nie po raz pierwszy jesteśmy świadkami tego, jak otoczenie prezydenta oddaje mu niedźwiedzią przysługę podczas rozwiązywania tego czy innego problemu. Niesprawiedliwość niszczy najbardziej niedostępne twierdze materialne i duchowe, a sprawiedliwość buduje i utwierdza przyszłość. czytaniu ustawy o obrocie ziemi rolnej, od razu trzeba zauważyć: wszystkie działania władzy muszą bazować na naturalnie zrozumiałych wartościach. To znaczy, na potrzebie społeczeństwa z jednej strony, i jasnej, regularnej, przejrzystej sprawozdawczości prezydenckiej ekipy dotyczącej celu, środków i oczekiwanych rezultatów przeprowadzenia reformy rolnej — z drugiej.
Tłumaczenie maszynowe
Szanowny Wołodymyrze Wołodymyrowyczu! Pragniemy zwrócić Pańską uwagę na bez przesady absurdalny i żałosny stan, w jakim znajduje się dzisiaj sztuka operowa Ukrainy. Jeszcze pół wieku temu do teatrów operowych przychodziła młodzież, a popularne arie operowe były „na ustach” nawet ludzi dalekich od sztuki. Dzisiaj zaś nazwiska Verdiego, Gounoda, Wagnera, Musorgskiego są już dla większości naszych współobywateli pustym dźwiękiem, a klasyczna muzyka wokalna dawno ustąpiła popularnością estradowym „hitom”. Przyczyna jest oczywista: pięćdziesiąt lat temu wszystkie opery w naszych teatrach wykonywano w ukraińskich przekładach autorstwa tak pierwszorzędnych poetów i tłumaczy, jak Maksym Rylski, Pawło Tyczyna, Mykoła Bażan, Borys Ten, Mykoła Łukasz. Dzięki temu publiczność odbierała operę jako prawdziwy dramat muzyczny, współodczuwała akcję sceniczną i kochała ten złożony, syntetyczny, w wielu aspektach umowny gatunek. Już w okresie niepodległości nasze teatry totalnie przeszły do praktyki wykonywania utworów w językach oryginałów — i to współodczuwanie ze strony publiczności zniknęło. Przecież niemożliwe jest głębokie współodczuwanie tego, czego do końca się nie rozumie. Niestety, także sami artyści-śpiewacy często bardzo przybliżenie wyobrażają sobie to, o czym dokładnie śpiewają. Jednakże, choć opera fatalnie straciła na popularności, taka sytuacja całkowicie zadowala kierownictwo naszych teatrów, ponieważ pozwala skutecznie zarabiać pieniądze na różnych „międzynarodowych” projektach. Dla uzasadnienia „normalności” takiego stanu rzeczy wysuwa się dwie tezy. Pierwsza: opery rzekomo można wykonywać tylko w językach, w których zostały napisane, bo inaczej istotnie tracą pod względem artystycznym. I druga: wszędzie w cywilizowanym świecie opery rzekomo wykonuje się tylko w językach oryginału. Obie te tezy przy bliższym przyjrzeniu się okazują się mitami. Zatem, co do tezy pierwszej. Czołowi zachodni muzykologowie podkreślają: pomimo rozpowszechnionej opinii o tym, że wykonanie opery w przekładzie rzekomo narusza zamierzony przez kompozytora związek między słowami a muzyką, ma ono także wiele oczywistych zalet: wrażenie ze spektaklu operowego wzmacnia się, a sama opera odzyskuje swoją prawdziwą istotę dramatu muzycznego. Historia muzyki zawiera niezliczone przykłady scenicznego wykonywania oper w różnych językach docelowych. Istnieją także liczne nagrania arii w przekładach w wykonaniu najsłynniejszych solistów. Wielcy kompozytorzy przeszłości z szczególną uwagą odnosili się do jedności muzyki i słowa scenicznego oraz wielokrotnie podkreślali, że ich opery muszą koniecznie być wykonywane w językach zrozumiałych dla publiczności. Kiedy „Lohengrin” był po raz pierwszy wystawiany (w języku angielskim) w Melbourne, Richard Wagner pisał 22 października 1877 roku Australijczykowi Emilowi Sanderowi: „Mam nadzieję, że zobaczy Pan wszystkie moje utwory w wykonaniu po angielsku, bo tylko tak będzie mogła je blisko zrozumieć anglojęzyczna publiczność”. Przedtem kompozytor, jak zaświadczają jego wspomnienia, starannie dbał o jakość francuskich przekładów swoich „Rienziego” i „Holendra tułacza”. On sam przetłumaczył włoskie libretto „Don Juana” Mozarta na niemiecki, wystawiając jako dyrygent operę w Zurychu w 1859 roku. Giuseppe Verdi tak samo osobiście pracował z francuskimi tłumaczami „Trubadura”, „Mocy przeznaczenia”, „Makbeta”, „Aidy”, „Otella”, „Falstaffa”. Najbardziej wielkoskalową operę kompozytora, „Don Carlosa”, napisano do francuskiego libretta Camille’a du Locle’a i Josepha Méry’ego (choć poza Francją tę operę tradycyjnie wykonuje się we włoskim przekładzie Achille’a de Lauzièresa, zrobionym dla jej drugiej redakcji). Wreszcie, stosunek do problemu „język a opera” jasno podsumował Dymitr Szostakowicz: „Operę trzeba wykonywać w tym języku, w którym się jej słucha. Jeśli operę wystawia się w Berlinie, to trzeba śpiewać ją po niemiecku, jeśli opera wystawiana jest w Londynie, to trzeba ją śpiewać po angielsku, a w Paryżu trzeba śpiewać po francusku”. A teraz o tezie drugiej. Rzeczywiście, począwszy od drugiej połowy XX wieku dominuje praktyka wykonywania oper w językach oryginałów. Ale stało się tak wcale nie z powodów artystycznych, a czysto „technologicznych”: większość czołowych teatrów nie posiada dzisiaj stałego składu solistów, a zmuszanie „gwiazd” za każdym razem do przuczania się partii w nowym języku kosztuje zbyt drogo. Ale obok teatrów, gdzie rzeczywiście wszystko wystawia się tylko w językach oryginałów, są i takie, gdzie ze sceny brzmią tylko przekłady w języku ojczystym dla publiczności (najsłynniejsze przykłady — Angielska Opera Narodowa w Londynie oraz South-East Opera w Sussex w Anglii, festiwale operowe w St. Louis i Pittsburghu w USA), albo też takie, które wykorzystują przekłady dla poszczególnych oper (przede wszystkim — komicznych lub obliczonych na młodzieżową publiczność; do liczby takich należy i słynna „Metropolitan Opera” w Nowym Jorku). We Francji liczne opery Rossiniego, Donizettiego, Verdiego, które mają autorskie wersje francuskie, zazwyczaj wykonuje się właśnie po francusku. A słynny Ingmar Bergman nakręcił swoją słynną telewizyjną wersję „Czarodziejskiego fletu” Mozarta, wykorzystując specjalnie zrobiony do tego szwedzki przekład. I tylko na Ukrainie język ukraiński w ciągu minionych 25 lat wygnano nie tylko ze wszystkich teatrów operowych, ale i z klas nauczania konserwatoriów: nowy rektor NMAU im. P. Czajkowskiego M. Tymoszenko zabronił niedawno wykorzystywać w procesie nauczania ukraińskie przekłady światowej klasyki operowej. Jednocześnie ukraińska publiczność pragnie właśnie oper w języku ukraińskim. 12 października tego roku dzięki inicjatywie społecznej we Lwowie wystawiono „Łucję z Lammermooru” Donizettiego w przekładzie genialnego Mykoły Łukasza – i na wydarzenie zarejestrowało się ponad tysiąc widzów. W tym samym czasie w półpustej sali Opery Lwowskiej im. S. Kruszelnickiej na spektaklach w języku włoskim, niemieckim czy francuskim większość widzów stanowią polscy turyści! Wreszcie, chcemy podkreślić: tylko Ukraińcy (przez zbieg historycznych przyczyn) zaangażowali do tłumaczenia librett operowych postacie pierwszego, reprezentatywnego rzędu literatury narodowej, a stworzone przez nich najlepsze teksty nie tylko istotnie przewyższają pod względem literackim napisane przez librecistów-rzemieślników oryginały, ale i mają prawo uważać się za część „złotego skarbca” poezji ukraińskiej. Właśnie tak możemy powiedzieć o najlepszych przekładach operowych Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczyny, Mykoły Bażana, Borysa Tena, Mykoły Łukasza. I to jeszcze jedna przyczyna, dlaczego te teksty są godne zachowania, studiowania i aktualizacji. Uważamy, że kierowane przez Pana, szanowny Wołodymyrze Wołodymyrowyczu, ministerstwo powinno zrealizować szereg bardzo prostych pierwszorzędnych kroków: 1. Zapewnić funkcjonowanie w stolicy Ukrainy Kijowie przynajmniej jednego całkowicie ukraińskojęzycznego teatru operowego. Dzisiaj z 4 państwowych teatrów, które wystawiają w Kijowie opery, całkowicie ukraińskojęzycznym nie jest żaden, a na scenie Narodowej Opery Ukrainy w utworach światowej klasyki język ukraiński od niedawna jest nieobecny w ogóle. Wygląda to przynajmniej nielogicznie w porównaniu z Londynem: tam obok „Covent Garden”, gdzie opery wystawia się w językach oryginałów, działa Angielska Opera Narodowa, gdzie wszystkie spektakle brzmią wyłącznie po angielsku!
2. Zapewnić wystawienie nie mniej niż połowy dzieł światowej klasyki operowej we wszystkich państwowych teatrach operowych Ukrainy (Kijów, Lwów, Odessa, Charków, Dniepr) w przekładzie na język ukraiński. Przecież teatry te istnieją za środki ukraińskich podatników i nielogiczne jest, że swoją produkcję orientują głównie na zagranicznych turystów, a nie na rodzimą publiczność. 3. Zapewnić obowiązkowe studiowanie ukraińskich przekładów dzieł światowej klasyki wokalnej w procesie przygotowania wokalistów we wszystkich bez wyjątku krajowych uczelniach artystycznych. Przecież uczelnie te znowuż przygotowują kosztem ukraińskich podatników śpiewaków, którzy będą pracować na Ukrainie. Byłoby zbyt wielkim luksusem orientować cały wspierany z ukraińskich środków budżetowych proces nauczania wyłącznie na tych, którzy już jutro wyemigrują za granicę i staną się tam częścią międzynarodowego operowego „fast-foodu”. Szanowny Wołodymyrze Wołodymyrowiczu, spodziewamy się od Pana zdecydowanych działań i bardzo prosimy orientować się nie na tę część elit artystycznych, którą całkowicie zadowala dzisiejsza sytuacja, lecz na ukraińskich podatników, którzy mają prawo otrzymywać swój ulubiony produkt kulturalny w swoim ojczystym języku w przekładzie swoich wielkich poetów. Z poważaniem Roman KUSZNIR, akademik NAN Ukrainy, profesor, przewodniczący Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki na Ukrainie; Ołeksandr NAKONECZNYJ, profesor, doktor nauk fizyczno-matematycznych, prezydent Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy; Mychajło SYDORŻEWSKYJ, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; Bohdan AŻNIUK, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Językoznawstwa imienia Ołeksandra Potebni NAN Ukrainy; Wiktor HRINCZENKO, akademik NAN Ukrainy, doktor nauk fizyczno-matematycznych, dyrektor Instytutu Hydromechaniki NAN Ukrainy; Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor KNU im. Tarasa Szewczenki, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy; Maksym STRICHA, profesor, doktor nauk fizyczno-matematycznych, prezydent Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich; Hryhorij HANZBURG, kandydat nauk o sztuce, prezydent Towarzystwa Schubertowskiego; Maksym RYLSKYJ (wnuk), dyrektor Organizacji Charytatywnej „Fundacja Maksyma Rylskiego „Róże i winogrona””; Olha WOROBJOWA, profesor, doktor nauk filologicznych, członek Komitetu Naukowego Narodowej Rady ds. Rozwoju Nauki i Technologii; Natalija STARCZENKO, doktor nauk historycznych; Taras MARUSYK, zastępca przewodniczącego Rady Koordynacyjnej ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego przy Ministerstwie Kultury Ukrainy (od 2016 r.), zastępca przewodniczącego zrzeszenia twórczego tłumaczy NZPU, działacz społeczny, tłumacz z języka francuskiego; Wołodymyr WASYLENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk prawnych, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, przewodniczący grupy roboczej ds. napisania nowej ustawy językowej; Łarysa MASENKO, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, doktor nauk filologicznych; Serhij OSNACZ, działacz społeczny, ekspert ds. polityki językowej, współautor nowej ustawy językowej; Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu; Maksym KOBIELEW, redaktor Portalu Polityki Językowej, współautor nowej ustawy językowej; Jarosław HARASYM, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, doktor nauk filologicznych, Pierwszy zastępca Przewodniczącego ogólnoukraińskiego stowarzyszenia wykładowców języka i literatury ukraińskiej; Serhij BORSZCZEWSKYJ, członek Zarządu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczący zrzeszenia twórczego tłumaczy NZPU, tłumacz z języka hiszpańskiego; Hałyna MACIUK, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki, doktor nauk filologicznych; Ołeksandr IWANOW, założyciel inicjatywy „Przechodź na ukraiński”, współautor nowej ustawy językowej; Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji, docent, kandydat nauk pedagogicznych, przewodniczący Centrum Oświatowego Odrodzenia Narodowego im. Jewhena Czykałenki; Roman HOŁOWENKO, prawnik medialny, współautor nowej ustawy językowej; Tetiana NEKRACZ, profesor Narodowego Uniwersytetu Lingwistycznego, tłumaczka; Olha RIZNYCZENKO, kandydat nauk filologicznych, pracownik naukowy Charkowskiego Muzeum Literackiego; Nadija HULA, członek korespondent NAN Ukrainy i NAMN Ukrainy, doktor nauk biologicznych, profesor; Łeonid HALCZYNSKYJ, kandydat nauk technicznych, docent NTUU „Kijowski Instytut Politechniczny im. I. Sikorskiego”; Anna CHOMIAK, kandydat nauk technicznych, docent Narodowego Uniwersytetu Transportowego
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenij Iwanowycz Chodakiwski — doktor nauk ekonomicznych, profesor, Jewhenij CHODAKIWSKIJ, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Znani na świecie psychoterapeuci Milton Erickson oraz jego asystenci John Grinder i Richard Bandler (USA) nawet nie przewidywali, że ich wynalazek w dziedzinie psychologii postaci pod koniec ubiegłego i na początku obecnego stulecia, z krótkim skrótem NLP (neurolingwistyczne programowanie), zyska tak szerokie rozpowszechnienie w celach pokojowych i będzie stosowany w wojskowych jako główna broń w szeroko zakrojonej pod względem formy i zdziczałej (neandertalskiej) wojnie Rosji z Ukrainą, z zagarnięciem części terytorium Donbasu i całego Krymu. Ale na początku służyło to wyjaśnieniu głównych zamiarów tego genialnego uogólnienia w dziedzinie psychoterapii i zastosowaniu go jako pozytywnego programu ludzkiego doświadczenia w działaniu ludzkiej psychiki w celu jej poprawy w przyszłości. Jak wyjaśniają sami autorzy, w początkowej fazie teoria programowania psychologicznego była wcielana w praktykę leczenia chorób psychosomatycznych: różnego rodzaju fobii, alkoholizmu, narkomanii, a także w celu przyspieszonego osiągania sukcesów w nauce, sporcie itp. Miało to wyłącznie pozytywny kierunek. W czysto wirtualnej formie jest to teoria psychologii postaci (gestalt z niem. postać, psycho z greckiego — dusza). Jej podstawą jest gestaltologia, uformowana jeszcze ponad sto lat temu przez szkołę niemiecką. Zatem w psychologii postaci najpierw formuje się obraz — gestalt na podstawie najlepszego (najbardziej atrakcyjnego) wyobrażenia, a dalej ten obraz jest uruchamiany w świadomości człowieka, w realnym praktycznym działaniu. Powróćmy do chronologii współczesnej wojny hybrydowej. Dzisiejsza historia ukarała Ukrainę haniebnym prezydentem-tyranem, który czerpał przyjemność z sadyzmu i znęcania się nad ludźmi, zwierzęcego bicia młodych demokratów 30 listopada 2013 roku za ich naturalne dążenie do życia w humanistyczno-demokratycznym środowisku świata oraz bandyckich morderstw dokonanych przez snajperów w Kijowie na Majdanie Niepodległości na ponad setce patriotów Ukrainy. A także bardzo niebezpieczną w historii światowej demokracji okupacją i zagarnięciem terytorium Krymu jako suwerennej ukraińskiej ziemi przez szowinistyczne siły Rosji pod sztandarem lidera „ruskiego miru” metodami dywersji psychologicznej i psychoterroryzmu. Przy tym wykorzystano dawno potępioną przez cały humanistyczny świat haniebną strategię „makiawelizmu” — „cel uświęca środki”. Przypomnijmy, że autor tej metody Niccolò Machiavelli (1469—1527) wskazywał na przebiegłą i podstępną działalność, która nie bierze pod uwagę żadnych innych motywów poza skutecznością, ale sam autor metody był moralistą, więc co do jej stosowania radził sprawdzać się z sumieniem. Przy zagarnięciu Krymu dla jego wykonawców takie pojęcia jak moralność, sumienie i godność nie istniały. Wystarczy wspomnieć, z jaką przebiegłością i bezczelnością na oczach całego świata został sformowany w ciągu kilku godzin tak zwany „nowy rząd Krymu” lub przeprowadzono pseudoreferendum. Albo jakiego poziomu moralności można uznać zachowanie przebranych w „zieloną skórę” „bandytów-tituszek”, którzy wystawiali przed swoje oddziały kobiety i dzieci, atakując i biorąc do rosyjskiej niewoli bojowe jednostki wojskowe, które trzymały się tylko na „sile woli” i ich humanistycznym, pokojowym charakterze. „Zielone ludziki” — to pierwszy obraz-gestalt lub „pocisk” wystrzelony w demokratyczną z natury duszę ukraińskości. W pierwszym dniu euforii krymskiego blitzkriegu, po zapewnieniach ich lidera o wyjątkowo pokojowym charakterze zajęcia ukraińskich jednostek wojskowych, za wypełnianie swoich obowiązków wojskowych został zabity ukraiński chorąży Serhij Kokorin. Kto więc wziął na duszę ten grzech? Pierwsza osoba, która zapewniała „o pokojowym charakterze”. I tutaj warto uszczegółowić haniebną strategię makiawelizmu, którą tak skutecznie włada profesjonalny wywiadowca niebezpiecznego autorytarnego kierunku. Jeśli osiągnięty jest główny cel, to cele podrzędne mogą mieć przymilnie-pokojowy kierunek. Zatem nie wytrzymuje żadnej krytyki i aprobaty charakter liderów krymskiego blitzkriegu. I nam, demokratom całego świata, należy wyjaśniać zdziczały bandycki charakter rosyjskiej agresji. Czy można oceniać inaczej jednego z wyznaczonych liderów Krymu, który oświadczył, że ma zamiar posadzić w klatce w moskiewskim zoo prezydenta USA Baracka Obamę (według doniesień w programie TSN, maj 2014 r.)? Nam, demokratom, należy wyjaśniać całemu światu (a on będzie demokratyczny — innej alternatywy nie ma), że Krym to perła przyrody i piękna, to ogólnonarodowa, światowa własność, a nie rosyjska baza do ostrzału Europy i Azji. Dalej obiektami rosyjskiej agresji stały się Donieck i Ługańsk, suwerenne terytorium Ukrainy, gdzie zastosowano gestalt „górnika, który nie zgadza się z ukraińską mentalnością i potwierdza swoją wysoką autorytarność pod znakiem wyrażenia w osobowości oraz potrzebuje ochrony rosyjskich braci”. Zwróćmy się do historii byłych minionych radzieckich „pięciolatek”, szczególnie lat 60.—70. XX wieku do okresu zagospodarowania donieckich terytoriów. W pamięci obecnych pokoleń wciąż obecne są szkoły FZO (edukacja fabryczno-zakładowa), po ukończeniu których młodzież masowo i przymusowo kierowano w doniecko-ługańskie strony. Nasi mieszkańcy Polesia pamiętają, że jechali nawet rodzinami, bo tam rzekomo tworzono warunki do wysokiej płacy, zarobku. Obecnie można prześledzić obecność tam aborygenów ukraińskiego Polesia, takich jak rody Kapitułów, Skuratiwskich, Nedaškiwskich, Chodakiwskich, Zakusiłów, Bechiwców oraz wielu innych, którzy pozostawili swoje korzenie w donieckich stronach. Niestety, ciężka praca górnika nie sprzyjała ich długowieczności. Jeszcze w wieku przed 60 lat odeszli na tamten świat, pozostawiając tam swoich wnuków i prawnuków. A w obecnym pięcioletnim okresie, po Rewolucji Godności, gestaltowsko-makiaweliczne teorie (podstępne, haniebne, nieludzkie) pozostały, by działać i przenikać w mentalną duszę ukraińskości, która odzwierciedla ich „istotę”, humanitarno-pokojowy z natury charakter.
W mediach wrogich Ukrainie oraz w kanałach telewizyjnych nastawionych na zarobkowanie, wykorzystując sarkastyczną, niszczycielską krytykę obecnego stanu rzeczy poprzez teatralny wizerunek nowego lidera narodu, poprzez zawoalowaną pod atrybuty demokracji, błyskawicznie sformowaną monoparlamentarną strukturę, wypełnioną po brzegi najbardziej zatwardziałymi krytykantami. Tutaj warto zaznaczyć, że we flagowcu demokratycznego świata (USA) ustawowo już dawno (ponad sto lat temu) zakazano sarkastyczno-poniżającego krytykanctwa. Tak, znany amerykański uczony Dale Carnegie (1888—1955), „specjalista od ludoznawstwa i badania ludzi”, którego prace wznawiano ponad sto razy i przetłumaczono na ponad trzydzieści języków, bezlitośnie „niszczył” tych, którzy nadużywali krytyki. Dzięki jego opracowaniom zakazano krytyki, która poniża godność człowieka. W znacznym stopniu określa to poziom cywilizacyjności i harmonizacji społeczeństwa. Głęboko i szczegółowo badał życie amerykańskiego prezydenta Abrahama Lincolna przez dziesięć lat i trzy lata poświęcił pracy nad książką „Lincoln, którego nie znają”. W tej pracy zaznaczał, że ostra krytyka nigdy nic nie daje. Święte księgi hinduizmu nauczają praw relacji na tysiąc lat przed tym, jak Jezus głosił je wśród kamienistych wzgórz Judei, podsumowując myśl o tym, że „z ludźmi trzeba postępować tak, jak chcielibyście, aby oni postępowali z wami”. Niestety, mamy do czynienia z zdziczałą obrazem sarkastycznie obrzydliwej krytyki, która jest obecna w środkach masowego przekazu również dzisiaj. Historia świadczy, że nie było prezydenta, który systematycznie, codziennie nie doświadczałby takiej krytyki. W Internecie i na podstawie zastosowanych nowoczesnych technologii IT wyśmiewa się w satyrycznej formie wizerunek „misia” w ponad siedmiu milionach egzemplarzy IT. Wyśmiewano wszystko (nawet podstawy ukraińskiej religii). Szczególnie masowo wyśmiewano żonę piątego prezydenta Ukrainy, Marynę Poroszenko. W tym kontekście chciałbym przypomnieć bezsumiennym krytykantom, że ta utalentowana, humanitarna i piękna kobieta posiada stopień doktora filozofii w dziedzinie medycyny, a jej wysokomoralność, kultura i działalność charytatywna przewyższają wszystkie programy istniejących „kwartałów”, mimo że profesjonalnie władają oni estradową hipnozą (nawiasem mówiąc, scenariusz hipnozy, umiejętnie i skutecznie zastosowany podczas telewizyjnej debaty, bardzo łatwo rzucił na kolana ówczesnego prezydenta). Ale zadziałał najlepszy gestalt: wybierać kogokolwiek, oprócz urzędującego, przyniesiony z „ruskiego miru” i zasiany na gruncie niepowodzenia reform w programach telewizyjnych autorytarnego świata. Tutaj warto byłoby pokazać pochodzenie autorytaryzmu w badaniach znanych uczonych z USA. Powstanie autokratyzmu w systemie zarządzania wyjaśnia teoria motywacji F. Taylora i D. McGregora. Motywacja typu X opiera się na doktrynie „człowieka ekonomicznego” i na założeniach, w których w motywach człowieka dominują podstawowe potrzeby biologiczne, osoba ma wrodzoną niechęć do pracy i stara się jej unikać, człowiek nie chce pracować, osoba woli, aby nią zarządzano („ten naczelnik: on zaprowadzi porządek”). Potrzebna jest systematyczna, surowa kontrola ze strony kierownika, dlatego jakość pracy jest niska. Tacy pracownicy „lubią” przełożonych. Według świadectwa D. McGregora, nie jest ich wielu, około 25 procent. W teorii X jako główny stosuje się bodziec przymusu, a jako pomocniczy — zachętę materialną. Teoria Y opiera się na przestrzeganiu zasad „człowieka społecznego”. Ta teoria jest zorientowana na inną motywację, przeciwną poprzedniej. W jej podstawy włożono następujące założenia: w motywach ludzi dominuje pragnienie dobrej pracy, wysiłek człowieka w pracy jest tak samo naturalny jak podczas odpoczynku, gotowość do brania na siebie odpowiedzialności i szczególnie do wykorzystywania swojej wiedzy i doświadczenia, sukces przedsiębiorstwa (organizacji) zależy od nagród, które otrzymuje człowiek za pracę. Zgodnie z teorią Y, kontrola i groźby nie są jedynym środkiem osiągnięcia celu organizacji i skłonienia ludzi do pracy — oni sami dążą do niej, dokonują samorządności, samokontroli zgodnie z oczekiwaną nagrodą za swoją pracę. Model tej teorii odzwierciedla aktywną część społeczeństwa — około 75 procent i jest odzwierciedleniem jego demokratycznej natury. Generując teorie motywacji z typami kierowników i systemami zarządzania, R. Likert (USA) wyróżnia kierowników należących do pierwszego systemu jako eksploatatorsko-autorytarnego, na najwyższej hierarchii zarządzania — autorytarno-sadystycznego, którzy nie liczą się z ludzkimi ofiarami w imię osiągnięcia postawionego celu. Ci kierownicy mają cechy autokraty. W pełni odpowiadają charakterystyce typu X i są ich zrodzeniem, lubią używać „mocnego” słownictwa. Typ Y charakteryzuje się przeciwnymi cechami, a zatem nie może być autokratyczny, właściwy mu styl zarządzania to demokratyczny. Zgodnie z teorią R. Likerta, kierownicy tego typu wykazują znaczne zaufanie do podwładnych. Relacje kierownika z podwładnymi są przyjazne, oparte na wzajemnym zaufaniu. Podejmowanie decyzji jest w najwyższym stopniu zdecentralizowane. Badaniom demokratycznego stylu zarządzania poświęcono trzydziestoletnią pracę znanych na świecie uczonych Roberta Blake’a i Jane Mouton, gdzie żmudnymi badaniami naukowymi udowodnili, że linie sił demokratycznego zarządzania znacznie przewyższają styl autorytarny. Demokratyczna istota narodu ukraińskiego ma niewyczerpane korzenie. Ukraińcy „nie lubią komenderowania” i w większości nie akceptują autorytarnego typu zarządzania, powołując się na to, że ten typ dopuszcza „nieuczciwość”, „bezsumienność”. Moja młodsza siostra Maria (m. Korosteń) mieszka obok cerkwi Olgińskiej, a uczęszcza, utykając, do ukraińskiej, która znajduje się 2 km dalej. Dlaczego? Dlatego, że tam jest język ukraiński, „swoi ludzie” i nikt nie komenderuje „pogódźcie się”. Język ukraiński, jako dusza narodu, ma naturalne pochodzenie. Wielu poetów (A. Malyszko, W. Sosiura, M. Rylski i inni) nazwało go słowiczym, wszak spośród wszystkich brzmień najlepsze jest słowicze — „jej” przeciągły dźwięk, a samo słowo „Ukraina” jest charakterystyczne dla tego brzmienia i wielu obcojęzycznych często pomija ten dźwięk, zmieniając w słowie na „i”. Ale nawet światowy klasyk literatury I. S. Turgieniew donosił: „Gdybym urodził się Ukraińcem, rozmawiałbym tylko po ukraińsku”.
Najgorsze jest to, że obecne techniki strategiczne na najwyższym szczeblu są „zabarwione” autorytaryzmem, który wywodzi się z niezmiennej natury genetycznej człowieka (socjotypu). Znane są przypadki poniżania podwładnych z żądaniem opuszczenia sali, nazywania „mój”, na przykład „mój prokurator”, brutalnego traktowania podwładnych. Jest to nietaktowne naruszenie etyki zarządzania. Warto w tym miejscu przypomnieć wszystkim autokratom, tyranom i dyktatorom Ewangelię według św. Mateusza: „Cóż bowiem za korzyść odniesie człowiek, choćby cały świat zyskał, a na swej duszy szkodę poniósł?”. Straszliwa zewnętrzna infekcja autokratyzmu, oczywiście, pochodzi od sąsiedniego „świata”. Caryzm jest jej ojcem. Nie zagłębiając się w jej długą historię, przypomnijmy tylko ostatnie dziesięciolecia. Na przykład obraz rozstrzelania z czołgów rosyjskiej Dumy przez Borysa Jelcyna na oczach całego świata. I tutaj „zadziałała” przypowieść: „Borys zrodził Władimira”. Obecny lider twardego autokratyzmu, uzbrojony po zęby w wyposażenie termojądrowe i technologie gestalt, a także strategiczne techniki makiawelizmu, bardzo profesjonalnie prowadzi wojnę hybrydową. W ten sposób odniesiono zwycięstwa w Mołdawii, Gruzji, Armenii oraz u nas w Ukrainie. Obecnie zabrano się za „podbój Europy”. Euro-oś demokracji mocno przechyliła się w dół i „usiadła na gazowej igle”. Niestety, rosyjscy „demokraci-dekabryści” są nieliczni: są bezlitośnie niszczeni. Przypomnijmy świetlaną postać Borysa Niemcowa. Zasługuje on na najwyższą sławę, która jest uwieczniona pomnikami w USA i na świecie.Ciąg dalszy nastąpi.zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, akademik Ukraińskiej Akademii Nauk Ekonomicznych, profesor honorowy Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego oraz Żytomierskiego Uniwersytetu Technologicznego, członek prezydium Żytomierskiego WUT „Proświta”, autor szeregu monografii, wśród nich „Metodologia badań naukowych w paradygmacie synergetyki”, podręczników „Psychologia zarządzania” (pięć wydań), „Ekonomia i zarządzanie pracą” oraz innych prac. Zapoczątkował on cykl prac publicystyki naukowej książką „Karol Wojtyła — uczony pracoznawca, działacz religijny, Święty i cywilizacyjna perspektywa rozwoju ludzkości” (2018 r.) oraz inne.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kwestii relacjonowania wiadomości o Ukrainie, przekazuje Deutsche Welle. Każdy z nas jest żołnierzem w wojnie hybrydowej i tylko od nas zależy, czy stawimy opór wrogowi, czy będziemy się ukrywać, czy kapitulować. Walczyć z propagandą można i trzeba, bo inaczej przyjdzie przegrywać jeszcze niejedną bitwę informacyjną w tej wojnie. Naszymi porażkami są już opinie Europejczyków o
Tłumaczenie maszynowe
Delegacja Międzynarodowego Kongresu Narodowego w Monachium rozpowszechnia informacje o prorosyjskich mediach w Niemczech. Opowiadamy miejscowym mieszkańcom o wojnie hybrydowej na Ukrainie oraz o tym, jak Rosja wykorzystuje różnorodne metody propagandy do manipulowania opinią publiczną. Tylko wspólną pracą i jednym frontem Europa może przeciwstawić się imperialistycznym ambicjom Kremla i stanąć w obronie demokratycznych wartości. Olga SYDIJ, kierownik służby prasowej MKN. Rosyjscy agenci medialni przenikają do różnorodnych mediów w Europie. Daje im to możliwość kształtowania wypaczonej opinii ludności na temat sytuacji politycznej i gospodarczej w kraju, narzucania swoich idei, dyskredytowania wydarzeń i manipulowania opinią publiczną. Sfera informacyjna to jeden z frontów wojny hybrydowej i my, Ukraińcy, ją przegrywamy. Za pomocą podobnych środków Rosja destabilizuje sytuację w kraju, doprowadza do władzy swoich ludzi. Rezultatem tak długotrwałej pracy stała się wojna na Ukrainie. Wojnę na Ukrainie kłamliwe media pokazują jako domową, ale tak nie jest. Ludność Niemiec, której 40% niedawno poparło aneksję Krymu przez Rosję, wyraziła brak zaufania do niemieckich mediów w kwestii relacjonowania wydarzeń na Ukrainie. Zgodnie z badaniem niemieckiego kanału telewizyjnego NDR, 63% Niemców nie ufa częściowo lub całkowicie mediom w Niemczech w kwestii „wojny domowej”, uznania Krymu za rosyjski czy błędnego poglądu o nacjonalistach. Tylko stabilna walka z fake newsami, tworzenie jakościowego produktu informacyjnego, właściwa komunikacja władzy z mediami oraz przedstawianie prawdziwych faktów społeczności światowej są w stanie zmienić ogólny stosunek do Ukrainy oraz doprowadzić do uznania Rosji za agresora i wroga demokratycznego świata.
Tłumaczenie maszynowe
Ukraińska diaspora jest jedną z najliczniejszych na świecie. I choć pierwsza fala emigracji datowana jest jeszcze na koniec XIX wieku, to również dzisiaj liczba przesiedleńców gwałtownie rośnie. Problem ukraińskiej migracji jest dość złożony i wymaga kompleksowego badania, rzetelnej analizy w kontekście ukraińskiej przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Jednemu z aktualnych i pilnych zagadnień tego tematu poświęcono Międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną „Aktywizm społeczny ukraińskich migrantów w Europie: zjednoczeni nowymi wyzwaniami”, która odbyła się we Lwowie. Olga MOCYIAKA, specjalistka Centrum współpracy humanitarnej z ukraińską diasporą Niżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mykoły Hohola. Głównym inicjatorem stał się Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” (MIEKD) na czele z dyrektor Iryną Kluczkowską. MIEKD to bodaj jedyna placówka edukacyjna na Ukrainie, która bada problemy przepływów migracyjnych i życia naszych rodaków za granicą. Zdaniem deputowanej ludowej Oksany Juryneć, właśnie MIEKD realnie pracuje z diasporą, posiada udany program Diaspora for development. Obiektem naukowej dyskusji stały się współczesne procesy migracyjne na Ukrainie i w świecie, zmiany w polityce migracyjnej Ukrainy, osobliwości formowania się najnowszych społeczności ukraińskich migrantów po Rewolucji Godności, rola i zadania ukraińskiego aktywizmu społecznego w krajach UE oraz perspektywy współpracy ukraińskich aktywistów zagranicy z ukraińskimi instytucjami państwowymi i sektorem społecznym. Konferencja zgromadziła znanych polityków, urzędników państwowych, naukowców, działaczy społecznych, przedsiębiorców z Ukrainy i 14 krajów Europy: Estonii, Izraela, Hiszpanii, Włoch, Mołdawii, Niemiec, Polski, Portugalii, Republiki Cypru, Rosji, Słowacji, Turcji, Francji, Czech. Łącznie 130 uczestników. Praca jednodniowej konferencji była bardzo nasycona, przejrzyście zorganizowana. Oprócz oficjalnego otwarcia i posiedzenia plenarnego odbyła się dyskusja panelowa „Wyzwania przed Ukrainą jako czynnik ukraińskiego aktywizmu społecznego w Europie” oraz otwarta dyskusja „Ukraińscy aktywiści za granicą: zmieniamy, wpływamy, kształtujemy świat wokół siebie”. Moderatorkami były Iryna Kluczkowska, jej zastępczyni Oksana Piatkowska oraz szefowa regionalnego biura Międzynarodowej Fundacji „Odrodzenie” w Zachodniej Ukrainie Oksana Daszczakiwska. Podczas oficjalnego otwarcia konferencji I. Kluczkowska położyła akcent na nowe wyzwania, które stoją przed Ukraińcami na całym świecie. Są one sprowokowane przez Rosję, która również w ukraińskiej diasporze widzi obiekt wojny hybrydowej. Rosyjski agresor próbuje skłócić Ukraińców za granicą, prowokując ich i manipulując różnorodnymi działaniami. „Wspieranie ukraińskich organizacji za granicą powinno stać się nieodłączną częścią polityki zagranicznej Ukrainy”. Niestety, dzisiaj, zaznaczyła główna pracownica naukowa Narodowego Instytutu Badań Strategicznych Ołena Małynowska, zachowanie ukraińskich polityków wobec migrantów można scharakteryzować jako bierne przyglądanie się. Nie prowadzi się żadnych dyskusji, o jakiejkolwiek pomocy nawet nie ma mowy. Wysiłkami naukowców na podstawie wieloaspektowej analizy został przedstawiony swoisty „portret” współczesnych ukraińskich migrantów, ich aktywizm oraz integracja w nowe dla O. Piatkowska i I. Kluczkowska kraje. Jest to przede wszystkim gruntowny projekt, przygotowany przez pracowników MIEKD (socjolożkę Wiktorię Hojsman, pracownika naukowego Jurija Marusyka, kandydatkę nauk ekonomicznych Oksanę Piatkowską) pod kierownictwem kandydatki nauk pedagogicznych Iryny Kluczkowskiej. Projekt przewidywał przeprowadzenie różnorodnych ankiet i wywiadów wśród ukraińskich migrantów w okresie luty-czerwiec 2019 r. Objęto respondentów siedmiu krajów: Hiszpanii, Włoch, Niemiec, Polski, Portugalii, Francji, Czech. Wiek ankietowanych migrantów — 18—35 lat. Podkreślili oni, że ważną rolę w jednoczeniu Ukraińców za granicą odgrywają cerkiew i sieci społecznościowe. Ciekawym jest fakt, że aktywnymi członkami ukraińskich społeczności występują przeważnie zamożne kobiety w wieku od 30 do 50 lat. Aktywność organizacji społecznych przypada na okres Majdanu i początek wojny z Rosją. Zazwyczaj w organizacji jest do 50 osób, spośród których najaktywniejszych — 10. W tym czasie stowarzyszenia społeczne przeprowadziły wiele wydarzeń kulturalno-edukacyjnych, zaproponowały niemało inicjatyw, które dotyczą obrony praw i interesów ukraińskiej diaspory, jej współdziałania ze społeczeństwem i władzą. Wśród trudności, z którymi stykali się ukraińscy migranci w nowych krajach, wymieniono w szczególności słabą znajomość języków obcych, brak przyjaciół, niestabilność finansową, nieznajomość praw, inny system edukacji, konkurencję itp. Wiodąca pracownica naukowa Oddziału etnologii współczesności Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy Oksana Iwankowa-Steciuk (Lwów) zaprezentowała badanie „Zjednoczeni wyzwaniami migracji: tutoring rodzinny jako nowa praktyka aktywizmu społecznego Ukraińców” (tutoring — swoiste współdziałanie nauczyciel-uczeń — przyp. aut.). Tutoring rodzinny — nowa popularna praktyka za granicą. Polega ona na tym, że jednej rodzinie inna pomaga zaadaptować się przez pół roku, a kolejne pół roku — ta już pomaga nowej. Oksana Daszczakiwska (Lwów) wyodrębniła w swoim badaniu dwa poziomy aktywności społecznej za granicą: 1) lokalny; 2) poprzez organizacje społeczne, czyli instytucjonalny. W ten sposób badaczka poruszyła problem instytucjonalizacji wolontariatu, czym wywołała żywą dyskusję wśród uczestników konferencji. Wystąpienia przedstawicieli diaspory z Hiszpanii (Olesia Łylak-Czyżowycz), Mołdawii (Roman Russu), Niemiec (Olha Kotyk), Polski (Chrystyna Barabasz, Myrosława Keryk), Czech (Swiatosław Kaliszczuk) i innych krajów wzbogaciły uczestników konferencji informacjami o osobliwościach funkcjonowania ukraińskich organizacji w tych krajach. Lejtmotywem konferencji stało się twierdzenie o tym, że współczesne wyzwania wymagają zjednoczenia ukraińskich sił patriotycznych migrantów oraz Ukrainy. Konsul honorowy Gruzji we Lwowie Jarosław Muzyczko słusznie zauważył, że migrantom potrzebny jest jednoczący rdzeń. „Będziemy silni, kiedy z emigracją będziemy rozmawiać jednym głosem”. A deputowana ludowa Ukrainy, członkini Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Sofija Fedyna wypowiedziała się jeszcze bardziej kategorycznie: „Ukraińcom pomoże przetrwać jedność z etniczną Ojczyzną”. Dmytro Kadubin, asystent deputowanego ludowego, przewodniczącego podkomitetu ds. kontaktów i ochrony praw oraz interesów Ukraińców za granicą Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki zagranicznej i współpracy międzyparlamentarnej Swiatosława Jurasza, podkreślił: aby pokonać zewnętrznego wroga, trzeba najpierw pokonać wewnętrznego — rozbicie Ukraińców. Ważne, aby zrozumiała była rola Ukrainy dla jej migrantów. Przykładem tutaj może służyć Polska, gdzie diaspora ma wsparcie państwowe. Pomoc nie powinna być mierzona tylko finansami. „Potrzebna jest wola polityczna tych, którzy za to odpowiadają”. Trzeba nie tylko słuchać, ale i słyszeć.
Posłanka ludowa Oksana Juryneć twierdziła, że „jedność tworzy nowe możliwości”. Należy wzmocnić wymianę informacji, stworzyć sieć biznesową, aktywniej szerzyć własną kulturę, ponieważ integrację z UE trzeba łączyć ze zrozumieniem własnej tożsamości. Warto opracować mechanizm reintegracji (stworzenia możliwości powrotu migrantów do Ojczyzny). Z propozycją wzmocnienia ukraińskiego dyskursu w przestrzeni informacyjnej, w której dominuje dyskurs rosyjski, wystąpiła Oksana Daszczakiwska. Za granicą istnieją organizacje polityczne finansowane przez Kreml. W związku z tym ukraińska emigracja może szerzyć prawdziwy obraz Ukrainy, do której obecnie przykuta jest uwaga nie tylko Europy, ale i świata w ogóle. Ukraińcy z diaspory potrzebują pomocy swojej Ojczyzny w jednoczeniu się, podpowiedzi, jak działać w obecnych warunkach. Przewodniczący sekretariatu Światowego Kongresu Ukraińskich Organizacji Młodzieżowych, przedstawiciel Mołdawii Roman Russu uważa, że Ukraina koniecznie musi prowadzić dialog z diasporą. Russu podkreślił, że Mołdawia ma duże doświadczenie w działalności ukraińskich społeczności pod rosyjskim naciskiem jeszcze od 1992 r. i może podzielić się nim z Ukrainą. Obecnie w Mołdawii są deputowani wybrani z ukraińskiej diaspory. Na konferencji przedstawiono pomysły, których realizacja miałaby wzmocnić rolę ukraińskiej diaspory w rozwiązywaniu problemów Ukrainy: to kwestia podwójnego obywatelstwa, głosowania w wyborach online. Docent katedry socjologii Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego Danyło Sudyn (Ukraina, Lwów) jako argument na rzecz jego wprowadzenia na Ukrainie przytoczył następujący fakt: we Francji ci, którzy mają tylko ukraińskie obywatelstwo, boją się iść do lokali wyborczych, żeby ich nie aresztowano. Takie obawy są oczywiście bezsensowne, jednak wprowadzenie podwójnego obywatelstwa znacznie obniżyłoby napięcie i dodało głosów w wyborach na Ukrainie. Na problem głosowania wskazała również przewodnicząca Fundacji „Nasz Wybór” Myrosława Keryk (Polska, Warszawa). „Ukraińcy w Polsce rozrywani są między dwoma krajami” — zaznaczyła w rozmowie przez Skype'a. Zastępca przewodniczącego organizacji społecznej „EuroMaidan in Prague” Swiatosław Kaliszczuk (Czechy, Praga) twierdził, że czas demonstracji minął, teraz główne siły muszą być rzucone na propagandę własnych idei. W tym poparła go przewodnicząca Stowarzyszenia Ukraińców na Wyspach Kanaryjskich „Dwie Ziemie, Dwa Słońca” Olesia Łylak-Czyżowycz (Hiszpania, Las Palmas de Gran Canaria). Uczestnicy konferencji podkreślali potrzebę większego zaangażowania młodzieży, konieczność przezwyciężenia stereotypowych działań, które powinny zawierać więcej „współczesnych sensów”, być bardziej skierowane w przyszłość. Niestety, wciąż istnieje problem braku ukraińskich szkół, zapewnienia ukraińskich podręczników. Konferencja we Lwowie na temat aktualnych problemów ukraińskich migrantów w Europie miała wysoki poziom naukowy, odznaczyła się głębokim naukowym przemyśleniem, konstruktywną komunikacją z przedstawicielami ukraińskiej diaspory, szczerym przejmowaniem się losem Ukraińców, przyjazną i ciepłą atmosferą. Chce się wierzyć, że produktywne idee, które zostały przedstawione na konferencji i opublikowane w zbiorze jej materiałów, zostaną położone u podstaw współpracy aktywnych ukraińskich migrantów z instytucjami państwowymi oraz organizacjami społecznymi Ukrainy w poszukiwaniu sposobów na przezwyciężenie współczesnych wyzwań i zagrożeń.
Tłumaczenie maszynowe
Taras SAŁYHA, m. Lwów Wybitny badacz ukraińskiego i światowego wierszopisarstwa Ihor Kaczurowśkyj, powołując się na doświadczenie poetyckie Franki, w szczególności na Prolog do «Mojżesza», odnotowywał «doskonałą budowę tercyn poety, które wyraźnie różnią się od strofy tercetowej». Tercetem w ukraińskiej poetyce uważa się trzywersową strofę różnego rozmiaru. Rozmiar tercyny to jedenastozgłoskowy pięciostopowy (czasem sześciostopowy) wiersz jambiczny. To ustalone normy wersyfikacyjne tercyny i tercetu. Zbiór Pawłyczki «Nie zdradź!» ukazał się w 2005 r., czyli sto lat po pojawieniu się genialnego utworu Franki «Mojżesz». Istnieje wiele poglądów na powód napisania poematu, które zebrał do kupy Jurij Szewełow (Szerech). Zauważył on, że «poemat odczytywano różnie: Konflikt między uczuciami narodowymi człowieka a sceptycznymi rozważaniami ludzkiego intelektu dostrzegał w poemacie jego pierwszy interpretator Jarema. Problem przewodzenia narodowi i rozwiązanie problemu w sensie idealizmu i nacjonalizmu znalazł Czechowycz. Według Kobyleckiego poemat napisany jest o wzajemnych relacjach między bohaterem a narodem, Kaspruk dostrzega problem narodu i wodza. Wszyscy radzieccy frankoznawcy jak jeden chcą widzieć w poemacie reakcję autora na rewolucję 1905 roku: Ideowym impulsem do napisania poematu Mojżesz były dla Franki rewolucyjne wydarzenia w Rosji i na Ukrainie w 1905 r., — w sformułowaniu Kaspruka. Dla sprawiedliwości trzeba powiedzieć, że i to twierdzenie znalazło swój pierwszy wyraz u Jaremy (str. 17). Na uboczu stoi sąd Mykoły Zerowa. Dla niego Mojżesz to poemat zwątpienia, ale zwątpienia pokonanego. To nie wszystkie interpretacje, a tylko główne. Ale tego wystarcza, żeby przeczytać poemat własnymi oczami i wybrać jedną interpretację z zaproponowanych albo odrzucić wszystkie i wyrobić własną. Zatem, przewróćmy stronę. Przewróciwszy stronę i zagłębiwszy się nie tylko w ideową istotę utworu, ale i w narodowe ideały Franki, Szewełow akcentuje: Franko sam pisał o swoim poemacie, że w nim pokazano zaostrzenie konfliktu między prorokiem a narodem, aż do całkowitego zerwania… Przede wszystkim rzuca się w oczy, że poeta nic nie powiedział o związku poematu z rewolucją 1905 roku. Zrobić to było łatwo, bo w przedmowie zaznaczono, że utwór powstał w 1905 roku, ale i tylko… W innych pracach Franki, słusznie twierdzi Szewełow, gdzie Franko wspomina rewolucję, której rezultatem musi być pełne przekształcenie od razu państwowego, a dalej społecznego, socjalnego porządku… On wita wydarzenia z punktu widzenia nowych możliwości dla ukraińskiej sprawy narodowej: Wielka doba dla naszej nacji zacznie się z chwilą, gdy w Rosji upadnie absolutyzm. W epicentrum tych rozważań — rewolucja 1905 r. i czas pojawienia się utworu Franki, które między sobą się przecinają, Pawłyczko odpowiedział, odśpiewał czy dokonał rozmowy z Prologiem do poematu swoim utworem Narodzie mój zmartwychwstały, co z tobą? już w innych warunkach historycznych — po stu latach. Poeta — granosłow, wielki uczeń Franki świętuje stuletnią datę pojawienia się genialnego utworu swojego Nauczyciela. On chce mówić z narodem ustami Franki. Retoryczna semantyka pełnych bólu słów Pawłyczki Narodzie mój zmartwychwstały, co z tobą? i Frankowe Narodzie mój, umęczony, rozbity po swojemu są synonimiczną parą, gdzie w substancji niewidzialnej jest wyrzut Franki, i przestroga Franki, i wiara Franki. Pawłyczko zwraca się do Wiecznego Rewolucjonisty i Kamieniarza, który Wszystko, co miał w życiu, on oddał dla jednej idei. Żeby ta idea w warunkach skomplikowanych perypetii XXI wieku nie zgasła, Pawłyczko jako mąż stanu i polityk wzywa Przywódcę narodu na pomoc, na ratowanie wielkiej idei. Prolog Franki w unikalnej stylizacji Pawłyczki niepokoi duszę, zawstydza za niewolniczą służalczość oraz obłudną pokorność sąsiadom-gnębicielom już przez nowe pokolenia. Przekrzykiwanie się czy, jeśli chcecie, odśpiewanie Prologu Franki i wiersza Pawłyczki Nie zdradź!, i w tercynowej wersyfikacji, i w obciążeniu ideowym, można by rzec, są zbliżone do siebie. Różnica tylko w tym, że Prolog Franki ma szesnaście strof tercynowych i końcowy osobny wers, a wiersz Pawłyczki Nie zdradź! zawiera dziewiętnaście strof tercynowych i końcowy ostatni wers, jak tego wymaga gatunek. Oprócz różnicy strof, wszystko tutaj gra, wszystko tutaj jest współmierne. I. Franko napisał Prolog 20 lipca 1905 r. D. Pawłyczko objawił Nie zdradź! też 20 lipca, ale po stu latach (2005 r.). Narodzie mój zmartwychwstały, co z tobą? Czyżby po to wstawałeś z mogiły, Żeby znów okryć się niewolniczą hańbą I dobrowolnie, światu na pośmiewisko, Wrócić do swojego sąsiada w sługi Gdzie ty już byłeś, gdzie trzysta lat codziennie Pobity umierałeś z bólu i tęsknoty Za wolnością i państwem swoim? Czyżby syberyjskiej tajgi zawieje Zmroziły na wieki twoją ideę? Czyżbyś zapomniał chleb Hołodomoru — Z dzieci twoich, z chwastów i mułu? Nowoczesna rzeczywistość historyczna w zmartwychwstałej Ukrainie, niestety, jest narodowo zdeformowana, rozbita, rozdarta, wyzuta z ducha przez piątą kolumnę i odurzona chochołami-małorosjanami oraz genetycznie dziedzicznymi janczarami. Współczesna epoka jest spokrewniona z epoką Franki. Dlatego Pawłyczko przywraca rozum narodowi, prowadzi go stronami jego własnej smutnej i tragicznej historii. Ale on nie tylko oświetla zło dawne, ale i widzi zło współczesne: Czyż za złotych obietnic fantomy, Za uśmiech brata, podłego od spodu, Za ropę oddasz bez wstydu Zdobytą krwią i wiernością wolność… . . . . . . . . . . . . . . . . . Ja wiem: ty nauczyłeś się zmartwychwstawać, Lecz bardziej kochasz ty swoje cierpienia, Smutne śpiewy, nieśmiertelne straty… Ale godzina nadeszła ostatnia — Nie daj się wrzucić w nowe kajdany, Nie zdradź swojego zwycięskiego powstania! Plotą na ciebie okucie jedwabne, Łaskawe, jak powietrze w Magadanie, I ciepłe, niby morze Sołowieckie… Nie stań plebejuszem, wziąwszy na Majdanie Ciężar państwowotwórczych zobowiązań, Nie daj wodzom zgubić się w odurzeniu Nikczemnych swarów i pysznych kazań, — Bo znowu ty obudzisz się w gościnie, Już nie jako brat, a jako posłuszny więzień.
„Mojżesz” — znów zwracam się do J. Szewelowa — to nie tylko utwór napisany gorącym sercem i przenikliwym umysłem. Z artystyczno-fachowego punktu widzenia to budowla pierwszej jakości, wzniesiona z trwałego materiału ręką doświadczonego i sumiennego murarza, gdzie każda cegła jest mistrzowsko dopasowana do innej, gdzie nie ma szczelin i krzywizn, budowla, która przetrwa stulecia… Napisany po najcięższych próbach, u szczytu dojrzałości, u kresu „życiowej drogi”… Jak łatwo było wpaść w pokusę stylizacji Biblii, którą Franko dobrze znał… …Franko powstrzymał się od tej pokusy. Jego poemat miał być nie tylko o przeszłości. Był on także o współczesności… Minęło sześćdziesiąt lat, odkąd Szewczenko dał „Testament narodowi ukraińskiemu” (25 grudnia 1845 r.), naród ukraiński otrzymał drugi testament — „Mojżesza” Franki… Geniusz Szewczenki jest niedościgniony, ale jaki postęp zrobiła literatura ukraińska przez te lata w sensie intelektualnego horyzontu i zrównoważonego kunsztu, jakich twórczych osiągnięć i odkryć przepowiedzianego ona dokonała. W „Mojżeszu” Franki puka ona do drzwi, które prowadzą do „Boskiej komedii”. Taka obserwacja Jurija Szewelowa pojawiła się jakby na zamówienie D. Pawłyczki, którego nieustannie, przez całe życie twórcze, kształtuje twórczość Franki. Inaczej mówiąc, Pawłyczko podpisałby się pod słowami Szewelowa jak pod własnymi. Te prawdy otwartym tekstem lub pośrednio obecne są w frankoznawczych rozmowach Dmytra Pawłyczki. W tym kontekście przypominam sobie rozmowę ze sławnym literaturoznawcą, a zwłaszcza głębokim znawcą życia Franki i jego spuścizny oraz unikalnym jej interpretatorem, profesorem Iwanem Denysiukiem, który powiedział, że przy narodzinach Dmytra Pawłyczki Boży anioł pocałował go w czoło ustami Iwana Franki. Pawłyczko zdołał dostrzec w utworze Franki swój czas, na co nie zdobyli się inni, nawet wybitni frankoznawcy. Oto i tym razem nie tylko wersyfikacyjna pokusa tercyny, a powód, by zaprosić I. Frankę — wiecznego budowniczego państwa — w nasze czasy. Autor słów, rozpalonych od filozoficznego, metafizycznego płomienia Franki: „Narodzie mój zmartwychwstały, co z tobą?”, daje lekcję współczesnym demokratycznym politologom, technologom politycznym i ekspertom, którzy niestety nie apelują do autora „Mojżesza”, a w rozmaitych swoich dyskusjach, okrągłych stołach i wszelakich „show” „głębokomyślnie”, czasem z wyższością i ironicznie, nawet zuchwale, bez końca powtarzają jedno i to samo, wyrażając własne egoistyczne „ego” („ja myślę”, „ja uważam”, „jestem przekonany”, „uwierzcie mi”, „moim zdaniem”, „jeśli chcemy…”, „w tym kraju…”, „jestem pewien”, „jeśli będziemy” itd.), a tymczasem rozszarpana Ukraina przeciwstawia się neobolszewizmowi, neoimperialnym atakom, broczy krwią ukraińskich bohaterów XIX wieku. Pośród tego wszystkiego — nowa wałujewszczyzna w ataku na język ukraiński rozkwita. Pawłyczko, zwracając się do „zmartwychwstałego narodu”, otrzeźwia go: Stój! Spójrz w oczy przewodnikowi, Nie daj swego języka na pastwę, Bo zginiesz nie od boju, a od pokoju Z chochołami, co wzięli się ciebie powoli Niewolniczym językiem związać, Wprząc w jarzmo cudzego kapitału! Znany pisarz Wołodymyr Danyłenko, można by rzec, wspiera retoryczne szkolenie narodu przez Pawłyczkę. Wyjaśnia on chorobę duchowego upadku. Naród, który przejrzał, nagle zgasił w sobie płomień tego przejrzenia, niespodziewanie godzi się z wiecznym wrogiem. Zdaniem W. Danyłenki przyczyną jest to, że „we współczesnej Ukrainie przez kryzys wiary i moralności zatarto granicę między dobrem a złem, dlatego łotr łatwo staje się bohaterem i poważnym człowiekiem. A wina sztuki w tym, że otwarcie nie mówi ona o ukraińskich chorobach duszy, uważając je za nieciekawy temat. O tym nie zawsze mówi literatura, bo zabawia czytelników lekką lekturą; o tym nie mówi ukraińskie kino, bo go nie ma; o tym nie mówi teatr, bo nie interesuje go współczesne życie”. Nie dysonują z tercynami Pawłyczki krytyczne obserwacje Ihora Łosiewa, które wbrew rewolucyjnym wydarzeniom zrodził rok 2014. Nie bez podstaw znany publicysta wypowiedział się: „Tchórzliwi kijowscy politycy niby demokratycznej i niby patriotycznej orientacji śmiertelnie się przestraszyli i zamiast rozsądnie spojrzeć na rzeczy, już są gotowi oddać wszystko, by »uspokoić« antyukraińskie, antypaństwowe siły. W pierwszej kolejności wystawiają na sprzedaż to, co dla nich nigdy prawdziwą wartością nie było: język ukraiński, kulturę ukraińską, historię ukraińską”. Wyrzuca on demagogom pełne pasji wezwania do dialogu na południowym wschodzie z ukrainofobicznymi homosowietikusami i kacapską ordą. Dzisiaj należący do ukraińskiej sfery medialnej przegrali wojnę hybrydową na wszystkich frontach — i na satyryczno-demaskatorskim w szczególności. Przypomnijmy, Iwan Dziuba, rozmyślając nad powieścią Łiny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca”, podkreślał, że „żargonowe surżykowe” szaleniec (czy samašetczyj) — choćby nie wiem jak oburzali się językowi puryści — weszło do naszej mowy wieloma barwami, to naiwnie poważnymi, to ironicznie-parodystycznymi, to przyjaźnie-wyrzutowymi…” Pokrewna z tym świeżo zrodzona analogia — słowo „loch” z rosyjskiego żargonu więziennego. Ono również funkcjonuje w użyciu językowym obecnego prezydenta Ukrainy. Teraz ta prezydencka leksem i leksemy od niej pochodne z powodzeniem wchodzą do bojowego arsenału publicystów, skierowanego przeciwko obecnej absurdalnej rzeczywistości i samemu prezydentowi. „Lochnięta” pseudorzeczywistość, obserwuje Myrosław Łewycki, obiera kurs na samounicestwienie ukraińskiej suwerenności. W konkretnych faktach, którymi posługuje się Łewycki, zawarty jest konfliktowy, niepodważalny wniosek, czy raczej dwa wnioski. Pierwszy — prezydent „odsłania” siebie i ultymatywnie ostrzega swoją „podwładną”, czyli minister edukacji, „żeby tak nie robiła, jak robi”. Wniosek drugi już od M. Łewyckiego. „3 października 2019 roku — informuje on — minister edukacji i nauki Hanna Nowosad na antenie kanału telewizyjnego »Pryamyj« oświadczyła, że od września 2020 roku wszystkie rosyjskojęzyczne szkoły na Ukrainie przejdą na ukraiński język nauczania. Wywołało to wrzawę nie tylko w Rosji. Na pres-maratonie prezydent Ukrainy oświadczył, że dla niego państwowość języka narodu tytularnego nie jest priorytetem! Obiecał zapytać minister, co miała na myśli, poruszając niepriorytetową dla Zełenskiego kwestię, na dodatek taką, która może poważnie podważyć jego rankingi. Według jego słów, przytoczonych przez szereg mediów, »kwestia języka bardzo rozchwiewa społeczeństwo«. Choć na świecie konsoliduje ona narody, jednak w głowach polityków-małorusów, za podpowiedzią moskiewskich strategów, właśnie ona »rozchwiewa społeczeństwo«. I Zełenski dał »przyjacielską radę« minister, sugerując, że on by »tak nie robił, jak ona robi«. Jak widzimy, radziecko-reżimowa praktyka niszczenia języka i w ogóle ukraińskości nie wygasła: w maju 1983 roku KC KPZR i Rada Ministrów ZSRR, czyli równo w 120. rocznicę pojawienia się tajnego cyrkularza carskiego ministra Piotra Wałujewa, który zabronił wydawać prace naukowe i książki w języku ukraińskim, podstępnie powołując się na to, że »większość małorusów sama gruntownie dowodzi, iż żadnego małoruskiego języka nie było, nie ma i być nie może«. Na tej podstawie w czerwcu 1983 r. pojawiło się postanowienie kolegium Ministerstwa Oświaty USRR (tylko do użytku służbowego)”
W tomiku Pawłyczki „Nie zdradź!”, który ukazał się w 2005 r., znajduje się wiersz ułożony z wyrafinowanych tercyn „Narodzie mój zmartwychwstały, co z tobą?”. Jest to nawiązanie do frankowskiego Prologu „Narodzie mój, umęczony, rozbity...” do słynnego poematu „Mojżesz”, objawionego w 1905 r. Tercyny to ulubiona strofika I. Franki. Ma on w tej formie stroficznej szereg wyrazistych utworów, w szczególności „Przypowieść o poście”, „Z księgi Kaaf”, „Wspomnienia” i inne.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
o dalszym udoskonalaniu nauczania języka rosyjskiego w zakładach oświatowych i o jego upowszechnianiu. Obskurancka, rasistowska polityka rusyfikacji i unifikacji narodowej przebiegała otwarcie, choć zarządzenia, rozkazy, postanowienia, cyrkulary spuszczano z góry z klauzulą „совершенно секретно” (ściśle tajne).
Szanowny Czytelniku! W rozmowę, której temat wskazano w tytule, wprowadzono jakby odległe treścią cytaty różnych osób, których myśli jednak znacząco uzupełniają idee tercyn Pawlyczki. Oto jeszcze jeden wymowny cytat. Ojciec i Zwierzchnik Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Błogosławiony Swiatosław podkreślił: „Mam takie wrażenie, że społeczeństwo ukraińskie przypomina więźnia, którego wypuszczono z więzienia. Przeżywa on okres przejściowy. Musi się zintegrować ze społeczeństwem i znaleźć w nim swoje miejsce. Ma wiele wewnętrznych ran. Niby jest już na wolności, ale wciąż żyje w niewoli stereotypów relacji między ludźmi, ukształtowanych w warunkach niewoli. Jest na wolności, ale nadal śpiewa więzienny szanson. Dotyczy to także ludzkiej duszy, bo system niewolniczy ją zniewala. Pęta niewoli trzeba zerwać i przejść proces wyzwolenia”.
Na drodze do wyzwolenia od niewoli stoją Miedwedczuki, Rabinowiczowie i sfatygowani janczarzy-naftowcy-bojkowie. W ich ukrainożerczym rezerwacie klonują się tacy sami jak oni. Ta ślimaczarnia pożera Ukrainę. Dotarła ona także do wsi Tuchla w rejonie skolewskim na Lwowszczyźnie. Tuchla przede wszystkim słynie z tego, że przyjeżdżał tu Iwan Franko, by zapisywać legendy i podania, które właśnie zainspirowały go do napisania sławnej powieści „Zachar Berkut”. Tuchla co roku przyciąga wielu turystów. We wsi stało brązowe popiersie Kamieniarza, dzieło rzeźbiarza Anatolija Haljana, które jednej nocy zniknęło. Nieznani „miłośnicy brązu” zdemontowali je po barbarzyńsku i zniszczyli granitowy cokół. Miejscowi mieszkańcy przysięgają, że to nie oni ukradli pomnik, który stał przez wiele lat i do którego przynosili kwiaty. Odpowiedzi na pytanie, kto dokonał wandalizmu, miało by udzielić śledztwo, w które nikt nie wierzy, stwierdza autor informacji „Ukradli Franka” Josyp Marucniak. Jego zdaniem „w tej sprawie może pomóc chyba tylko „Wszystkowidzące Oko” – kompozycja rzeźbiarska już zmarłego Anatolija Haljana, zainstalowana na fasadzie lwowskiej cerkwi Świętej Trójcy. „Wszystkowidzące Oko” wszystko widzi!”
Oto wam mieszczańskie oblicze współczesnego moralnie zdewaluowanego Ukraińca. W połowie poprzedniego stulecia Iwan Dziuba w pracach literacko-krytycznych zadawał retoryczne pytanie: „Zwyczajny człowiek” czy mieszczanin? Przy tym akcentował piękno społecznego zachowania człowieka, moralne zdrowie jego czynów i duchowe imperatywy duszy, dziedziczone genetycznie.
Za „kradzież Franka”, bez względu na to, jakie wnioski wyciągnie śledztwo, czy kogoś ukarze, czy nie – musi zapaść sprawiedliwe rozstrzygnięcie prawne. Jednak nie mniej ważne jest spojrzenie z drugiej strony. Wraz z rozpadem systemu radzieckiego, w warunkach ukraińskiej demokracji, otrzymaliśmy prawo do wolnego wyznawania wiary. Niezależne Kościoły, choć wśród skomplikowanych, dramatycznych perypetii, u nas się rozbudowują. Religia już nie jest „opium dla ludu”. Staliśmy się pobożni i bardzo „pobożni”.
Moja wyobraźnia maluje taki realistyczny obraz… Wigilia. Na stole 12 potraw. Zaproszenie zmarłych na wieczerzę. Na Jordan własne święte obrzędy ze Świętą Wodą. Na Wielkanoc – koszyk z pięknie haftowanym ręcznikiem, na którym lśnią niebiesko-żółte litery „Chrystus Zmartwychwstał!”, a pod nim pisanki, hałuszki, pasha, kiełbaska i jeszcze wiele innego… Najważniejsze, żeby koszyk był lepszy i bogatszy niż u sąsiada…
I oto rękami bardzo „pobożnych”, którzy niosą do modlitewnych ust tych 12 potraw, poświęconą paschę i kiełbaskę, w nocy kradną pomnik Frankowi i stawiają go przy swoim kościele. Moralizowanie jest zbędne. Naród rzeczywiście „się zmęczył” – degeneruje się. To odpowiedź dla Pawła Tyczyny.
Wyobrażam też sobie obraz, jak montują popiersie Iwana Franki przy cerkwi Świętej Trójcy we Lwowie. Noc. Bardzo „pobożni” monterzy się spieszą, a brązowe popiersie oburza się i zwraca do narodu, który rodzi „pobożnych wyrodków” – mieszczuchów-moralizatorów:
Czyż darmo tyle serc płonęło
Dla ciebie najświętszą miłością…
A równocześnie swoim terciniowym „Nie zdradź!” w unisonie z Frankiem Pawlyczko dodaje:
Co się teraz stało, gdy ty w górę
Musisz wyjść — z otchłani umierania
Ku słońcu i gwiazd niebiańskiemu soborowi?
Czy dzwony wielkanocne zagłuszyły Twego ducha, skoro podniosły tylko ciało z grobu,
Rozkwaszone jak kapusta w beczce?
Czyż, przeszedłszy w więzieniach próbę,
Pokonawszy śmierć mocą swego słowa,
Pragniesz obrócić się w bydło?
Czy zatem nauka twoich proroków
to nie ziarno płodne i niezniszczalne,
lecz tylko z kłosów wymłócona plewa?
Dmytro Pawłyczko i Iwan Franko — Uczeń i Nauczyciel — to błogosławieństwo Boże. Pawło Mowczan podczas obchodów 90-lecia urodzin D. Pawłyczki powiedział, że „poeta zna język Wszechświata i nie traci stałego kontaktu z Bogiem. Poezja Pawłyczki to nieustanna wibracja narodu, wrażliwa na wszystko”. Na tej samej uroczystości akademik Mykoła Żulynski podkreślił, że „misją Franki było tworzenie z narodu systemu kulturowego. Cały proces twórczy Dmytra Pawłyczki — jego poezja, przekłady, prace literaturoznawcze — wszystko to jest również skierowane na to, by kształtować naród w organizm kulturowy”. Wróćmy jednak do głównego wątku rozmowy, a więc do tercyn Pawłyczki „Nie zdradź!”, naznaczonych Prologiem Franki. W końcowej strofie Pawłyczki — jego Krzyż, który niesie przez swoje życie, jego spowiedź, jego gorzka i słodka udręka. Taki jest obywatelski wybór poety:
Daruj mi te polynowe wezwania,
Ten głos rozpaczy i przestrogi,
Bo ja — twój syn, który w kamiennej pustyni
Słałem ci pod nogi swoje życie!
Na początku rozmowy padło pytanie, co było powodem napisania poematu „Mojżesz”? Odpowiedzi są różne i jest ich wiele. Ale w każdej z nich jest swoja prawda, swój sens, oczywiście oprócz patosu radzieckich tłumaczy socrealistycznych, którzy uporczywie twierdzili, że poematem „Mojżesz” Franko witał rewolucję 1905 roku… Otóż nie! W tym czasie pisał:
Zgniłe bagno między krajami Europy,
Pokryte pleśnią, gęstą zielenią!
Rozsadniku niedouczenia i застою,
Rosjo! Gdziekolwiek postawisz stopy,
Pełznie obłuda, rabunek, płacz narodu…
We wszystkich przedmowach do wydań poematu za życia autora Franko nie wspomina o rewolucji rosyjskiej. Dla niego jest ona jedynie początkiem rozpadu carskiego imperium. Dlatego w swoich pracach, powtórzę raz jeszcze za Jurijem Szewelowem, Franko przewiduje wydarzenia nowych możliwości odbudowy ukraińskiej państwowości, mówiąc, że „wielka epoka rozpocznie się dla naszej sprawy narodowej z chwilą, gdy w Rosji upadnie absolutyzm”. Stąd wniosek:
Przyjmij więc ten śpiew, choć tęsknotą owiany,
Lecz pełen wiary; choć gorzki i wolny,
Zadatek dla twojej przyszłości, łzami zlany,
Twojemu geniuszowi mój skromny dar weselny.
Tłumaczenie maszynowe
Petro SZKRABIUK, pisarz
Kijów, grudzień 2013 roku. Wrzący Majdan w morzu narodowych flag, kalejdoskop wydarzeń, twarzy, rozmów, a w domu — nieustannie włączony telewizor. I audycja, która szczególnie wyraźnie zapadła w pamięć: na tle barykady — zmęczony, a zarazem spokojny starszy mężczyzna, a obok niezwykle jaskrawa kobieta w wyszywance — promienna, dostojna, młoda. Przysiedli na jakichś skrzynkach i, uzupełniając się nawzajem, opowiadali o sobie. On — lekarz, dyżurował w namiocie medycznym, udzielał pierwszej pomocy potrzebującym, bo wszystko się zdarza (działo się to jeszcze przed rozstrzelaniem Niebiańskiej Sotni), ona — filolog, pochodzi z Kamieńca Podolskiego, uczyła w Chmielnickim. Ale gdy zobaczyła na ekranie brutalną rozprawę „berkutowców” ze studentami, wzięła urlop na własny koszt, pożegnała się z córką i synem, w nocy wsiadła do pociągu — i o świcie stała już na Majdanie. I była szczęśliwa, bo znalazła się wśród ludzi myślących podobnie. A potem aneksja Krymu, wybuch wojny na wschodzie i moja pierwsza podróż — z Narodową kapelą bandurzystek „Galiczanka” — na Doniecczyznę, do dawnego Artemiwska (obecnie Bachmut), występy artystyczne przed wojskowymi i miejscowymi mieszkańcami, niezapomniane znajomości z tutejszymi wolontariuszami, jak np. Swietłana Krawczenko, małżeństwo Ustynowych — Nadija i Hennadij, Serhij Hončarow, Anatolij Klisz, Wołodymyr Derywedmiedź, Ołeksandra Starodubcewa, Wiktoria Bak… „Czy znacie we Lwowie taką panią jak Ilkiw?” — zapytała na pożegnanie Wiktoria. „Znam, to Olha Ilkiw, bohaterka, jedna z łączniczek Głównego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza (Czuprynki)”. „Nie, — zaprzeczyła Wiktoria, — to inna Ilkiw, Lida; przez dwa lata służyła w kompanii medycznej w naszym Bachmucie i naprawdę się zaprzyjaźniłyśmy, bo ta kobieta też jest niezwykła i heroiczna…” Tydzień–dwa później, już we Lwowie, na Narodowym Uniwersytecie „Politechnika Lwowska” odbywało się zebranie Kongresu Inteligencji Ukraińskiej i do sali — wszystkie głowy zwróciły się ku drzwiom wejściowym — weszła wysoka, postawna kobieta w wojskowym kamuflażu z odznaczeniami bojowymi na piersi. Uśmiechnęła się… Życzliwie skinęła głową… Od razu ją rozpoznałem. Przy tym rozpoznałem ją „podwójnie”. To była kobieta, którą zapamiętałem z majdanowej audycji telewizyjnej i o której z zachwytem opowiadała w Bachmucie Wiktoria Bak. To była Lidia Ilkiw. Zaprzyjaźniliśmy się. Z jej rozmów, a potem z książki „Do wolі dorога” dowiedziałem się o drugiej części jej życiowej epopei.
* * * W Kijowie Lidia pomagała w kuchni w Domu Związków Zawodowych, roznosiła majdanowcom gorącą herbatę i kawę, brała udział w akcjach protestacyjnych: to pod Radą Najwyższą, to przy Administracji Prezydenta albo Gabinecie Ministrów. Przemawiała nawet z płomienną mową do funkcjonariuszy specjednostek, którzy szczelnie zasłaniali się tarczami… Nie zapominała także o organizacji Euromajdanu w Chmielnickim, opowiadała o sytuacji w stolicy na sesji rady obwodowej. I znów jechała do Kijowa… Wiosną 2014 roku Lidia wróciła do liceum i pracowała aż do końca roku szkolnego. A w lipcu zgłosiła się na front. „Moja pierwsza rotacja na wschód jako żołnierza-ochotnika, sanitariusza batalionu im. Serhija Kulczyckiego Gwardii Narodowej Ukrainy, odbywała się od 13 sierpnia 2014 roku i trwała dokładnie 50 dni w strefie ATO, a mianowicie: punktem medycznym stała się sala oddziału urologicznego Centralnego Szpitala Rejonowego” (Bachmut; wtedy jeszcze Artemiwsk). W Artemiwsku właśnie zrodziła się idea utworzenia osobnej kompanii medycznej. I ona — „po obijaniu wielu progów” — została sformowana w Kijowie. Na jej czele stanął pułkownik służby medycznej Ihor Ilkiw — tak, ten lekarz, którego widziałem na ekranie telewizora obok
Lidia Ilkiw na Lekcji Odwagi w Artemiwskiej szkole nr 24
Lidiją… Kolektyw roty przeszedł stosowny półtoramiesięczny wyszkolenie i 5 stycznia 2015 roku wyjechał do przyfrontowego Artemiwska… Przyfrontowy — znaczy bezpieczny. Medycy często wyjeżdżali po rannych na pozycje bojowe — i niejeden z nich zginął w strzelaninie albo wysadziwszy się na minie przeciwpiechotnej… Także w samym szpitalu personel medyczny padał z nóg ze zmęczenia. Między innymi galicyjka Myrosława Sawczak, sprawna pielęgniarka, córka więźnia politycznego Jarosława Dykiego, autorka wierszy poświęconych Lidii. Sama zaś Lidia wraz z bachmuckimi wolontariuszkami opiekowała się żołnierzami jak prawdziwa siostra miłosierdzia: przynosiła im jedzenie, prała odzież, przemywała rany, a nierzadko towarzyszyła im do Charkowa. „W ciągu doby-dwóch stają się jak krewni i żegnają się z tobą ze łzami w oczach”. Właśnie ekstremalne warunki — Euromajdan, a po nim wojna na wschodzie — obudziły w Lidii pragnienie samorealizacji także w słowie. Już w Artemiwsku, wstrząśnięta tym, co zobaczyła i przeżyła, zaczęła prowadzić w uczniowskim zeszycie dziennik: „Najjaśniejsze i najprzykrzejsze momenty żołnierskiej codzienności zapisywałam w pośpiechu na kolanach, bo w sali nie było stołu”. Te poruszające zapiski dzienniczkowe, drobne szkice, etiudy, wspomnienia, refleksje o wsparciu wrażliwych ludzi, wiersze ulubionych poetów, a także wiersze uczestników Majdanu i jej uczniów, fragmenty wspomnień ziomkini Lidii, Luby Franciwny Habruch — wszystko to złożyło się na pierwszą książkę „Do wolі dorога”, która doczekała się — z uzupełnieniami — kilku wydań. Teraz ukazuje się ona w poszerzonym wydaniu pod wymowną nazwą „Serca kalinowe”. To swoista mozaika, ale nie rozsypana, lecz spójna. Tworzy barwny obraz życia niespokojnej duszy autorki, porusza, niepokoi, inspiruje… Są też całkiem nieoczekiwane znaleziska artystyczne, jak na przykład taki: Na kolymskim mrozie kalina — I umarli powstają i szukają krzyża. Obczyzna — grób, a w ogniu Ukraina! O Boże mój, taka mi żałość… Albo takie wiersze: Tytani narodu — przeznaczenie Ukrainy, Gdzie mowa — spuścizna tysiącleci. Nie mamy sił do konania. Kalinowe serce nad światem płonie. Rzecz w tym, że te poetyckie i prozatorskie wersy Lidia Ilkiw „wyłowiła” w utworach wielu literatów (konkretnie — 88 z nich) i ułożyła z nich własną, zupełnie oryginalną „suitę” z dwudziestu ośmiu strof, po czym podała też listę tych literatów, którzy zainspirowali ją do tak ciekawego, praktycznie postmodernistycznego eksperymentu.
* * * Bezsprzecznie Lidia Ilkiv to kobieta utalentowana. Jej „Do wolі dorohu” [„Droga do wolności”], a teraz także „Sercа kalinowe” czytałem z głębokim wzruszeniem, bólem i radością, że mamy takie aktywne, dzielne i oddane idei ukraińskiej kobiety. Jednocześnie przypomniałem sobie bohaterkę UPA, wciąż żyjącą Olhę Faustyniwnę Ilkiv (ma 99 lat, z czego 14 „ukradł” GUŁag!). Nie mam wątpliwości: gdyby teraz działała UPA, Lidia Ilkiv z pewnością wstąpiłaby w jej szeregi. Tymczasem dobrowolnie zasiliła szeregi obrońców Ukrainy już w nasze, nie mniej trudne i odpowiedzialne, czasy. I przekonująco opowiada o tym w swoich książkach. Ciągłość historycznych tradycji bojowych, jak widzimy, nie zostaje przerwana…
Tłumaczenie maszynowe
Olha Wołkowa, Ihor Aleksiejew, ChOO WUT „Proświta”. Zdjęcie Stanisława Pyłypenki. W Dniu Pamięci Ofiar Hołodomoru już trzydziesty rok z rzędu zatroskani mieszkańcy Charkowa zebrali się, by pokłonić się zmarłym i wspomnieć straszne wydarzenia lat 1922–23, 1932–33 oraz 1946–47. Akcja „Proświty” (do której dołączył również zaprzyjaźniony Związek Ukraińskiej Młodzieży) zgromadziła około sześćdziesięciu osób. Nie była ona jedyną tego dnia. Spotkawszy się przy monumencie „Chwała Ukrainie” na placu Konstytucji, uczestnicy w milczącym marszu ruszyli do krzyża pamiątkowego w Parku Młodzieżowym. Po przemówieniu przewodniczącego charkowskiej „Proświty” Anatolija Serhijenki i wykonaniu hymnu ojciec Wiktor Marynczak odprawił nabożeństwo za zmarłych w wyniku represji i Hołodomorów. Powiedział on, że zmarli to nie bezsilne ofiary, lecz sprawiedliwi męczennicy, którzy weszli do historii. Są oni bojownikami, których udało się rozbroić, ponieważ Hołodomor był karą za nieposłuszeństwo. Że wojna przeciwko imperium zła zaczęła się na długo przed 1933 rokiem, trwa również teraz, więc musimy wytrwać, obronić nasze państwo i naród. Wszyscy obecni zaśpiewali „Mnohaja lita” naszym obrońcom, którzy obecnie bronią Ukrainy. Następnie odbyły się wystąpienia nestorów „Proświty” oraz naukowców, którzy wspominali, jak owiane złą sławą wydarzenia historyczne dotknęły ich lub ich rodziny. Na akcji byli obecni zarówno starsi mieszkańcy Charkowa, jak i całkiem młodzi. Jest więc nadzieja, że rzeczywiście będziemy pamiętać i wyciągać wnioski. Do akcji dołączył gość z obwodu chersońskiego. Hołodomory to ból całej Ukrainy, a nie poszczególnych miast czy wsi. Brzmiały wiersze Niny Wynohradskiej, wspominano ludzi, dzięki którym prawda o Hołodomorze została zachowana i przekazana światu. Bardzo trafnie powiedziano również, że głód nie wykorzenił w naszym narodzie dążenia do wolności. Obecni zapalili znicze oraz złożyli kwiaty i kłosy pod krzyżem. Anatolij Serhijenko zakończył akcję, podkreślając, że Ukraina jest jedna, to nasza wspólna Ojczyzna, pamięć historyczna też jest jedna dla wszystkich. Atmosfera żałobnego wydarzenia oraz większości innych, zorganizowanych w Charkowie, była bojowa. Jest to dalekie od tak zwanej „modelu wiktymnego pamięci historycznej”, który kultywuje w narodzie pragnienie, by go żałowano. Nierozliczeni zbrodniarze i kontynuatorzy ich dzieła zostaną ukarani, ale do tego konieczne jest bycie silniejszymi, zmobilizowanie wszystkich ukraińskich sił, uznanie, że przyczyną Hołodomoru stały się moskiewszczyzna i imperializm. Pamięć to nie ciągłe lamentowanie z żalu nad sobą, to źródło, z którego czerpiemy siły, by iść dalej, walczyć, być godnymi. Zatem pamiętajmy i szanujmy się. Musimy być wolni, być gospodarzami na swojej ziemi. Chwała Ukrainie!
Tłumaczenie maszynowe
W wypełnionej po brzegi sali Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Olesia Honczara, w ramach projektu „Samorodki Ukrainy”, miłośnicy ukraińskiej sztuki spotkali się ze znaną ukraińską poetką, laureatką nagrody literackiej imienia Hryhora Tiutiunnyka, sekretarzem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, naszą krajanką Julią Bereżko-Kamińską. Oleg OLEKSIUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy „Wśród wielu współczesnych młodych poetów wyróżnia się twórczość Julii Bereżko-Kamińskiej. Pisze zwięźle, głęboko, świadomie, skoncentrowanie, bez zaangażowania politycznego, ma piękny organiczny język, świeże obrazy, brak sztuczności i wydumaności. Ma coś do powiedzenia. I robi to godnie” — tak pisał o twórczości naszej krajanki ukraiński poeta, tłumacz, scenarzysta filmowy, dramaturg, działacz państwowy i społeczny, pierwszy przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy, Bohater Ukrainy Iwan Dracz. Autorka siedmiu tomików poetyckich, współautorka ponad 60 almanachów literackich, zwyciężczyni obwodowego konkursu „Człowiek Roku” w nominacji „Młody Dziennikarz Roku” 2013 roku, laureatka ogólnoukraińskiego festiwalu literackiego „Prosto na Pokrowę” (2015), laureatka Międzynarodowego Festiwalu Poezji „Sinani-fest” (Jałta, 2009), zdobywczyni Grand Prix Ogólnoukraińskiego Festiwalu Piosenki Autorskiej i Poezji „Rycerze Słowa” (Debalcewe, 2011), laureatka 5. Festiwalu Poetyckiego „Przystań menestreli” (Bałakława-2008), dyplomantka Międzynarodowego konkursu najlepszych ukraińskich utworów młodych literatów „Hranosłow” (2008 r.), laureatka Pierwszego Otwartego konkursu młodych literatów „Pokolenie — XXI” (1999 r.), laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu młodych dramaturgów „Wierzymy!” — wszystko to nasza krajanka Julia Bereżko-Kamińska, która pisała w swojej książce „Nieuchronne”: Ten świat żyje w przyspieszeniu. I — ja z nim. Wszystkie jego chwytam wiry. I też boję się wypaść przedwcześnie, Lecz bardziej — gdy ktoś zapyta: „Kim jesteś? Po co tu? I czemu nie śpisz? Dokąd tak musisz bez opamiętania? I po co ty na srebrnych dziergasz drutach Zwyczajny sweter z nici Ariadny?” Tomik poetycki Julii Bereżko-Kamińskiej „Nieuchronne” stał się dla wielu mieszkańców śniadej Tawrii długo oczekiwanym prezentem. Zatem zapewne z Bożej łaski krajanie pani Julii mieli okazję delektować się poezją z nowego zbioru poetki właśnie podczas obchodów Dnia Języka Ukraińskiego i Piśmiennictwa oraz Dnia Pracowników Kultury i Amatorów Sztuki Ludowej. Wzniosłości i świątecznego charakteru wydarzeniu dodały numery koncertowe artysty ludowego Ukrainy Charisa Szyryńskiego, laureata ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki, wykładowczyni Chersońskiej Szkoły Kultury Nadiji Żyłenko oraz solisty Chersońskiej Filharmonii Obwodowej, skrzypka-wirtuoza Ołeksija Kary. Miło było zobaczyć na wydarzeniu rodziców Julii — Bereżków Mykołę Hryhorowycza oraz Ninę Semeniwnę. Do nowych osiągnięć zainspirowały zarówno Julię Mykołajiwnę, jak i wszystkich organizatorów literacko-artystycznego wydarzenia przyjazne życzenia od kolegów — laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, poety Anatolija Kyczynskiego oraz zasłużonej dziennikarki Ukrainy Tetiany Kamenskiej. A wykładowczyni wydziału języków obcych Chersońskiego Uniwersytetu Państwowego Hanna Szełdajajewa odczytała własne przekłady na język angielski wierszy Julii Bereżko-Kamińskiej. Tak, jej utwory są obecnie aktywnie tłumaczone na język francuski, hiszpański, polski, bułgarski, rosyjski, kirgiski i inne języki. Wierzę, że zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i wśród użytkowników innych języków nasza gwiazdeczka będzie świecić jasno i oryginalnie. Szanujmy się! Szanujmy swoje samorodki!
Tłumaczenie maszynowe
Olha SZEWCZENKO, dyrektor Głębockiego Muzeum Krajoznawczego. Na bazie Głębockiej Rejonowej Biblioteki Dziecięcej odbył się wieczór autorski „Jesienne plateau” z Mariją Trafiuk-Mariszczak, córką znanego na Głębocczyźnie poety-barda Hryhorija Trafiuka. Zebrało się niemało ludzi: przewodniczący oraz członkowie stowarzyszenia literacko-artystycznego „Wytoky”, przedstawiciele władz, nauczyciele i uczniowie Głębockiego Gimnazjum, liceum oraz Dymkiwskiej Szkoły Ogólnokształcącej, głęboczanie oraz miłośnicy poetyckiego słowa. Marija Trafiuk-Mariszczak sensem swojego życia wybrała słowo, które odnajduje i mistrzowsko przekazuje w poezji. W tym wielka zasługa jej ojca, który od dzieciństwa zdołał zaszczepić miłość do poezji. Przecież mało kto z nas wiedział, że „pod wodzą jego krytycznego pióra” już ponad 20 lat poetka jest zakochana w słowie i tworzy własną poezję. Matka Wałentyna zaszczepiła w córce miłość do pieśni, gdyż ma ona piękny głos i zna wiele utworów. Jak szczerze wyznała poetka, rodzice jej „byli dwoma potężnymi skrzydłami, które do pewnego momentu niosły mnie przez życie”. Za latem w ślad biegną lata, „Cyk-cyk” zegar samotnie, Mój październik w duszę zagląda, — A w niej jeszcze niebo niebieskookie. A w niej — nieśpiewane pieśni… Marija Trafiuk-Mariszczak urodziła się w Głębokiej, ukończyła wydział filologiczny Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza, jest dziennikarką, autorką szeregu publikacji dziennikarskich i literackich w prasie regionalnej. Szczęśliwa żona, matka dwóch cudownych dziewczynek. W codziennych troskach ucieka czas, a kiedy rodzina odpoczywa, w jej duszę przychodzi natchnienie i rodzi się poezja… Kim jestem? Poetą czy tak tylko się zdaje? Nie wiem, Echo bezgłośnością niemą: — Panie, spokojnie wszystko przyjmuję, Tylko nie daj mi być nikim! Z uśmiechem i nostalgią wspomina poetka dziecięce lata, ich wybryki z bratem, jak obrywało im się za swoje. Tęskni za Petrusiem, gdyż „teraz podbija on europejskie drogi”, ale Mariczka wie, że „jesteśmy zawsze w sercu jeden drugiego”. Brat wspaniale gra na gitarze i innych instrumentach, ma piękny głos, jest interesującą i nieprzeciętną osobowością. Jest także autorem wielu pieśni, sam pisze słowa i muzykę, a ponadto kolekcjonuje instrumenty muzyczne. Nad drzwiami starej kawiarni i przetartymi do dziur schodami Winorośl wisi jak bryczesy i zdobi budynek słupami. Rozkłada pod nim instrument Muzyk młody, perspektywiczny. Jego zaś marzenia rozbite w pył, A dziwnym trafem pieśni — pozytywne. Płynie muzyka lekka, dźwięczna, Palce żywo po strunach zlatują, Duszę rwie młodą młodzieńca, Bo co jutro z nim będzie — nie wie. Płyną do słuchaczy wersy wiersza-dedykacji dla brata „Muzyk”. A słuchacze zamarli, wstrzymali oddech, słuchając autora… Niech leci niezłomna prawda w dal, Nie zabierajcie ludziom swojej wolności! Dlatego też nie nosi on strasznego medalu: „Od wdzięcznego afgańskiego narodu”. A potem było twórcze spotkanie z wdzięcznymi współmyślicielami. Rozbrzmiały szczere życzenia, opinie, rady z ust Ołeny Badiuk, Ołeny Riepinej, Ołeksandry Wozniak, Rodiki Zehri, Julii Kowal, Olhy Kowalczuk, Flori Lerky, Romana Nahirnego, Ałły Storożuk, Aliny Zahudałowej, Ludmyły Sabran, Natalii Puju, bardki Hałyny Sysolietinej oraz uczniów Głębockiego Gimnazjum.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Organizatorami festiwalu są Narodowa Ogólnoukraińska Muzyczna Spółdzielnia (Narodowy Związek Muzyczny), Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy im. Hryhorija Werowki, Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Petra Czajkowskiego oraz Stowarzyszenie NWMS „Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Chóralne im. Mykoły Leontowycza”. Przewodniczący jury, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik artystyczny Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „Darnyczanka” Petro Andrijczuk, opowiada:
— Pierwszy Ogólnoukraiński Festiwal-Konkurs zespołów ludowego śpiewu chóralnego im. Porfirija Demuckiego odbył się w 1995 roku. Przewodniczącym jury był wówczas profesor Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, dawny kierownik Huculskiego Zespołu Pieśni i Tańca Mychajło Hrynyszyn. A od drugiego do siódmego festiwalu jury kierował Bohater Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Anatolij Awdijewski. W składzie jury w różnych latach zasiadali wybitni działacze ukraińskiej sztuki Andrij Kusznirenko, Anatolij Paszkewycz, Iwan Słota, Mychajło Hołowaszczenko… A kiedy zabrakło Anatolija Tymofijowycza, powierzono mi kierowanie jury. W tym roku w jego skład weszli: artysta ludowy Ukrainy, kierownik artystyczny Narodowej Zasłużonej Kapeli Banduristów Ukrainy Jurij Kuracz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik artystyczny i główny dyrygent Państwowego Zasłużonego Akademickiego Zakarpackiego Chóru Ludowego Natalija Petij-Potapczuk, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, przewodniczący Czerkaskiego Obwodowego Oddziału Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego Leonid Trofymenko, główny chórmistrz Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy im. Hryhorija Werowki Wiktoria Jarema.
…aras. Powrót” — film o okresie zesłania Tarasa Szewczenki w Kazachstanie. 9 marca bieżącego roku odbył się pokaz filmu w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, a dokładna data wejścia obrazu do kin jest nadal nieznana. Fabuła filmu opiera się na historii prześladowania Szewczenki przez agentów carskiej tajnej policji — „ochrany” — w najtrudniejszych dla niego ostatnich tygodniach pobytu w Twierdzy Nowopetrowskiej na Mangystau (Kazachstan). Scenariusz filmu wygrał Międzynarodowy konkurs scenariuszy filmowych z okazji 200. rocznicy urodzin T. Szewczenki w marcu 2012 roku. Jednak za rządów Janukowycza nie został wprowadzony do produkcji. Od autora scenariusza i reżysera Ołeksandra Denysenki ówczesne Państwowe Kino Ukrainy wymagało zmian w scenariuszu i usunięcia scen skierowanych przeciwko rosyjskiemu imperializmowi i szowinizmowi. Ołeksandr Denysenko nie wyraził zgody. W ten sposób film został „pochowany”. Ożywiło go Państwowe Kino Ukrainy na czele z Pyłypem Iljenką po Rewolucji Godności. W lipcu 2016 roku rozpoczęto zdjęcia do filmu w Kijowie, w twierdzy Kosyj Kaponir. W czerwcu 2017 roku zrealizowano ostatni epizod filmu. Ogółem w filmie zarejestrowano 38 lokacji, ponad sto ról aktorskich, co jest rekordem dla współczesnego ukraińskiego kina. Obraz zakończono w miejscu w grupie chóralnej Zasłużonego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „Ltawa” z Połtawy. To niezwykły zespół, stworzony jeszcze w 1958 roku znanym mistrzem sztuki chóralnej Wałentynem Miszczenko. Obecnie jego kierownikiem artystycznym jest Natalia Iwanowa, a dyrygentką chóru — Zinaida Pedan. Chór „Ordana” z miasta Talne na Czerkaszczyźnie również zdobył pierwsze miejsce. Kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Mykoła Wowk tworzy repertuar zespołu na pieśniach swojego kraju. Słuchacze zauważają, że festiwal, w porównaniu z poprzednimi latami, wzrósł jakościowo. Ale, niestety, nie mieliśmy żadnego wsparcia ze strony państwa. Liczyliśmy na Ukraiński Fundusz Kultury — przygotowaliśmy na jego konkurs projekt, ale nie przeszedł selekcji. Najwyraźniej głęboko narodowa ludowa sztuka chóralna nie jest dla nich priorytetem. Uczestnicy, a było ich blisko siedemset, przyjeżdżali do Kijowa za własne pieniądze, sami zapewniali sobie zakwaterowanie i wyżywienie. Narodowy Ogólnoukraiński Związek Muzyczny (kierownik Bohater Ukrainy Jewhen Sawczuk) wziął na siebie wszystkie kwestie organizacyjne oraz wykonanie nagród (dyplomów, podziękowań, medali, afiszy, banera). A Narodowy Zasłużony Akademicki Ukraiński Chór Ludowy Ukrainy im. Hrihorija Wierjowki oraz Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego bezpłatnie udostępniły pomieszczenia, za co serdecznie dziękujemy. Trzeci Kanał Radia Ukraina przygotowuje duży program o naszym festiwalu-konkursie. A dla telewizji ukraińska ludowa sztuka chóralna to — „nie format”. Już myślę o tym, jaki będzie kolejny, jubileuszowy festiwal, i mam nadzieję, że odbędzie się w najbardziej prestiżowych salach koncertowych stolicy z rekordową liczbą uczestników.
Kazasi do dziś uważają go za akyna — pieśniarza ziemi kazachskiej, pierwszego malarza Kazachstanu. W Astanie jest muzeum, gdzie eksponowane są obrazy, które tu malował Szewczenko. Dopuszczano go do świętych miejsc narodu kazachskiego. Malował podziemia, meczety, nekropolie, wykonywał pomniki na grobach Kazachów. A u nich uchodzi to za świętą sprawę. Kazasi słuchali Kobzarza i śpiewali jego wiersze do akompaniamentu swoich domr. Takie było obcowanie Tarasa Hrihorowycza z Kazachami. I dziś wielu chłopców nosi jego imię. Nawet dziewczynki — Tarasi. Jak mówił mi jeden z kazachskich aktorów: „Batyr to siła narodu, a akyn — jego dusza”. Taras Hrihorowycz stał się duszą narodu kazachskiego i nie mogłem nie nakręcić o tym filmu. Szewczenko został zdemobilizowany w 1857 roku. A dwa lata później w Kazachstanie wybuchło powstanie, które trwało do 1939 roku. Dopóki nie wywołano sztucznego głodu, nie zabrano Kazachom wielbłądów i koni, i oni zmuszeni byli albo umierać na swoim stepie, albo uciekać. Nakręciłem film, w którym Taras Hrihorowycz przyłącza się do kazachskich powstańców. Obecnie są problemy z dystrybucją tego filmu także w Kazachstanie, bo kraj nadal utrzymuje przyjazne stosunki z Rosją. Oto los obrazu, którego nigdzie nie wypuszczają.
Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Odbył się IX Ogólnoukraiński festiwal-konkurs zespołów ludowego śpiewu chóralnego im. Porfirija Demuckiego. Ta najbardziej prestiżowa impreza ludowego śpiewu chóralnego w naszym państwie odbywa się raz na trzy lata, stała się już tradycyjna i z każdym razem gromadzi coraz więcej uczestników. Obecny festiwal-konkurs przyjął 21 reprezentantów ludowej kultury pieśni z 15 obwodów Ukrainy.
Kiedy tworzono to święto ludowego sztuki chóralnej, obok chórów ludowych brały w nim udział także zespoły. Dziś jednak dla form małych istnieje wiele różnorodnych festiwali i konkursów. Od tej chwili postanowiliśmy ograniczyć się wyłącznie do dużych zespołów chóralnych — właściwie twórcą takiej formy ludowego śpiewu zbiorowego jest Porfirij Demućkyj. Uczestników dzielimy według kategorii. Są to chóry miejskie, wiejskie i szkół wyższych. Tym razem chóry szkolne podzielono na poziomy akredytacji I–II (szkoły zawodowe, kolegia) oraz III–IV (uniwersytety). Komitet organizacyjny otrzymał około 30 zgłoszeń, więc wybierano najlepszych spośród najlepszych. Z obwodów dniepropetrowskiego, żytomierskiego, połtawskiego, sumskiego i czerkaskiego wybrano nawet po dwa zespoły — amatorski i szkolny. Grand Prix festiwalu-konkursu w tym roku otrzymał Ukraiński Ludowy Chór im. Stanisława Pawluczenki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Zespół jest uosobieniem wysokiej kultury chóralnej. Kieruje nim kandydat nauk o sztuce, docent Olena Skopcowa. Chór od wielu lat uczestniczy w festiwalu-konkursie im. Demućkyjego: w 2001 roku pod kierunkiem Stanisława Pawluczenki zdobył Grand Prix, a w zeszłym roku, z nowym kierownikiem, — pierwsze miejsce. Jury wyłoniło kilka pierwszych miejsc w poszczególnych nominacjach. Otwarciem festiwalu-konkursu stał się chór „Czerwona kalina” Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa. Kieruje nim młoda, utalentowana muzyczka, docent Alisa Łytwak. Zespół ma interesujący repertuar, oryginalne spojrzenie na muzykę ludową i młodzieńczą energię. Wśród szkolnych zespołów poziomów akredytacji I–II pierwsze miejsce zdobył chór Dniepropetrowskiego Kolegium Kultury i Sztuki (m. Dniepr). Kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Pawło Rozdajbida, kieruje zespołem już ponad dwie dekady. Pierwsze miejsce wśród wiejskich zespołów zajął Starosilski Ludowy Chór ze wsi Stare Sile w rejonie sumskim obwodu sumskiego. Kierownik — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wasyl Derkacz. Na festiwalu-konkursie było całe mnóstwo zespołów miejskich — jeden lepszy od drugiego. Nie baliśmy się przyznać im aż cztery pierwsze miejsca, ponieważ są nosicielami różnych kultur regionalnych. Jednym z nich jest grupa chóralna zespołu pieśni i tańca „Krynyczenka” z miasta Andrzejówka, na Żytomierszczyźnie. Kierownik — zasłużony działacz kultury Polski Iwan Krasowski. Ten zespół jest wielokrotnym uczestnikiem festiwalu-konkursu im. Demućkyjego. Jego styl wyróżnia się arystokratycznością. Pierwsze miejsce zdobył także chór „Rodowid” z miasta Kamień Kaszyrski w obwodzie wołyńskim. Jeszcze jedno pierwsze — perski. Nie podoba się on wielu osobom w Ukrainie. Tak było za czasów Poroszenki, taka sama sytuacja jest i dziś. Szewczenki tu nie zobaczycie na piedestale. To zwykły żołnierz, który w warunkach armii carskiej nie ma prawa głosu. W każdej chwili mogą go ukarać, wtrącić do karceru, co się działo. W 1853 roku Szewczenko wielokrotnie prosi o dyżury na wieży strażniczej nad Kaspijem. To miejsce, gdzie albo jest strasznie zimno, albo strasznie gorąco. Od czego w ogóle można umrzeć. Dlaczego tak robił? Ponieważ trwała wojna. Taras nie chciał brać udziału w oddziałach karnych. Nie chciał zabijać Kazachów.
Tłumaczenie maszynowe
W Głównym Wojskowym Szpitalu Klinicznym odbył się przedpremierowy pokaz filmu „Taras. Powrót” oraz spotkanie twórcze z reżyserem tego obrazu, Ołeksandrem Denysenką.
grudnia 2017 roku i przyjęty przez Derżkino 22 grudnia. W ciągu 2018 roku film „Taras. Powrót” nie został pokazany ani w dystrybucji kinowej, ani na żadnym festiwalu świata. Faktycznie położono go na półkę. W marcu 2018 roku wydawnictwo „Klub rodzinnej rozrywki” wydało powieść Ołeksandra Denysenki o tym samym tytule, w której jest wiele wątków fabularnych, scen i postaci, których widz nie zobaczy w filmie. Powieść jest pierwszą częścią dotąd niewydanej trylogii powieściowej Ołeksandra Denysenki „Trzy dusze, trzy kruki, trzy lirnicy”. 13 września 2019 roku odbyła się festiwalowa premiera filmu na ukraińskim festiwalu filmowym „Bruківka” w Kamieńcu Podolskim.
— Ten film ma najwięcej lokacji ze wszystkich ukraińskich obrazów — opowiada Ołeksandr Denysenko. — Kręciliśmy go zarówno w Kazachstanie, jak i na Ukrainie. W Kazachstanie kręciliśmy tam, gdzie Taras Hryhorowycz przebywał na zesłaniu, obok tej fortecy, którą Kazasi już rozebrali na kamienie do swoich budynków. Odczuliśmy to więzienie bez granic, więzienie bez murów, z którego nie można uciec. Latem panuje tam upał sześćdziesięciu stopni, ale z powodu wiatru, który wielokrotnie zmienia kierunek, tego upału nie czuć. Krajobrazy są fantastyczne. Lecz przebywać tam i kręcić — to prawdziwe piekło. Przeszliśmy przez nie. W filmie jest 113 ról mówionych. To jeden z najbardziej obsadowych filmów pod względem liczby postaci. Kiedy jeszcze przygotowywałem się do napisania scenariusza filmu, przeczytałem książkę carskiego generała Tierientiewa, który podczas pobytu Szewczenki na zesłaniu był jednym z dowódców wojsk rosyjskich w Kazachstanie. I zrozumiałem, że Taras Hryhorowycz nie po prostu tam siedział jako więzień polityczny, odbywając zesłanie. Był tam jeńcem wojennym, który musiał albo brać udział, albo nie brać udziału w oddziałach karnych, które Rosja kierowała przeciwko Kazachom, zabierając ich ziemie. Rosjanie mieli plan — przez Afganistan, Persję dotrzeć do Indii i, jak mówił Żyrinowski, umyć buty w Oceanie Indyjskim. Specjalnie wstawiłem tę frazę do filmu, aby pokazać, że ta idea ma już więcej niż jedno stulecie. Oczywiście film jest antyrosyjski, antyim-
Tłumaczenie maszynowe
Anna-Witalija PALIJ
Oczyszczenie języka ukraińskiego i przywrócenie go do zdrowego stanu — to, czego przede wszystkim potrzebuje nasz język dla swojego szczęśliwego życia. Przede wszystkim musimy zwrócić uwagę na rdzenie słów, bo one są gwarancją jego rozwoju i, co najważniejsze, kontynuacji. Bo któż zgodziłby się dla eufonii głosu pozbawić się możliwości przedłużenia rodu? To samo dotyczy języka.
Dlatego zaważaty (przeszkadzać), a nie zaważaty (zawała), prystraztnist (namiętność), a nie prystraznist (namiętność), wyjizdnyj (wyjazdowy), a nie wyjiznyj (jeździć), wystarczyt (wystarczy), a nie wystaczyt (starczy), mystec (artysta), a nie mytec (sztuka) itd.
Jeśli kumedyjnyj (komiczny), to kumedija (komedia), a nie komedija. Pradawne unuk (wnuk), a nie onuk. W nowoczesności — usuczasnyty (uwspółcześnić), a nie osuczasnyty, w tożsamości — utotożnyty (utożsamić), a nie ototożnyty, w broni — uzbrojennia (uzbrojenie), a nie ozbrojennia, w dźwięku — uzwuczennya (udźwiękowienie), a nie ozwuczennya. Przy takim zapisie widzimy organiczny związek języka, jego jedność, integralność. Język — jak organy i systemy w ciele człowieka — są wzajemnie powiązane, wzajemnie uzupełniające się i we wzajemnym wsparciu. Jeśli obydwa, to obydwoch, a nie oboch, oba — to połowa słowa.
Trudno zrozumieć, po co mówić nawiszczo (po co) (żywy język ludowy tak nie mówi), kiedy można powiedzieć naszczo, także nie neszczo-dawno, a nedawno.
W języku ukraińskim zachowały się słowa pochodne od podstawowego, w tym czasie, gdy samo podstawowe — jest tylko u sąsiadów. Oznacza to, że u nas bardzo wiele słów „pożyczono”, nie dążąc do oddania, czy poprawniej powiedzieć, deklaratywnie upolityczniono i odebrano.
Jest słowo rozbir (rozbiór), ale rozborky (rozróby), a nie rozbirky, jak obecnie często piszą, to samo chrin (chrzan), ale chronu, a nie chri-nu. Bo przecież Lwiw (Lwów), ale jedemo do Lwowa, a nie do Lwiwa. No i, oczywiście, Kyjiw (Kijów) — Kyjiwa, a nie Kyjewa.
Dlaczego sprosonnia (po przebudzeniu), a nie z prosonnia, jak poprawnie pisano na początku XIX w.? Dlaczego spoczatku (początkowo), a nie z-poczatku? Dlaczego zliwa (z lewej), ale sprawa (z prawej), przez analogię powinno być zprawa, tym bardziej, że słowo sprawa już istnieje i ma inne znaczenie.
Słowo matir (matka) pochodzi od starodawnego matara, dlatego matir używamy nie tylko w dopełniaczu, ale i w mianowniku.
Wreszcie, co ważne — słowa nechaj i chaj używamy jako tożsame. Ale obecnie są czasy konkretności, dlatego kiedy chcemy coś stwierdzić, nie należy z przodu używać partykuły przeczącej ne-, bo ona zmienia powiedziane na przeciwieństwo. Na przykład: treba (trzeba) — ne treba, majemo (mamy) — ne majemo, prymitnyj (zauważalny) — neprymitnyj, bahatyj (bogaty) — nebahatyj, chaj — nechaj. To samo ze słowem nemaje. Nemaje — to nema czy je? I jeszcze: mamy konkretne znaczenie słowa chajaty, ochajowuwaty. Dlatego, być może, warto wrócić do naj, ono jest pradawne i pasuje znaczeniowo.
Misce (miejsce) — dlatego zamisc (za miejsce), a nie zamist (za miasto). Nadychaty (natchnąć) — nadchłennia (natchnienie) (od duch), a nie natchłennia (od tchnąć). Kto wprowadził taki zapis tego słowa do pisowni, mocno poniżył nasz naród, zaprzeczył prawdzie, odwracając znaczenie słowa na przeciwieństwo.
Sami czy samy? Sa- — wspólnota, -my — my, zatem „wspólnota my”. Naród ma dziedziczną pamięć na żywy język. Jak poprawniej: tobto, sebto czy cebto?
Warto przywrócić autentyczne ukraińskie słowo luczcze, którym w piśmie posługiwano się jeszcze w ubiegłym wieku, a obecnie używa się w języku potocznym. Pochodzi ono od luczytysia, pryluczatysia w znaczeniu przyłączać się, tworzyć wspólnotę (rozluczatysia — dzielenie, zatem jest negatywnym przejawem), promieniować, błyszczeć. Lipsze — to już na polską modłę. Kraszcze — bardzo bliskie znaczeniowo, ale nie w pełni odpowiadające.
Istnieje w języku ukraińskim także słowo kusok (autentycznie używane wśród ludu) obok kusen, i jedno, i drugie — od kusaty (gryźć). Szmatok pochodzi od szmaty.
Obecnie bardzo rozpowszechniony jest rzeczownik stilec w znaczeniu fotel. To rusycyzm. Krisło i jest krisło. A stilec czy stilczyk — wyłącznie niski, zbity z trzech desek i bez oparcia dla pleców. Prawda, słowo stilec używają w medycynie, ale tam ono nie oznacza przedmiotu do siedzenia. Także rusycyzmem jest słowo huś, też obecnie często używane. Po ukraińsku — tylko husak.
Warto wziąć pod uwagę właściwe językowi ukraińskiemu twarde i miękkie brzmienie niektórych samogłosek i oznaczać je w piśmie. Na przykład w słowie didiw — pierwsze i jest miękkie, drugie — twarde. Czasami mamy błędne czytanie. Jak pisemnie wyróżnić, żeby odpowiednio przeczytać, testiw (ojca żony, test) czy testiw (od testy)? W pierwszym przypadku i jest miękkie, w drugim — twarde. A słowa hraty (czasownik) i ґraty (rzeczownik) są różne znaczeniowo, obecnie jeszcze często zapisujemy je jednakowo.
Jeszcze nie jest wyraźnie określony zapis takich słów, jak jewanhelysty czy jewanhelisty, Wyfłemej czy Wifłemej, Halyłeya czy Halileja, Pyłat czy Piłat itd. Naszym zdaniem, ważniejsze powinno być pierwotne brzmienie, a nie obecna wymowa.
Opisane wyżej — to tylko schemat, który zwraca uwagę specjalistów na ten czasowy nalot językowy, który już warto oszlifować. Niech uściślają. Swoją drogą, za wysokoprofesjonalną pracę, która daje szczodre propozycje uściślenia ortografii, fachowcy uznali „Na zachyst żełechiwky” Bohdana Metyka (Lwów, „Liha-Pres”, „Triada plus”, 2008). Oprócz ojczystego, autor znał jeszcze dziewięć języków i miał możliwość porównywać. Podaje on cenne rady dla powrotu do swojego, naturalnego, które często jest wyższego rzędu niż u sąsiadów i lepsze od narzuconego przez zrusyfikowane pisownie.
Język — to najdokładniejszy wskaźnik statusu politycznego narodu. I uzdrowienie języka — to jeden z najważniejszych czynników uzdrowienia narodu. Mimo wojny, która jest zewnętrznym naciskiem na psychikę, obecnie — to unikalny przypadek w ciągu wszystkich minionych trzystu lat czy nawet więcej — po raz pierwszy możemy sami naprawiać swój język, bez narzuconej z zewnątrz ortografii. Więc skorzystajmy z niego. Czasami szczekanie psów przyspiesza chód karawany.
Tłumaczenie maszynowe
O. A. JURCZYSZYN, Winnica
Ołeksij Borżkowski urodził się w 1934 r. w mieście chwały kozackiej Bracław na Winnicczyźnie. 27 listopada 2019 r. obchodzimy 85. rocznicę urodzin podpułkownika służby medycznej w stanie spoczynku, krajoznawcy i działacza społecznego, jedynego w wielkim rodowodzie potomków ukraińskiego poety-klasyka i lekarza Stepana Rudańskiego. Obecnie czciciel ojczystego słowa, człowiekolubny i miłośnik życia jest członkiem Żytomierskiego OO WUT „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz Partii Obrońców Ojczyzny. Corocznie uczestniczył w Ogólnoukraińskim literacko-artystycznym święcie humoru i satyry im. S. Rudańskiego na Winnicczyźnie, Ogólnoukraińskich festiwalach ukraińskiej książki w Teodozji, literacko-artystycznych świętach „Jałtańska wiosna Stepana Rudańskiego”, organizował zbiórkę książek dla biblioteki, nazwanej imieniem poety i lekarza w Symferopolu. Pomagał w tworzeniu izby muzealnej w Jałtańskim Zespole Edukacyjno-Wychowawczym nr 15 „Gimnazjum-szkoła-przedszkole” im. S. Rudańskiego; zabiegał o prawo do noszenia przez tę placówkę imienia wielkiego Ukraińca. Był inicjatorem wydania koperty i znaczka z wizerunkiem S. Rudańskiego z okazji 175. rocznicy jego urodzin, uczestnikiem odsłonięcia tablicy pamiątkowej S. Rudańskiemu w Kamieńcu Podolskim (2015).
Jest autorem licznych artykułów krajoznawczych, wśród których czołowe miejsce zajmują publikacje o jego słynnym rodzie. Zdjęcia O. Borżkowskiego ilustrują szereg wydawnictw: „Stepan Rudański (1834–1873). Poeta, lekarz, obywatel” (Kijów, 2009; O. Borżkowski – jeden z redaktorów); „I znów oglądam żywy świat…”.
Na grobach Olgi Rudańskiej i jej męża, duchownego Stefana Komarnickiego, we wsi Małe Kutyszcze na Winnicczyźnie lekarz za własne pieniądze wykonał i zamontował tablice pamiątkowe, wystarał się o wzniesienie pomnika poety oraz o przemianowanie głównego placu w Kalinówce na Winnicczyźnie na cześć S. Rudańskiego.
Ołeksij Borżkowski —
laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Stepana Rudańskiego (2010). Odznaczony medalami „Budowniczy Ukrainy” (2014), dwukrotnie medalem „Za wierność tradycjom” (2015, 2016), „Za zasługi dla miasta” III stopnia (wyróżnienie Rady Miejskiej Żytomierza; 2017), odznaką piersiową „180 lat Rudańskiemu S. W.” (2014), wieloma medalami jubileuszowymi, dyplomami i podziękowaniami szefów wojskowych szpitali i garnizonów wojskowych oraz innych.
Dwóch synów, ośmioro wnucząt,
pięcioro prawnucząt lekarza są kontynuatorami sławnego rodu. Oleksij Borżkowski wszedł do Księgi rekordów miasta Żytomierza jako najstarszy pracujący lekarz wojskowy i jedyny potomek Stepana Rudańskiego w mieście. Całe swoje życie czynił dobro, pomnażał sławę rodu, sławę Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Język może łączyć, odpierać głęboki atak radiacyjny wrogiej informacji. Tę myśl udowadniają w filmie dokumentalnym „Słowik śpiewa. Dopóki ma głos”. Niedawno odbył się pokaz filmu w Instytucie Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Spotkanie zorganizowano z inicjatywy Oksany Overczuk, docentki katedry folklorystyki. Filolodzy mieli okazję porozmawiać z twórcami filmu: producentką i autorką scenariusza Łesią Woroniuk, głównym reżyserem Serhijem Krymśkim oraz reżyserem montażu Serhijem Martynowem. Również organizacja społeczna „Muzyczny batalion” zaprezentowała swoje książki i płyty z ukraińskimi pieśniami. Organizatorzy wydarzenia zaznaczają: wydarzenie jest niezwykłe, gdyż jest to pierwszy na Ukrainie film poświęcony najdroższej rzeczy, jaką posiada każdy naród — językowi. Julia KUZMENKO Zdjęcie Walerija POPOWA Słowem nauki — dostępnie dla każdego. W filmie o dawności i doniosłości ukraińskiego mówią Pawło Hrycenko (Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy), Witalij Kornijenko (Narodowy Rezerwat „Sofia Kijowska”), Ołeksandr Ponomariw (Instytut Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki), Łarysa Masenko (Akademia Kijowsko-Mohylańska), Jurij Szewczuk (Uniwersytet Columbia). Rozprawiają się oni z wieloma rozpowszechnionymi do dziś mitami: „Jaka różnica, w jakim języku?”, „Język nie ma znaczenia”, „Po ukraińsku rozmawiano tylko na wsiach”, „Ukraińskiego nigdy nie było w Kijowie”, „Surżyk to nie problem, a środek humoru”, „Rusyfikacji nie było”, „Język nie jest na czasie”. Takie wymysły stały się dodatkową bronią — wymierzoną w świadomość — wraz z rozpoczęciem wojny w 2014 roku. Niestety, ukraińskie media częściowo retransmitowały te mity rosyjskiej propagandy. Obraz tworzono przez 3 lata. Na samym początku pracy Łesia Woroniuk podzieliła się zamysłem z drogim jej sercu Ołeksijem Doleją, uczonym-folklorystą Instytutu Filologii, otrzymała od niego wsparcie. Historia Ołeksija brzmi w filmie, w epizodzie o wsi Możniakówka w obwodzie ługańskim (mieszkańcy opowiadają, jak w czasach radzieckich odbywała się rusyfikacja ich nazwisk). W filmie analizują sytuację językową Białorusi i Izraela. Białoruski ma status państwowego w swoim kraju, jednak jest już na granicy stopniowego zaniku, lobbuje to polityka państwowa. W Izraelu sytuacja jest odwrotna: Żydzi, przez długi czas nie posiadając własnego państwa, pamiętali i pielęgnowali hebrajski, a od czasu proklamacji państwa (1948 r.) rozwinęli język, aby w pełni funkcjonował we wszystkich sferach. Reżyser Serhij Krymśki komentuje przeprowadzoną paralelę z Ukrainą: „Państwo Izrael, które ma mnóstwo problemów — politycznych, wojskowych itd. — łączy język”. My również musimy wiedzieć, kim jesteśmy, bronić naszego języka i kultury. Wspomniano także o wojskowych, którzy grali w filmie „Słowik śpiewa. Dopóki ma głos”. W zdjęciach brali udział Kostiantyn Czabała, Wadym Tychuniwski oraz Wadym Bojko. „Ważne było pokazanie prawdziwego oblicza naszych obrońców” — zauważa Łesia Woroniuk. Jeden z mitów-manipulacji: dziś pewna część wojskowych na wschodzie porozumiewa się po rosyjsku. Grupa twórcza filmu skontaktowała się z wolontariuszami, wojskowymi, a ci wyjaśnili takie zjawisko. Rosyjskojęzyczność poszczególnych żołnierzy uwarunkowana jest przyzwyczajeniem, nie jest zasadniczą postawą. Każdy z nich obecnie jest w procesie świadomej ukrainizacji. Inna rzecz, gdy cywilni mieszkańcy zasadniczo deklarują swoją rosyjskojęzyczność. To skutek imperialnego wpływu i niebezpieczeństwo utraty samoidentyfikacji. Film wywołał aprobatę, a jednocześnie dyskusję o sytuacji językowej na Ukrainie dzisiaj. Wykładowca Instytutu Filologii, przekładoznawca Witalij Radczuk jest spokojny o trwałość ukraińskojęzyczności: „Punkt bifurkacji został już przekroczony”. Zdaniem Łesi Woroniuk, język może być dla nas społecznym spoiwem. Autorzy wyciągnęli zasadniczy wniosek podczas pracy nad filmem: naród będzie integralny i będzie stawiał opór zagrożeniom, dopóki będzie miał markery. Jednym z takich dla nas jest język ukraiński. Państwo bez języka podbić łatwo. I kiedy następnym razem usłyszycie prowokacyjne „jaka różnica, w jakim języku?”, po prostu przypomnijcie sobie, że każdy z najeźdźców, kolonizując jakieś państwo, zaczyna od uderzenia w język. Zatem różnica jednak jest. Język ma znaczenie.
Tłumaczenie maszynowe
Dzieciństwo i młodość „Nie mam żadnych wątpliwości co do tego, że się urodziłem, choć podczas mojego pojawienia się na białym świecie i potem – przez jakieś dziesięć lat z rzędu – matka mówiła, że wyciągnięto mnie ze studni, kiedy pojono krowę Oryszkę”. „Warunki do mojego rozwoju były odpowiednie. Z jednej strony – kołyska ze sznurkami, z drugiej strony – matczyna pierś. Trochę possiesz, trochę pośpisz – i rośniesz sobie powolutku. Tak to już poszło, znaczy: jesz – rośniesz, potem rośniesz – jesz”. Tak z humorem opisywał swoje narodziny i drogę życiową Ostap Wysznia w humoresce „Moja autobiografia”. Od dzieciństwa zachwycał się twórczością swojego krajana – Mykoły Hohola, „Tarasa Bulbę” zaczytał na śmierć. Imię jednego z synów głównego bohatera przyjął jako pseudonim, a Wysznia – bo kochał wiśnie. A poza tym na Połtawszczyźnie prawie przy każdym domu rosną wiśniowe drzewa. Rodzina Hubenków wychowała siedemnaścioro dzieci. „Rodzice ładnie modlili się do Boga, skoro obdarzył ich tyloma dziećmi” – pisał w autobiografii Ostap Wysznia. W szkole w Zińkowie uczył się razem z przyszłym poetą-neoklasykiem Mykołą Zerowem. W wieku 10 lat został sierotą, mimo to ukończył szkołę podstawową i szkołę felczersko-wojskową w Kijowie, gdzie uczył się bezpłatnie jako syn byłego podoficera. Podczas I wojny światowej pracował w oddziale chirurgicznym Kolei Południowo-Zachodniej. W niespokojnym 1917 roku felczer Hubenko eksternistycznie zdał cały kurs gimnazjalny i wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. Pawło Hubenko – petlurowiec A dalej staje się petlurowcem, włącza się do narodowowyzwoleńczej walki o niepodległość: wstępuje do partii lewicowych socjaldemokratów (eserów) i towarzystwa „Proświta”, z entuzjazmem wita pojawienie się Centralnej Rady i w ogóle stoi murem za matką-Ukrainą. W autobiografii później pisał: „Jak uderzyła rewolucja – zakręciło się. Budowałem Ukrainę. Biegałem z Centralnej Rady na uniwersytet, a z uniwersytetu – do Centralnej Rady. Potem do św. Zofii, ze św. Zofii – do „Proświty”, z „Proświty” – na wiec, z wiecu – na zebranie, z zebrania – do Centralnej Rady, z Centralnej Rady – na zjazd, ze zjazdu – na konferencję, z konferencji – do Centralnej Rady. Do tego było niekiedy, że po prostu strach... Chciało się, żeby i w wojsku być, i w parlamencie być, i na uniwersytecie być, i na fundusz narodowy zbierać, i pieśni śpiewać. Ale gdzie tam! Gdzie śpiewają – tam i ja! Gdzie mówią – tam i ja! Gdzie obradują – tam i ja. Mąż stanu, jednym słowem”. Pawło Hubenko jako wielki patriota Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) dokładał niemało starań do budowy nowego państwa. W 1919 roku był naczelnikiem zarządu medyczno-sanitarnego Ministerstwa Kolei URL. Tam zbliżył się z oficerami Ukraińskiej Armii Halickiej oraz Armii Czynnej URL. W jego dyspozycji były wszystkie szpitale kolejowe, w których leżeli chorzy obrońcy URL. Ryzykując życie, osobiście pracował w pociągach, które przewoziły chorych na tyfus. Ratował jak mógł życie ukraińskich petlurowskich oficerów i żołnierzy, którzy wycieńczali się od ran otrzymanych w walkach z rosyjskimi okupantami: zarówno białymi, jak i czerwonymi, bolszewickimi. Wspierał ich nie tylko medykamentami, ale i moralnie, zabawiając chorych śmiesznymi historiami, które sam wymyślał. Rok 1919. Trwa wojna bolszewickiej Rosji na czele z Leninem oraz białogwardyjskiej Rosji na czele z Denikinem z armią Dyrektorium URL, którą dowodził Symon Petlura. Broniąc interesów URL, Pawło Hubenko znajduje się w Kamieńcu Podolskim. W składzie Ministerstwa Komunikacji URL ewakuował się do tego miasta, gdzie zostały opublikowane jego pierwsze prace literackie – felietony i pamflety. O początku biografii literackiej wspominał tak: „Przebywając w Kamieńcu na Podolu, napisałem felieton o Denikinie i zaniosłem do „Robitnyczej hazety”. Sekretarzował tam Chomyk (młodszy). Przeczytał, powiedział: „Dobrze”. I nie wydrukował. Potem zaniosłem swój felieton do „Narodnej woli”. Redaktor (nieboszczyk Czasnyk) wziął, przeczytał, powiedział: „Dobrze”. I wydrukował”. Według obliczeń badaczy, w okresie od listopada 1919 do lutego 1920 roku początkujący humorysta opublikował 37 utworów – przeważnie pod pseudonimem Pawło Hrunśkyj. Wiosną 1920 roku Pawło Hubenko wraca do Kijowa, ale od razu wpada w szpony bolszewickich okupantów: został aresztowany przez czekistów. W katowniach CzeKa tułał się pół roku, aż do momentu, gdy pomógł mu wydostać się z bolszewickiego więzienia poeta Wasyl Błakytnyj. Z jego lekkiej ręki Pawło pojawił się w stolicy – Charkowie, gdzie od kwietnia 1921 roku pracował w republikańskiej gazecie „Wisti WUCWK”.
“22 lipca 1921 roku przyszedł na świat humorysta Ostap Wysznia” — w “Sełanśkij prawdi” opublikowano felieton “Dziwak, na Boga!” z takim podpisem. Pseudonim szybko stał się na tyle znany, że prawdziwe imię pisarza wspominano niezwykle rzadko — tylko w oficjalnych papierach. Wyszni dano pokój w mieszkaniu komunalnym, a z czasem przeprowadził się do domu “Słowo”, zbudowanego specjalnie dla pisarzy. Ze wspomnień Wołodymyra Kulisza “Słowo o domu “Słowo”: “Wzrostu powyżej średniego, wyglądał jak “dobry wujek”. Popularność Wyszni w tamtych czasach była nieosiągalna. Sam zaś Wysznia skromny w towarzystwie, dobry ojciec, uważny wobec znajomych, nawet wobec dzieci, nigdy nie odmawiał mi, kiedy prosiłem, by dał mi cokolwiek poczytać... Przechodziliśmy do jego mieszkania. Na progu witała nas Ciacia — pies wielkości dobrego cielaka... Żona Wyszni — równie wesoła i pełna radości artystka Masluczenko, chuda, nieposiedząca córka Lesia — obraz swojej mamy... Kiedy Wysznia przychodził do nas (Kuliszowie mieszkali w trzeciej klatce tego samego domu. — Aut.), to od śmiechu długo bolały nas nie tylko usta, ale i brzuchy. Potrafił opowiadać anegdoty w sposób niedościgniony. Sam przy tym głośno, gromko się śmiał”. W prasie jedna po drugiej wychodzą zbiory jego “uśmiechów”: “Komu wesoło, a komu i smutno” (1924), “Rzepy”, “Wisniowe uśmiechy (wiejskie)” (1924), “Wisniowe uśmiechy krymskie” (1925), “Żeby i chleb rodził, żeby i bydło się mnożyło”, “Twarzą do wsi”, “Wisniowe uśmiechy kooperatywne”, “Wisniowe uśmiechy teatralne” (1927), “No i naród”, “Wisniowe uśmiechy zagraniczne” (1930); w dwóch wydaniach (w 1928 i w 1930 roku) ujrzały światło dzienne cztery tomy “uśmiechów”. Ich głównym tematem jest demaskowanie wad człowieka i społeczeństwa. W 1926 roku Ostap Wysznia opublikował zbiór “Ukrainizujemy się”, który w ciągu trzech lat doczekał się pięciu wydań. Głównym motywem jest odrodzenie godności narodowej ukraińskiego narodu i rozwój języka ukraińskiego. Część uśmiechów Wyszni pełniła rolę karabinów maszynowych w zaciętej bitwie lat 20. przeciwko agresywnemu rosyjskiemu imperialszowinizmowi. Sensację wywołała na Ukrainie i w Moskwie humoreska Wyszni z powodu wystąpienia komisarza ludowego oświaty RFSRR A. Łunaczarskiego przeciwko ukrainizacji i za rusyfikacją szkół na Kubaniu. W humoresce, napisanej na wzór legendarnego listu zaporoskich kozaków do tureckiego sułtana, kubańscy kozacy po wszystkich wyjaśnieniach proponują rosyjskiemu komisarzowi ludowemu zrobić im to, co i zaporoscy kozacy proponowali tureckiemu sułtanowi. Podobnych antirusyfikacyjnych humoresek Wysznia napisał niemało. Pisarz krytykował, ostro wyśmiewał to, co doraźne, przeżyte, obce i wrogie narodowi. “Dla literatury, moim zdaniem, potrzeba przede wszystkim — uczciwości, — pisał w dzienniku Ostap Wysznia. — Potem już talent, zdolności i inne. Wtedy i będzie literatura!”. Więzień komunistycznych stalinowskich obozów koncentracyjnych Takich jego poglądów nie akceptowała ówczesna okupacyjna rosyjsko-komunistyczna władza. Rok 1933. Rozkręca się spirala stalinowskich represji przeciwko ukraińskiej inteligencji. 13 maja popełnił samobójstwo bliski przyjaciel Wyszni i sąsiad z domu “Słowo” Mykoła Chwylowy. Opowiadają, że Wysznia przez trzy dni, zamknąwszy się w domu, płakał i powtarzał: “Na kogoś ty nas, Hryhorowyczu, porzucił? Co oni z tobą zrobili?”. Pół roku później, 26 grudnia, aresztowano samego Wysznę. W tym czasie trwał proces “Ukraińskiej Organizacji Wojskowej” i “podłączono” do niego trzech pisarzy — Ołesia Doswitniego, Serhija Pyłypenkę oraz Ostapa Wysznę. Pierwszy na Ukrainie pozasądowy i zamknięty “terrorystyczny” proces odbył się w Charkowie 3 marca 1934 roku. Jedynie Ostap Wysznia został “ułaskawiony”. Pozostałych dziewięciu oskarżonych w sprawie UOW (jeszcze nie zakończonej — łącznie aresztowano 148 osób) rozstrzelano. Pisarza skazano na 10 lat łagrów za “terrorystyczny spisek”. Rzekomo przygotowywał się do dokonania zamachu na ukrainofoba, II sekretarza KC KP(b)U Pawła Postyszewa. Podczas przesłuchań, odrzucając bezsensowne oskarżenia, Ostap Wysznia żartował, że “w takim przypadku, dlaczego by nie oskarżyć mnie także o zgwałcenie Klary Zetkin”. Karę odbywał w Uchtiemsko-Peczorskim łagrze. W 1937 roku mieli go rozstrzelać. W tym celu transportowano go do innego obozu przez rzekę Peczorę. Ponieważ lód pokrył rzekę, aresztowanych długo nie można było dostarczyć do miejsca przeznaczenia. W tym czasie naczelnika obozu rozstrzelano, a rozkaz o egzekucji Ostapa Wyszni zaginął.
Twórczość w warunkach niewolniczego społeczeństwa i „więzienia narodów” ZSRR. W 1943 roku Nikita Chruszczow na prośbę Ołeksandra Dowżenki namówił Stalina do uwolnienia Ostapa Wyszni, aby ten swoją twórczością inspirował do walki z UPA. Napisał on zbiór pamfletów o „burżuazyjnych nacjonalistach” pt. „Samostijna dirka” („Samodzielna dziura”), co uratowało pisarza przed dalszymi represjami. Jednak żołnierze UPA powitali powrót Ostapa Wyszni z łagrów, część zasługi w którym słusznie przypisali także sobie, i podziękowali humoryście za to, że jako pierwszy w szerokiej radzieckiej prasie poinformował świat, że UPA wciąż żyje i walczy. Wysznia zaczął z sukcesem tworzyć własny typ humorystycznego szkicu, opowiadania, a nawet noweli („Myśliwskie uśmiechy”, „Krymskie uśmiechy”). W „Myśliwskim opowiadaniu” dał wzór noweli, której niespodziewane humorystyczne zakończenie „zdejmuje” cały poprzedni wyrafinowanie liryczny wątek. W „Jarmarku”, który nie ustępuje odpowiednim opisom Gogola, Wysznia za pomocą palety językowo-dźwiękowej i kolorystycznej maluje barwne i rozśpiewane morze ukraińskiego jarmarku. Niełatwe podsumowania swojego życia i pracy czynił Wysznia. „Mało zrobiłem dla narodu! Mało! Chciałoby się więcej, ale co ja mogę zrobić”, — pisze w dzienniku. Nawiązuje do zła, które najbardziej dławiło i cięło jego talent: „Zło największe kosmopolityzmu (Wysznia pod tym terminem rozumie KC KPZR) w tym, że oni młodym nie dawali dojść do głosu. Oni... powybijali w ciągu kilkudziesięciu lat wszystkie młode pędy literackie! Oto w czym największe zło!”. Tutaj Wysznia w zawoalowany sposób pisze o „Rozstrzelanym Odrodzeniu” i wśród ściętych młodych pędów literackich widzi także siebie. Moskwa w latach 30. zniszczyła ukraińską literaturę za „nacjonalizm”. „Ci głupcy, — pisze Wysznia, — którzy krzyczą „Nacjonaliści!”, nie rozumieją, że zdołałem połączyć miłość do mojego narodu z miłością do wszystkich narodów świata!”. I dalej: „Oj, jak będzie komuś wstyd za moje cierpienia! Oj, jak będzie!”. W 15. rocznicę ogłoszenia w prasie o rozstrzelaniu 28 ukraińskich pisarzy przez moskiewski sąd wyjazdowy w Kijowie — 18 grudnia 1949 roku Wysznia ostrożnie i zawoalowanie notuje w dzienniku: „Dlaczego muszę boleć, cierpieć za tego, kto przyszedł do literatury?.. sercem, duszą, bólem moim? Dlaczego? Dlaczego taki ból we mnie, nie tylko za „przepaść” w literaturze... Jaka zgroza, że znam osobiście ludzi, którzy stworzyli perły naszej literatury. Widziałem ich, z nimi rozmawiałem, przy jednym stole siedziałem, jadłem, piłem, śmiałem się, żartowałem... A potem czytałem”. W 1955 roku Ostapa Wysznię zrehabilitowano. Komunistyczne obozy koncentracyjne podważyły zdrowie pisarza. 28 września 1956 roku humorysta-męczennik zmarł na zawał serca. Pochowany na cmentarzu Bajkowym. Na znak uczczenia pamięci jego imieniem nazwano ulice w Kijowie i Połtawie. „Po prostu nie lubiłem smutnych twarzy, bo lubiłem się śmiać. Nie znosiłem ludzkiego smutku. Dławił on mnie, płakać się chciało... Jestem sługą narodu! Lokajem? Nie, nie płaszczyłem się! Wodzem? A broń Boże!.. Ześlij mi, losie, siły, umiejętności, talentu, czego chcesz, byle tylkom choć cokolwiek zrobił takiego, żeby naród mój w swoim tytanicznym trudzie, w swoich smutkach, żalach, rozmyślaniach, wahaniach, żeby naród się uśmiechnął!.. żeby choć jedna zmarszczka jego pracowitej, zadumanej twarzy, żeby choć jedna zmarszczka ta wygładziła się!”.
Na podstawie materiałów z wydań internetowych przygotował Ołeh PUSTOWHAR, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim
130 lat temu, 13 listopada 1889 roku, na chutorze Czeczewa niedaleko wsi Hruń w powiecie zinkowskim na Połtawszczyźnie urodził się Ostap Wysznia — bojownik o niepodległość Ukrainy XX wieku, naczelnik zarządu medyczno-sanitarnego Ministerstwa Kolei Ukraińskiej Republiki Ludowej, więzień komunistycznych stalinowskich obozów koncentracyjnych, pisarz-satyryk, humorysta, tłumacz. Ostap Wysznia zapoczątkował nowy humorystyczny typ felietonu – „uśmiech”. Prawdziwe imię i nazwisko — Pawło Hubenko.
Tłumaczenie maszynowe
Odszedł do wieczności Mychajło Borysowycz Stepanenko — wybitny ukraiński muzyk i badacz. Wołodymyr SKRYNCZENKO „Czytelnik, sam o tym nie wiedząc, jest współautorem książki na długo przed tym, zanim ona do niego dotrze”. (Jan Parandowski, „Alchemia słowa”) Ten zbiór autora jest swoistym wyrazem jego gorącej miłości do rodzinnej Ojczyzny, do jej narodowej historii i kultury. Ostatnie wydanie zostało uzupełnione materiałami, które obejmują przestrzeń czasową od historii europejskiej i staroruskiej IX wieku („Cienie zapomnianych przodków”), realia kulturowo-artystyczne Ukrainy pierwszej połowy XIX wieku w faktach biografii Mykoły Markewycza („Mykoła Markewycz”), a także życie kulturalne Kijowa XX wieku we wspomnieniach o pedagogu L.W. Kaliszewskiej („Kalisze”). O czym opowiadają kroniki Wczesne średniowiecze w Europie było burzliwe. Nietrwałe państwa, długotrwałe wojny przerysowywały mapę geograficzną kontynentu europejskiego. A na wschodzie Europy rodziło się w mękach państwo słowiańskie, na czele którego stanął legendarny Ruryk, normański (duński) król pogan-Słowian. Właśnie jemu profesor Stepanenko, który nie był historykiem z wykształcenia, poświęcił swój szkic „Ruryk”. Być może nieoczekiwane było zwrócenie się specjalisty muzycznego ku tej kontrowersyjnej, ale bardzo ważnej dla interpretacji źródeł naszej państwowości postaci historycznej, protoplaście potężnej dynastii książęcej Rusi Kijowskiej-Ukrainy. Jak wiadomo, istnieją różne wersje dotyczące narodzin Ruryka, jego rodziny i kręgu otoczenia, życia i działalności na tle historycznym tamtej epoki. Mychajło Borysowycz buduje własną wersję tego surowego wojownika-zdobywcy i jednocześnie męża stanu. (Swoimi przemyśleniami dotyczącymi Ruryka Mychajło Borysowycz podzielił się z czytelnikami już wcześniej w swoim szkicu „Ruryk” na łamach czasopisma „Wseswit”, nr 3—4 z 2016 roku). I jako kontynuacja tego tematu — nowa rozprawa z historii Ukrainy w szkicu „Cienie zapomnianych przodków”, w której Mychajło Borysowycz pragnie opowiedzieć o dramatycznej walce Słowian-pogan z wczesnofeudalnym państwem niemieckim na czele z cesarzem Ottonem Wielkim. Mężny opór naszych przodków wobec chrześcijańskiej ekspansji z Zachodu Europy został odzwierciedlony w niektórych kronikach tamtego czasu, w szczególności w „Czynach arcybiskupów kościoła hamburskiego” Adama z Bremy. Pragnienie zagarnięcia plemion słowiańskich, zmuszenia ich do stania się częścią państwa niemieckiego zawsze było oficjalną polityką cesarza Ottona Wielkiego. Plemiona słowiańskie skazane były na obronę swojego prawa do życia, swojej słowiańskiej odrębności i wiary, którą próbował pochłonąć chrześcijański zachód Europy. Apogeum walki religii pogańskiej (czyli pogaństwa) z chrześcijańską była reforma wielkiego księcia Wołodymyra, który zniszczył panteon pogańskich bogów na czele z Perunem w Kijowie. Już pod koniec 988—990 r. chrześcijaństwo umocniło się w państwie kijowskim, które stało się niezawodnym bastionem świata słowiańskiego w konfrontacji z europejskim Zachodem. Oto jak historyczne rozprawy Mychajła Stepanenki poszerzają nasze wyobrażenia w czasie i przestrzeni dotyczące istnienia cywilizacji słowiańskiej na wschodzie Europy. „Bandurzysto, orle siwy…” Los Mykoły Markewycza jako osobowości twórczej zawsze interesował Mychajła Stepanenkę głównie w aspekcie muzycznym. Historyk i etnograf, poeta i tłumacz, muzyk i kompozytor Mykoła Andrijowycz Markewycz wniósł wybitny wkład w kulturowo-historyczne dziedzictwo ukraińskiej przeszłości, do dziś jeszcze należycie nieoceniony. W młodości Mykoła Markewycz błyskotliwie opanował grę na fortepianie; uczył się u znanego pianisty-wirtuoza Johna Fielda, a później brał udział w koncertach kameralnych. Dla dum i pieśni kobzarzy gotów był wyruszać w dalekie podróże po Ukrainie. W młodości, jak i pod koniec życia, niestrudzenie zbierał perły kultury duchowej narodu ukraińskiego. Z czasem odbiło się to w jego fascynacji folklorem pieśniarskim, w szczególności w zbiorach „Ukraińskie melodie” i „Ludowe ukraińskie śpiewy”. Razem z kompozytorem Glinką Mykoła Markewycz objeżdżał wsie Połtawszczyzny, zbierając starodawne pieśni. Na podstawie zapisanych na Ukrainie marszów krokmejsterskich Glinka stworzył słynny „Marsz Czernomora” z opery „Rusłan i Ludmiła”, której partyturę wdzięczny kompozytor podarował Markewyczowi. Spotkanie z Tarasem Szewczenką w Petersburgu, dokąd Markewycz udał się po zezwolenie cenzury na wydanie „Historii Małorosji”, przyniosło mu dar losu — przyjaźń Kobzarza i dedykację na imieniny: „Bandurzysto, orle siwy! / Dobrze tobie, bracie: / Masz skrzydła, masz siłę / Jest kiedy latać / Teraz lecisz na Ukrainę / Ciebie wyczekują / Poleciałbym za tobą / Lecz kto przywita...”. Właśnie wtedy Taras Szewczenko daruje Markewyczowi pierwsze wydanie „Kobzarza” i otrzymuje od niego „Ludowe ukraińskie śpiewy”. Razem z Tarasem Mykoła Andrijowycz należał do Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego, do którego włączone było szerokie grono przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. W Turowce, swoim rodowym majątku, niestrudzenie pracował Mykoła Andrijowycz nad „Historią Małorosji”. Praca ta zyskała wysoką ocenę nawet tak wielkomocarstwowo nastawionego krytyka literackiego, jak Wissarion Bielinski. „Historia Małorosji” jest nasycona niezwykłą poezją, tak jak jej poetyckie dumy ludowe...” — pisał. Oddech jej jest wyczuwalny w wielu utworach Tarasa Szewczenki — w poemacie „Hajdamacy”, w akwafortach „Dary Bohdana w Czehryniu” oraz „Śmierć Bohdana”. Ciekawy materiał o sławnym życiu Mykoły Markewycza dostarczają wspomnienia jego prawnuka Igora Markewycza, wybitnego francuskiego kompozytora i dyrygenta, „Être et avoir été” („Dziś i kiedyś” — w tłumaczeniu z francuskiego), które opracowała Je. Kosaczewśka w szkicu „Igor Markewycz: u źródeł” na łamach czasopisma „Wseswit”, nr 3 z 1982 roku. Niestety, nie ma już grobu Mykoły Markewycza. Po przewrocie październikowym 1917 roku chłopi z Turowki, podburzeni bolszewicką propagandą, dokonali zniewagi na miejscu pochówku Mykoły Markewycza. Uratować udało się jedynie nagrobek z miejsca pochówku, który przewieziono do Jahotyna i ustawiono w miejscowym parku (zob. Łysenko I. „Muzyczne słoneczne dzwony”. — K.: „Rada”, 2004 — s. 365). Wokół Kaliszewskiej Niełatwo, być może, odtworzyć w pamięci realia lat 50. ubiegłego wieku. Swoją opowieść Mychajło Stepanenko zaczyna od tego, jak ze swoimi kolegami — Serhijem Skrynczenkiem i Wołodymyrem Kobyłkiem (w przyszłości — Symonenkiem, autorem badań z historii jazzu) — „stali w tysięcznych kolejkach po wydawnictwa prenumerowane”. Oprócz wydawnictw prenumerowanych młodzież fascynowała się jeszcze muzyką, nie stroniła też od jazzu, a co najważniejsze — niestrudzenie uczyła się w szkole dziesięcioletniej im. M. W. Łysenki, gdzie wykładała Ludmyła Wołodymyriwna Kaliszewska, wybitna specjalistka i osobowość. Z Kaliszewską zapoznał Mychajła Stepanenkę Serhij Skrynczenko, który uczył się u niej w tamtym czasie. W jej klasie w różnych latach oprócz Serhija Skrynczenki uczyli się Wołodymyr Bystriakow, Ludmyła Rizol, Serhij Sylwanśkyj, Switłana Łaszenko i inni. W swoich wspomnieniach Mychajło Borysowycz czci jej pamięć, wyraża słowa wdzięczności tej wybitnej kobiecie i pedagogowi. (Do wspomnień Stepanenki autor szkicu dodaje jeszcze swoje własne wrażenia).
Elegancka i szczupła, niczym angielska dama, Ludmyła Kaliszewska była osobą o niezwykłej woli i determinacji. Ponad wszystko pragnęła być panią własnego losu, lecz nie zawsze jej się to udawało. Jej młode lata przypadły na burzliwe czasy wojny domowej, kiedy to jako 20-letnia studentka konserwatorium w Saratowie została narzeczoną uczonego patofizjologa Andrija Bahdasarowa, ucznia Ołeksandra Bohomołcia (zob. W. Drozd „Rytmy życia” — K.: Mołod, 1977. — s. 123, 124), z którym w 1920 roku przeniosła się do Moskwy. Tam Ludmyła Bahdasarowa studiuje w Konserwatorium Moskiewskim w klasie Konstantina Igumnowa (zob. J. Milsztejn „Konstantin Nikołajewicz Igumnow” — M.: Muzyka, 1975. — s. 320, 321, zdjęcie). Jej najbliższymi przyjaciółmi w tamtym czasie byli wybitni pianiści Lew Oborin, Wołodymyr Sofronycki oraz jego żona Lala Skriabina. Na początku lat 30. Ludmyła Wołodymyriwna przebywa w Kijowie, gdzie po raz drugi wychodzi za mąż. Tym razem za uczonego patofizjologa Jewhena Tatarinowa (również ucznia Bohomołcia). Jednak zły los i tutaj łamie jej życie: nagła śmierć męża kładzie ją do szpitala na długi czas. Po wyzdrowieniu rozpoczęła swoją owocną pracę pedagogiczną w szkole dziesięcioletniej im. M. W. Łysenki. Pragnienie wypełnienia swojego istnienia nową duchową treścią daje jej drugi oddech do życia. Wokół niej stopniowo formuje się swoiste środowisko przyjaciół-myślicieli, intelektualistów, a jej dom na Lipkach staje się centrum życia kulturalno-artystycznego muzycznego Kijowa. Oprócz uczniów w jej salonie bywają kompozytorzy Witalij Kyrejko, Wałerian Dowżenko i Mykoła Sylwanśkyj. Tam organizuje koncerty z ich utworów, a także spotkania z profesorem Wołodymyrem Nilsenem, Lalą Skriabiną oraz założycielem medycyny kosmicznej akademikiem Mykołą Syrotyninem. Z nostalgicznym ciepłem wspomina Mychajło Borysowycz te niezapomniane czasy… Rozważania na czasie i nie na czasie. Rozwijając tę książkę, od razu czuje się, że autor prawdziwie przejmuje się Ukrainą, jej przyszłością. Świadczą o tym również rozważania artysty o losach kultury w naszym kraju. Profesor Stepanenko zwraca uwagę na decydującą rolę kultury muzycznej w życiu społeczeństwa, jej zdolność do jednoczenia ludzi oraz w wychowywaniu poczucia patriotyzmu. Głównym problemem, który niepokoi artystę, jest niebezpieczna tendencja odsuwania się państwa od kultury. Dotyczy to finansowania, kiedy działacze kultury muszą cały czas chodzić do urzędników z wyciągniętą ręką i błagać ich, aby wykonali ustawę budżetową. I państwo wcale się nie przejmuje, że utalentowana młodzież w tym czasie ucieka za granicę. Takie wysysanie intelektu może doprowadzić do prawdziwej degradacji kulturowej. Jeśli najzdolniejsza młodzież ucieknie, to z czym zostanie Ukraina? „A po co w takim razie istnieje państwo?” — pyta profesor. Jako człowiek i patriota, który szczerze przejmuje się losem Ukrainy, zwraca się do społeczeństwa z ostrzeżeniem: „Zniszczyć kulturę — to oznacza zniszczyć Ukrainę!” Gdyby tylko pamiętała o tym władza… ukraiński kompozytor i pianista, ludowy artysta Ukrainy, profesor oraz wieloletni kierownik katedry specjalnego fortepianu nr 1 Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, przewodniczący Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy. Bezsprzeczny jest wkład Mychajła Borysowycza w ukraińską kulturę muzyczną, który przez dziesięciolecia niestrudzenie zbierał do swojej „historycznej skarbonki” unikalne świadectwa o rozwoju rodzimej muzyki jeszcze od czasów dawnej Rusi aż po dzień dzisiejszy. Przecież kultura muzyczna Ukrainy przeszłości wciąż pozostaje terra incognita dla przeciętnego Ukraińca. W ostatnim czasie ukształtowała się dobra tradycja publikacji jego historycznych dociekań: od pierwszego wydania „Muzyczno-historycznych etiud” Mychajła Stepanenki minęło ponad siedem lat, jednak zainteresowanie jego badaniami nie słabnie. Pracowitość, dbałość o słowo, kunszt pisarza i specjalisty przyniosły mu zasłużone uznanie w świecie ukraińskiej muzyki. Świadczy o tym sukces tego oświatowego wydania wśród szerokiego grona odbiorców oraz specjalistów. I jako podsumowanie wieloletnich badań i niestrudzonych poszukiwań artysta wydał pod osąd czytelnika zbiór swoich historycznych szkiców pod ogólnym tytułem „Artykuły. Badania. Wspomnienia”. Wydany po raz drugi przez wydawnictwo „HRONO”, niestety w niewielkim nakładzie (150 egzemplarzy), zbiór ten stał się bibliograficzną rzadkością… B.W. Stepanenko, L.W. Kaliszewska, W.W. Nilsen, S. A. Skrynczenko, M.B. Stepanenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
gazecie „Nasze Słowo” z 3 listopada 2019 roku, nr 44 (3247), w której między innymi odnotowano: „Kołomyjscy aktorzy poprowadzili olsztyńską publiczność ścieżką refleksji, zadumy, łez, ale jednocześnie radości i śmiechu. Kto zobaczył wszystkie trzy spektakle – przeżył właśnie takie emocje. Ascetyczny w scenografii, trudny tematycznie i w odbiorze był spektakl „Kamienny krzyż”. Tak jak w oryginalnej noweli Wasyla Stefanyka, jest to historia rolnika, który zmuszony jest porzucić rodzinny skrawek ziemi i szukać lepszego losu w Kanadzie. „Stary ptak starego gniazda nie opuszcza” – mówi główny bohater Iwan, któremu przychodzi obalić to powiedzenie. Uświadamiając sobie, że droga prowadzi tylko w jedną stronę, stawia na wzgórzu kamienny krzyż ze swoim imieniem, imionami żony i bliskich. Prosi gospodarzy, by nie omijali tego miejsca, wypielęgnowanego ciężką pracą. Porzucenie rodzinnego gniazda to dylemat milionów współczesnych Ukraińców, dlatego sztuka jest całkowicie aktualna. Wśród olsztyńskiej publiczności chyba nie było widza, który nie zetknąłby się z rozłąką i migracją – komuś taki los przypadł osobiście, innym przyszło żegnać się z bliskimi. Aktualność polega również na tym, że zarówno dawnym, jak i współczesnym Ukraińcom trzeba walczyć o swoje ziemie z moskiewskim agresorem…”. Nie mniej nasycony był drugi dzień wydarzenia. Program przewidywał dwa spektakle: „Matka-Najmitka” Tarasa Szewczenki na małej scenie oraz „Huculski rok” Hnata Chotkewycza – na dużej.
Tłumaczenie maszynowe
W Olsztynie w województwie warmińsko-mazurskim w Polsce zakończyły się Ogólnopolskie Dni Teatru Ukraińskiego, które corocznie organizuje Związek Ukraińców w Polsce przy wsparciu Komitetu ds. Mniejszości Narodowych i innych instytucji rządowych. Niekwestionowanym liderem i autorytetem sprawy ukraińskiej w Olsztynie jest wieloletni szef społeczności ukraińskiej Stepan Migus. Ma on niezawodne oparcie w osobie znanego polityka, wicemarszałka województwa warmińsko-mazurskiego — Myrona Sycza. Olga RUDANIEC, zasłużony pracownik kultury Ukrainy W województwie warmińsko-mazurskim mieszka chyba najwięcej Ukraińców w Polsce. Sporo jest tu też innych mniejszości — Niemców, Romów, Białorusinów, Litwinów czy Ormian. W sejmiku działa jedyna w Polsce Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych, są pełnomocnicy marszałka i wojewody ds. mniejszości. Już od 25 lat pełnomocnikiem ds. mniejszości narodowych jest Wiktor-Marek Leyk, któremu ukraińska społeczność kłaniała się w podziękowaniu podczas pierwszego wieczoru teatralnego za wsparcie i tolerancję, wzmacnianie współpracy. Nawiasem mówiąc, Wiktor-Marek Leyk z żoną Teresą Astramowicz-Leyk nie tylko obejrzeli spektakle kołomyjan, ale byli obecni na pożegnalnej kolacji i wyrazili swoją wdzięczność kołomyjanom za wysokiej klasy przedstawienia sceniczne. Ukraińcy na dawnych ziemiach Prus Wschodnich znaleźli się w wyniku zbrodniczej operacji „Wisła” w 1947 roku. 72 lata temu komunistyczne władze przesiedliły w ten region, graniczący z obwodem kaliningradzkim Federacji Rosyjskiej, 60 tysięcy Ukraińców. Deportowani trafili tutaj ze swoich rodzinnych stron, czyli z okolic Przemyśla, Sanoka, a także z Beskidów. Wygnańców rozproszono po całym regionie. Do dzisiaj w województwie warmińsko-mazurskim są wsie, gdzie Ukraińcy stanowią większość. Jednak w ciągu powojennych dziesięcioleci większość z nich przeniosła się do miast i miasteczek województwa. Dzisiaj mniejszość ukraińska jest jedną z najbardziej wpływowych wspólnot narodowych tego wielokulturowego regionu. Wśród osiągnięć społeczności ukraińskiej województwa warmińsko-mazurskiego Stepan Migus wymienia dwa zespoły szkół ukraińskich oraz 51 punktów nauczania języka ojczystego, a także filologię ukraińską na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim. Skazani w 1947 roku na asymilację Ukraińcy, wbrew wszystkim niesprzyjającym okolicznościom, zachowali swoją świadomość narodową, a nawet zbudowali na obczyźnie swoją małą Ukrainę. Odczuliśmy to szczególnie dotkliwie podczas naszych przedstawień w Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie. Impresario teatru Iwona Gorke, która zajmowała się pomocą różnych służb, wyznała nawet, że nam zazdroszczą, gdyż wszystkie trzy spektakle, które zagraliśmy na dwóch scenach teatru, odbywały się przy całkowitych kompletach publiczności, nawet z dodatkowymi krzesłami, z niezwykle inteligentną, szlachetną widownią, co po raz kolejny potwierdziło wysoki poziom organizacji społeczności ukraińskiej. Na godzinę przed pierwszym spektaklem w foyer teatru odbyło się otwarcie wystawy fotograficznej Andrija Dudy „Bohaterowie nie umierają — oblicza wojny”, poświęconej Dniu Obrońcy Ukrainy. Pierwszym spektaklem wystawionym przed spragnioną ukraińskich tematów publicznością był „Kamienny krzyż” Wasyla Stefanyka w reżyserii dyrektora i kierownika artystycznego teatru, zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Czyboraka. Tą inscenizacją i aktywnym objazdem (wspólny projekt z Ukraińskim Teatrem Narodowym „Zahrawa” z Toronto, Kanada (maj — czerwiec 2019 r.); Międzynarodowy Festiwal Teatralny „HOMO LUDENS” w Mikołajowie (październik 2019 r.); XII Ogólnopolskie Dni Teatru Ukraińskiego w Olsztynie (Polska)) teatr rozpoczął aktywną popularyzację twórczego dziedzictwa Wasyla Stefanyka przed obchodami 150-lecia urodzin pisarza i 65-lecia jego smutnej rocznicy śmierci w 2021 roku. Po spektaklu na scenę z podziękowaniami wyszli Stepan Migus, Myron Sycz i wicemarszałek Wiktor-Marek Leyk. W wystąpieniach podkreślano ostrą aktualność tematu ukraińskiego zarobkowania i wartości ukraińskiej ziemi, wiecznej więzi Ukraińców, którzy dali światowej cywilizacji kulturę trypolską, ze swoją ziemią; wysoki profesjonalizm grupy realizatorskiej i aktorów teatru. Podkreślano, że spektakl poruszył uczucia każdego widza i nie pozostawił nikogo obojętnym. W końcu świadczą o tym krótkie opinie i oceny, którymi spieszyli się dzielić, a które zostały wyemitowane w kilku programach Jarosławy Chrunyk w Radiu Olsztyn oraz w materiałach telewizyjnych Romana Bodnara w polskiej telewizji, a także treściwa informacja analityczna Stepana Migusa i Hryhorija Spodaryka w prasie. Znowu podziękowania, naręcza płomiennych róż, sesje zdjęciowe z aktorami. Sala długo nie wypuszczała aktorów ze sceny. Taką przyjemność z odbioru i poczucie jedności dusz udaje się przeżywać nie tak często. I właśnie takie chwile nazywa się szczęściem. Przekazując ogólny nastrój widowni po spektaklu „Matka-Najmitka”, Stepan Migus powiedział, że w sali nie było ani jednej osoby, która powstrzymałaby łzy. A duża delegacja nauczycielska od razu zaprosiła spektakl do pokazania uczniom. Zwieńczeniem Dni Teatru Ukraińskiego w Olsztynie była misteria Hnata Chotkewycza „Huculski rok”. Była ona już sprawdzona na europejskich scenach i przyjęta z należytym sukcesem zarówno w Szkocji na Światowym Festiwalu Fringe (2008 rok), jak i we Włoszech (Neapol, Caserta, Pompeje, 2013 rok), w Niemczech (Monachium, Stuttgart, Norymberga, 2017 rok) oraz wielokrotnie w Rumunii i Polsce. I znowu w Teatrze im. Stefana Jaracza przeszła przy ogólnym, przychylnym odbiorze. Stepan Migus w słowie podziękowania dla kołomyjskiej trupy zauważył, że nie raz przekonywano go o konieczności wystawiania sztuk dramaturgów zagranicznych — europejskich i światowych — przez teatry ukraińskie w celu prezentacji na scenach europejskich i światowych. Ale te dwa dni teatralne i trzy spektakle kołomyjan, które reprezentowały ukraińską narodową klasykę dramatyczną, dowodzą czegoś zupełnie przeciwnego i przekonują: teatry ukraińskie powinny otwierać przed światem właśnie ukraińską skarbnicę sceniczną, nie zaprzeczając temu, że wzbogacają swój repertuar także światowymi perłami dramaturgii. „Wielokrotnie słyszałem, że teatry ukraińskie powinny jeździć za granicę, koniecznie pokazując spektakle światowej dramaturgii. Ale na przykładzie i doświadczeniu Teatru Kołomyjskiego po raz kolejny przekonuję się, że musimy pokazywać światu to, co nasze, narodowe! Tylko tak świat będzie nas poznawał i rozumiał”. Członkowie zespołu wyrazili wdzięczność organizatorom za zaszczyt zaprezentowania ukraińskiej sztuki teatralnej podczas ogólnopolskich dni teatru ukraińskiego w Olsztynie oraz za wcześniejsze zaproszenie ze swoim dorobkiem artystycznym do Gdańska.
Tłumaczenie maszynowe
W Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego stolicy otwarto wystawę znanego ukraińskiego artysty Walerija Franczuka „Rozkołysane dzwony pamięci”, poświęconą 86. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie, oraz wystawę prac graficzki z Użhorodu Ołesi Ułybiny, wykonanych w oryginalnej technice plastyki papierowej. Odbyła się również prezentacja książek Wasyla Kuszerecia, Wasyla Wasylaszka i Walerija Franczuka. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. W filmie dokumentalnym, nakręconym w 2012 roku, 94-letnia Maria Bronisławiwna Kobylańska-Franczuk opowiedziała o koszmarach, które działy się we wsi Zełena w rejonie krasyłowskim w obwodzie chmielnickim w latach 1932–33 ubiegłego wieku. Wspomniała ponad 50 współmieszkańców, którzy zginęli z głodu. – Odnawiamy ekspozycję, staramy się prezentować najlepsze prace stołecznych artystów i twórców z innych regionów Ukrainy – zaznaczył art-menedżer Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego Kijowa Ołeh Smał. – Artystom zawsze chce się malować coś jasnego, dobrego, wiosennego i wesołego. Ale niektórzy twórcy pracują po to, by rozkołysać dzwony pamięci. W swoich pracach zachowują pamięć genetyczną naszego narodu. Do takich należy Walerij Franczuk – ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, który przez swoje serce, przez wspomnienia swojej mamy, przejął się tym trudnym tematem. Na większości jego obrazów nie ma twarzy. To cienie, anioły. To tysiące, miliony ludzi, którzy opuścili ten świat, ale pozostali z nami. – Hołodomor to Golgota Ukrainy – podkreślił przewodniczący zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyl Kuszereć. – Tej tragedii nie wolno zapominać, musi być ona dla nas przestrogą na przyszłość. Z Moskwy chcą nam narzucić myśl, że w latach 1932–33 z głodu na Ukrainie zmarło 3,5 miliona ludzi, chociaż w rzeczywistości ofiar było ponad 10 milionów. Najpierw był atak duchowy. Zaprzestano ukrainizacji, zaczęła się rusyfikacja, dalej – walka z religią. Ze 100 tysięcy cerkwi, które były w Związku Radzieckim, zniszczono 90 procent. Naszym wrogiem była i jest Rosja, przez kilka stuleci Ukraina była jej kolonią. Przez cały ten czas próbowano zrobić z nas niewolników. Nawet w latach II wojny światowej Ukraińców zginęło mniej niż w ciągu 500 dni Hołodomoru. Obrazy Franczuka to filozofia o wieczności człowieka. Wystarczy spojrzeć na te płótna, a zrozumiecie, jak wielką tragedię przeżył nasz naród. Również Wasyl Kuszereć opowiedział o książce „Ukraina. Golgota XX wieku”, która niedawno ukazała się w Towarzystwie „Znannia” Ukrainy, oraz o innych projektach wydawniczych. Rzeźbiarz i poeta Mychajło Horłowyj podkreślił, że tylko nieliczni artyści potrafią z taką siłą wyrazić uczucie bólu za los własnego narodu. Zasłużony dziennikarz Ukrainy Wasyl Wasylaszko w swoim wystąpieniu zaznaczył, że Europa milczała o Hołodomorze. Zaraz po Hołodomorze prezydent USA Franklin Roosevelt uznał ZSRR, a premier Francji, który w tym strasznym roku odwiedził Odessę, twierdził, że żadnego głodu na Ukrainie nie ma. Pierwszymi, którzy zaczęli podnosić tę kwestię, byli przedstawiciele ukraińskiej diaspory. To właśnie dzięki nim prawda zaczęła przebijać się jeszcze przed ogłoszeniem niepodległości Ukrainy. Musimy pamiętać o Hołodomorze, aby się nie powtórzył, bo centrum, które go zorganizowało, istnieje do dziś. Artysta Andrij Kułahin zaznaczył, że Hołodomor to nie tylko tragedia narodu ukraińskiego, ucierpiały od niego także inne narody radzieckiego imperium. Wymarła od niego połowa populacji Kazachstanu, wśród tych ludzi było wielu przesiedleńców z Ukrainy. Ludowa artystka Ukrainy Walerija Basałajewa nazwała Walerija Franczuka osobistością, która robi niezwykle wiele dla jedności Ukrainy. Poprzez malarstwo, poprzez sztukę artysta budzi naszą pamięć. Fotokartysta Jewhen Kowtoniuk jest przekonany, że sztuka jest dziś bronią w obronie naszego państwa. Ważne, aby na takich wystawach było więcej młodzieży, aby młodzi ludzie znali przeszłość, pamiętali o tych, którzy oddali swoje życie za niepodległość Ukrainy. Artystka Apolinaria Franczuk zaznaczyła, że na obrazach jej męża pokazano nie tylko temat Hołodomoru, ale także historię Ukrainy i jej współczesność. Dyrektor Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridzego Ołeksandr Junin opowiedział o wieloletniej twórczej przyjaźni, która łączy kierowane przez niego muzeum i Walerija Franczuka. – Niedawno stworzyłem trzecią część cyklu „Rozkołysane dzwony pamięci” – wyznał Walerij Franczuk. – To zupełnie nowe prace, których wcześniej nigdzie nie prezentowałem. To anioły, to dusze zmarłych. Im tam lepiej niż nam tutaj. Oni są już w świecie boskim. Musimy pamiętać o milionach niewinnie zabitych Ukraińców, prawie każda rodzina doznała niepowetowanych strat z powodu tej strasznej tragedii. Każdy z tych ludzi miał swój niepowtarzalny los. Niektórzy z nich nie zostali wspomniani do dziś. Razem z moimi obrazami na wystawie zaprezentowano prace Ołesi Ułybiny. Jej kolosalna grafika jest bardzo głęboka, niezwykle współbrzmi z naszym współczesnym i naszym przyszłym. Walerij Ołeksandrowycz opowiedział również o swoim zbiorze-tryptyku „Ty po szczo?” (Ty po co?). Ołena KUSZNIRUK. Werchowyna – kwitnący huculski kraj, który wielki Kameniar nazwał huculską stolicą, kiedy po raz pierwszy przyjechał do Żabia. To nie tylko stolica, ale prawdziwe centrum huculskiej kultury! Miasteczko zawsze przyciągało znanych pisarzy, kompozytorów, działaczy społecznych, inspirowało i inspiruje do tworzenia arcydzieł. Jest tu wiele muzeów, jednym z nich jest regionalne muzeum historyczno-krajoznawcze Huculszczyzny, otwarte jeszcze w 1938 roku i odnowione już w 2004, gdzie eksponowane są wystawy artystów regionu. Właśnie tutaj 7 listopada 2019 roku w sali wystawowej odbyło się uroczyste otwarcie jedenastej indywidualnej wystawy „Grafika i malarstwo” Antona Hryhoruka. A. A. Hryhoruk – członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, członek Związku Artystów „Klub Ukraińskich Twórców”, dyplomant Ogólnoukraińskiego programu „Złoty fundusz narodu” oraz Międzynarodowego programu „Ukraina. Europa. Świat”. Za udział w międzynarodowej wystawie artystycznej „Artystyczny Olimp” nagrodzony medalem „Za wysoki profesjonalizm”. Zdobył certyfikat Ogólnoukraińskiego programu „Vivat, Ukraino” (2018). Ponad pięćdziesiąt prac malarskich i graficznych zaprezentował artysta mieszkańcom Werchowyny i gościom miasta. Są tu różnorodne prace z ostatnich lat, wykonane głównie w technikach malarstwa olejnego i akwarelowego na płótnie.
Lesia Ulybina obecnie pracuje w dziedzinie grafiki oraz autorskiej plastyki papierowej. Ukończyła Użhorodzką Szkołę Muzyczną w klasie fortepianu oraz wydział filologiczny Użhorodzkiego Uniwersytetu Państwowego. „Pawło Jurijowycz Bedzir był pierwszym, który wsparł moje próby twórcze — wspomina artystka. — Bez krytyki, pouczeń, bo taki właśnie był. Powiedział po prostu: »rysujcie, rysujcie jak umiecie«. I to było bardzo ważne dla dalszej twórczości, pewności w swoich możliwościach twórczych. Później artyści-przyjaciele Wasyl Soczka, Ołena Triszczuk-Horal popchnęli mnie do tworzenia form przestrzennych, materiałem do których wybrałam papier. Plastyka papierowa wciągnęła. Techniki wykonania są różne, ale autorskie. Połączenie geometrii w twórczości, widzenie przestrzenne dodały śmiałości wyobraźni. Papier — to materiał wrażliwy, nieprosty, ale perspektywiczny. Z czasem doszło do poznania z artystką Emmą Romanivną Łewadską. To ona wprowadziła mnie w przestrzeń publiczną dwa lata temu. Szczególne podziękowania dla pana Andrija Budkewycza za spotkania, rozmowy i wsparcie”. Na otwarciu wystawy „Rozkołysane dzwony pamięci” odbył się koncert chóru folklorystyczno-etnograficznego „Homin” imienia Leopolda Jaszczenki, który wykonał kilka utworów: „Hej rozesłała się siwa mgła”, „Pamięć” oraz „Zerwała się ostatnia struna, wspomnijmy wszystkich z imienia”. Muzykę i słowa do tych pieśni napisał założyciel i wieloletni kierownik chóru Leopold Jaszczenko. A w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę „Anioły smucą się”, na której Wałerij Franczuk zaprezentował swoje nowe obrazy, poświęcone tematowi Hołodomoru lat 1932—33. wybrał własną przyszłość — postanowił zostać artystą. Dlatego po ukończeniu szkoły w Obertynie i służbie w wojsku uczył się w Kosowskim Technikum Ludowych Rzemiosł Artystycznych na wydziale artystycznej obróbki metalu, potem — na Odeskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. K. Uszynskiego na wydziale artystyczno-graficznym. Bezpośrednimi wykładowcami-mentorami byli zasłużony artysta Ukrainy docent Anatolij Kałytko, zasłużeni artyści Ukrainy, profesorowie Jurij Złoczewski, Wołodymyr Własow, docenci Wałerij Hehamian, Anatolij Nedoszytko, którzy pomagali opanować tajemnice i prawa malarstwa, stać się profesjonalnym artystą” — opowiedział o swoich nauczycielach A. Hryhoruk. Nie każdemu dane jest być pedagogiem, a do tego jeszcze artystą. Tutaj trzeba dziękować Bogu, że obdarzył takimi talentami. W udziale artysty, którego od małego zniewolił świat piękna, przypadła jeszcze praca edukacyjna. Anton Antonowycz jest powołany, by prowadzić zdolną młodzież do krainy wysokiej sztuki, odkrywać piękno w prostych, wydawałoby się, rzeczach. Uczy studentów z szacunkiem odnosić się do osiągnięć artystycznych, godnie kontynuować bogate i nieśmiertelne tradycje ludowe. Twórcze credo artysty wyrażone jest frazą Anatola France’a: „Sztuka ma dwóch najniebezpieczniejszych wrogów: rzemieślnika pozbawionego talentu i talent, który nie posiada rzemiosła” — dlatego on sam pragnie osiągnąć wyżyny i uczy tego swoich studentów. Wasyl Kuszereć, Olesia Ulybina, Wałerij Franczuk, Wasyl Wasyłaszko i Ołeh Smał
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
i tekturze, ilustracje do książek ukraińskich i zagranicznych autorów. Tego dnia duża sala Muzeum Historyczno-Krajoznawczego ledwie pomieściła miłośników sztuki, wśród których byli przedstawiciele władz, dziennikarze, naukowcy, pisarze, krewni, przyjaciele, koledzy po pędzlu, dawni współstudenci i byli studenci, uczniowie Werchowyńskiej Szkoły Sztuk Pięknych, którzy przyszli pogratulować znanemu mistrzowi pędzla, wyrazić swój podziw dla jego twórczości i nacieszyć się płótnami artysty. Imprezę artystyczną pobłogosławił proboszcz cerkwi Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w osadzie Werchowyna ojciec Jurij Stefluk. Wstępem otworzył wystawę Wołodymyr Iliczuk, kierownik muzeum, a wiele ciepłych słów o Antonie Hryhoruku i jego twórczości padło z ust Dmytra Stefluka, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Huculszczyna”, zastępcy przewodniczącego Rejonowej Rady Werchowyny Iwana Makiwniczuka, Romana Bortejczuka, przewodniczącego regionalnego narodowego ośrodka ludowych mistrzów Werchowyńszczyzny, Iwana Kocherżuka, zasłużonego artysty Ukrainy, przewodniczącego Kosowskiej Regionalnej Organizacji Narodowego Związku Artystów Ukrainy, Stepana Bzunka, zasłużonego artysty Ukrainy, Walentyny Molyń, kandydatki nauk o sztuce, kierowniczki Katedry Dyscyplin Plastycznych Kosowskiego Instytutu PDM LNAM, Stepana
Stefuraka — docenta instytutu, kolegi z roku, Wasyla Nahirniaka — redaktora naczelnego ogólnoukraińskiego kulturalno-artystycznego czasopisma „Pysanka”, Marii Potiak — pracownicy redakcyjnej czasopisma „Werchowynśki wisti”, Olgi Maksymiuk — uczennicy Antona Hrorudka, obecnie nauczycielki Werchowynskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Dobry nastrój gościom dodały piosenki w wykonaniu uczennicy szkoły muzycznej dla dzieci Roksolany Kitlarczuk (pedagog od śpiewu Irlana Kikinczuk) oraz utwory instrumentalne w wykonaniu zespołu muzyków trojistych Centrum Twórczości Dziecięcej i Młodzieżowej (kierownik Wasyl Tymczuk). Zastępca przewodniczącego Werchowynskiej Rady Rejonowej I. M. Makiwniczuk wręczył artyście „Podziękowanie” „za wieloletnią twórczą pracę, osobisty znaczący wkład w pomnażanie i rozwój kultury rejonu oraz z okazji obchodzenia zawodowego święta — Ogólnoukraińskiego Dnia Pracowników Kultury…” A potem autor odpowiadał na pytania o swoje życie, dzielił się odczuciami, które napełniają duszę podczas twórczej pracy. „Sztuka — to moje życie. Od kiedy pamiętam, zachwycałem się malowaniem. Bardzo lubiłem malować poranki, wodę, niebo, jesień. Uczyłem się w szkole średniej, a równocześnie w Tłumackiej szkole plastycznej — w klasie nauczyciela Ołeksandra Wołkowa, gdzie otrzymałem pierwsze wiadomości artystyczne. Pociągał mnie świat sztuki, mogłem godzinami przyglądać się pracom nauczycieli i uczniów, wdychać pociągający zapach farb, dziwiąc się i zachwycając jednocześnie niepowtarzalnym światem piękna, który oni tworzyli. Wybr…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
roczne partnerstwo z Kijowskim Teatrem Operowym — jest przekonany Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Włoskiej w Ukrainie Davide La Cecilia. — W każdym sezonie oferujemy nasycony program projektów wysokiej rangi artystycznej, którego kulminacją są udane wspólne inscenizacje oper i baletów, które za każdym razem stają się ozdobą repertuaru głównej instytucji muzycznej Ukrainy. Tegoroczna inscenizacja jest wynikiem owocnej współpracy między reżyserem Italo Nunziatą a głównym dyrygentem teatru, maestro Mykołą Diadiurą. Przygotowali oni pierwszorzędny skład wykonawców, dzięki któremu na wiodącej scenie Ukrainy ożyją bohaterowie jednego z najwybitniejszych i najbardziej lubianych arcydzieł światowego repertuaru operowego — opery „Cyganeria” Giacomo Pucciniego. Podczas jednego z premierowych pokazów wdzięczna kijowska publiczność długo nie chciała wypuszczać ze sceny zasłużonych artystów Ukrainy Petra Pryjmaka, Serhija Kowmira, Tetiany Haninej, Susanny Czachojan, Bohdana Tarasa, Dmytra Ahiejewa, solistów teatru Dmytra Iwanczenkę, Ołeksandra Bojkę, Rusłana Tańskiego, Jurija Horynia. Sukcesowi spektaklu sprzyjała również niezwykła scenografia, stworzona przy pomocy najnowocześniejszych projektorów wideo, które częściowo wykorzystano już w premierze minionego sezonu — „Cyruliku sewilskim” (scenograf Maria Łewytska). Zdjęcie Ołeksandra LINKEWYCZA żona), Kostiantyna Kostyszyna (Kalev), Iryny Mak (Anna). Udana scenografia tworzy atmosferę zurbanizowanego miasta, któremu nie zależy na zwykłym człowieku z jego problemami, zwłaszcza jeśli jest to osoba w podeszłym wieku. Od początku do końca spektaklu miga billboard reklamowy, wypisując scenariusz naszego życia: kup odkurzacz, spraw sobie kota, nie zapomnij odpocząć dzień na leżaku z koktajlem w ręku. Od czasu do czasu ten sam billboard wyświetla słowa: „i będziesz silny, i nie będziesz się bał”. Tylko kiedy to nastąpi — nie wiadomo. Spektakl nie daje odpowiedzi na trudne pytania naszej współczesności. Ale jego twórcy nie stawiali przed sobą takiego zadania. Zdaniem znanej teatrolożki Iryny Chużynowej, „właśnie takie spektakle przywracają teatrowi godność. Teatr nie chce pocieszać, zabawiać i pouczać. Teatr po prostu bada świat i człowieka. I smuci się z powodu naszego wspólnego udziału: nieustannie szukamy skomplikowanych odpowiedzi na łatwe pytania, a potem zapominamy je zapamiętać”. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Nową inscenizacją Narodowej Opery Ukrainy stała się światowej sławy opera Giacomo Pucciniego „Cyganeria”. „Gdyby istniał hipotetyczny ranking sukcesu oper stworzonych w ciągu niemal pięciu ostatnich stuleci, „Cyganeria” G. Pucciniego zajęłaby jedną z czołowych pozycji. Obecnie nie sposób choćby w przybliżeniu policzyć, ile wystawień tego dzieła miało miejsce na wiodących scenach operowych świata. To właśnie od „Cyganerii” Pucciniego zaczynały się gwiazdorskie biografie wielu wybitnych wokalistów” — pisze zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl TurKewycz. W 1891 roku libreciści Luigi Illica i Giuseppe Giacosa zwrócili uwagę Giacomo Pucciniego na powieść francuskiego poety Henriego Murgera „Sceny z życia cyganerii”, którą zaczytywała się ówczesna europejska młodzież, i zaproponowali swoje libretto oparte na fabule powieści do napisania opery. W utworze mowa była o utalentowanych, lecz biednych artystach — poetach, malarzach, dziennikarzach, aktorach, którzy mieszkali w zimnych i nieprzytulnych poddaszach paryskiej Dzielnicy Łacińskiej. Kompozytorowi spodobało się libretto. W tym głęboko realistycznym dziele mowa była o tym, co w młodości przeżył sam Puccini. Odchodząc od fabuły powieści H. Murgera, G. Puccini wzbogacił treść utworu wieloma ciekawymi i bardzo wymownymi wątkami fabularnymi, wyrazistymi doprecyzowaniami. Autor dążył do nowego potraktowania przede wszystkim codziennych momentów romantycznej opowieści o niełatwym życiu bohaterów, wybiera to, co najbardziej typowe dla ducha środowiska cyganerii, z nową siłą ujawnia ukryty ostry konflikt — twórcza młodzież a kołtuneria. Właśnie to sprawia, że opera „Cyganeria” jest zawsze nowoczesna i aktualna. Istotnie zmieniło się w stosunku do powieści H. Murgera libretto operowe w proporcjach między linią komediową a liryczną, jednocześnie kompozytor ukazuje tragizm ludzkiego losu. Kompozytor, genialnie władając materiałem życiowym, podporządkował swoją dramaturgię muzyczną przede wszystkim logice, odziewając prozaiczne wydarzenia w piękne, szczere uczucia i miłość, zabarwione jeszcze żarliwym dążeniem do znalezienia swojego miejsca w tym skomplikowanym świecie, w którym panują mieszczańskie zasady moralne, obyczaje, tradycje, w których nie ma miejsca na szczerość uczuć, czystość relacji. Bohaterowie „Cyganerii” potrafią poświęcać się, cierpieć, cieszyć się słońcem i życiem. Być może nie tylko dzięki pięknej muzyce, ale także dzięki zawartym w utworze zasadom moralno-etycznym opera pozostaje w kontekście zmieniającego się czasu i na ostrzu prób człowieczeństwa. Muzyka „Cyganerii”, jak i wszystkich innych oper G. Pucciniego, napełniona jest szczerym ciepłem. Nad partyturą kompozytor pracował osiem miesięcy, coraz bardziej przejmując się losami bohaterów swojej przyszłej opery, którzy mimo perypetii biednego bytu żyli jasnymi marzeniami i nadziejami. Nie przerażał ich ani chłód, ani głód, a martwiło jedynie jedno — znalezienie swojego miejsca w wielkim i burzliwym świecie twórczej cyganerii. Byli dziećmi swoich czasów i relacji, które wówczas kształtowały się w społeczeństwie, któremu rzucali wyzwanie. Bohaterowie opery „Cyganeria” mieli pierwowzory, wydaje się, jakby z paryskich uliczek przyszli na scenę teatralną. Według świadectwa biografa G. Pucciniego A. Fraccarolego, kompozytor zakochał się w swoich bohaterkach — Mimi i Musetcie. W tych delikatnych i subtelnych obrazach młodości i miłości znalazł źródło inspiracji. Kończąc operę, otwarcie napisał w jednym ze swoich listów do Giulio Ricordiego: „Płakałem jak dziecko”. Można powiedzieć, że właśnie w tej operze odbił się także osobisty los sławnego kompozytora. Światowa premiera dzieła odbyła się na scenie turyńskiego Teatro Regio 1 lutego 1896 roku pod dyrekcją 28-letniego Arturo Toscaniniego, już dość znanego w świecie muzycznym maestro, genialnego interpretatora przede wszystkim muzyki Richarda Wagnera. Mimo bardzo wysokich ocen nowego dzieła G. Pucciniego przez jego otoczenie — muzyków i bliskich wydawnictwu Ricordiego krytyków muzycznych — z „Cyganerią” przydarzyła się ta sama przykrość, co z większością oper kompozytorów drugiej połowy XIX wieku. I choć opery nie „wygwizdano”, jednak turyńska publiczność przyjęła ją dość chłodno, co bardzo zdziwiło i zasmuciło kompozytora, który nie wątpił w sukces swojego nowego dzieła. Rozczarowanie u publiczności wywołała fabuła opery. Zdaniem melomanów z parteru, fabuła bardzo odbiegała od wzorcowych standardów gatunku, który bazował na szekspirowskich namiętnościach i już dawno nieautentycznych tekstach niemieckich i francuskich kronik historycznych. Dlatego wielbiciele nie mogli pogodzić się z tak przyziemną, w ich mniemaniu, fabułą, która legła u podstaw opery „Cyganeria”. Ale już całkiem niedługo teatry zaczęły na wyścigi włączać tę operę do swoich repertuarów. Wzrostowi popularności dzieła Pucciniego sprzyjały jego premiery w Paryżu (1898) i Wiedniu (1903). W Kijowie „Cyganerię” po raz pierwszy wystawiono w 1904 roku. Potem były inscenizacje z 1913 i 1958 roku. W 1969 roku przeprowadzono wznowienie spektaklu. A potem — nowe inscenizacje w 1986 i 1998 roku. Niedawno w Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) „Cyganerię” wystawił Witalij Pałczykow. W różnych latach główne partie w kijowskich interpretacjach wykonywali T. Ponomarenko, H. Szolina, K. Radczenko, H. Cypoła, L. Zabiłasta, I. Dać, O. Nahorna, I. Semenenko (Mimi); W. Tymochin, A. Sołowjanenko, O. Wostriakow, W. Fedotow, W. Hryszko (Rudolf); Je. Czawdar, Je. Mirosznyczenko, M. Stefjuk, L. Semenenko, W. Stepowa (Musetta);
M. Worwuliew, B. Puzin, A. Mokrenko, R. Majboroda, M. Kowal, P. Pryjmak, W. Bazyr (Marcel); M. Szostak, O. Zahrebelny, W. Manołow, W. Łupałow (Schaunard); W. Pazycz, W. Pywowarow, B. Hnyd, M. Szopsza, B. Taras, Ju. Chomycz (Colline); W. Herasymczuk, W. Łosycki, H. Krasula (Benoît); O. Czuluk-Zahraj, S. Skubak, S. Matwiejew (Alcindoro); T. Feoktistow, M. Chorunży, M. Szulak, Ju. Chymycz (Parpignol). W nowej inscenizacji opery „Cyganeria”, zgodnie z zamysłem twórców spektaklu, bohaterowie znajdują się w nieco innym wymiarze czasowym. Ich środowiskiem stała się druga połowa XX wieku, co niejako zbliża współczesnych widzów do bohaterów Pucciniego. — Nieprzypadkowo wybraliśmy właśnie to dzieło na kolejny wspólny projekt z wieloletnimi przyjaciółmi z Ambasady Włoch oraz Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, wszak operę „Cyganeria” Giacomo Pucciniego nazywa się „zimową baśnią” — zaznaczył dyrektor generalny i kierownik artystyczny Opery Narodowej Ukrainy, artysta ludowy Petro Czupryna. — To nasz świąteczny prezent dla wszystkich miłośników wyrafinowanej sztuki operowej, a przede wszystkim dla młodzieży, która coraz częściej pojawia się na naszej widowni. — Włosko-ukraiński dialog kulturowy ma mnóstwo punktów stycznych, ale jest szczególnie owocny w dziedzinie sztuki operowej, o czym świadczy nasza wieloletnia współpraca. Czy można znaleźć obok kogoś prawdziwego? Przez wiele lat służby w Teatrze Dramatu i Komedii artysta ludowy Ukrainy Anatolij Jaszczenko stworzył galerię wyrazistych postaci, z których większość stołeczny widz zapamiętał na długo. A rola Rainera jest jedną z najbardziej zauważalnych w jego dorobku artystycznym ostatnich lat. Ta postać to człowiek dobry, uczuciowy, jak powiedziano w tytule sztuki — ludzki. Jest gotów poświęcić własne interesy dla innych. Na przykład płaci rachunki sąsiadki, bo jest mu jej żal. Stara się porozumieć z synem, pocieszyć 14-letnią wnuczkę, taką samą samotną osobę, jak on sam. Nie pozostawiają obojętnym także szczera, pełna duszy gra Akmala Gurezowa (syn), Iryny Tkaczenko (żona syna), Oksany Żdanowej (wnuczka), Łesi Samajewej (była
Tłumaczenie maszynowe
Ta sztuka poświęcona jest tematowi, o którym na Ukrainie często się zapomina: spokojna starość, prawa osoby starszej. Bohater utworu jednocześnie stracił status społeczny, prestiżową pracę, dobrobyt rodzinny i mieszkanie. Była żona nim manipuluje, wykorzystując to, że on wciąż ją kocha, a rodzina syna ledwo wytrzymuje jego troskę. Jednak postać zdołała przetrwać próby losu i znów znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie. To człowiek odważny i bezkompromisowy, który rozdaje dobro innym i spokojnie umiera. „Ludzki człowiek” — to czuła przypowieść o cichym wyczynie niezauważalnego mężczyzny, który pokonawszy życiowe trudności, pomaga przetrwać innym. Nie był potrzebny własnej rodzinie nawet w roli Dziadka Mroza, ale przychodzi śmierć — i ona budzi w bliskich poczucie niepowetowanej straty. Za lekką ręką pani Tamary akcję sztuki przeniesiono z Finlandii na Ukrainę. Mamy u nas wiele takich samych problemów, co zachodni Europejczycy czy Amerykanie. Wszyscy żyjemy w epoce rewolucji naukowo-technicznej — odnawiania gadżetów, pozbywania się zmarszczek i uzależnienia od kilku lajków w mediach społecznościowych. Uczęszczamy na najmodniejsze szkolenia z samorozwoju, a nie jesteśmy w stanie banalnie przybić półki czy zadbać o roślinę. Godzinami siedzimy w Internecie, ale nie znajdujemy czasu, by odwiedzić najbliższych ludzi. Google wie więcej od nas, jednak nieustannie staramy się z nim konkurować. Człowiek przestał. Pierwszą premierą nowego sezonu teatralnego dla Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru stał się spektakl „Gwarancja 2 lata”, który wyreżyserowała główna reżyserka teatru Tamara Trunowa na podstawie sztuki Sirkku Peltoli „Ludzki człowiek”.
Tłumaczenie maszynowe
26 listopada lwowska artystka Daria Aloszkin w Narodowym Muzeum Hołodomoru-genocydum zaprezentowała swój nowy projekt „Koronka pamięci”. Po raz pierwszy ukraińskie wycinanki opowiedziały nie tylko o obrazach kultury ludowej, ale także o traumatycznej historii narodu — Hołodomorze. Od XIX wieku Ukraińcy przygotowywali wycinanki na święta, dekorując swoje domy. Specjalnymi małymi nożykami ludowi twórcy wycinali nieważkie i kruche ażurowe serwetki, płótna, ręczniki. Ornament wycinanki składał się z określonych symboli, które opowiadały o tym, co świętuje rodzina: czy to Boże Narodzenie, czy wesele, czy narodziny. Obecnie ta tradycyjna sztuka wypełniła się nowymi znaczeniami. Prace Darii wyróżniają się ogromnymi rozmiarami i dlatego są wykorzystywane do aranżacji wnętrz, placówek publicznych oraz okładek książek. Wszystkie wycinanki wykonane są na granicy autentyki i nowoczesności. Artystce udało się uczynić wycinankę aktualną w nowoczesnej kulturze i podbić nią Polskę, Francję, Belgię, USA oraz Koreę Południową. Na jej indywidualnej wystawie w Seulu połowę ekspozycji wykupili zwiedzający, jednym z których był premier Korei Południowej. Wystawa „Koronka pamięci” stworzona jest na przecięciu ludowych tradycyjnych rzemiosł oraz tematyki historycznej — Hołodomoru. Niektóre z prac poświęcone są obrazom pieśni ludowych, szczodrywek i świąt. Przecież na początku XX wieku chłopi stanowili znaczącą część ukraińskiego narodu, przeciwko któremu dokonano Hołodomoru-genocydum, i byli strażnikami, nosicielami ukraińskiej kultury tradycyjnej. Jednocześnie kultura tradycyjna doznała deformacji i zakazów. Bo zbrodnia ludobójstwa to nie tylko fizyczne morderstwo, ale także zniszczenie narodu jako takiego. Dlatego logiczne jest, że druga część wycinanek tematycznie odkrywa wątki o Hołodomorze, oparte na wspomnieniach-świadectwach ludzi, którzy przeżyli ludobójstwo. Po raz pierwszy Daria Aloszkin przedstawiła wycinanki o represyjnych „czarnych tablicach”, o „prawie o pięciu kłosach”, o zamkniętych granicach Ukrainy ogarniętej głodem, o oporze Ukraińców wobec władzy radzieckiej, ale także o jasnych uczuciach miłosierdzia, wsparcia i pomocy sobie nawzajem, które czerwoną nicią przenikają te straszne strony naszej historii. — U nas we wsi pośrodku ogrodu było święte drzewo — głóg, nie można go było łamać ani ścinać — wspomina Daria. — Mama opowiadała, że ratowało ono ludzi od głodu swoimi owocami. Ja od dzieciństwa słyszałam historie o głodzie w swojej wsi — czasami bardzo smutne i straszne, których nie przyjmowała do końca moja dziecięca wyobraźnia. Tworząc teraz projekt na ten temat, staram się odpowiedzieć na pytania, które powstają we mnie: jak przekazać graficznie bezradność, stratę, ból, walkę? Jak nakarmić dusze zmarłych? Dlaczego, jak, za co? To nie powinno było stać się z naszym ukraińskim ludem. Na otwarciu wystawy etno-elektroniczny zespół Mavka wykonał tradycyjne ukraińskie pieśni. Grając na stacji looperowej, wokalistka stworzyła prawdziwy chór jednej osoby — połączyła dawne i nowoczesne, czysty głos oraz elektroniczne szumy. Odbyła się również prezentacja wideoreportażu badaczy ukraińskiej geografii, antropologii i etnografii The Ukraїner o artystce. Wystawa będzie eksponowana do 10 stycznia. Własna inf. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 0 Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 19 hrywien 82 kopiejki na pół roku 107 hrywien 32 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Dział kultury
Eduard OWCZARENKO
Dział korekty
Olha ŻMUDOWSKA
Iryna STELMACH
Skład komputerowy
Iryna SZEWCZUK
Wołodymyr ŻYHUN
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe