Strona · s. 8strona oryginału ↗
Nadia HUMENIUK. Gwiazda jak malwa. I malwa jak gwiazda
Слово Просвіти, №48 за 2020 рік
Nadia Humeniuk jest autorką ponad czterdziestu książek: poezji, prozy, słuchowisk radiowych, utworów dla dzieci. Laureatka nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy im. Łesi Ukrainki oraz nagród literackich „Błahowist”, im. Ołeksandra Olesia, im. Ahatanhela Krymskiego, „Zwuk pawytynky” (im. Wiktora Blyznecia), im. rodziny Kosaczów. Otrzymała cztery nagrody Międzynarodowego konkursu literackiego „Koronacja słowa”: dyplomy laureata za powieści „Anioł w szarości” oraz „Enna”, specjalne wyróżnienie za książkę dla dzieci „Rodenija, czyli Podróż za tęczę” oraz Pierwszą nagrodę za powieść „Wrzosowe miody”. Laureatka Międzynarodowego konkursu literackiego prozy ukraińskojęzycznej „Dnipro-Book-Fest-2020”, zwyciężczyni Narodowego konkursu „Książka roku” (kategoria „Świat dzieciństwa”), ogólnoukraińskich konkursów literackich „Odrodzimy zapomniany gatunek” (za najlepsze słuchowisko radiowe), „Złoty bocian”, „Jarosławów Wał”, „Książkowy tołok”… Zasłużona dziennikarka Ukrainy, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Mieszka w Łucku. Noc w Surami Przed śmiercią Łesia Ukrainka nie jadła niczego, oprócz jeżyn. Te jagody, które przypominały jej o rodzinnych wołyńskich lasach, zbierała dla niej w gruzińskich górach siostra Izydora. Nie na darmo w „Pieśni leśnej” Łukasz prosi błąkającą się po jesiennym lesie Dolę, by podała mu choć gałązkę jeżyny… Noc w Surami – jak dojrzała jeżyna. A po niebiańskiej strunie Gwiazda-pielgrzymka zeszła z Ukrainy I cicho płonie przy oknie. Gwiazdo moja! Samotnie-wysoka! Siostro moja złota! Ciepła jeżyna skapuje sokiem Na nieposłuszne usta. I płyną z Wołynia wiatry-wichry, I studzą ogień na czole. I szeleszcze między jeżynowym światłem Rodzinny niczymnieński las. Lulajże-lulu, biały mój bólu… Słyszysz? Gdzieś gra Łukasz. Dwoje stoi pod starą wierzbą Przy dźwięcznym strumyku. Lulajże-lulu… Jakże on gra! Jak szeleści trzcina!.. Serce wzruszone łapczywie chłonie To, co nigdy nie umrze. W górach Surami pachną jeżyny. Rwie się niebiańska struna. Tylko pielgrzymka-gwiazda z Ukrainy Cicho płonie przy oknie. * * * Kilinom łatwiej. Choć bywa różnie, Choć czasem tęsknie i zdradliwie – Są to niewiasty czepne jak trawa, I zdaje się, szczęśliwe. Możliwie… Co dla nich główne? W polu – ziemniaki, w piecu – treściwy barszcz wiecznie żywy, Oraz by mąż w nocy na ramieniu, Porządny i w miarę pijący. By dzieci posłuszne i teściowa nie zła, Na święto – placek i nowa szata, I by w oborze koniecznie była Rasowa dojna krowa. Kilinom łatwiej… Ten świat – dla kilin, W nim i porządek kilinowy. A ty… Skąd, mawko, z jakich praotchłani Objawiłaś się w ten las wołyński? Cała utkana z wiatru, z rosy, z tajemnicy, Ze światła i wierzbowej krwi, Po co stałaś pośród wiosny Obnażonym nerwem miłości? Bagienne królestwo… Jego nie przejść… Ono przecież nie puści, ty wiesz, Tego, kto do siebie nie zdołał dorosnąć. Kogo ty, czego wyglądasz? Jak boleśnie paluszek sierp rozciął… Jak boleśnie serce melodia kraje… Ty duch, co rozbudza dusze ze snu, Ty marzenie, co je opromienia. Niespodziewanie zejdziesz w zadumę lasów, migniesz wśród nich, jak znamię gorące, I któraś z kilin pośród ziemniaków i barszczów Spojrzy w niebo i zapłacze. Ręcznik Taras Szewczenko chciał, żeby na jego weselu był ręcznik z kogucikami. Po wielu latach Łykera, ostatnia miłość poety, wyhaftowała go białym na białym i przyniosła na grób poety. Przeprowadziła się do Kaniowa, zmarła w samotności i pochowana jest niedaleko od Góry Mnichów. Cała w czerni, niczym zakonnica, Przy Górze Mnichów… A noc głęboka, jak studnia, Taka, że choć z Bogiem rozmawiaj. I z nikim więcej… Na całym świecie – Ani ciepłych rąk, ani ciepłych słów. Płoną topoli wysokie świece W kandelabrach rdestu. A białe koguciki przycupnęły Na płótnie i dziobią lata. Taras czekał ich na wesele – Ona zaś przyniosła na krzyż. I zaniemówiła, i skamieniała. Ręcznik – jak biała pektorał. Co wyhaftowano na nim białym? Jego miłość? Jej smutek? Czy samotność, jak Boża kara? Czy skruchy bezgłośny krzyk? Łza spadła w Kaniów I potoczyła się na ręcznik. I białe koguty drgnęły, I zdawało się nagle: jak kiedyś, Jego dłonie rąk dotknęły: „Moja ty miłości! uśmiechnij się…” * * * Na drodze – od świtu w zmierzch (I nigdy jeszcze nie na odwrót!) – Uściskujemy zwyczajnie dłonie obecnym, Zaciskamy gniew w pięści. W grupie razem śmiejemy się często, Płaczemy w samotności – i kto gdzie, Zabłąkani w labiryntach czasu, Co na chwilę trafili tutaj. Kim jesteśmy dla siebie, w istocie, Ulepieni z tych samych niebiańskich glin? Gniewni prokuratorzy i sędziowie? Poszukiwacze porażek i win? Wieczne światobójstwa i wendety… Fałszywi prorocy dzisiaj i zawsze… Już odkryto sieci i planety. Panie, odkryj wreszcie nas! * * * Kogo szukasz na tym rumowisku, ptaku? Nie ma już nawet ściany – przytulić zmokłe skrzydło. Okopcona ławka czernieje za płotem – jak szafot, Lecz odłamki gwiazdy w popiele odbija szkło. Tylko wiatr ten sam. Niepowstrzymany, żarliwy i rączy, Antonówkę młodą całuje i chwyta za talię. No cóż mu wojny? On wieszczy, on wieczny i wolny, On prowadzi w ogrodzie zapalczywy płatkowy taniec. Ekspresja tańca! Przyłącz się i ty, lekkoskrzydła, Rzucaj się z wyroczni prosto w ten biały wir – Nad pustką podwórza, gdzie ty kiedyś chatkę zostawiłaś, Gdzie dzisiaj trąbi rozdrażniony „gradem” kraniec. Tańcz, moja jaskółko! Wierz – jutro będzie, jak zawsze: Ty ulepisz gniazdo i skrzydłami podbarwisz błękit. A tam ponad stepem uwieńczona kulą pętla Do tańca twego, niczym proca przez przełęcz, leci. Taniec nad tańcem… Lot – między zimą i latem. Tańcz, jaskółko, – nad bujnością ognia i ziela, Ponad pogorzeliskiem, nad strachem, nad bólem, nad kwiatem, Bo po coż ci te dwa niebieskie, jak niebo, skrzydła?! * * * Jak on na spotkanie do niej biegnie! Niech doczeka się… Niech zaczeka… Ślubna noc im chorały śpiewa. Czas, jak w kadrze, zatrzymał się na chwilę. Panie! Jak on do niej biegnie! Jak oni razem boso biegną, Dwoje zakochanych młodych tułaczy! Koniki w trawach łaskoczą ich palce, Schodzi na ziemię z niebios łaska. Jak oni radośnie razem biegną! Jak on ją przygarnia i niesie! Jak on całuje: szczęśliwy – szczęśliwą! Milkną w trawie świerszcze hałaśliwe, Księżyc na jabłoni pisze esej. Jak on ją przygarnia i niesie! Ranek. Szpital. Żółty słonecznik we łzach. W pamięci „grady” i miny – synchronicznie. Nogi… zostały… pod hałdą… Jak on biegnie, jak wzlatuje w snach! Jak on ukochaną niesie na rękach… * * * Mój wczesny raj przy gwiazdozbiorze Malwy… Tajemny rytm studziennej wody. Magiczne fale księżycowej magmy. Pszczelich magów słoneczne miody. Mój południowy, z letniego zenitu… Już piołunową ledwo nadpito istotę. Lecz tyle jeszcze niewypowiedzianego świata! I malwy niewypowiedzianie jeszcze kwitną. A ty, wieczorny… Gdzie ciebie czekać?.. Gwiazdozbiorem cichym świecisz się we mnie. I grzeją duszę malwy przy chacie, Okno do słońca, i mama przy oknie. * * * Niebo dla wszystkich otwarte, Zamknięte na głucho my. Nad czynnymi i przyczynowymi Gasną święte psalmy. Spadają, jak deszcz na gotyk, Jak liście na senny świątynię. Jakiego jeszcze, Boże, dotyku Potrzeba tym zamkom? Jakiego jeszcze trzeba tchnienia, Żeby nagle zapragnęliśmy Dotknąć niebios choć spojrzeniem, Jeśli nie można skrzydłami? * * * Głębokie śniegi zaległy ponad pamięcią chaty. Czemu w nich błądzę? Czego ja szukam i po co? Oto noc za plecami już oddycha czarno i wieszczo: – Pora wyruszać. Słyszysz? Pora wyruszać… Upadła łza i śniegi te na wskroś przepaliła. I palce zmarznięte się ogrzały, i serce się ucieszyło. Kolędo! Świąteczne moje jaskółeczko białe! Wybacz, że małą kiedyś ciebie tutaj zgubiłam.
Nic poza tobą w drogę nie zdołam zabrać – Zostaną wody i trawy, drzewa i kamień. I tylko we dwoje już będziemy ponad latami. – Wpuśćcie, Panie Boże, i pozwólcie pokolędować. * * * Została cienka struna, Nie złamana na wietrze, I pieśń – tylko jedna jedyna, Jak łza na ostrzu. I wyboru już nie ma – W piersi celuje zima I szczerzy sine oko. I ty – całkiem sama, jedna, Jak ta nie złamana struna, Jak niebo samotne. Okno zasłania mrok. Lecą z wiatrem wiersze. Nie ma wyboru. Nie ma… A wybierać po co? Dotknie pieśń czoła I przy sercu stanie: Ona pierwszą była, Ona też tobie – ostatnia. * * * U babci Oli – jeleń na ścianie. Na rogach u niego słońce wschodzi. Skoczyłby, pewnie, już na chodnik* I przepadł w niebieskim oknie, I zatrąbił gdzieś z wiatrem w unisonie, I szalałby od upojnej wolności. Ale ładnie tak u babci Oli Wśród wyszywanek oraz ikon. Tam w piecu rozbłyska ogień, I duch sosny mu łaskocze nozdrza, I na szyję szorstkawa czułość Schodzi z ciemnych babcinych dłoni. Dni takie krótkie i pieśni. Wieczory srebrzysto-kudłate. Gwarzą o czymś sobie w chacie Babcia Ola i jeleń na ścianie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
