Strona · s. 6strona oryginału ↗
Język, władza i społeczeństwo ukraińskie: problemy i perspektywy postępu
Слово Просвіти, №48 за 2021 рік
Petro CZERNEHA, doktor nauk historycznych. Dzisiaj, gdy Ukraińcy ósmy rok bronią ziemi przed rosyjskimi okupantami i separatystami, gdy nie cichnie walka antyukraińskich sił przeciwko ugruntowaniu języka, jego dominacji w przestrzeni informacyjnej, władza i społeczeństwo muszą dokonać rzeczowej analizy przyczyn naszych niepowodzeń, zwłaszcza w polityce językowej, przekazać narodowi historię naszego ojczystego języka ukraińskiego, jego rolę i znaczenie w życiu ukraińskości na drodze walki o pomyślne ukraińskie państwo europejskie. Przez 350 lat Carstwo Moskiewskie, Imperium Rosyjskie i Sowieckie Imperium Komunistyczne prowadziły okrutną walkę ideologiczną i fizyczną z ukraińskością, przede wszystkim z jej językiem i piśmiennictwem, aby nie „…było rozłamu w rosyjskiej nacji…”, aby zachować „…trójjedyny naród rosyjski”, zakazując rozwoju i używania języka ukraińskiego, tworzenia ukraińskich szkół, co kontynuuje putinowska Rosja. W tym celu wydano ponad 450 cyrkularzy, ukazów, postanowień, zarządzeń, skierowanych na zaprzeczenie „różnicy języka rosyjskiego i ukraińskiego, a co za tym idzie narodowości”, rusyfikację, asymilację języka, narodu ukraińskiego, dla jego zniszczenia, co planowo, nawet środkami organizacji głodomorów, czyniły rosyjski i sowiecki reżimy komunistyczne. Bezlitośnie walczył z językiem ukraińskim i piśmiennictwem reżim komunistyczny. Zakazawszy ukrainizacji, planowo rozpoczął wypieranie języka ukraińskiego przede wszystkim z edukacji i przestrzeni informacyjnej, wypełniając je językiem rosyjskim. Jego ideolodzy wiedzieli, „że język – to nie tylko podstawa narodu”, jak twierdził wybitny ukrainoznawca, ukraiński i rosyjski filolog Ołeksandr Potebnia, ale i to, „że silna osobowość, według W. Wernadskiego, rodzi się i kształtuje w środowisku narodów, gdzie panuje językowa, duchowa, narodowa i polityczna jedność”, czyli narodowa odrębność. „Naród, który traci ojczysty język – podkreślał on, jest umysłowo zniewolony. I nie tylko on traci wolność i państwowość, znika z historii ludzkości”. Skutkami polityki językowej władzy stała się sytuacja w południowo-wschodnich obwodach Ukrainy i na Krymie, gdzie za władzy sowieckiej przeprowadzono masową rusyfikację edukacji i całej przestrzeni informacyjnej, a także zasiedlenie Donbasu, Naddnieprza, obwodów odeskiego i mikołajowskiego Rosjanami. W 1965 r. w Doniecku zamknięto ostatnią ukraińską szkołę, ograniczono naukę w języku ojczystym w innych miastach i wsiach wymienionych obwodów. Władza ukraińska od pierwszych lat niepodległości, nie uświadamiając sobie, że przez długą tragiczną historię tylko „nasz język pozostawał ostatnią i jedyną oznaką ukraińskości”, według wniosku W. Łypynskiego, nie znała i nie wykorzystała organizacyjnych wytycznych ideologa ukraińskiego odrodzenia narodowego D. Doncowa: „Główny nasz wróg – Moskwa, a środki walki – „krzyżem i mieczem”. Rosja nigdy nie zrezygnuje z planów odnowienia imperium i zniszczenia Ukrainy według scenariusza wypisanego w jej tajnej doktrynie: autonomia i zagarnięcie Krymu oraz południowo-wschodnich obwodów Ukrainy; szerzenie i wprowadzanie rosyjskiego języka państwowego; podwójne obywatelstwo i ogłoszenie tych obwodów guberniami odrodzonego imperium. Ważną przesłanką wcielenia planów przez reżim putinowski była potężna rusyfikacja i narzucanie idei „ruskiego miru” w latach 1990-2013 oraz do dnia dzisiejszego. W 1989 r. populacja Donbasu stanowiła 51% Ukraińców i 43,6% Rosjan, a w 2012 r. – odpowiednio 57% i 38%. Natomiast w Doniecku uczyło się w języku ukraińskim tylko 7,6% dzieci. W 2012 r. w Doniecku było 158 szkół, z nich ukraińskich – 18, rosyjskich – 70, dwujęzycznych – 70. Tylko 28% uczniów uczyło się w języku ukraińskim, w obwodzie – 50%. Jeszcze bardziej żałosny wymiar przybrała polityka językowa władzy na Krymie, dzięki zmowie z rosyjską władzą i oligarchami. W 2012 r. populacja Krymu miała taką strukturę: Rosjanie – 58%, Ukraińcy – 25%, Tatarzy krymscy – 15%. Z 600 szkół w 2012 r. 580 nauczało dzieci po rosyjsku, 15 – po krymskotatarsku i 7 – po ukraińsku. Władza czasów Kuczmy i Janukowycza na polecenie Moskwy hamowała powrót Tatarów na ojczyznę, a także rozwój życia narodowo-kulturalnego ich oraz Ukraińców. Przed rosyjską agresją prawie 80% przestrzeni antenowej na Ukrainie było rosyjskojęzyczne i nierzadko otwarcie antyukraińskie i antypaństwowe. Masowo wydawano rosyjskie publikacje: gazety „Prawda”, „Komsomolskaja Prawda”, „Izwiestija”, „Trud”, „Wiesti”. Tylko około 5% eteru zajmowała ukraińska piosenka. Nie działała „Ustawa o służbie państwowej”, a w edukacji „Język i literaturę ukraińską”, „ukrainoznawstwo”, „Historię kultury ukraińskiej” na wszelkie sposoby ograniczano w nauczaniu w średnich i wyższych zakładach edukacyjnych, dokonywano rewizji treści tych przedmiotów, usuwając z programów nauczania materiał o twórczości wybitnych działaczy kultury ukraińskiej, znaczących wydarzeniach walki naszego narodu o odrodzenie państwowości. Zagrożeniem dla naszej państwowości, kultury ukraińskiej było i pozostaje to, że kierownictwo odrodzeniem i rozbudową Ukrainy sprawują bez Ukraińców i nie Ukraińcy, dzielą społeczeństwo, próbując czy to zniszczyć, czy to odebrać nam język. Oni cały czas są w poszukiwaniu idei narodowej, zaczynając od Kuczmy, Janukowycza, i pragną znaleźć i wcielić ją tylko za pomocą Rosji, co nie udawało się poprzednikom przez ponad 300 lat. Zdenacjonalizowani, zarażeni wirusem moskalofilstwa i ukrainofobii urzędnicy, zwłaszcza w górnych szczeblach władzy, przejęci fanatycznym wzbogacaniem się i walką o utrzymanie stanowisk, nie bronią ani języka, ani wszystkiego, co ukraińskie na Ukrainie – w państwie mononarodowym. Ich polityka językowa przez 30 lat nie stała się decydującym czynnikiem rozbudowy demokratycznej europejskiej Ukrainy, przeszkodą na drodze „piątej kolumny” ukrainofobów, „ruskiego miru”, co jest ważną przyczyną i przesłanką rosyjskiej agresji. Ósmy rok najlepsi synowie i córki Ukrainy giną na froncie, broniąc ojczystej ziemi przed rosyjskimi okupantami. Dusze Ukraińców, natchnione słowami miłości do Ukrainy naszego Proroka Tarasa Szewczenki, jego męstwem i walką o wyzwolenie narodu z moskiewskiego jarzma, nie umierają, nie umiera i wola. Nienasycony moskal XXI w. nie zaorze naszego pola, tak jak „…nie skuje duszy żywej i słowa żywego”. Język ukraiński – jeden z najstarszych i najpiękniejszych języków świata, był i pozostaje potężnym instrumentem intelektualnego rozwoju populacji i poznawania świata, głównym czynnikiem tworzenia państwa, on „…znowu ożywa i śmieje się znowu”, na złość wrogom. Jak zwyciężyć rosyjskich okupantów i miejscowych separatystów, którzy pragną przekształcić Ukrainę w pole bitew etnicznych, ogłaszając wojnę o zniewolenie Ukrainy za domową? Tak działał i rosyjski reżim komunistyczny w latach 1917–1921, zagarniając naszą ziemię i likwidując Ukraińską Republikę Ludową. Współczesna władza prześladowaniami, represjami uczestników wojny, kadry dowódczej armii, wolontariuszy, przedstawicieli organizacji społecznych kontynuuje podważanie jedności społeczeństwa ukraińskiego, nie zaprzestają walki z językiem ukraińskim liczni deputowani, tak zwani „słudzy narodu”, OPZZ, w Radzie Najwyższej pragną zmienić ustawodawstwo językowe na korzyść języka rosyjskiego, co zagraża statusowi państwowego języka ukraińskiego.
Cywilizowany świat dawno określił decydujące znaczenie języka państwowego w życiu kraju. Utrwaliliśmy to w 1996 roku w Konstytucji oraz innych ustawach. Czy jednak my i władze przestrzegamy tych norm prawnych, które określiły rolę języka ukraińskiego w odrodzeniu i budowie Ukrainy? Niemało struktur władzy i urzędników wszystkich szczebli nie uświadamia sobie, a nawet ignoruje fakt, że język ukraiński to dusza narodu, podstawa politycznego narodu ukraińskiego, główny czynnik ochrony i zachowania tożsamości narodowej; nieodłączny atrybut, symbol, instytucja państwowości oraz główny czynnik budowy państwa i bezpieczeństwa państwa; decydujący czynnik procesu tworzenia kultury, najważniejszy składnik wychowania świadomości narodowej i politycznej, patriotyzmu; środek kształtowania społeczeństwa obywatelskiego, jego jedności, soborności; a także ustawodawczego porozumiewania się między państwami z krajami zagranicznymi. Zagrożenie dla języka to zagrożenie dla istnienia państwa. Obowiązkiem każdego obywatela jest władanie państwowym językiem ukraińskim. Bez znajomości języka nie przyznaje się obywatelstwa Ukrainy, nikt nie może zajmować stanowisk państwowych i publicznych. Próby narzucenia dwujęzyczności są karane przez prawo, a pojęcie „rosyjskojęzyczni” obywatele nie ma mocy prawnej. A używanie go jest nawet bezprawne i niestosowne. Władza, obserwując spadek zaufania ludności, narastanie niezadowolenia z jej nieracjonalnej, nieprofesjonalnej polityki, w szczególności kadrowej, która ignoruje skład etniczny narodu ukraińskiego, jego monoetnicznego państwa, pospiesznie przyjęła „Ustawę o zapobieganiu i przeciwdziałaniu antysemityzmowi na Ukrainie”, która poniża tytularny naród ukraiński, przedstawicieli innych narodów. Socjologia krajów Europy zaświadcza, że poziom antysemityzmu potocznego na Ukrainie jest najniższy wśród krajów europejskich. Potwierdzeniem tego jest skład etniczny Biura Prezydenta, Rady Najwyższej i innych organów państwowych. Dzisiaj, naszym zdaniem, w rozkwicie rosyjskiej agresji, narastania ukrainofobii, dzięki działalności „piątej kolumny” w Radzie Najwyższej i „ruskiego miru” na terenach Ukrainy, przy aktywnej antyukraińskiej polityce tak zwanego „Prawosławnego Kościoła Ukrainy Moskiewskiego Patriarchatu” należy pilnie przyjąć „Ustawę o zapobieganiu i zwalczaniu ukrainofobii”. Stworzyć instytucje, podobne do tych w Izraelu – Centrum Dokumentacji Działalności Antyukraińskiej przy RBNiO dla rejestracji działalności bezprawnych działań i zbrodni Rosji, ukrainofobów na Ukrainie i poza jej granicami. Ideę wyraził Jurij Szczerbak jeszcze w latach rządów Janukowycza. Należy usunąć z ustawodawstwa językowego Ukrainy artykuły, które niwelują i rozmywają status państwowości języka ukraińskiego, a odpowiednio niosą zagrożenie dla państwowości. Ukraińska elita narodowa, organizacje naukowe i społeczne muszą wymagać od władzy wspólnego opracowania kompleksowego programu zachowania i rozwoju ukraińskiej etnicznej odrębności, którego podstawą jest język, duchowa i materialna kultura Ukraińców, tradycje i zwyczaje. Dla budowy silnej narodowej, europejskiej Ukrainy, zdolnej chronić nasze interesy, należy wybierać i mianować do organów władzy nie oligarchów, lichwiarzy z kryminalną przeszłością, politycznych dywersantów, showmanów, a narodowo i politycznie świadomych, wysokomoralnych, fachowych obywateli. To właśnie oni zwrócą naród ukraiński do wspólnoty europejskiej, zwrócą przestrzeń informacyjną Ukraińcom, ukraińskojęzyczność, będą dbać o dobrobyt narodu, wzmocnienie zdolności obronnej i ukraińskiego ducha Sił Zbrojnych, a nie o osobiste wzbogacenie i ukrywanie swoich majątków w rajach podatkowych. Jeden z najwybitniejszych bojowników o wolność naszego narodu i odrodzenie państwowości, którego moskiewski reżim komunistyczny przez 27 lat trzymał w swoich więzieniach i obozach koncentracyjnych, Łewko Łukjanenko wzywał: „Tylko zdecydowanymi i radykalnymi działaniami można usunąć od władzy potomków tych, którzy zniszczyli Ukraińską Republikę Ludową w latach 1917–1921, dokonali na Ukrainie Hołodomorów, represji, wciągnęli nas w II wojnę światową, na których rękach jest krew milionów zamęczonych Ukraińców”. Ukraińcy weszli w ludzkość poprzez narodową indywidualność, swój język, odrębność, niepowtarzalną kulturę duchową, w szczególności osiągnięcia w nauce, literaturze, sztuce. Taką samą ma wejść Ukraina do Unii Europejskiej!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
