Strona · s. 1strona oryginału ↗
Dzwony Wałerija Franczuka
Слово Просвіти, №48 за 2021 рік
Już od wielu lat z rzędu pod koniec listopada członek Proświty, ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wałerij Franczuk organizuje wystawy swoich prac, poświęcone największej ukraińskiej tragedii – Hołodomorowi lat 1932–1933. W tym roku otwarto ją w Miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego stolicy.
Poświęcił temu tematowi ponad dwieście obrazów – malarstwo, grafikę, rzeźbę. To praca, która nie ma ani początku, ani końca. Chcę za pomocą tych obrazów rozkołysać dzwony naszych serc. Pozostało niewielu świadków tamtych wydarzeń. Jestem bardzo szczęśliwy, że zdążyłem sfilmować wspomnienia mojej mamy. Przywołała nazwiska ponad 100 osób z naszej wsi, które zginęły podczas Hołodomoru.
Kierownik wydziału kultury rejonu desniańskiego Kijowa Ihor Zakomirnyj przypomniał, że ta tragedia dotknęła praktycznie każdą ukraińską rodzinę. Jego matka urodziła się w 1938 roku. Na jej plecach pozostały ślady tego, jak bito nahajkami za trzy kłosy. Za każdym razem wspominamy tamten okres z żalem i smutkiem. A nowe pokolenie staramy się wychować tak, aby coś podobnego nigdy się nie powtórzyło. Beethoven mówił, że człowiek, oprócz talentu, powinien mieć miłość do pracy. Właśnie taką miłość można zobaczyć w obrazach Wałerija Franczuka.
Sekretarz naukowy zarządu Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyl Wasylaszko wspomniał o tym, jak zrzucano z cerkwi dzwony w jego rodzinnej wsi. A płótna Wałerija Franczuka nazwał najgłośniejszym milczeniem zmarłych z powodu hołodomorów. Jest dumny ze swojego ziomka, który z nizin dotarł do samych szczytów twórczości. Uwiecznił tę tragedię w swoich pracach-przypowieściach, aby ludzie zawsze wiedzieli i pamiętali o tamtych strasznych wydarzeniach. Musimy dawać odpór wszystkim, którzy chcą „wyzwolić” nas od nas samych, od Ukrainy. A żeby nigdy więcej nie dopuścić do hołodomorów na naszej ziemi, musimy być jednością.
Doktor nauk filozoficznych, profesor Ludmyła Hrynewycz podkreśliła, że Wałerij Franczuk to nie tylko artysta, ale i filozof. Kontynuowała rozmowę o wspomnianym już archiwum internetowym, które jest zasobem naukowym, stanowiącym wartość dla edukatorów. Kiedy będą poruszać problem Hołodomoru, będą mieli pod ręką materiał, aby opowiedzieć dzieciom o przesłankach, przebiegu i skutkach tamtej strasznej klęski. Przez wiele dziesięcioleci archiwa były zamknięte, wszystkich, którzy próbowali przekazać prawdę o Hołodomorze, brutalnie prześladowano. Tworzono obraz odwróconej rzeczywistości, aby przekonać przyszłe pokolenia, że lata 20. i 30. były jasne i optymistyczne. Jednak było wiele prawdziwych publikacji za granicą, a w latach 90. zaczęły pojawiać się także na Ukrainie. Stopniowo naukowcy doszli do poziomu uogólnień. Nowe prace pokazują ludobójczą istotę Hołodomoru. Jeśli w całym Związku Radzieckim działał komunistyczny system represyjny, to na Ukrainie – jeszcze dodatkowo imperialny, a Hołodomor był ludobójstwem narodu ukraińskiego.
Pisarka i dziennikarka Natalja Dziubenko-Meis wspomniała o tym, jak jej mąż James Mace wysoko cenił twórczość Wałerija Franczuka. Pokazała fotografię z otwarcia wystawy „Rozkołysane dzwony pamięci” w 1993 roku. Wtedy James był poruszony tym, co zobaczył. I dzisiaj pani Natalja czuje, że między jej twórczością a twórczością Franczuka odbywa się niewidzialny dialog. Obrazy niektórych jej prac jakby zostały spisane z płócien pana Wałerija. Poruszają jego dzieła, poświęcone Hryhorijowi Skoworodzie. Właśnie pracami z cyklu skoworodynowskiego ozdobiona jest książka N. Dziubenko-Meis, za którą otrzymała Narodową Nagrodę im. Tarasa Szewczenki. Przyznała, że jest zakochana w nowych pracach Franczuka, które nazywa aniołami. Wspomniała o żonie Wałerija Ołeksandrowycza – Polinie, która od pierwszych dni znajomości zachwyciła ją wysokim intelektem i do której odnosi się jak do starszej siostry. Także Natalja Dziubenko-Meis przeczytała swoje wiersze.
Na wydarzeniu odbył się niewielki koncert z udziałem ludowej artystki Ukrainy Switłany Myr wody i Serhija Fajfury.
Następnego dnia otwarto jeszcze jedną wystawę Wałerija Franczuka, poświęconą rocznicy Hołodomoru-ludobójstwa. Tym razem – w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Tutaj, oprócz prac artysty, zaprezentowano prace naukowe i historyczne dotyczące kwestii Hołodomoru, dzieła literackie o strasznej tragedii, wydane zarówno na Ukrainie, jak i za granicą.
W ramach tej wystawy przeprowadzono akcję literacko-artystyczną „Zapal świecę pamięci”, do udziału w której zaproszono kursantów uczelni wojskowych. Wydarzenie rozpoczęło się od występów studentów Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji, którzy wykonali opowiadania Łesi Ukrainki oraz utwory ukraińskich pisarzy, poświęcone tematowi hołodomorów. Wałerij Franczuk opowiedział o źródłach swojej twórczości i dlaczego temat Hołodomoru stał się jednym z decydujących w jego życiu, przeczytał swoje wiersze. Własnymi wrażeniami z twórczości artysty podzieliły się pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Hałyna Bołotowa oraz poetka, artystka, dziennikarka Wałentyna Dawydenko.
Obecni mieli okazję zobaczyć niewielki film (reżyserka – córka artysty Marija Franczuk), w którym o tamtych strasznych latach opowiedziała matka Wałerija Franczuka, 94-letnia Marija Kobylanska-Franczuk. Każdy otrzymał reprodukcję obrazu artysty „Ogród miłości”. A wydarzenie zakończyło się przejmującą „Melodią” Myrosława Skoryka.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
