Strona · s. 5strona oryginału ↗
O marzeniach i rzeczywistości
Слово Просвіти, №48 за 2021 рік
Łarysa MOROZ, doktor nauk filologicznych, profesor, wiodąca pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
Informacja o tym, że 30% naszych absolwentów szkoły średniej nie zdołało pomyślnie zdać zewnętrznego niezależnego egzaminu (ZNO) z matematyki, jest w stanie wywołać szok… Ale to tylko pierwsze wrażenie. Mamy podstawy, by zrozumieć ten fakt jako nieunikniony skutek błędnej, niestosownej, można powiedzieć, że i nielogicznej, nieprzemyślanej decyzji ministra edukacji, by uczynić matematykę w ZNO przedmiotem pierwszorzędnym, obowiązkowym dla wszystkich. I to, przypomnijmy, kosztem literatury ukraińskiej, którą tak łatwo przekształcono w przedmiot drugorzędny, przeciwko czemu tak gorąco protestowałam w „Literackiej Ukrainie”.
A tymczasem muszę dodać co następuje. W „Liście otwartym do Ministra Edukacji i Nauki Ukrainy p. S. Szkarleta” („Słowo Proświty”, 2021, nr 35) akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Petro Sikorski delikatnie, ale dość przejrzyście napomyka o umysłowej niepełnosprawności tych absolwentów, którzy „nie przyszli zdawać ZNO z matematyki”, bo „oczywiście… nie posiadają elementarnej wiedzy”. Ale tutaj nie wystarczy elementarna wiedza. Muszę się przyznać: gdyby w czasach mojej młodości istniał taki system ZNO, ja też bym nie przyszła… bo matematyka to nie moja bajka – i nie zdołałabym w rezultacie studiować filologii, zostać badaczem… przynosić społeczeństwu choćby tak małej korzyści, jak już przez prawie sześć dziesięcioleci…
Taka polityka może doprowadzić do denacjonalizacji, a w ostatecznym rozrachunku i do dehumanizacji naszego społeczeństwa.
Właściwie dehumanizacja wraz z demoralizacją już trwa. Przekleństwa (właśnie tak – to nie po prostu łacina, jak u normalnych ludzi, bez której w trudnych sytuacjach bywa ciężko się obejść i którą z jakiegoś powodu zaczęto nazywać słowem „matiuk”, a właśnie ten jej wariant, który przyszedł ze wschodu i zawiera złą zniewagę wobec szacunku do matki) z ust pozytywnych bohaterów popularnych przygodowych seriali telewizyjnych. A jaką treść niesie najświeższa reklama „żaszkowskiego piwa”: stoi trzech „twardych” facetów – dzięki Bogu jeszcze, że plecami do nas – i załatwia swoją naturalną potrzebę, a wtedy jeden z nich mówi bardzo poważnie: „Nie trzymaj swojego dzikiego zwierza w sobie”. Rzeczywiście, poważniejszego problemu u nas dla takich „bohaterów” nie ma…
A o czym mówią wezwania, które stały się dewizą w naszym zlumpenizowanym kraju: „Zrobimy ich razem!”, „Wszyscy my – prezydenci!”. Przyjrzyjmy się uważniej – bo tak przywykliśmy, że nawet się nie zastanawiamy, a tutaj każde słowo ma znaczenie (przynajmniej z mojego drobiazgowego punktu widzenia).
Ładne i miłe ukraińskie słowo, związane z twórczością (nie tylko artystyczną) – „zrobimy” tutaj ma sens całkowicie przeciwny – chłopięco-lumpenowskie znaczenia: oszukamy, obejdziemy, okręcimy i inne – z tego samego szeregu synonimicznego. Czy zauważyliście, jak szybko wzbogacili się deputowani ludowi?
A oto „ich” – to kogo? No, zrozumiałe przecież, nas wszystkich z wami, którzy nie pchali się w gumową powłokę tłumu zwolenników „sług”, a oni przecież bali się rozsypać i pogubić. Przecież w rzeczywistości „ich” – owych – jest daleko nie 73%, a 40% całego narodu, czyli potencjalnych wyborców. A jak ryczał z zachwytu ten tłum na stadionie od tych słów, od takich perspektyw – pamiętacie? (Ciekawe, gdzie oni obecnie, owi ryczący… Pewnie i im coś skapnęło z naszego narodowego bogactwa – bo przecież ich do tej pory niby około 28%).
Niezwykle wiele sensów jest za słowem „razem”, zwłaszcza w retrospektywie historycznej: prace „kanalskie” na północy, wymuszone emigracje, hołodomory, Sybiry-Sołowki, chociaż były też bitwa pod Konotopem, i Kengir oraz Norylsk – droga do Wolności zbyt drogą ceną. W bliższych czasach – trzy Majdany – początek ciężkiej drogi do Zwycięstwa. Ale nie do zniszczenia Państwa, wreszcie po raz kolejny w 1991 roku odnowionego (to wspaniałe słowo tak stosownie zaczął używać Prezydent w ostatnim czasie)! Ale dlaczego obecnie wokół – jakby Królestwo krzywych zwierciadeł, gdzie mówi się jedno, a robi się wprost przeciwnie?!
Może wyjaśnienie znajdziemy w następnym haśle: „Wszyscy my – Prezydenci!”. I nie tylko dlatego, że jest ono tak samo puste. Wszyscy natomiast zauważyli swoiste „déjà vu” – coś takiego mówił kiedyś osławiony „wódz” o kucharkach na czele państwa…
Przez ostatnie dwa i pół roku nasłuchaliśmy się tyle nieodpowiedzialnych oświadczeń, tyle „maniłowskich” marzeń (pamiętacie tę gogolowską postać?)…
Mimo wszystko chce się po dobroci zrozumieć psychologiczną podbudowę tego wszystkiego. Sądzę, że uformowała się ona na długo przed „Kwartałem” i nawet na długo przed „KWN”. „Nostalgia za dzieciństwem” – wnioskuje psycholog…
…Moje dzieciństwo przypadło na trudniejsze – powojenne czasy. Jeden z ulubionych filmów – „Kopciuszek” z Janiną Żejmo, Fainą Raniewską, Erastem Garinem. Jednak o Księciu marzyły najbardziej ograniczone dziewczynki. Poważniejsi nastolatkowie dużo czytali, myśleli o przyszłym zawodzie, ktoś – o własnej rodzinie. Nie wyobrażam sobie, żeby ktoś mógł pragnąć zbudować… uniwersytet „imienia siebie, kochanego”, szczytem marzeń mogło być studiowanie na Uniwersytecie Moskiewskim „na Wzgórzach Leninskich” – taka była szalona reklama tego, dopiero co zbudowanego.
Ogólnie zaś byliśmy – większość – tak zombowani, że zachowywała się tylko zdolność „chwiania się razem z partią”: zagospodarowanie dziewiczych ziem (zgubne skutki społeczeństwo zrozumiało znacznie później), budowa dróg przez Sybir – w donikąd oraz gigantycznych elektrowni wodnych na syberyjskich rzekach (energia elektryczna, którą planowano z nich dostarczać, miałaby nieuzasadnienie, zbyt wysoką cenę) itp. Ile ukraińskich młodych sił pochłonęły owe bezsensowne projekty! Obecnie dzieci-wnuki tych entuzjastów, którzy zostali tam żyć, pewnie boją się nawet wspominać o swoich korzeniach.
I mimo wszystko nasze marzenia były bardziej, rzec by można, realistyczne. Nowe pokolenia działaczy, które otrzymały praktycznie nieograniczone możliwości, musiałyby zejść na ziemię i myśleć o tym, ilu wirusy i wrodzy snajperzy wykoszą ich rówieśników i jeszcze młodszych. A jeśli o sadzeniu drzew, to konkretyzować, z jaką prędkością (jeśli chodzi o miliard) i gdzie dokładnie: na przestępczo ogołoconych terytoriach gór Karpackich, Wołyniu, który stał się ofiarą własnych wydobywców bursztynu, na miejscach spustoszałych pożarów. A czemu by niektórym i na „kurorcie” (według definicji jednego z nich) nie odpocząć?
Co zaś do najnowszych – zbyt już ekstrawaganckich fantazji, mogę dać tylko jedną radę. Dokładniej, postawić czysto ludowe pytanie: chłop-czy-ki, wam co? – nie macie co robić? Rozrywek nowych szukacie? W naszym kraju tyle problemów… I wy je znacie! Przemianowywać zaś wam lepiej siebie – niektórym i suknia kobieca oraz kosmetyki bardziej pasowałyby. (Czy to takie środki odwracania uwagi społeczeństwa? Niezbyt dowcipne, jednak).
Idea przejścia na alfabet łaciński – to żebyśmy (i cały świat) zapomnieli ponad 1000 lat swojej historii i kultury – bardzo spodobałaby się Moskowii, żeby wszystko to sobie przywłaszczyć, a my – jakbyśmy dopiero co powstali, czy to z piany morskiej, czy z gór śmieci, którymi samiż pokryliśmy swoją ziemię… Ale po co się rozdrabniać? Może lepiej od razu – przejdźmy na hieroglify – ci sąsiedzi bogatsi, bardziej rzutcy, bardziej perspektywiczni… (ta idejka również przyszła od „nich”).
Piszę to – i tłumię niepokojące przeczucie tej biedy, która może się zdarzyć, póki my omawiamy wszystkie te absurdy, ironizujemy, drwimy… a „oni” – nijak nie reagują.
A czy zauważyliście, jak uporczywie (i w jakim celu – zastanawialiście się?) reklamowana jest gra karciana – POKER, u której podstaw leży to, co z definicji nie może być cechą sportu, a nazywa się ją sportem – kłamstwo, oszustwo, zwane BLEFEM?
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
