Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Teatralny świat Jeana-Luca Lagarce’a

Слово Просвіти, №48 за 2021 рік

Eduard OWCHARENKO Jean-Luc Lagarce to kultowy francuski dramaturg, aktor i reżyser, który bardzo wcześnie odszedł z życia (w wieku 38 lat), a światową sławę zdobył już po śmierci. Sztuka jest w pewnej mierze autobiograficzna – w młodości autor opuścił prowincjonalne miasteczko Héricourt, zrywając z rodziną, która nie zaakceptowała jego artystycznych i światopoglądowych dążeń. Dopiero pod koniec życia, znając już fatalną diagnozę, wrócił do domu – by się pożegnać. W sztuce również mowa o powrocie mężczyzny do domu po latach rozłąki, o cenie i znaczeniu tego powrotu. Postacie to pięć kobiet z rodziny, które czekają na przyjazd swojego syna i brata. Zdają się być zastygłe w tym niepokojącym stanie, przyzwyczajone do odgrywania dramatu w tragicznych maskach i ukrywania się za nimi. – To nie jest po prostu premiera, to pierwsze odczytanie kultowego francuskiego dramaturga, jego pierwsze odkrycie na ukraińskiej scenie – zaznaczyła dramaturg, tłumaczka sztuki na język ukraiński Neda Neżdana. – Jeszcze wiele lat temu Centrum Kurbasa zainicjowało projekt „Światowa dramaturgia. Dialog kultur teatralnych”, w ramach którego odkryto niemało nazwisk dramaturgów światowego formatu. Jean-Luc Lagarce to postać znacząca. Po Szekspirze i Molierze we Francji wystawiają go najczęściej. Ma w sobie motywy Czechowa, Kafki, Becketta, ale jednocześnie posiada swój szczególny głos, szczególny świat. Był aktorem, dramaturgiem, reżyserem, teoretykiem teatru, wydawcą. Lagarce to jeden z tych, którzy na nowo odkryli teatr słowa, jego muzykę, rytm, wieloznaczność. To był teatr poszukiwań. Ale nawet po otrzymaniu Grand Prix na jednym z prestiżowych konkursów dramaturgicznych w Paryżu znani reżyserzy wciąż rozkładali ręce i mówili, że nie wiedzą, jak wystawiać i grać taki tekst. Swego czasu Lagarce napisał w dzienniku: „Wiem, że przyjdzie czas, kiedy stanę się kultowym autorem”. Nawet nazwał rok, kiedy to nastąpi, ale nie dożył tego czasu. Lecz jego słowo wciąż odkrywa nowy postdramatyczny teatr na całym świecie. Ważne jest, by wystawiać taką złożoną dramaturgię z głębokim światem wewnętrznym. Historia oczekiwania jest aktualna, jest ponadczasowa. Czekamy, że przyjdzie ktoś i zmieni nasz świat. Ale nie warto czekać na jakiegoś mesjasza – ważne, by samemu zmieniać swoje życie. Lagarce zdołał dostrzec, co będzie dalej, poczuć ludzi, którzy myślą i żyją inaczej. To dość złożona, ale jednocześnie bardzo ludzka historia. Przeżywanie śmierci bliskich jest poza czasem i granicami – prędzej czy później wszyscy stykamy się z tym problemem. Jednak w spektaklu widzimy światło w tunelu, jest nadzieja na nowe narodzenie, droga wyjścia z impasu. Mnie się wydaje, że Lagarce jest bardzo ludzki, dobrze rozumie kobiecą duszę. Jego język jest lakoniczny, ale jednocześnie obrazowy. W spektaklu widać spójność mise-en-scène, linii, warstwy muzycznej. Mimo że świat jego utworów jest dramatyczny, a czasem nawet tragiczny, widzimy, jak staje się jaśniejszy, daje oczyszczenie. Cieszę się, że dziś jesteśmy świadkami odkrycia nowego nazwiska. Mam nadzieję, że teraz ten dramaturg stanie się bliski ukraińskiemu teatrowi. – Zwrócenie się ku twórczości Lagarce’a to dość złożony, ale potrzebny eksperyment, zarówno dla Centrum Kurbasa, jak i dla ukraińskiego teatru w ogóle. To absolutnie nowa droga – kontynuował rozmowę reżyser-inscenizator Ołeksandr Mirosznyczenko. – Tutaj dramaturgia została ukazana w nowy sposób. To nie jest po prostu tekst literacki na scenie. W sztuce jest akcja, konflikt, ale są one inaczej skomponowane, wyrażone. To ta sama droga, od której zaczynał Beckett. To teatr, który wymaga z jednej strony wirtuozerii od aktora, a z drugiej – intelektu od widza. W ten sposób wracamy do kurbasowskiego „mądrego Arlekina”. Kiedy przyniosłem sztukę, aktorzy początkowo nie rozumieli, jak można zagrać ten złożony tekst. Odkrywaliśmy go stopniowo, po kawałku, po detalu, po słowie. Ten proces zajął dość dużo czasu. Rezultat naszej pracy można zobaczyć na scenie. Dramaturgia Lagarce’a to paradoksalny syntetyczny świat, który tworzy się z transformacji znanych wątków dramatycznych, ale nie jest bezpośrednim cytowaniem, a raczej grą z aluzjami do tych wątków. W miotłach – obrazach oczyszczenia bohaterek – jednocześnie jest motyw makbetowskich wiedźm, które łącząc się z odniesieniami do beckettowskiego „Czekając na Godota” oraz biblijnego mitu o synu marnotrawnym, tworzą intertekstualną strukturę nowo powstałego wątku. Ta gra budowania rysunku spektaklu w przestrzeni przetworzonych cytatów daje możliwość wielości interpretacji scenicznych, w której ta sama sztuka może być interpretowana i jako niemal surrealistyczna przypowieść, i jako dramat psychologiczny, i jako awangardowa opera. Myślę, że droga do sztuk Lagarce’a (napisał ich ponad dwadzieścia) jest potrzebna ukraińskiemu procesowi teatralnemu. Jego dramaturgia to teatr, w którym nie tylko zabija się czas, ale w którym mowa o bardzo ważnych rzeczach. Wszystkie wykonawczynie w spektaklu są młode, ale mają już doświadczenie, przeszły szkołę teatru „MIST”. Olha Hronska aktywnie gra w wielu filmach, Taïsija Kyselowa studiuje w Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, Anastasija Szupyk ukończyła Narodową Akademię Muzyczną Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego, Kateryna Hurnewycz i Marija Kowalenko to absolwentki studium przy teatrze „MIST”. Pracowaliśmy według zasady, że teatr nie czyta wykładów i nie prowadzi wieców. Sens teatru tkwi w ważnej rozmowie na równych prawach z widzem za pomocą dramaturgii. Nowy spektakl to nasza wspólna praca z reżyserem Denysem Szczerbakiem. Podczas prób mogliśmy na niektóre rzeczy patrzeć różnie. To był sposób na znalezienie „złotego” środka. Po raz pierwszy wystawiam spektakl razem z innym reżyserem – to też był swoisty twórczy eksperyment. Nieprzypadkowo bohaterki mają na sobie ubrania w kolorze czarnym. To sztuka o żałobie, która stała się dla nich sensem życia. To ta bajka, którą same sobie wymyśliły i w której teraz żyją. Wstążki na scenie to wizualizacja ograniczenia. Każdy z nas ogranicza się w jakimś wymyślonym świecie, jakiejś szczególnej przestrzeni. Jeśli nie przeszkodzi kwarantanna, to chcielibyśmy pokazać spektakl na festiwalach. Właśnie dzięki festiwalom może on stać się katalizatorem dla aktualizacji Lagarce’a, aby zaczęto go wystawiać, zaczęto patrzeć w stronę takiej dramaturgii. Tego dramaturga często porównuje się do Czechowa. U niego tak samo widzimy ludzi, którzy siedzą i piją herbatę, a w tym czasie wali się świat. Taka dramaturgia jest cenna dla teatrów. Jeśli się uda, to bardzo chciałbym jeszcze zwrócić się do twórczości Jeana-Luca Lagarce’a. Narodowe Centrum Sztuki Teatralnej imienia Łesia Kurbasa wspólnie z teatrem „MIST” zaprezentowały spektakl „I nic innego już nie będzie” według sztuki Jeana-Luca Lagarce’a „Byłam w domu i czekałam, aż przyjdzie deszcz”. Przekład i inscenizację zrealizowano w ramach projektu edukacyjnego warsztatu aktorsko-dramaturgicznego „Labirynt”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 2 Koszt prenumeraty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn