Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Szkice do nierozwiązanych kodów ukraińskiego malarstwa

Слово Просвіти, №48 за 2020 рік

* * * Nie przyjmuję ani proroctw, ani mentorstwa – Wszystkie one wątpliwe i smutne. Biedronkę z dłoni wypuszczam – Niech drogę wskazuje mi. Powitam jaskółkę i mrówkę, Pokłonię się stokrotce i trzmielowi. Boże! Nie uwalniaj mnie od strachu, Że nie usłyszę tych, których kocham. * * * Niech będą przyjaciele! I niech będą wrogowie… I uczciwa walka, i chwilowe odwroty. Niech pali duszę płomień pragnienia, Lecz nie zsyłaj nam, losie, połowiczności. Półprzyjaciel, półwróg – gdzie u nich znak granicy? Półmiłość z półnienawiścią równe. Półswoi – to znaczy: nie obcy. A jednak… A jednak nie bliscy. Niech będzie na pół czas ciężkiej biedy. Niech będą na pół radość i powinność, Jeden suchar, jeden łyk wody. Lecz nie zsyłaj nam, losie, połowiczności! * * * Księżyc zajrzał do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta tylko cicho wzdycha – Syna czeka. Gwiazda błysnęła do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta nie odpowiada – Córkę czeka. Zamieć puka do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta ją wygania – Wnuków czeka. Patrzy z kąta chaty Boleściwa Jezusowa Matka. A noc czarnym woskiem spływa. Kobieta czeka… * * * Tamborek upadł. Na paluszku krew. Drętwieją cierpliwe dłonie. Boże, pozwól jej zrobić choć krok Po złotym nasłonecznieniu! Po młodziutkich mniszkach w podwórzu, Po rdestach przy chacie. Kto to tak smutno westchnął w górze – Ptaszyna czy anioł skrzydlaty? Jęknęły hamulce starego wózka I zaraz przestraszone ucichły. W igłę nawleka uparcie ręka Białą fantazję nitki. Krew czy łza w płótno przeszła – Po co komu o tym wiedzieć? Wyszyje kobieta sobie dwa skrzydła I będzie w niebo wzlatać. * * * W tymiankowej niewoli, Pomiędzy parującymi otawami, Niby u Boga na dłoni, Mały aniołek zdrzemnął się. Lekko kołysze lilia, Za nią dzwonek – w unisonie, I słońce skapuje przez rzęsy W jego przeczysto-biały sen. Pod gruszą czatuje chata I oknami wodzi: gdzie Kwitnie koszulka w kratę? Gdzie piegi rude? Jemu jeszcze wierzą, jak mesjaszowi, Zielony konik w tymianku, Mróweczka w kielichu lilii I ciepła biedronka na policzku. Klekoczą bociany na nasłonecznieniu I przyglądają się z oddali: W sen z Bożej dłoni Leci zadarte aniołczątko. * * * Biała banda mgły… Trzciny rude… Ranek bandażuje ranę Kaczuszce na wodzie. Ktoś, może, i nie zauważy Czy jest ona czy nie ma – Jutrzenka prześwieci, W nory ucieknie ciemność, Zrzucą drzewa szaty, Ucichnie trawa smutna, Rzeka, już bez rzęsy, Wychłodzi się do dna, Wiatr jasnowłosych branek Z północy naniesie. Ale dzisiaj ranek Chce zmienić wszystko. Ciepły pocałunek lata… W trawach lekkie ślady… Ptaszyna, jak Afrodyta, wyfrunie z wody. Wyżej, coraz wyżej i wyżej, Ze słoneczkiem na skrzydle. I dzień, niby późna wiśnia, Stoczy się do ziemi. * * * Zgubiły gęsi skrzydła Wśród sytego podwórza, Kiedy łapami miesiły Snop owsianego gwiazdozbioru. Skrzydłom niebo zabolało… Skrzydła skrzywdzone westchnęły, Pod gwiazdy poleciały – Gęsi nawet nie usłyszały. Lecz kiedy mgły sine Jesień podniesie, jak żagle, Coś ćmi, ćmi na plecach, Tam, gdzie wyrastają skrzydła. * * * Gwiazda, jak malwa. I malwa, jak gwiazda. I sylwetka samotnej topoli Na wieży żółtego milczenia latarni, Pod spojrzeniem zmrużonego losu. Zamarła noc na niebieskich kotwicach. Lecz trzy nadzieje rosną sobie powoli: W gwieździe, jak malwie, w malwie, jak gwieździe, Pod sercem roztrzęsionym topoli. * * * Świta. W wierszu – pierwsze randez-vous. Wita go wiśni biały czubek. Nie poturbuj. Przysłuchaj się. Słyszysz, Jak ciepłe rymy skapują w trawę? Już rozlano rosiste wino. Pręcik kwiatu mrok rozcina, A słońce odzywa się wzajemnie I stawia młody promień w strzemię. Zza horyzontu wylewa się dzień! Niebieskie rytmy, muzyka i rymy… I ktoś, wysoki, wieczny i niewidzialny, Przez biały kwiat nas w biały świat prowadzi. ______________ * Poleski tkany dywanik Jarosław TRINCZUK Cywilizację stworzyły dwa czynniki – sztuka i dążenie człowieka do szczęścia. I ten proces jest permanentny. Zmieniają się tylko poglądy na szczęście oraz – jego oczekiwania. Ale szczęście jest niemożliwe bez zrozumienia go. A zrozumienie szczęścia jest niemożliwe bez zrozumienia siebie. Najlepiej takiemu zrozumieniu sprzyja sztuka. To, co budzi fantazje, pomaga człowiekowi zajrzeć w głębiny własnej duszy, zrozumieć Wszechświat i swoje miejsce w nim, skłania do mądrzenia się. Taki niezgłębiony wzajemny związek… Niezrozumiałe człowiek stara się nie wpuszczać do świadomości – ono drażni. Niezrozumiała sztuka drażni jeszcze bardziej – ona przeszkadza JA być takim, jakim JA jestem. Czyli, żyć bez pytań… A treściwa sztuka zawsze stawia pytania… I bardzo rzadko można na nie odpowiedzieć. Kiedy nie ma odpowiedzi – będzie odrzucenie. Dlatego artysta, poeta, muzyka, których ogół nie przyjmuje, są skazani. Pomimo tego, że właśnie oni są kręgosłupem narodu… Dobrze rozumieli to faszyści i bolszewicy… Van Gogh za swojego życia sprzedał jeden obraz – „Portret doktora Gacheta”. Za bezcen. Po prostu doktor pożałował artystę i kupił swój wizerunek. Ostatnia znana mi informacja – to dzieło nabył japoński miliarder za 70 milionów dolarów. Nie kupowano u Van Gogha obrazów za życia z prostej przyczyny – tam jest zbyt dużo bólu… Kiedy artysta zmarł, to i bóle swoje zabrał ze sobą. Ludziom zostawił doświadczenie jego komunikacji ze światem i z Bogiem. To doświadczenie okazało się bezcenne… Zagadkowego Georga Pinzla, najwyraźniej, tak i nie zrozumiano by nigdy. A jego dzieła – stuprocentowe arcydzieła. Po nich deptano, je niszczono. Po prostu tak. Borys Woźnicki wyrwał jedną rzeźbę Pinzla z ognia w ostatnim momencie. Uczniowie z drużynową przygotowywali szaszłyki i już wrzucili w ogień niezrozumiały im kawałek drewna. I to – koniec XX stulecia… Zrozumiałe, Ukraina… W jednym splocie – dwa cywilizacyjne momenty: najwyższy wzlot ludzkiego ducha oraz infernalny przejaw dzikości. U jednego narodu. Nie można zapominać: ci, którzy są zdolni spalić sztukę, gotowi są spalić siebie nawzajem. I oni są wśród nas… Żaden z pretendentów do władzy w swoim programie nie powiedział, że będzie sprzyjał rozwojowi sztuki. Będzie dobijał się takich warunków socjalnych, przy których Ukraińcy będą kupować książki, obrazy u swoich artystów. Mówią: „wspierać kulturę”; rozumieją: „rozpylać państwowe pieniądze”. Cześć Marii Wład Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypiejka oraz RO „Proświta”, m. Kosów. Zdjęcia autora 29 października, w pogodny jesienny dzień, w Kosowie było niemało gości. Obok budynku redakcji gazety „Huculski kraj”, gdzie przez lata 1957-1970 pracowała jako dziennikarka „gazety rejonowej” Maria Wład, zebrali się przedstawiciele władzy, rodzina, proświcianie, pedagodzy, członkinie Związku Ukrainek, pisarze, dziennikarze, mieszkańcy Kosowa. „Dzisiaj jesteśmy tutaj, aby dotknąć naszą pamięcią, ciepłem serc jasnego wizerunku naszej krajanki, wybitnej ukraińskiej pisarki, dziennikarki, patriotki, działaczki społecznej Marii Mykołajiwny Wład”, — takimi słowami otworzyła wydarzenie (i prowadziła je) zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, literaturoznawca, członek NSPU oraz NSJU Adela Hryhoruk. Adela Hryhoriwna krótko opowiedziała o życiowej i twórczej drodze Marii Wład, która urodziła się 25 sierpnia 1940 roku we wsi Roztoki na Kosowszczyźnie, pracę zawodową rozpoczęła jako nauczycielka klas początkowych w wysokogórskiej Snidawce, a później — jako korespondentka gazety rejonowej. Przeprowadziwszy się do Kijowa, pracowała jako dziennikarka, redaktorka czasopisma, prowadząca programów kulturoznawczych w ukraińskim radiu. Prowadziła aktywną pracę społeczną, pracowała w Kateryna Biłokur stworzyła model świata, którego jeszcze nie było. Świata, w którym nie ma strachu, że kwiat zostanie zdeptany, a człowiek skrzywdzony… Jednak to pierwszy przejaw… Inny – nikt nie wie, ile pod tymi kwiatami jest ludzkich kości… i ile łez Stwórcy… Jeśli poszukiwanie Boga jest jedną z kluczowych idei sztuki, to u Kateryny Biłokur idea ta przejawia się jak najbardziej treściwa symfonia barw, tonów, półtonów i, co najważniejsze – fantastyczny polilog kwiatów, traw, słońca, powietrza. W tych kwiatach zakodowana jest wieczność. W nich – duchowe doświadczenie przodków, ich radości i cierpienia, porażki i zwycięstwa, wola życia, afirmacja nieśmiertelności. Spośród kwiatów jakby z głębi tysiącleci wyrasta „Car-kłos”. Symbol niespotykanej siły, która wiąże czas, przestrzeń, wieczność. Kateryna Biłokur – alchemik ukraińskiego malarstwa. Przekształciła swój ból w fantazje o raju. Dziesiątki i dziesiątki ukraińskich talentów są zapomniane. Ich dzieła znajdują się w magazynach. Jeśli się zachowały. Tysiące i tysiące obrazów zniszczono. Szkoda, ale Ukraińcy nic nie wiedzą o swoim malarstwie. Czynnik, który podnosi człowieka ponad codzienność, jest przez naród ignorowany. Cieszy się on paplaniną politycznych niedouczonych. Pociesza jedno: polityczni niedouczeni – to jak przeziębienie społeczeństwa. Naród wysmarka się i oni znikną. Ludowym Ruchu Ukrainy, w komisji atestacyjnej Ministerstwa Obrony Ukrainy. Jest autorką ponad dwóch tuzinów bardzo dobrej, głębokiej, lirycznej, filozoficznej, chrześcijańsko-etycznej poezji i prozy. Była uczestniczką misji pokojowej w Bośni. Marija Wład została odznaczona oficerskim Krzyżem z mieczami, orderem księżnej Olgi, dziennikarskim wyróżnieniem „Złote pióro”, jest laureatką konkursu „Koronacja słowa”. Wdzięczni rodacy uwiecznili jej imię na tablicy pamiątkowej, którą umieścili na fasadzie redakcji gazety. Autorem tablicy pamiątkowej jest artysta-ceramik, rzeźbiarz, wykładowca Kosowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lubomyr Makar. Uroczyście zdjęli płótno z tablicy pamiątkowej inicjator tego wydarzenia – przewodniczący rejonowego towarzystwa „Huculszczyzna” Jurij Stefurak, brat i siostra Mariji Wład – Mykoła Mykołajowycz i Wita Mykołajiwna, autor płaskorzeźby – Lubomyr Makar. Ojciec Jurij Korpaniuk odmówił modlitwę i poświęcił tablicę pamiątkową. Obecni szczerze pomodlili się za duszę Mariji Wład. Przy ścianie zajaśniały wielobarwnością przyniesione dla pisarki jesienne kwiaty. Ciepłe, szczere słowa szacunku dla znanej mistrzyni pięknego pisarstwa, wspomnienia o niej wybrzmiały w wystąpieniach zastępcy naczelnika wydziału kultury, narodowości i religii Iwanofrankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Myrosławy Korneliuk, przewodniczących Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Petra Iwanyszyna oraz rady rejonowej Petra Wandżuraka, współpracowniczki i bliskiej przyjaciółki Mariji Wład, przewodniczącej Kosowskiej Rejonowej Organizacji Związku Ukrainek Anny Bohdan, byłej rektor Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Kateryny Susak, przewodniczącego Kosowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyla Szkurhana, członka NZPU poety Mykoły Blyzniuka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn