Uczestnicy konferencji w Charkowskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. Hryhorija Skoworody
JAROSŁAW CZORNOHUZ
Tłumaczenie maszynowe
Na ile Skoworoda jest potrzebny ukraińskości, zwłaszcza w czasach wojennej zawieruchy? Jakie wartości jego dziedzictwa i twórczości są ważne i niezbędne dla współczesnej edukacji narodowej, dla rozwiązania najodpowiedzialniejszego zadania – wychowania Narodu Ukraińskiego? Czy przełamano narodową krótkowzroczność co do roli i znaczenia skoworodystyki w przestrzeni socjokulturowej, odpowiadając zgodnie i adekwatnie na wyzwania okrutnej epoki? Wreszcie, co jest pilne, konieczne w skoworodyńskim spojrzeniu na świat w sensie duchowego rozwoju społeczeństwa, budowania narodu i państwa oraz kształtowania soborowo-całościowego obrazu Ukrainy? Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy. Tych i innych pytań było wystarczająco dużo podczas podróży razem z Mykołą Żułynskim do Charkowa, gdzie w Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. H. Skoworody odbywała się Ogólnoukraińska konferencja naukowa z udziałem międzynarodowym, poświęcona wielkiemu Miłośnikowi Mądrości Hryhorijowi Skoworodzie oraz znanemu współczesnemu badaczowi jego twórczości profesorowi L. Uszkałowowi. Kijów – Charków – Skoworyniwka… Droga do Człowieka, który „tworzył” Naród, czyniąc niewidzialny świat „widzialnym”. Zaprawdę, uczył widzieć świat poza horyzontem, duszą i sercem. O takiej mistyczności filozofii spojrzenia konstatowało niemało znanych badaczy, uczonych, wybitnych działaczy i oświeceniowców. W swoim czasie M. Hruszewski zaznaczył, że w „Natalce Połtawce” sam I. Kotlarewski widział świat „okiem skoworodyńca”, a S. Jefremow twierdził o twórczym wprowadzeniu przez niego „typu skoworodyńca”. Istnieje opinia, którą wyrażał O. Rusow, że rzekomo to niepoznawalne i głębokie wyjaśnienie filozoficzności H. Skoworody przez postacie „Natalki Połtawki” stało się jedną z zasług Kotlarewskiego, który stanął w Połtawie jako pomnik w 1903 roku… Jednak oczywistym dla nas jest przede wszystkim to, że Skoworoda – to nie regionalna, nie słobożańska, nie tylko narodowa, a ogólnoludzka, uniwersalna wielkość filozofa-miłośnika mądrości, w której znajdujemy niezwykle szeroki zakres światopoglądowy – od głębokiej narodowej odrębności do wartościowej różnorodności ludzkości. Nic dziwnego, że decyzją UNESCO jest on uznany obecnie za jednego z 5 najbardziej wielkich Mędrców świata dla wszystkich epok i narodów, obok Sokratesa, Konfucjusza, Spinozy, Gandhiego… W pamięci wypływa zachowane dla współczesnych, jako bezcenny dar, wysokie emocjonalnie „odczytanie” Skoworody przez Iwana Mykołajczuka w 1972 roku, które, na wielkie szczęście, znajduje się teraz w archiwach Ukrkinochroniki. W nim – „gnana Prawda”, Wolność, Szczęście, „srodna praca”, poznanie „siebie” i swojego Narodu, łowienie drogocennego czasu, bo wszystko szybko się starzeje, zmieniając tylko w „jedno lato młodego kozła w kudłatego capa”, tworzenie tego, do czego jest się narodzonym, uderzając krzesiwem, aby wykrzesać ogień dla siebie, nie biegając po cudzych domach… Te skoworodyńskie etyczne testamenty, wartości, dobre przypomnienia dla przyszłych pokoleń wypowiadał wtedy wybitny Artysta swoim niezawodnym głosem i jakąś fantastycznie niezgłębioną wrażliwością. Zawsze wierzę – kto chce, pragnie „poznawać” Skoworodę, niech wsłucha się w Mykołajczuka, zachwyci się jego melodyką prawdziwości, wierności, pewności, zajrzy w jego głębokie niebieskie oczy, które świecą gwiazdą nadziei w soborowo-całościowość ukraińskości. Wydaje się, że swoim płonącym słowem o „skoworodyństwie” wykuwał wezwanie dla potomnych, aby ci nie tylko strzegli swojej pamięci narodowej, ale uczyli się, szczycili, szanowali, naśladowali i zwyciężali odwieczne dla nas uniwersalne zło – molocha-moskala. Takie empatie zamieszkały w naszym jestestwie, przybywając 25 listopada do sławnego (przyfrontowego) miasta Charków, które tym razem przywitało nas rakietowym „przylotem” S-400, niszcząc w centrum miasta 41 budynków, w tym także budynek uniwersytecki, w którym odbywała się skoworodyńska konferencja i „okrągły stół”. Ale cud. Wśród rozbitych okien i odłamków z witraży wybitnych ukraińskich postaci znowu jedynym ocalałym pozostawał Skoworoda. I wtedy znowu zapadła w duszę i wrażliwość lat 2022, 2023, lata 2024, kiedy było dane chodzić wśród całkowitych ruin (od raszystowskich „iskanderów”) centralnych korpusów Uniwersytetu i doszczętnie zniszczonego centralnego budynku muzeum Pierwszorozumu w Skoworyniwce, dotkniętych okrucieństwem moskali-ludożerców. Przecież obecnie w Charkowie zniszczone są uniwersytety i około 135 szkół, powiedział rektor Uniwersytetu Skoworodyńskiego Jurij Bojczuk, stojąc obok doszczętnie zniszczonego (kiedyś pięknego) budynku gimnazjum ukraińsko-niemieckiego. I mimo wszystko, wbrew wszystkiemu, majestatyczna uniwersytecka rzeźba Hryhorija Skoworody, muzealny pomnik-popiersie, w które celowo były skierowane śmiercionośne rakiety od kremlowskich zbrodniarzy-putinoidów, słoneczny witraż narodowego Filozofa w „rektorskim” korpusie, pozostały wtedy i dzisiaj nieuszkodzone, kontynuując (jak ikona Matki Bożej) swoją żywotność. A kiedy, mimo wszystko, z rozbitej obok drukarni wydawnictwa „Majdan” profesorka Natalija Łewczenko razem ze swoją wnuczką Ołesią Łytwynenko (której ojciec-Bohater, wykładowca uniwersytetu, zginął na wojnie z moskalami za Ukrainę), nagle przyniosły do sali obrad. Kontynuacja na str. 2. PETRO ANDRIJCZUK. PRENUMERATA—2025. Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Koszt jest następujący: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. 6 mies. — 390 hrywien. 12 mies. — 780 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Człowiek, który „tworzył” Naród», s. 1
Zakończenie. Początek na str. 1. W radzie naukowej absolutnie żywe, nieopalone ani ogniem, ani wybuchem, dopiero co wydrukowane książki Skoworody, to już trudno było nie uwierzyć w istnienie jakiejś niezgłębionej sakralnej mistyki. Oczywiście, ta magiczna siła i wiara w niezniszczalność ukraińskości jest obecnie pielęgnowana w niebie przez tych samych studentów i wykładowców, którzy odlecieli w zaświaty niczym żurawie i niegasnący promień, broniąc przed ludożercą rodzimą Ziemię, swój Ród, święte Państwo-Ukrainę. Jeszcze niedawno tych sławnych skoworodyńców, aniołów światła, którzy odlecieli w zaświaty, było pięciu, którym postawiono przy wejściu do Uniwersytetu Kozacki Krzyż z wyrytymi imionami Bohaterów. Obecnie – już czterdziestu. Taką drogą i straszną jest cena miłości do swojego Rodu i Narodu. Być może tam jednoczą się oni ze Słowem i Czynem swojego duchowego Nauczyciela – Hryhorija Skoworody, bo oni, tak jak on, z głębokim uwielbieniem odnosili się do Prawdy, Sprawiedliwości, Ukrainy – najwyższej misji swojego ludzkiego życia. Oczywiście wielkim Nauczycielem jest dlatego, że „żył tak, jak nauczał, a nauczał tak, jak żył” – pisał o nim znaczący charkowski (ogólnoukraiński!) intelektualista Dmytro Bahalij. W swoim czasie on pierwszy w stulecie śmierci Skoworody (1894 r.) zdołał wydać dzieła tego największego ukraińskiego Myśliciela. Czuć, że w te niespokojne czasy naszej walki z odwiecznym wrogiem (moskowią) ten „największy po pierwszych ojcach Kościoła chrześcijański filozof świata” (według W. Barki), który jawi się nam nie tylko jako Miłośnik Wolności, ale i Bojownik o Wolność, był „widzialnie-niewidzialnie” obecny także w te godziny wśród nas, jakby wzywając Ukraińców, by nie byli „ludźmi zmęczonymi”, a bojownikami, tworząc Sercem własną Wolność, wydając dzwonem Słowo swojego wiersza „De Libertate”: Sława na wieki będzie z tobą, Wolności ojcze, Bohdanie bohaterze! Zjednoczywszy wewnętrzną i narodową Wolność, uznawszy jej wartość za najwyższe dobro społeczne, przekazał ten najdroższy skarb ludzkiego Bytu nam, Ukraińcom, których kochał tak mocno, jak Diogenes Spartan. Przy tym pozostawiając ze swojego „Elementarza pokoju” jeszcze i najważniejsze przykazanie dla czasów obecnych: „Nic nie zbudować Słowem, jeśli nie zburzyć to samo Czynem”. Dlatego Słowa i Czyny muszą być sprawiedliwe. Dzisiaj szczególnie wrażliwie, refrenem brzmią one z kijowskiego wzgórza pamięci ofiarom Ludobójstwa-Hołodomoru i do Skoworodyńskiej Charkowszczyzny. I jedynym prawdziwym antidotum dla tej egzystencjalnej rzeczywistości jest stwierdzenie i realizacja świętego testamentu ukraińskości – „Precz z Moskwą!” ze wszystkich sfer życia Narodu i Państwa, ze wszystkich nisz ludzkiego Bytu. Szczególnie natchnienie ten pożądany wyraz czasu wybrzmiał w lakonicznym, bardzo przejmującym wystąpieniu charkowskiej uczennicy Ołesi Łytwynenko na uniwersyteckim okrągłym stole: „Miejsce Hryhorija Skoworody w narodowym panteonie historycznych bohaterów Ukrainy”. Temat – „Ukraińska młodzież o Skoworodzie”. Z wysokości widzenia swojego pokolenia dowodziła znaczenia jego ideałów dla przyszłości Narodu, ponieważ jest on dla nas wszystkich (według jej przekonania) narodowym duchowym kosmosem. Ku wielkiemu zaszczytowi Córka Wojownika, wykładowcy uniwersytetu, który oddał życie za Ukrainę w wojnie z raszystowską bestią, aktywnie dołączyła (jako tłumacz na angielski) do wydania pracy Hryhorija Skoworody „Bajki Charkowskie”. Ze znajomością rzeczy mówiła o edukacji, kulturze, Państwie-Ukrainie, jaką młodzież chciałaby ją widzieć i za którą zginął jej Ojciec, kończąc twierdzącym słowem, że my — Ukraińcy, a nie chochoły, a dlatego „precz od Moskwy” i „precz z Moskwą”. Ów jakoby nowy pedagogiczny, polityczny, światopoglądowy zasada „precz z Moskwą!” dzisiaj musi być stwierdzana wszędzie i nieustannie, żeby solidnie wzrastała i doskonaliła się szczytowa wartość edukacji narodowej – ukrainoznawstwo, żeby nie tylko szkoły i uniwersytety, a cały Naród zaczął oddychać pełną piersią prawdziwą prawdą, ostatecznie wyzwoliwszy się od ordyństwa. Bo w edukacji, kulturze, jak i w społeczeństwie, ważne są nie dekoracje atrakcyjnej frazy, a istota. A ona obecnie w czasy walki o swoją państwowość, tożsamość, suwerenność musi być taką, o jakiej w swoim czasie opowiadał Antonenko-Dawydowycz, kiedy sprawiedliwość „napełniała mózg i żyły, i prężyła mięśnie do czegoś wielkiego, nadzwyczajnego, heroicznego…”. Przecież nasi wielcy przodkowie, w tym i Skoworoda, zapowiedzieli nam, aby obce słońce nie przyciągało nas do siebie, aby nauczyć się szanować „Swoje”, nie pożyczone, żeby Ukraina dla każdego była w sercu, ze Świętą Sofią, z Wołodymyrowym Tryzubem, żeby rodziła się rodzima ziemia i jej ludzie nie z obcej historii, nauki, wiary, a z własnego czucia, siły i woli. Skoworoda – budziciel myśli narodowej, jakby skłania pamiętać ważną zasadę Świętego Pisma: „nie nalewać nowego wina w stare bukłaki”. Właśnie ten etyczny skoworodyński duch „gnanej Prawdy” był kluczowy, budując (pod kanonadą raszystowskich ostrzałów) jakościowo inną atmosferę charkowskich czytań akademickich „od baroku do postmodernizmu”. Niczym nieosłonięte uczucia i myśli rodziły się nie tylko z tragizmu czasu wojennego, ale i z zawodowego oraz obywatelskiego obowiązku uchronić narodową Edukację i Kulturę w nacjotwórczym, ukrainoznawczym wymiarze, żeby powstać wolnym.
Narodem, zasiewając ognistymi nasionami Prawdy i Wolności szkolne klasy i studenckie audytoria, jakby “przekładając” na współczesną modłę słowa z poematu Łesi Ukrainki “Na ruinach”: “Kto niewolnik? Kto pokonany? Tylko ten, kto dobrowolnie niesie jarzmo niewoli”. Tutaj natchnienie brzmiało (nie metaforą) i rozbłyskujące Szewczenkowe “Rozkujcie się…”, które towarzyszy w te niepokojące dni niepogód i zamętów wszystkim naszym oświatowym zasiewom, zwyciężając “zwierzęcy świat” ruskiego miru. Styl wysokich testamentów budzicieli narodu i moralna schludność skoworodyńskiego czynu zobowiązywały każdego, szukając odpowiedzi na zabolałe problemy teraźniejszości, do oddanej “zgodnej pracy” – osobistej i wspólnej, przewracając przy tym strony naszej historii, znajdując niemało analogów tych wektorów narodowego “myślenia”, które przebijały światło w ciemnych tunelach. Przypomina się tak samo ponury późny listopad 1935 roku, kiedy D. Doncow w przedmowie do 1. wydania “Dwie literatury naszej doby” pouczająco napisze jakoby dla czasów obecnych: “Musimy wykarczować, wypielić, wyczyścić od śmieci, zwalić starą ruinę, żeby wznosić swoje. Kto tego nie robi, na starych fundamentach stawia nowe piętro — choć i nie jest “burzycielem”, ale – zwykłym łataczem, który zszywa stare dziury, żeby one podarły się znowu”. Staje się oczywistym, że moskiewszczyzna z ich wielką kulturą, potężnym językiem oraz faryzejską ideologią imperialności już nie ubrać w żadne przyzwoite stroje, nie “uczłowieczyć” jakimiś sposobami barbarzyństwa, a tylko koniecznie trzeba pozbyć się tego cudzoziemskiego, złowrogiego motłochu. Bo szczególnie niebezpiecznie, kiedy współcześni domorośli “łatacze” na tle tragedii, kiedy rusnia zabija dzieci, pokojowych ludzi, ukraińskich jeńców wojennych, próbują i do dziś w różnych formach zaszczepiać tolerancję do moskiewszczyzny, zaczynając od raszystowskiego “języka” i kończąc na “dobrych ruskich”. Jedynie ostateczne uwolnienie narodowej przestrzeni kulturowo-oświatowej, naukowej, informacyjnej, politycznej od złotwórczego moskwofilstwa uniemożliwi cyniczną “misję” Moskali “wyzwalać”, ponieważ rusofoni zawsze służyli Moskalowi przynętą dla “ochrony”, czyli dla zagarnięcia cudzego. Nic dziwnego, wszak wojny Moskale rozpoczynają zawsze tam, gdzie przeszedł denacjonalizatorski pług, wyorawszy ukraińską duszę, gdzie tylko pojedynczo stało się słychać Szewczenkowe “Swoją Ukrainę kochajcie…”, czy Sosiuryne “Kochajcie Ukrainę całym sercem swoim i wszystkimi swoimi czynami”. Więc nie zdradź sobie, swojemu narodowi, rodzinnej ziemi. Wydaje się, że jeszcze przez Skoworodę zostały założone podstawy wymiaru wartościowego ukraińskiego Narodu, które znacznie później M. Chwylowy skumulował w nawołującym haśle “Precz od Moskwy!”. Bo on (Skoworoda), mając talent Bożego daru, mógłby zdobyć, wpadając w duchowe poddaństwo imperium, błyskotliwą karierę, jednak nie stał się sługusem, gorliwym głosicielem carskiego dworu, twardo oświadczywszy, że “nie porzuci Ojczyzny. Mnie moja piszczałka i owca droższe carskiego wieńca”. Stworzone przez niego słowo zawsze utożsamiało się z czynem, wszak uczył jak żył. W tym wydawałoby się prostym określeniu jego twórczości życiowej mieści się głębia jego filozoficznej i pedagogicznej mądrości, proponując “tworzyć” Naród nie według zasady “rób, jak ja powiedziałem”, a według normy “rób, jak Ja!”. Bo tylko osobistym przykładem do naśladowania można wychowywać ludzi, zwłaszcza, kiedy ten naród jest “zmęczony” błazenadą, kłamstwem, niesprawiedliwością. Ponad 110 lat później (1913) A. Towkaczewski (działacz społeczny, krytyk literacki, publicysta, fundator czasopisma “Ukraińska chata”), zakochany mądrością swojego słobożańskiego rodaka, bardzo obrazowo napisze: “Natura stworzyła Skoworodę tylko po to, żeby przekonać się w zdolności rodzenia nie tylko błaznów, ale i bogów”. A już mój rodak O. Chiszdeu na długo przed tym (1835) powie o nim jako nowym “Sokratesie”, który stoi “samotną górą w stepie”. Nieuchwytny, niepoznany, za to duchowo bliski rodzimemu Narodowi. Zawsze z wielkim szacunkiem i poważaniem wspominam w kontekście poznania skoworodyńskiej szczytowej “narodowości” Hannę Jarmiś (opiekunkę Muzeum w Skoworodyniwce przez cztery dziesięciolecia), która, stojąc na zgliszczach zniszczonego raszystowskim “iskanderem” muzeum, pewnie oświadczyła: “Niech nikt nie mówi, że zniszczono muzeum Skoworody. Wszak duch Skoworody jest niezniszczalny. On jest wśród nas. Cała reszta odnowi się”. Prawdziwie, on jest dla narodu, bo z narodu. Właśnie Naród stworzył taką naturalnie trwałą eko-etyczną niszę skoworodynozawstwa, kiedy często “poznawali” Mędrca nie czytając, bo za życia nie wydrukowano ani jednego jego słowa, przepisując, słuchając, śpiewając, przekazując myślami i drogami ustnej twórczości ludowej całą niezgłębioną piękność jego Myśli, Marzenia, Nadziei oraz wielką naukę jego “Serca”. Kiedyś W. Suchomłynski w swojej “Pedagogice serca” prawdziwie zaznaczył: “Pojęcie Ojczyzny (Ukrainy) ogarnia się nie tylko i nie tyle rozumem, co sercem”. 3 grudnia – Dzień Skoworodyńskiego Anioła. Szanujmy olbrzyma narodowego Ducha dla Sławy Ukrainy! Georgij FILIPCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nam, a majątek osobisty i samochody ewakuowali ciężarówkami”. Gazeta “Silśki wisti” (nr 46, 12.11.) w artykule “Średniacy” pod rubryką “Komu wojna, a komu...” pisze o niebotycznych zarobkach urzędników centralnych organów władzy. Tak średni rozmiar pensji, naliczonej kierownictwu Narodowej Komisji ds. Energetyki i Usług Komunalnych (NKREKP), zwiększył się w ciągu miesiąca o 64,8 tysiąca hrywien. Tak w sierpniu kierownictwu NKREKP średnio naliczono 223,6 tysiąca hrywien, a już we wrześniu – 288,4 tysiąca, co jest najwyższym wskaźnikiem wśród organów władzy centralnej. Drugie miejsce pod względem naliczonych średnich pensji we wrześniu zajęli kierownicy Narodowej Agencji ds. Zapobiegania Korupcji – 254,2 tysiąca hrywien. Za sierpień otrzymali po 186,7 tysiąca hrywien... Naród to wszystko widzi, jednak uspokaja się dawnym przysłowiem: “I diabeł dużo pieniędzy ma, a w błocie siedzi”, zaznacza gazeta. Jeśli sytuacja demograficzna pozostanie niezmienna, to ukraiński naród może zniknąć już za 180 lat. W naszym państwie obserwuje się tendencję do wzrostu śmiertelności. Takie oświadczenie złożyła zasłużona lekarka Ukrainy Olha Bohomołeć na antenie “Weczir. Live”. Medyczka zauważyła, że na Ukrainie obecnie występuje szalone, katastroficzne zwiększenie śmiertelności i zmniejszenie urodzeń. W takich warunkach, mówi Bohomołeć, Ukraińcy mogą zniknąć, nawet nie uwzględniając strat na wojnie i emigracji. “To sześć pokoleń po 30 lat – zero Ukraińców zostaje. To znaczy, oczywiście, terytoria zostaną, ktoś na nich będzie siał ziarno, ktoś będzie, ale to będą już nie Ukraińcy”, – dodała pani Bohomołeć. “Bomby raszystów są okrutniejsze od faszystowskich”, – pod takim nagłówkiem “Silśki wisti” (nr 46, 12.11.) piszą o tym, jak Charków metodycznie ścierają z powierzchni ziemi. “Dzisiejsze zniszczenia Charkowa, zważywszy, że powierzchnia miasta od czasów II wojny światowej wzrosła wielokrotnie, są o wiele większe niż kiedyś: nieporównywalne z działaniami Niemców oraz NKWD z gestapo. Jednak nikt nie nazywa Charkowa obecnie najbardziej zniszczonym miastem Europy i nikt nie urządza Norymbergi”, – zaznacza dziennikarz Łeonid Łohwynenko. Na zdjęciu Łeonida Łohwynenki – Charków pod ciągłymi ostrzałami. Według wyników sondażu przeprowadzonego przez Komisję Europejską, 87% Europejczyków popiera dalsze udzielanie pomocy humanitarnej Ukrainie w warunkach wojny z Rosją. O tym informuje Ukraińska służba “Polskiego Radia”, przekazuje Insze TV. Zgodnie z tym samym sondażem 71% respondentów wyraża poparcie dla sankcji gospodarczych przeciwko rosyjskiemu rządowi, firmom i osobom, a 68% Europejczyków zgadza się na udzielenie pomocy finansowej Ukrainie. Większość ankietowanych popiera również nadanie Ukrainie statusu kandydata do członkostwa w Unii Europejskiej, a 58% opowiada się za finansowaniem przez UE zakupu i dostaw sprzętu wojskowego dla Ukrainy. Wojna na Ukrainie jest najważniejszym problemem na poziomie UE dla 31% respondentów. Inne ważne wyzwania dla Unii Europejskiej to imigracja (28%) i sytuacja międzynarodowa (22%). Również 76% Europejczyków uważa, że pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa UE, informuje Insze TV. Przygotował Ihor ZOC. Pierwszego (studencka “Rewolucja na granicie” w październiku 1990 roku oraz masowe wiece i demonstracje Ludowego Ruchu Ukrainy w latach 1989, 1990 i 1991) stały się odnowienie państwowej niepodległości Ukrainy i rozpad ZSRR. Trzeci Majdan (lub Rewolucja Godności) jako pierwsza zwycięska bitwa w wojnie rosyjsko-ukraińskiej, udane powstanie o niepodległość utwierdził na zawsze drogę “Precz od Moskwy!”. Przedstawiono tematyczną wystawę książkową i zademonstrowano dokumentalne wideo, które zostało wykonane przy wsparciu Ukraińskiego Funduszu Kultury i poświęcone Studenckiej rewolucji na granicie oraz Pomarańczowej. Obecni uczcili pamięć tych, którzy stanęli w obronie demokratycznych wartości, praw człowieka, interesów narodowych oraz ukraińskiego, europejskiego wyboru Ukrainy. Wśród imion Bohaterów, pamięć o których musimy pielęgnować, wspomniano Bohaterów Niebiańskiej Sotni z Połtawszczyzny: Ihora Serdiuka i Andrija Czernenka, a także Juliana Matwijczuka, który był jednym z liderów połtawskiego Majdanu i zginął w 2023 roku, broniąc nasz kraj przed Rosjanami. Połtawski oddział UINP. gospodarki kraju na tory wojenne dla jak najpełniejszego zapewnienia Siłom Zbrojnym Ukrainy wszelkiego niezbędnego uzbrojenia własnej produkcji. Dlatego oparcie właśnie na własnych siłach obecnie staje się szczególnie aktualne dla zakończenia wojny klęską naszego wroga. Obecna władza musi natychmiast usunąć całą wrogą agenturę, ze wszystkich szczebli. Niezbędna jest bezkompromisowa wojna z korupcjonistami dla zachowania skrajnie ograniczonych obecnie zasobów finansowych. Tylko tak będziemy mogli osiągnąć zwycięstwo. O tym właśnie mówiono na Majdanie Niepodległości podczas spotkania uczestników obu rewolucji, zorganizowanego przez ruch społeczny “Ukraińska Patriotyczna Alternatywa” z okazji Dnia Godności i Wolności. Rozmowa kontynuowana była w Ukraińskim Domu, gdzie odbywało się spotkanie Prezydenta Wiktora Juszczenki z młodzieżą. Uczestnikami “Rozmowy pokoleń” zostali urodzeni w roku Pomarańczowej rewolucji Ukraińcy. Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK. Akcja “Ukraińskiej Patriotycznej Alternatywy” na Majdanie Niepodległości w Dzień Godności i Wolności.
Tłumaczenie maszynowe
Gazeta „Wiadomości Wiejskie” (nr 47, 19.11.) publikuje apel prawnika, byłego zastępcy przewodniczącego CKW Andrija Magery, aby informować obcokrajowców, że hipotetyczne zwycięstwo Rosji stworzy wielkie problemy dla świata. „Zajęcie Ukrainy to nie tylko zagarnięcie naturalnych i materialnych zasobów, ale także zdobycie ogromnego potencjału ludzkiego. Ukraińskich mężczyzn będą utylizować, bo nigdy nie będą im ufać. Najlepszym sposobem utylizacji jest mobilizacja do szeregów SZ RF i wysłanie ich na wojnę przeciwko Polsce, Rumunii lub Litwie. Znajdą powód”, – cytuje gazeta pana Magerę.
Według wyników sondażu, w życiu codziennym 58% Ukraińców rozmawia wyłącznie po ukraińsku, a tylko 9% – wyłącznie po rosyjsku. Jak informuje wydanie NV, o tym świadczą wyniki sondażu przeprowadzonego przez grupę socjologiczną „Rejting” na zlecenie Centrum Analiz i Badań Socjologicznych Międzynarodowego Instytutu Republikańskiego.
Autor gazety „Szlak Zwycięstwa” (nr 22, 15.11.) Ihor Łosiew w swoim artykule pod tytułem „Sytuacja niezwykle krytyczna...” przypomina, że wielu przewidywało, iż odwołanie z funkcji głównodowodzącego Siłami Zbrojnymi Ukrainy generała Załużnego będzie miało bardzo złe skutki. Według słów autora „przewidywali to wszyscy, oprócz pana Zełenskiego i jego szefa Biura Prezydenta Jermaka”. „Najgorsze oczekiwania, niestety, się sprawdziły. Kacapy zaczęli aktywnie na nas napierać, nasz front zaczął się cofać w wielu miejscach. Z naszej armii Zełenski i jego ludzie usunęli najlepszych ukraińskich generałów. Zełenski odsunął tych, którzy już z lepszej strony wykazali się w walce z moskiewskim najazdem: Krywonosa, Oleszczuka, Szaptałę, Najewa, Marczenkę i wielu innych. Po co Zełenskiemu usuwać najlepszych i awansować gorszych? Przecież za Załużnego nasza armia nie doznawała takich porażek, jak za Syrskiego”, – zaznacza Ihor Łosiew. Dochodzi on do wniosku, że „coraz bardziej oczywiste staje się, iż obecna nasza władza nie jest zdolna skutecznie kierować walką narodu ukraińskiego przeciwko faszystowsko-czekistowskiej Rosji. Tu też są potrzebne zmiany...”
Pisarka Tamara Horicha Zerń na swojej stronie na Facebooku rozważa moralność obecnej władzy: „Posiedzenie Rady Najwyższej odwołano ze względu na zagrożenie uderzeniami w dzielnicę rządową, ale dowiadujemy się o tym od «poinformowanych źródeł». Czytaj – od kilku posłów opozycji, którzy o tym napisali. Słudzy jak zawsze milczą. Tak samo jak cicho i spokojnie wyjechali sami i wywieźli rodziny z Kijowa już w styczniu 22-go. Podczas gdy Zełenski zapewniał zasłonę dymną w postaci Dnia Jedności, polityczna, urzędnicza, siłowa elita jego ludzi prowadziła masową osobistą ewakuację. W regionach też wiedziano, Mikołajów, Chersoń, Mariupol opustoszały długo wcześniej. Fundusze Chersońskiego Muzeum Sztuki nie miał kto wywieźć, wszystko zostawili Rosji”.
polityki pamięci narodowej jako państwowej, w tym przywrócenia historycznej prawdy o Hołodomorze-ludobójstwie; rozkwit ukraińskiej świadomości narodowej, odrodzenie ukraińskiego języka i kultury; rozwój społeczeństwa obywatelskiego i różnych wolności – słowa, gospodarczych, politycznych, obywatelskich” – podkreślił Oleh Pustowgar. Przedstawił polтawski wymiar Pomarańczowej Rewolucji, kronikę wydarzeń. Opowiedział o tym, jak 20 lat temu prorosyjska władza na Połtawszczyźnie stanęła po stronie Janukowycza, oraz o pokojowej walce z nią, o samoorganizacji, liderach, symbolach, atrybutyce. Przedstawiciel Instytutu Pamięci Narodowej zauważał, że wśród szczególnych wydarzeń i dat na drodze narodu ukraińskiego decydującą rolę odegrały trzy Majdany. Następstwem
Tłumaczenie maszynowe
W Dniu Godności i Wolności Ukraina obchodziła 20. rocznicę tego znaczącego wydarzenia w historii niepodległej Ukrainy – Pomarańczowej Rewolucji – oraz 11. rocznicę Euromajdanu. Przez te dwie dekady Ukraińcy udowodnili swoją wierność demokracji i europejskim wartościom i nadal bronią ideałów wolności w czasie pełnowymiarowej wojny z Rosją. Pomarańczowa Rewolucja, jako pierwszy skuteczny protest obywatelski przeciwko zbrodniczej próbie ingerencji moskiewskich służb specjalnych w wybory prezydenckie na Ukrainie poprzez ich fałszowanie, ochroniła wówczas Ukraińców przed uzurpacją władzy przez moskiewską marionetkę. Rewolucja Godności stała się nowym etapem naszej walki. Obecnie nasz odwieczny wróg rozpętał przeciwko Ukrainie już pełnowymiarową wojnę, która trwa ponad 1000 dni. Próby Rosji, by całkowicie zablokować nam pomoc finansową, dyplomatyczną i wojskową, mają miejsce w wielu państwach świata. Dlatego absolutnie niezbędna dla naszego zwycięstwa jest pilna potrzeba zjednoczenia całego ukraińskiego społeczeństwa. Może to nastąpić wyłącznie poprzez utworzenie Rządu Narodowego Zaufania oraz przeprowadzenie całej ekono-
Tłumaczenie maszynowe
Tematyczne spotkania – wycieczki historyczne, prezentacje wystaw książkowych i pokazy dokumentalnych filmów wideo – odbyły się w Centralnej Bibliotece Połtawskiej Miejskiej Gminy Terytorialnej. Wydarzenia edukacyjne poświęcono znaczącym wydarzeniom najnowszej historii – wszystkim trzem Majdanom o niepodległość. Przede wszystkim Pomarańczowemu, bo w tym roku mija 20. rocznica „Pomarańczowej rewolucji”. Prelegentem był Oleh Pustowhar – przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) w obwodzie połtawskim oraz aktywny uczestnik mityngów ruchu z 1991 roku, wydarzeń Pomarańczowych i Rewolucji Godności. Uczestnikami spotkań byli studenci Połtawskiego Uniwersytetu Ekonomii i Handlu oraz uczniowie szkół z centrum obwodu.
Podczas godziny patriotycznej „Nie da się nas pokonać!” O. Pustowhar przedstawił myśli dotyczące przesłanek Majdanów i opowiedział o tym, co przeżył we własnym doświadczeniu. Jako bezpośredni uczestnik opowiedział o rewolucjach – Pomarańczowej w 2004 i Godności w 2013 roku, w których umacniała się ukraińska świadomość narodowa i niepodległość. „W tym roku obchodzimy 20. rocznicę Drugiego Majdanu, czyli „Pomarańczowej rewolucji”. To akcje na rzecz zachowania niepodległości i przeciwko masowym fałszerstwom wyborów prezydenckich w 2004 roku na korzyść ставленika Putina Janukowycza. Pod pomarańczowymi flagami gromadzili się ci, którzy nie chcieli, by Ukraina zsunęła się w błoto „sowieckości” i rosyjskich wpływów. Protesty pomarańczowe rozpoczęły się 21 listopada 2004 roku i trwały do 28 grudnia 2004 roku, czyli dnia ogłoszenia wyników ponownego głosowania. Według danych socjologów ponad 6,6 mln obywateli wzięło udział w Pomarańczowej rewolucji. Rezultatami jej i rządów Wiktora Juszczenki stały się: utrwalenie Ukrainy jako samodzielnego państwa, znaczące kroki w kierunku UE i NATO; kształtowanie się „klasy średniej”; zapoczątkowanie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w placówkach wyższego szczebla. Tobie jako muzykowi o nastawieniu patriotycznym, członkowi Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”, jaką chciałbyś widzieć rolę państwa w tej kwestii? – Bardzo trudne pytanie. Ogólnie rzecz biorąc, my, działacze wychowania narodowo-patriotycznego, musimy uczciwie przyznać, że ogromne kolejki do wojskowych komend uzupełnień w pierwszych tygodniach wojny, a także masowe przejście na język ukraiński praktycznie wszystkich naszych działaczy medialnych – to jednak zjawisko żywiołowe, coś metafizycznego, co wreszcie stało się z Ukraińcami, gdy tylko rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, a nie skutek wychowania patriotycznego. Tak, jest ono potrzebne i obecni żołnierze wykazują znacznie większe zainteresowanie naszą historią. Ale decydującym czynnikiem jest też to, kto teraz znajduje się w kierownictwie państwa. Dopóki w Radzie Najwyższej nie będzie przynajmniej 226 deputowanych ludowych, którzy szczerze będą służyć Ukrainie, pozostaniemy lekkomyślnym „Tytanikiem”. Strasznie? Wiecie, mnie też jest strasznie, i to znacznie bardziej niż na froncie. Póki wojna jest jeszcze daleko, ale trzeba myśleć naprzód. – Niestety, podczas wojny prawie nie słyszymy na antenach wartościowych piosenek, napisanych dla podniesienia ducha bojowego ukraińskich żołnierzy i ogólnie ducha Ukraińców, które byłyby śpiewane przez całą Ukrainę lub przez żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. W czym, twoim zdaniem, tkwi przyczyna? Czy nie w tym, że nie ma odpowiedniego zapotrzebowania ze strony państwa, społeczeństwa i czy nie dlatego na wielu platformach muzycznych często odpowiadają na takie propozycje, że niby to nie jest aktualne albo dzisiaj nikt tego słuchać nie będzie? – Jak dla mnie, to dość sporna ocena. Niech nawet dla trendu i szumu, ale częściowo i szczerze, pisane są dość silne patriotyczne piosenki, wydawałoby się przez tych, którzy wcześniej w czymś podobnym nie byli zauważeni. A ogólnie, muszę powtórzyć: armia to przekrój społeczeństwa, a zatem może inspirować się różnymi treściami, byleby to szło na korzyść, byleby to przybliżało nasze Zwycięstwo. – Jaką piosenkę marzy zaśpiewać lider teraz już bojowego zespołu „Tiń Soncia” Serhij Wasyluk w Dniu Zwycięstwa? – Serhij Wasyluk pozostaje romantykiem, ale na razie marzy przede wszystkim o zmianie sytuacji na froncie na naszą korzyść. Bo, jak już wielokrotnie mówiłem, samymi piosenkami kraju nie uratujesz. – A jednak, jak świadczy nasza historia, i bez piosenek, które zawsze towarzyszyły ukraińskim żołnierzom w walce o wolność i prowadziły ich do bojowych zwycięstw, również się nie obywało. Więc jeśli, powiedzmy, jedna z waszych znanych piosenek „Kozacy” stała się swego czasu muzyczną wizytówką Narodowej reprezentacji Ukrainy w piłce nożnej na Euro 2016 i pod nią wychodził na ring niezwyciężony ukraiński zawodowy bokser Ołeksandr Usyk, który został absolutnym mistrzem świata, to dlaczego by nie kontynuować tej sławnej muzycznej tradycji zespołu rockowego „Tiń Soncia” także w ukraińskim wojsku? – Najważniejsze – zdobyć Zwycięstwo, a w tak przełomowym dla nas dniu, oczywiście, będziemy mieli co zaśpiewać. Rozmawiał Wołodymyr STECIUK, m. Kraków Zdjęcia autora oraz z archiwum Serhija WASYLUKA
Tłumaczenie maszynowe
Przez ostatnie dwa lata utrzymuje obronę na kierunku bachmuckim. Zaczynał jako piechur, potem przeszedł kurs moździerzowy i został dowódcą obsługi moździerza, a swoją dalszą drogę bojową związał z rozpoznaniem lotniczym. Pluton systemów bezzałogowych w składzie tego samego batalionu stał się głównym ośrodkiem i silną, rodzinną podstawą jego frontowego życia. Mówi, że ten jego wybór nie jest przypadkowy, wszak za systemami bezzałogowymi stoi przyszłość. Jako osoba medialna i muzyk w zwykłym życiu, Serhij Wasyluk oczywiście bierze udział w wielu koncertach charytatywnych na rzecz swojego oddziału oraz innych jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy. Niedawno, wspierając oddział systemów bezzałogowych, Serhij Wasyluk przeprowadził jesienną trasę „UE – 2024” po miastach Unii Europejskiej, na co musiał wykorzystać swój przysługujący urlop. Po zakończeniu trasy w Krakowie udało się porozmawiać z muzykiem zarówno o wojnie, jak i o pieśniach czasu wojny, o jego podróży po pokojowej Europie, o tym, co śpiewał na europejskich scenach, czego zazwyczaj lubią słuchać jego frontowi towarzysze broni oraz jaką dokładnie piosenkę chciałby zaśpiewać w składzie zespołu rockowego „Tiń soncia” w Dniu Zwycięstwa. Po finałowym koncercie jesiennej trasy „UE – 24” w Krakowie Serhija Wasyluka otoczyli ukraińscy i polscy fani z licznymi pytaniami oraz prośbami o pamiątkowe zdjęcie lub autograf. Wśród chętnych do rozmowy z żołnierzem i muzykiem był również dyrektor Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Krakowie Jerzy Woźniakiewicz, znany jako wielki miłośnik ukraińskiej kultury, dzięki którego wsparciu i pomocy w kierowanej przez niego placówce odbyło się wiele ukraińskich wydarzeń kulturalnych oraz akcji charytatywnych na rzecz Ukrainy i Ukraińców. Ktoś poinformował Serhija Wasyluka, że pan Jerzy obchodzi tego dnia urodziny, więc muzyk natychmiast wziął swoją odłożoną już gitarę i specjalnie dla solenizanta zaśpiewał bardzo melodyjną piosenkę jednego ze znanych polskich autorów, którą w mig podchwycili obecni. – Właśnie w takiej atmosferze przebiegały wszystkie moje koncerty podczas jesiennej trasy „UE – 24” – zaczął odpowiadać na moje pytania Serhij Wasyluk. – Zatem jakie są twoje wrażenia z podróży po pokojowej Europie, co najbardziej zapadło w pamięć? – Przede wszystkim chcę podziękować organizatorom każdego miasta, w którym odbyły się moje koncerty na rzecz mojego oddziału bojowego. Bez tych spotkań i datków charytatywnych byłoby nam obecnie niezwykle ciężko, zważywszy jeszcze na to, że przerzucono nas na jeden z najgorętszych odcinków frontu. Od razu powiem, że nie we wszystkich europejskich miastach udało mi się być dłużej niż dobę, dlatego gdzieś wrażeń jest więcej, a gdzieś minimum. Odkryłem dla siebie Heidelberg, Trewir, Clisson, nieco na nowo Monachium: występ na Marienplatz to w ogóle fantastyka! No i oczywiście Praga. Oprócz jej architektonicznego uroku, uderzyło mnie niezwykle życzliwe nastawienie prażan do mnie jako zwykłego ukraińskiego żołnierza. Bardzo często zdarzało się słyszeć od prażan nasze tradycyjne „Sława Ukrainie!”. Zresztą samych Ukraińców w
Pradze bardzo wiele – ciepło przyjmowali, brata li się i równie gorąco wpłacali datki. Niestety, przez pewne kwestie biurokratyczne na Ukrainie nie otrzymałem możliwości odwiedzenia Włoch, jeszcze trochę zabrakło czasu na wizyty w kilku miastach w Niemczech i Polsce. – Jesienna trasa “ES – 24” – to twoja osobista inicjatywa czy pracował nad tym jakiś zespół? – Tak się złożyło, że tego lata zaproszono mnie na Dzień Niepodległości do Irlandii. Było to dla mnie dość nieoczekiwane, a nawet nieco niekomfortowe, ponieważ tak bardzo zżyłem się duszą z frontowym braterstwem, że zrywać się i gdzieś jechać nie miałem szczególnej ochoty. Ale mimo wszystko przemyślałem sytuację i pojechałem. Wszystko poszło bardzo dobrze. Irlandczycy przyjmowali bardzo gościnnie. Dzięki ich datkom zebrano niemałe środki. Stąd też zrodził się później pomysł zorganizowania dłuższej trasy po Europie. Ale, niestety, załatwić delegację na realizację zamierzonego celu mi się nie udało. Dlatego skrócono czas trwania już wyznaczonej trasy do granic mojego oficjalnego dwutygodniowego urlopu, w ramach którego odwiedziłem tylko część europejskich miast z nakreślonej wcześniej trasy: Budapeszt, Antwerpia, Berlin, Monachium, Praga, Mannheim, Paryż, Nantes, Norymberga i Kraków. Ale z podsumowania trasy jestem zadowolony – za zebrane środki mamy możliwość zakupić samochody, anteny i drony – najpotrzebniejsze rzeczy, których obecnie potrzebujemy. Tak więc będziemy dalej bić Moskali. – Z jakimi odczuciami wracasz do domu? – Pewnie z poczuciem całkiem nieźle wykonanej pracy. Oczywiście, niektóre popularne zespoły zbierają znacznie więcej środków, ale cieszę się i z tego, co udało mi się zrealizować. Niestety, swojego zespołu “Tiń Soncia” obecnie zebrać nie możemy. Nasz perkusista Pyłyp Choruk jest teraz w wojsku, dźwiękowiec Jewhen Korolow też w wojsku, obaj mają rany, ale trzymają się. – Jakie są dzisiaj frontowe dni, w szczególności życie codzienne i czas wolny, jeśli w ogóle jest on obecnie u wojskowych, jakie stosunki panują między żołnierzami szeregowymi a starszymi dowódcami i jakie ogólnie nastroje panują dzisiaj na froncie? – Nie mam doświadczenia w kontaktach z bardzo wysokim dowództwem wojskowym, a jeśli chodzi o nasz pododdział – przebywanie w kręgu bojowych braci i dowódców jest dla mnie dość komfortowe. Mamy możliwość odpocząć po pracy bojowej. Zmotywowanie jest wysokie, choć i zmęczenie czasem bierze górę. Wielu żołnierzy pragnie opanować coraz to nowy sprzęt wojskowy. Mojemu bezpośredniemu dowództwu szczebla plutonu, batalionu, a nawet brygady jestem bardzo wdzięczny za możliwość rozładowania osobistego napięcia i podnoszenia przy tym ducha bojowego personelu naszego pododdziału oraz innych zaprzyjaźnionych pododdziałów, okresowo organizując koncerty na froncie. Często bywa też tak, że po działaniach bojowych, ledwo odpocząwszy, muszę lecieć gdzieś z “Kulturalnym Desantem”. A czasem mogę swobodnie przespacerować się kwartałami już bliskiego mi miasta w obwodzie donieckim do znajomych braci broni. – Przyszło ci walczyć na różnych kierunkach, w różnych pododdziałach – zaczynałeś jako piechur, potem moździerzysta, teraz w aerorozpoznaniu, widziałeś ogólne uniesienie po zwycięstwach i czułeś gorycz porażek. Dzisiaj mamy bardzo trudną sytuację na froncie, kiedy niemal przez cały rok naszym wojskom przychodzi się wycofywać, tracąc terytoria i ponosząc znaczne straty wśród personelu. Wyższe dowództwo skłonne jest tłumaczyć frontowe niepowodzenia brakiem uzbrojenia, amunicji i personelu, niezadowalającym przebiegiem mobilizacji i niskim poziomem przygotowania zmobilizowanych. W tym samym czasie wielu autorytatywnych ekspertów wskazuje na skrajnie niezadowalający poziom ogólnego dowodzenia wojskami. Widzisz sytuację, że tak powiem, od wewnątrz – przynajmniej na swoim żołnierskim poziomie, w czym, twoim zdaniem, tkwi przyczyna dość przykrych, rażących zmian na froncie? – Trudne pytanie, chociaż ogólnie wszystkim doskonale wiadomo, że w Siłach Zbrojnych Ukrainy nie wszystko jest idealne. Z tego, co mam pełne moralne prawo wypowiedzieć: to fakty śmierci lub ran, niepozwalających na dalszą służbę. Przy czym dotyczy to bardzo wielu skutecznych i zmotywowanych żołnierzy. Właściwie – potrzebni są ludzie, potrzebne są rotacje, urlopy, motywacja społeczeństwa do wstępowania do Sił Zbrojnych Ukrainy z jednej strony, ale też możliwość demobilizacji wyczerpanych żołnierzy. Skrajnie problematyczne stało się to, że wojna przeciągnęła się w czasie i że nasz wróg zaczął działać znacznie skuteczniej niż w lutym-marcu 2022 roku. Brak wystarczającego zaopatrzenia wojska w pojazdy bojowe, pociski, a także drony i wszystko, co się z nimi wiąże – to prawdopodobnie ogólny problem. – Kilka słów o twoim nowym emploi i o potrzebie dronów na froncie oraz ich chronicznym braku. – Po prostu podam przykład. Jeśli twój ziemianka płonie i nie ma możliwości uratowania sprzętu – to od razu strata mienia orientacyjnie na pół miliona hrywien. I to jeszcze w warunkach, gdy chociaż same drony udało się ewakuować. Koszt środków walki radioelektronicznej mierzy się setkami tysięcy, nocny dron – 150-200 tysięcy, dzienne – 70-80, anteny nieco taniej, ale potrzebne są jeszcze maszty, generatory, przenośne stacje ładowania itp. Wszystko to kosztuje bardzo drogo. Dlatego datki na wsparcie – to stała potrzeba. – Wielu znanych artystów, poetów, muzyków i w ogóle ludzi twórczych poszło dzisiaj bronić Ojczyzny. O kim z nich wiesz, czy zdarzyło ci się spotkać z kimś na frontowych drogach? – Zacząłbym od poety Jurija Rufa. Zaprawdę Złoty Lew Ukrainy. Nie mógł nie pójść na wojnę, zginął jeszcze 1 kwietnia 2022 roku. Jeśli chodzi o tych, z którymi się przecinałem. Ze mną w piechocie służył Witalij Kyryczenko (zespół “Numer 482”), w medycznym punkcie stabilizacyjnym byli swego czasu “Antytila”. Wiem, że na pewno na froncie jest Ołeksij Jarosz z “Karny”, Witalij Kaliniczenko z “Weremija”, wspaniały aktor Jakiw Tkaczenko… Boję się kogoś pominąć, ale wszyscy są dzielni! – Często występujesz przed swoimi towarzyszami broni i żołnierzami zaprzyjaźnionych pododdziałów. Jakie piosenki interesują naszych obrońców dzisiaj najbardziej i czym w ogóle interesują się ukraińscy żołnierze w rozmowach z tobą? Na ile są świadomi naszych poprzednich walk wyzwoleńczych, czy mają poczucie dziedzicznej więzi z bohaterskimi poprzednikami – uczestnikami ruchu wyzwoleńczego, którzy w latach dwudziestych i czterdziestych ubiegłego stulecia prowadzili pełną poświęcenia i ofiarną walkę o wolną Ukrainę w składzie oddziałów powstańczych i UPA, o których śpiewasz w swoich piosenkach? – Armia – to przekrój społeczeństwa. Specjalistów od historii jest dość mało, ale najważniejsze, że stajemy coraz mocniej na mentalnie ukraińskich torach. Oczywiście, kiedy występowałem dla 17. brygady pancernej, wspominałem o Koście Pestuszku, w 93. – opowiadałem o Chołodnym Jarze, w 24. brygadzie artylerii – o Romanie Daszkiewiczu. Podobają się żołnierzom także piosenki z repertuaru zespołu “Tiń Soncia” (zazwyczaj nie obywa się bez piosenek “Miecz Areja”, “Do domu”, “Kozacy”, “Gromem i ogniem”, “Pędzą kozacy”, “Nigdy nie płacz”), a także ludowe szlagiery – “Czerwona ruta”, “Dwa kolory”, “Lenta za lentoju”. Bardzo często koncerty kończą się bojowym hymnem “Zrodziliśmy się w wielkiej godzinie”. – Dzisiaj można usłyszeć wiele zarzutów pod adresem państwa dotyczących niedostatecznej uwagi, jaką należałoby poświęcać wychowaniu wojskowo-patriotycznemu w szkołach i edukacyjnym
Frontman znanego ukraińskiego zespołu rockowego „Tiń Soncia” Serhij Wasyluk jest już prawie trzy lata na froncie. Początkowo w marcu – kwietniu 2022 roku przyszło mu stać na punktach kontrolnych w Kijowie na Borszczahówce. Potem w składzie 130. batalionu 241. brygady Sił Obrony Terytorialnej przebazował się na Charkowszczyznę, gdzie prawie rok przebywał w drugiej linii obrony w Północnej Sałtiwce.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI, krajoznawca. 23 listopada Związek Oficerów Ukrainy zorganizował tradycyjne doroczne upamiętnienie pamięci Bohaterów Bazaru. Honorowy przewodniczący ZOU, kapitan pierwszej rangi Jewhen Łupakow, przeprowadził uroczyste wydarzenie żałobne we wsi Bazar w rejonie korosteńskim na Żytomierszczyźnie. W 1921 roku Armia Ukraińskiej Republiki Ludowej, internowana w Polsce, podjęła ostatnią desperacką próbę wzniecenia powstania i wyzwolenia Ukrainy spod moskiewskich najeźdźców. Rajd trzech odważnych grup nazwano Drugim pochodem zimowym. Jednak czas został wybrany niefortunnie. Szanse na powstanie były wcześniej, kiedy władza bolszewicka dopiero zaczynała zbierać podatek żywnościowy. Już spadł śnieg, nastały mrozy. Ukraińscy kozacy byli słabo umundurowani i uzbrojeni. W bitwie pod wsią Małe Mińki grupa kozaków, którym skończyła się amunicja, dostała się do niewoli. Spędzono ich do miasteczka Bazar. Tutaj przestępca kryminalny Kotowski, który u bolszewików został dowódcą dywizji, zaproponował jeńcom przejście na służbę do czerwonej armii. Wśród 359 pojmanych kozaków nie znalazł się ani jeden zdrajca. Czerwoni okupanci rozstrzelali ich wszystkich. W 1941 roku OUN przeprowadziła w Bazarze, a także w Kijowie i innych miejscach, pierwsze upamiętnienie poległych bohaterów. Niemieccy okupanci odpowiedzieli masowymi represjami. Rozstrzelano 721 nacjonalistów. Do idei upamiętnienia poległych bohaterów powrócono w 1990 roku, kiedy ZSRR już się rozpadał. Wieloletni więzień polityczny reżimu komunistycznego Dmytro Mazur, który mieszkał w położonej w pobliżu wsi Huta-Łohanowska i wiedział o tragedii w Bazarze, zaproponował postawienie krzyża na mogile bohaterów. On i Wołodymyr Ołeksejenko z Malina wykonali dębowy krzyż. Uzgodniono z przewodniczącym rady wiejskiej w Bazarze przeprowadzenie wiecu i ustawienie krzyża. Ale kiedy autobus z przedstawicielami Ludowego Ruchu Ukrainy zbliżał się do Bazaru, drogę zagrodzili esbecy z milicją oraz aktywem komsomolsko-komunistycznym. Ukraińską flagę podarto, członków Ruchu pobito. Ale wcześniej, na propozycję Mazura, krzyż ukryto w krzakach. Ustawiono go później. W 2000 roku otwarto Memoriał pamięci Bohaterów Bazaru z imionami poległych kozaków. Został wzniesiony kosztem Ukraińców z Wielkiej Brytanii. Inicjatorem budowy pomnika było Zrzeszenie byłych ukraińskich żołnierzy w Wielkiej Brytanii (przewodniczący Swiatomyr Fostun). Również wpłaciły środki i zostały współfundatorami pomnika jeszcze dwie organizacje: Autokefaliczna Cerkiew w Wielkiej Brytanii oraz Fundacja imienia Symona Petlury. Autorem projektu Memoriału jest żytomierski architekt Ołeksandr Romanowycz Borys. W październiku 2022 roku na terenie Memoriału zostały pochowane szczątki 46 kozaków Armii URL – uczestników Drugiego pochodu zimowego, którzy polegli w bitwie, przeniesione z mogiły zbiorowej koło wsi Zwiżdal. Podczas tegorocznego upamiętnienia ks. Wołodymyr, proboszcz kapliczki parafii Świętej Opieki Matki Bożej we wsi Bazar Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, odprawił panichidę za poległych żołnierzy. Wołodymyr Ołeksejenko podzielił się wspomnieniami o ustawieniu krzyża, który do dziś stoi na memoriale. Członek Głównego Zarządu Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Ihor Rudnycki zaznaczył, że gdyby nie Rewolucja Godności, to ukraińscy mężczyźni już przygotowywaliby się do marszu na Europę w składzie rosyjskiej armii w celu przywrócenia granic krajów Układu Warszawskiego. Rosjanie pognaliby ich w pierwszych szeregach. Przede wszystkim właśnie po to Rosja pragnie podbić Ukrainę. Ze słowami szacunku dla Bohaterów Bazaru wystąpili zastępca przewodniczącego rady wiejskiej Narodycz Ołeksandr Prokopenko, zastępczyni naczelnika wydziału kultury Żytomierskiej Obwodowej Administracji Wojskowej Natalia Żurbej, wdowa po Bohaterze Niebiańskiej Sotni Tamara Szweć i inni. Z pieśniami wystąpili Wołodymyr Honskyj i Switłana Nikonorowa. Starosta Bazaru Ołeksandr Budźko zorganizował poczęstunek kuleszą i herbatą. Następnie uczestnicy upamiętnienia udali się na cmentarz w Hucie-Łohanowskiej, gdzie ks. Wasyl, proboszcz cerkwi Świętej Opieki Matki Bożej w mieście Malin, poświęcił pomnik na grobie Dmytra Mazura. „Odchodzimy jak cienie…” Dmytro Mazur urodził się 5 listopada 1939 roku w rodzinie wiejskich nauczycieli. Ukończył wydział filologiczny Żytomierskiego Instytutu Pedagogicznego z przerwą na służbę w radzieckiej armii. Mazur prowadził pracę oświatową wśród studentów, w wyniku czego zainteresowało się nim KGB. Po ukończeniu instytutu Dmytro Mazur pracował jako nauczyciel języka ukraińskiego i literatury we wsi Riasne w rejonie jemilczyńskim na Żytomierszczyźnie. Wiosną 1968 roku w Żytomierzu odbyło się spotkanie pisarza Olesia Honczara ze studentami instytutu pedagogicznego i społeczeństwem. Mazur wystąpił z przemówieniem, w którym mówił o problemach duchowości narodowej, poruszonych przez Honczara w powieści „Sobór”. Przemówienie poruszyło salę i wywołało oddźwięk w mieście. Rozpoczęły się „czystki” wśród wykładowców Żytomierskiego Instytutu Pedagogicznego. Pod naciskiem KGB Mazur musiał porzucić pracę w szkole. Ale młodemu pedagogowi udało się zatrudnić na stanowisku nauczyciela języka niemieckiego we wsi Biłka w rejonie korosteńskim. A podczas lekcji leninowskiej w 1971 roku Dmytro Dmytrowycz opowiedział uczniom o głodzie w 1933 roku, represjach, o niedoli kołchoźników.
kiew. A nauczyciela Mazura zwolniono jako „nieprzydatnego zawodowo”. Mieszkał u rodziców i pracował w rodzinnej wsi. Dlatego sąd rejonowy w Malinie skazał go na rok prac przymusowych za „pasożytnictwo”. Mazur odwołał się od wyroku sądu w trybie kasacyjnym, domagając się pracy w swoim zawodzie. Ale jeszcze przed orzeczeniem sądu kasacyjnego Mazura wezwano do sądu w Malinie, gdzie w pięć minut skazano go na rok więzienia. Chociaż zgodnie z prawem 1 rok prac przymusowych powinien zostać zamieniony na 4 miesiące więzienia. Wyrok odbywał w obozie o zaostrzonym rygorze we wsi Perechrestiwka w rejonie romeńskim w obwodzie sumskim. Po zwolnieniu Dmytro Mazur pracował w Malinie w zakładzie eksperymentalnym, a później, po urazie, w kołchozie w swojej wsi. D. Mazur współpracował z Ukraińską Grupą Helsińską. Podczas rewizji w czerwcu 1980 roku skonfiskowano u niego oświadczenia w obronie Iwana Dziuby, protest przeciwko wykluczeniu A. Sołżenicyna ze Związku Pisarzy, tekst „Zamiast ostatniego słowa” Wasyla Owsijenki. 30 czerwca Dmytro Mazur został aresztowany przez KGB i oskarżony o prowadzenie antyradzieckiej propagandy i agitacji. Zarzucono mu również wypowiedzi na temat okupacji Afganistanu i nieuchronnego rozpadu ZSRR. W grudniu 1980 roku Sąd Obwodowy w Żytomierzu skazał go na 6 lat łagrów o surowym rygorze i 5 lat zesłania. Na wszelki wypadek w ostatnim dniu procesu Mazurowi podano z jedzeniem preparat hamujący psychikę. Mazur odbywał wyrok w obozie w Mordowii. Podczas widzeń z matką Dmytro Mazur przekazywał pisemne i ustne informacje o sytuacji więźniów politycznych, w szczególności o Litwinach. W 1983 roku wywożono go do Żytomierza na rozmowy w KGB. Za listy do przywódcy ZSRR Gorbaczowa z ostrzeżeniem o zagrożeniu katastrofą czarnobylską, na żądanie żytomierskiego KGB, został wrzucony do karceru i przebywał w reżimie karcerowym przez ostatnie 9 miesięcy wyroku – bez pościeli, na skromnym gorącym posiłku raz na dwie doby. Pod koniec lipca 1986 roku jako chory i wycieńczony został etapowany na zesłanie do wsi Nowa Briań w rejonie zaigrajewskim w Buriacji. Zamieszkał w akademiku z sekretarzem organizacji komsomolskiej Kuźminem, który groził Mazurowi śmiercią. Komsomolec zadał Dmytrowi Mazurowi ciężki uraz czaszkowo-mózgowy, złamał nos. Po operacji i 10-dniowym leczeniu Mazura zwrócono do tego samego pokoju. Komsomolski aktywista wyciągnął go na balkon i groził zrzuceniem w dół. Jesienią 1986 roku Mazur uciekł z zesłania i przez 2 miesiące ukrywał się w rodzinnych stronach. Aresztowany w 1987 roku w Korosteszowie. Skazany na rok więzienia, który odbywał w Buriacji. Mazura przetrzymywano w oddziale dla chorych na gruźlicę. Po zakończeniu wyroku został etapowany do rejonu zaigrajewskiego w Buriacji. Nie miał ani pieniędzy, ani ubrań, ani mieszkania. Gruźlica postępowała. Mazur ponownie zdecydował się na ucieczkę. Aresztowano go w Mariupolu i ponownie skazano na rok łagrów. Umieszczono go w tym samym oddziale gruźliczym, a Mazur zachorował jeszcze na żółtaczkę zakaźną. We wrześniu 1988 roku świeżo zwolniony Wasyl Owsijenko w imieniu Ukraińskiego Komitetu Obrony Więźniów Politycznych wysłał ze Lwowa telegram do Gorbaczowa w obronie życia Mazura. Po tym Dmytra Mazura odizolowano od innych chorych, a 8 grudnia 1988 roku ułaskawiono. Powrócił do rodziców, których niedługo potem pochował. Dmytro Mazur wstąpił do Ukraińskiego Związku Helsińskiego oraz Ukraińskiej Partii Republikańskiej, a w 1997 roku – do Ludowego Ruchu Ukrainy. Zrehabilitowany w 1991 roku. Mieszkał w rodzinnej wsi, samotny, występował z artykułami publicystycznymi. Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z 18 listopada 2009 roku „za wybitny osobisty wkład w obronę idei narodowej, ustanowienie i rozwój Ukraińskiego niepodległego państwa oraz działalność polityczną i społeczną” Dmytro Mazur został odznaczony Orderem „Za Odwagę” I stopnia, a także dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy. 30 marca 2022 roku Dmytro Mazur zmarł w Hucie-Łohanowskiej. Pomnik na jego grobie wykonano i ustawiono dzięki wysiłkom mera Malina Ołeksandra Sytajły, przewodniczącego okręgu starościńskiego w Horyniu Stanisława Horuli oraz przedsiębiorcy Dmytra Bondarczuka. Na tylnej stronie pomnika znajdują się wersy z poezji Wasyla Stusa: Tak odchodzimy, jak cienie, i jak kłosy spod kosy w jednym łączymy lamenty swoje samotne głosy. Nowi bohaterowie wyrastają tam, gdzie szanują bohaterów przeszłości. Dzisiejszej młodzieży trudno uwierzyć, że za rozmowy o Hołodomorze 1933 roku, którego obecnie uczą w szkole, za swobodnie wyrażoną własną opinię, odmienną od oficjalnej, ludzi wtrącano do więzienia, łamano im życie. Ale prawda zwycięża. Ale zwycięża dzięki takim ludziom jak Dmytro Mazur i inni bohaterowie, którzy obronili tę prawdę ceną własnego życia. Jednak Moskwa znów napadła na nas, aby pogrążyć Ukrainę w mroku nieprawdy i obłudy. Musimy bronić prawa naszego narodu do wybierania swoich przywódców i określania, według jakich praw mamy żyć. Znowu, jak w 1921 roku, a i wcześniej, i później, giną nasi bohaterowie. Huta-Łohanowska to niewielka wieś. Ale na wiejskim cmentarzu pojawiły się już dwa groby bohaterów, którzy zginęli w obecnej wojnie przeciwko rosyjskim najeźdźcom. Syn kierowcy kijowskiej grupy, która przybyła na uroczystości do Bazaru, niedawno też zginął za wolność Ukrainy. Nowi bohaterowie wyrastają tam, gdzie szanują bohaterów przeszłości. W 2010 roku w mieście Bohusław w obwodzie kijowskim odbyło się uroczyste poświęcenie znaku pamięci, poświęconego uczestnikom Drugiego Pochodu Zimowego — Iwanowi Biłeckiemu i Owerkowi Bondarence, straconym w Bazarze. We wsi Juriwka w rejonie prymorskim obwodu zaporoskiego na budynku szkoły umieszczono tablicę informacyjną ku czci jeszcze jednego Bohatera Bazaru – Sawy Chrustiaka. Ludzie pielęgnują pamięć o swoich rodakach-bohaterach. Kraj irpieński w obwodzie kijowskim też może szczycić się swoim bohaterem. Nasz rodak ataman Orłyk (Fedir Artemenko) uratował od rozbicia grupę podolską ukraińskich kozaków, która brała udział w Drugim Pochodzie Zimowym. Pomógł kozakom grupy odeprzeć atak czerwonych i przeprowadził grupę leśnymi ścieżkami do granicy. Ale iść za granicę odmówił. Orłyk powiedział: „U siebie w kraju umrę z bronią w ręku”. On naprawdę oddał życie za wolność Ukrainy. Ja, pracując jako dyrektor Irpieńskiego Muzeum Historyczno-Krajoznawczego, poświęciłem atamanowi Orłykowi jedną z witryn ekspozycji. Po moim zwolnieniu naczelniczka wydziału kultury Jewhenija Antoniuk ze swoim zastępcą Witalijem Kowalenką wyrzucili tę witrynę wraz z innymi z ekspozycji i oświadczyli, że niszczyłem muzeum, a oto teraz ono się rozwija. Czyli uzupełniać muzeum materiałami o bohaterach, którzy walczyli przeciwko Rosji o wolność Ukrainy, – to niszczyć muzeum, a wyrzucać je – to rozwój? Więc kto u nas kieruje kulturą? I w czyim interesie pracuje władza Irpienia, która toleruje takie kierownictwo kultury? Myślę, że w wyborach mieszkańcy Irpienia dadzą należytą ocenę i władzy, i tym partiom, które taki pogrom muzeum aprobowały na głos lub milcząco.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr BURBAN, redaktor naczelny czasopisma „Ukraińska kultura” w latach 1986–1991. W rodzie Czornohuzów poetycki, pieśniarski pierwiastek jest w genach. Kozaccy przodkowie kochali i słowo, i pieśń, a ponadto – wolność i swobody. Ołeh Czornohuz, znany mistrz gatunku satyryczno-humorystycznego, stworzył szereg utworów (bez analogów w literaturze ukraińskiej), napisanych w swoisty, ironiczny, czasem sarkastyczny sposób. Lubił żartować „w biegu”. Wśród ludzi do dziś krążą podania o błyskotliwym humorze Czornohuzów. Ot, powiedzmy, na kijowskim targu besarabskim jakaś młoda kobieta, rozpoznawszy pisarza, zachęca: – Ołehu Fedorowyczu, niech pan kupi u mnie słoninę, takiej słoniny pan jeszcze nie jadł! Na co kupujący odpowiedział: – Oj, kobieto, ja już tyle tej słoniny przejadłem, że wstyd mi patrzeć świniom w oczy. Ukraińskiemu czytelnikowi przypadły do gustu utwory pisarza, których łączny nakład sięgnął miliona egzemplarzy. Syn Jarosław na swoje 60-lecie (urodził się 20 lipca 1963 roku w Winnicy) wydał trzytomowe „Wybrane poezje” na tysiąc z górą stron, ukazując prawdziwy poetycki Klondike, zwłaszcza w zapomnianym obecnie gatunku sonetu. „Odważył się pan na twórczy wyczyn, Jarosławie!” – zareagowała słynna Lina Kostenko, a słowo jej jest złota warte. Poetka, laureatka Nagrody im. Tarasa Szewczenki Lubow Hołota skonstatowała: „Korona sonetów Jarosława Czornohuza to wyższa matematyka poezji”. A wielki znawca literatury, akademik Mykoła Żułynski stwierdził: „Korona została stworzona rzeczywiście na bardzo wysokim poziomie artystycznym”. Twórczość Jarosława Czornohuza to duchowy dorobek naszych czasów, a jego poezje – Nie smuć brwi jasnych (romans ukraiński) Nie smuć brwi jasnych Ty, piękności czarowna. Za zimą chłodną Słońce promieniejąca idzie wiosna. Nie trwóż serca rany, Nie rozjątrzaj samotności. Jeszcze tęcza za mgłą Będzie kwiatem kwitnąć. Nie susz swego liczka – Gorzknieje tęsknota jak piołun. I do swego kozaczka Wesołe myśli ślij. On powróci znowu – Promienieje księżyc-róg! – Strzeż z konia podkowę – Twego szczęścia amulet! Nie smuć brwi jasnych Ty, piękności czarowna. Za zimą chłodną Słońce promieniejąca idzie wiosna. Jeszcze swoje rozwinie skrzydła, Łęg pościele wonny. I żarliwy Bóg Jaryło Weźmie was na swój ręcznik. 13.10.7526 r. (Od Trypilla) (13.12.2018 r.) A miłość kwitnie (pieśń) Dzień wiosny nowy leczy rany Łagodnieje niebo błękitne. A miłość wciąż kwitnie, nie więdnie, Dajże, droga, obejmę ciebie. Refren: Marzec daruje pierwiosnki, Rozlewa szczęście wokoło. Sercu jak, powiedz, nie płonąć Od ognia wiosennego żaru?! Ty wybacz mi za łzy gorzkie, Ja całuję ich drżący kryształ. Niech majowe czarowne burze Zmyją ból, i rozpacz, i smutek. Refren: Marzec daruje pierwiosnki, Rozlewa szczęście wokoło. dla najszerszego kręgu czytelników. Mówić zaś o poezji prozą – to beznadziejna i niewdzięczna sprawa. Można, i to częściowo, wyrazić swoje uczucia po przeczytaniu, po tej modlitwie duszy, która pragnie prawdy i współodczuwania. Dawno zauważono, że życie prawdziwego poety przebiega przez Golgotę cierpień, mąk, wątpliwości, porażek i nieczęstych zwycięstw. Wiersze Jarosława Czornohuza są szczere, nieprzeładowane poetyckimi upiększeniami, pozbawione słownych rebusów, słownego błazeństwa. Płyną jak pieśń, jakby mówiąc: jestem cały muzyką, cały w muzyce. Dlatego wiele wierszy poety zostało ułożonych do nut, jedna tylko „Siwizna” ma pięć wersji muzycznych. Do tekstów Czornohuza muzykę pisali O. Biłasz, W. Kyrejko, L. Neczyporuk oraz dziesiątki innych kompozytorów. Ponad 100 jego pieśni i recytacji poezji umieszczono na kanale internetowym w serwisie YouTube. Właściwie Jarosław sam jest muzykiem. Zdobył wykształcenie muzyczne, ukończył Instytut Sztuki Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, został solistą-bandurzystą Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia H. Majborody, zasłużonym artystą sztuki estradowej Ukrainy. O bandurze powiedział tak: „Życie bez ciebie – to dzień bez słońca”. Za koronę sonetów „Światło miłości” otrzymał Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką imienia M. Kociubynskiego, w nominacji „Za zbiór sonetów” w pierwszym tomie wspomnianego już trzytomnika „Wybrane poezje” – Ogólnoukraińską Nagrodę Literacką w dziedzinie tworzenia sonetów im. Jarosława Doroszenki Rady Miejskiej Iwano-Frankiwska. Jest on także laureatem Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Hryhorija Skoworody, w dziedzinie muzyki – laureatem nagrody „Za zachowanie sztuki kobzarskiej” imienia Mykoły Neczyporenki Żytomierskiej Obwodowej Administracji Państwowej. W tym roku, jako wykonawca estradowy, otrzymał Grand Prix, główną nagrodę festiwalu „Piesiennyj wernisaż-2024”, był zwycięzcą konkursu poetyckiego w nominacji „Osiągnięcie miłości” Zachodnioukraińskiego Związku Artystycznego. Jarosław Ołehowycz jest członkiem Narodowych Związków Pisarzy, Dziennikarzy, Kobzarzy, Stowarzyszenia Działaczy Estradowych Ukrainy, kawalerem Światowego Orderu „Kulturalna dyplomacja”. Nie występuję w roli przypadkowego świadka. Miałem szczęście często spotykać się z Jarosławem. Kiedy ukończył wydział dziennikarstwa Narodowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, ojciec Ołeh Fedorowycz poprosił mnie o objęcie „opieki” nad młodym i impulsywnym młodzieńcem. Co też zostało zrobione. W czasopiśmie „Ukraińska kultura”, któremu wtedy szefowałem, kierował działem bibliotek, muzeów i muzyki. Jego publikacje w czasopiśmie, a później w wielu innych wydawnictwach, zostały zauważone i przychylnie przyjęte przez czytelnika. Swoje utwory J. Czornohuz datuje według naszego pradawnego rachunku czasu – od Trypilla. Kocha ojcowską wieś na Winniczyźnie – Janiw, zabiega o stworzenie tam muzeum O. F. Czornohuza. Ponieważ na Ukrainie talenty rodzą się całymi stadami, to jak tu nie wspomnieć o trzecim ptaku z gniazda Czornohuzów – Jarynie, córce Jarosława. Niezwykle utalentowana osobowość! Widzimy ją w kilku wcieleniach – piechura morskiego i ratownika medycznego, zwiadowcy Sił Zbrojnych Ukrainy, uczestniczki wojny z raszyzmem, posiadaczki medali „Za służbę wojskową Ukrainie”, „Za uratowane życie”. Według wersji czasopisma „Focus” zajmuje 29. miejsce w setce najbardziej wpływowych kobiet Ukrainy. W niej przebił się potężny poetycki pęd Czornohuzów: w tym roku Jaryna Jarosławiwna została laureatką Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki za książkę poezji „[dasein: obrona obecności]”. Tak więc na firmamencie ukraińskiej literatury zajaśniało nowe jasne gwiazdozbiór – Triada Czornohuzów – ojca, syna i wnuczki.
Tłumaczenie maszynowe
Jakże serce, powiedz, ma nie płonąć Od ognia wiosennego pragnienia?! Spójrz, śmieją się bazie wierzbowe, Wiatr czułe pieszczoty niesie. Ty – moje życie, moja miłości, Ty dla mnie na tym świecie – wszystko. Refren: Marzec daruje pierwiosnki, Rozlewa szczęście wokoło. Jakże serce, powiedz, ma nie płonąć Od ognia wiosennego pragnienia?! *** Morskiej nimfy uroda promienista – Nie wiedział gdzie oczu swoich podziać, Gracyjnie na leżak położyła się ona – Rywalka bogini Afrodyty. Była na buzi troszeczkę smutna, A wygięcie szyi giętkością magnetyzowało... Spójrz na mnie, muzo czarowna, Ja nad tobą rozsypałbym kwiaty. Ale patrzyły oczy czułe w dal, Kołysały się tam zamarzone przystanie, Zasłoniła słońce chmurka, jak welon... Moja tylko pierś falami się wznosiła I brzeg pieściła, swój wylewała żal I cud-nóżki cicho całowała. 28-30 lipca 7517 r. (od Trypola) (2009 r.) m. Teodozja Geniusz dobroci A ja już wybaczyłem im wszystkim – Tym, którzy mnie słowami ukrzyżowali. Ich też kiedyś ukrzyżują, na śmiech, Za osądy wstrętne i niedoskonałe. I nie wybaczą – tak, jak i oni! Bo nie sądźcie – nie będziecie sądzeni! Znajdą się w objęciach Szatana – Zostaną wyrzutkami głupimi. A ja wybaczę. Bo u ciebie się uczę, Bo jakkolwiek ciężko byśmy się pokłócili. Ty zapominasz złe wszystko z jakiegoś powodu. I skąd bierzesz na to duchowe siły?! I my jeszcze silniej kochamy się znów – Mimo zniewag i zazdrosnych wszystkich gęb. Bo rządzi nami rzadka miłość – Jak ocean, jak Wszechświat ten – wielka. W nim królujesz, droga żono, – ty. Komu ja kłaniam się na kolanach. Oto kto naprawdę – geniusz dobroci, Ona w tobie – boska i nieśmiertelna! 15 października 7531 r. (Od Trypola) (2023 r.) Ukraińskie dzieci Ukraińskie dzieci, Wasze śmierci Rwą duszę. Przeklęci Moskale, Bezduszni nieludzie, zetrzeć Ja by was chciał z powierzchni ziemi. O nasze heroiczne wojsko, Uderz w nich ogniem strasznym, Żeby męczył się upiór kremlowski, Rozwarło się piekło całe pod nim. Żeby on wołał nieludzkim krzykiem, I śmierci wybłagać nie mógł. A Szatan w szaleństwie dzikim Tortur zadał mu strasznych. I żeby zdychał tak powoli Dni tyle, ile trwa wojna. A Ukraina wolna, silna Znów zakwitła, jak ta wiosna! 11 marca 7529 r. (Od Trypola) (2022 r.) Marsz piechoty morskiej Helikopter wzniósł się, niczym sokół, A obok i rozpoznawczy dron. Już naprowadzają tam armaty chłopcy – Więcej nie bierzemy kacapów do niewoli. Płonie ziemia u raszystów pod nogami, Piechota morska wyruszyła w bój. Śpiewa wiatr im żwawe gamy I słońce świeci w dali błękitnej. Refren: Opaleni orły i orlice, szybują, jak błyskawice, w dół. Od strachu drży bladolicy Moskal – gwałciciel-gardłorez. Na morze spójrz, rakietami celuje Desantowy okręt nasz orków znów. Wrogią flotę, jej bandyckie watahy – Płoną i paczkami idą na dno. I flaga nasza – na wyspie Wężowej, I Most Krymski zbombardowany dymi. Wszystko będzie, bracia i siostry, Ukraina – Donbaski kraj i Krym odbijemy my. Refren: A Siłom Zbrojnym naszym chwała, Niech żyje ona w wiekach. A Moskiewskie złe państwo Niech rozsypie się w proch! 20 maja 7530 r. (Od Trypola) (2022 r.) Propozycja dla prezydenta Ukrainy i SZU Rakietami uderzcie w Moskwę, Niech rozlecą się cholerne kuranty. Ścianę kremlowską – całą we krwi ludzkiej – Głowicami wy staranujcie. Niech na kawałki rozbije mauzoleum, Gdzie proch potworny upiora strasznego... Do władzy on przywiódł pomiot zły, Co diabła wszystko szanuje, niczym Boga. Uderzcie tak, żeby aż zadrżała ziemia, Niech Moskale uciekają, jak nawiedzeni. Żeby całą Moskowię dogoniła śmierć – Kosiła złych, zostawiła błogosławionych. Tylko miejsce straceń – Putinowi zostawcie, Miedwiediewa wiążcie do Car-armaty. Jak SZU srać się potrafią dać – Dowie się mokszański niech niedźwiedź. Niech przed śmiercią narobi w spodnie, Jak to właściwe orkowej hołocie. I całe straszne stado szatana Na wieki utonie w zgniłym bagnie*. 8 lipca 7530 r. (Od Trypola) (2022 r.) _________ *Moskwa — bagienne miejsce. Z trzytomnika Jarosława Czornohuza “Wybrane poezje” (Kijów, “Ukraiński priorytet”, 2023)
Tłumaczenie maszynowe
Jewhenija JURCZENKO Przeczytałam nową książkę znanego ukraińskiego pisarza, poety, redaktora i wydawcy Mychajła Żajworona. „We wszystkie dzwony” – tak wymowny tytuł nosi doskonałe wydanie literacko-artystyczne, które niedawno ukazało się drukiem w Kijowie. Około roku minęło od pojawienia się na świecie literacko-inkluzywnego dwutomnika Mychajła Żajworona „Czarnobylski węzeł: rozpad atomu”, t. 1, oraz „Czarnobylski węzeł: rozpad imperium”, t. 2, wydanego przez Fundację Książki Ukraińskiej na Węgrzech „UNABOOK” w ramach Międzynarodowego projektu „Feel Europe po ukraińsku”. I znów radość dla wnikliwego czytelnika, któremu nie jest obojętne wykwintne poetyckie Słowo. Mychajło Żajworon jest także autorem tomików poezji „Wszystko na świecie – od Miłości” (2006), „Via Dolorosa” (2017), „Biała księga proroctw” (2019), „Gniazdo wysokości” (2021), powieści „Bumerang grzechu” (2013), opowiadania „Jeden z siedmiu cudów” (2002), zbioru „Energetyczna Mekka Ukrainy” (2002), podręczników „Władza słowa” (2004), „Formuła sukcesu” (2009), „Według wiary będzie wam” (2012), „Quo vadis?” (2019) oraz innych książek. Ponadto opracował dwujęzyczny almanach ukraińskiej poezji oporu „Poetycka wArta” (Budapeszt, 2024). Laureat szeregu międzynarodowych i ogólnoukraińskich nagród literackich oraz wyróżnień, w szczególności nagrody imienia Iwana Ohijenki w nominacji „Literatura” (2021). Zauważę, że pisarz w czasie pełnoskalowych działań wojennych ani na dzień nie wyjechał z Ukrainy, a poezja tego okresu jest odzwierciedleniem przeżytego i przemyślanego bólu za Ojczyznę, poległych wojowników i niewinnie zabitych. To emocjonalny zator przeżyć poety i obnażony nerw współczesnego społeczeństwa, pulsujący ból naszych czasów. To zapisane na stronach książki Słowo, adresowane do współczesnych i przyszłych pokoleń, nie pozostawi czytelnika obojętnym. Do zbioru weszły wiersze napisane w czasie wojny i o wojnie, taką jaką jest naprawdę. Z blokadowymi miastami, „wilczym wyciem syren”, ostrym bólem niewinnych ludzkich ofiar. Poezja odzwierciedla całą gamę dzisiejszych przeżyć i cierpień Ukraińców, u których „każdy poranek jak bitwa” i „każdy oddech jak spowiedź”. Wbrew czasowi powstania i tematyce przeważającej większości wierszy, jest to poezja najwyższej próby, filigranowa koronka metafor, które odzywają się w sercach czytelników i skłaniają do refleksji, twórczości i współtwórczości. Niektóre teksty z tej książki stały się już pieśniami, gdyż poezja Mychajła Żajworona jest melodyjna: autor dba o czystość języka, nie zniekształcając rodzimej ukraińskiej leksyki. Jego poezja to wykwintna liryka filozoficzna. Niezależnie od tego, o czym pisze Poeta – o wojnie, życiu, miłości, przyrodzie – mistrzowsko wyrysowuje fabułę, filigranowo szlifuje każdy wers, jak szlifuje się drogocenne kamienie, i dodaje mu szczególnego metaforycznego obramowania. Właściwie jest to wysokoartystyczny poetycki kronikarz naszej teraźniejszości: Zapłakane słońce wstaje nad Azowem, I brązowe niebo huczy niczym dzwon. I duszę wyjmuje bez żadnego słowa Zwęglone miasto całkowitych ruin. To Słowo – dla najbardziej wymagających koneserów współczesnej poezji, i nie tylko dla literackich smakoszy, ale także dla szerokiej publiczności czytelniczej. Kto choć raz usłyszał lub przeczytał poezję Mychajła Żajworona, będzie do niej wracał raz za razem jak do uzdrawiającego źródła inspiracji, refleksji, duchowego uzdrowienia. Czytelnik znajdzie tu wersy, które wzmacniają wiarę w siebie, w swój naród, poczuje życiową konieczność walki o swoją wolność i wolę narodu. Wypływam ze źródeł, z głębi czasowych, Nie zatrzymując biegu wiekowego marzenia. Być z Bogiem „na ty”, z wrogami „na wy” – Aż po kręgach echo ze Świętej Zofii. Poezja Mychajła Żajworona – to wyborny przykład wierszowania sylabotonicznego. Poeta pisze profesjonalnie, bez błędów i zakłóceń rytmów i rymów, unika nadmiernej ilości dialektyzmów. Prawdopodobnie właśnie dlatego jest jednym z najczęściej cytowanych ukraińskich poetów w podręczniku „Język ukraiński” dla klasy 11 / N. B. Hołub, O. M. Horoszkina, W. I. Nowosiolowa. – K.: „Pedahohiczna dumka”, 2019 / obok nazwisk Olesia Honczara, Dmytra Pawłyczki, Wasyla Szklara, My
Myrosława Docyncia, Hanny Czubacz, Liny Kostenko i innych. Książka „U wsi dzwoły” („We wszystkie dzwony”) jest wypełniona patriotyczną poezją, bez zbędnego patosu, dydaktyzmu i imperatywności, jest ona ukraińska w duchu, gdzie słowom ciasno, a myślom przestronnie, charakteryzuje ją niepowtarzalny styl, spójność tekstu i gęsta obrazowość. Lecz lud mój zmartwychwstał na krzyżach rozstajów, I czerwoną kalinę podniósł do zenitu. I nie wie jeszcze świat zagoniony cały, Że wstaje z ruin pierwsza armia świata. Twórczość Mychajła Żajworona nie jest pozbawiona motywów biblijnych, obecności boskiego pierwiastka we wszystkim, co żywe. Jest on przede wszystkim poetą-filozofem, którego poezja skłania się ku naturafilozofii w harmonijnej jedności z metafizyką bytu, zbudowaną na całości natury, fundamentalnych zasadach rzeczywistości i poznania, relacjach człowieka i świata: Mój brzeg tutaj… I słońca pektorał. I wygięcie horyzontu, niczym podkowa. Żółkną liście gdzieniegdzie, niestety, – Lecz to tylko preludium do Słowa. Poeta czuje teraźniejszość, jego dusza, „odłamkami rozdarta”, boli bólem Ukrainy, jękiem Ziemi, bo wojna niesie ze sobą także klęski technogenne, zraniony ekosystem, a nie tylko totalną zagładę miast i wsi. I pisarz jako świadek rejestruje to dostępnymi mu środkami, bezpośrednio lub pośrednio przez słowa-obrazy, personifikację, metaforyzację przedmiotów i zjawisk, aliterację, gdzie nawet kamień, jak i człowiek, odczuwa ten ból od wojny: I każdy kamień z bólu krzyczy, Sama dusza odłamkami rozdarta. …Blokowane miasto czeka na swoich mężczyzn, I patrzy w celownik łzy planeta. W książce „U wsi dzwoły” znajdą się wiersze-dedykacje pamięci Bohatera Ukrainy, wojskowego ZSU Ołeksandra Macijewskiego, którego bezbronnego Rosjanie rozstrzelali po słowach „Sława Ukrainie!”, a także utalentowanym artystom Anatolijowi Żurawskiemu (pisarz), Mykole Maksymence (narodowy artysta Ukrainy), Wasylowi Feszczence (rzeźbiarz, narodowy artysta Ukrainy). Jest tu też wiersz do syna Maksyma, który mieszkał w Mariupolu, a kiedy znalazł się w okupacji, tracąc kontakt z bliskimi, ledwo stamtąd uciekł: Powiedz chociaż słowo! Przez dal się odezwij! Milczy telefon, zrywając nerwy. Płonie Mariupol i topi się wysokość, Którą rozłupali, lecz nie starli! Wśród tłumu postaci literackich książki „U wsi dzwoły” często spotykamy samego autora w postaci ptaka, orzecha, kropli, rzeki. Poezja Mychajła Żajworona jest ciekawa swoją niebanalnością przedstawienia czytelnikowi bohatera literackiego poprzez jeden z kluczowych zabiegów poetyckiego słowotwórstwa – metaforę. Jesień pisze za oknem swój obraz, więc: Stoją drzewa, zmokłe wszystkie do nitki, Otulone mgłami w adamaszek. I ja, niczym kropla, nie wiadomo skąd Nie spadam, – o, Boże! – lecę. W naszej niepokojącej rzeczywistości i szybko płynącej czasoprzestrzeni autor niemało uwagi poświęca kategoriom czasu, symbolom rodu, rodziny, Ojczyzny. Przeważają archetypy drogi, rzeki, domu. I mimo wszystko nie odchodzi od swojego przekonania o antropocentryzmie, miłocentryzmie, który jest właściwy jego pisarstwu jeszcze od czasów pierwszego zbioru poezji „Use na switi – wid Lubowi” („Wszystko na świecie – z Miłości”) (2006): Odkrywam siebie najtajniejszym kodem miłości, Gdzie moja świątynia i mój Bóg, dla którego nikt nie jest obcy. Książka „U wsi dzwoły” kompozycyjnie składa się z dwóch rozdziałów – „Miż bezsonniam i snamy” („Między bezsennością a snami”) oraz „Na rozdorizzi dwoch switiw” („Na rozdrożu dwóch światów”), co bez wątpienia jest uzasadnione tematyką poezji. W pierwszym rozdziale przeważa poezja obywatelska, patriotyczna, filozoficzna. W drugim rozdziale przeplata się filozofia życia i miłości. Miłości jako podstawy, jako źródła natchnienia i pragnienia życia, walki dla światła i dobra. Miłość w tej poezji jest i ofiarna, i uzdrawiająca, wiersze Mychajła Żajworona nie są podobne do liryki intymnej innych poetów, to unikalne zjawisko w ukraińskiej literaturze: Twojego serca pętla – na haczyku wiosny Gdzieś zahacza już o kraje horyzontu. Żebym mógł swoje makramy dopleść, Ze swoich zamieci ja nici rozpuszczam. Nie jest obca tej poezji i namiętność, ależ jak mistrzowsko napisane! Przykłady tej liryki można interpretować różnie, ale dotykają one najdelikatniejszych strun ludzkiej duszy. Autor wierzy w los, jest przekonany, że on nigdy nie przechodzi obok, i pisze tak przekonująco, że wierzy i czytelnik: Obok przechodzą i ludzie, i czas. Los – nigdy! Takich życiodajnych cytatów, swoistych aforyzmów, mądrych życiowych powiedzeń jest wiele w moich notatkach na marginesach książki „U wsi dzwoły”. Mam nadzieję, że pozostaną one także na marginesach czasu, a nie tylko na papierze. Myślę, że nitkami metaforycznych makram Słowo pisarza będzie wplecione nie tylko w ukraińską, ale i w światową literaturę, a ukraińskie dzwony będą usłyszane. Ich głośne echo pokona granice i mury, a Świat stanie się lepszy. A obecnie, póki „patrzy w celownik łzy planeta”, poezja Mychajła Żajworona pomaga odnowić wewnętrzne zasoby duchowe, skłania do refleksji, daruje prawdziwą przyjemność i czytelnicze katharsis, rozgrzewa i napełnia duszę światłem. artystom, wykonanie i instalacja monumentu, materiały budowlane oraz działalność oświatowa. „Współczesna narodowa rosyjsko-ukraińska wojna o niepodległość Ukrainy ma nie tylko zbrojny wymiar walki przeciwko okupacji ukraińskich ziem, o przywrócenie prawowitych ukraińskich granic. To także wojna o samo przetrwanie ukraińskiej państwowości, ukraińskiego narodu. To wojna o ukraińską tożsamość – o naszą historię, pamięć narodową, język, kulturę. Ukraińskie zwycięstwo w tej wojnie – to przeprowadzenie granicy z rosyjskim imperializmem w świadomości każdego Ukraińca. Droga upamiętnienia wybitnych Ukraińców – to droga do Ukraińskiego zwycięstwa w „wojnie pamięci”, którą przez wieki prowadzą Moskale przeciwko narodowi ukraińskiemu, narzucając zbrodnicze idee „ruskiego miru” o „jednym narodzie”, rzekomej sztuczności ukraińskiej państwowości i braku Ukraińców jako odrębnego narodu. Dlatego oświatowy projekt społeczny wydawnictwa kulturoznawczego „Ridnyj kraj. Hazeta Hadiackoho zemstwa” dotyczący ogólnoukraińskiej Narodowej zbiórki funduszy na postawienie pomnika Ołenie Pcziłce w mieście Hadziacz w obwodzie połtawskim jest takim, który zasługuje na uwagę i wszechstronne wsparcie”, – zauważył przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Połtawskie biuro UINP (na podstawie materiałów ze stron Instytutu Pamięci Narodowej oraz wydawnictwa „Ridnyj kraj. Hazeta Hadiackoho zemstwa”)
Tłumaczenie maszynowe
Olha Drahomanowa-Kosacz wydawała czasopisma i gazety w języku ukraińskim, którego Imperium Rosyjskie zakazywało. Własnym kosztem drukowała prasę w latach Ukraińskiej Republiki Ludowej, kiedy państwowość i świadomość narodowa były bardzo kruche. To projekt nie tylko upamiętnienia, ale także stworzenia żywej przestrzeni, w której postać Ołeny Pcziłki wyłoni się spoza stereotypów komunistycznej propagandy i stanie się ośrodkiem formowania wspólnot – zaznaczają inicjatorzy projektu. Oświeceniowy projekt zbiórki funduszy ma na celu uhonorowanie wkładu Ołeny Pcziłki w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego. Ten projekt jest o naszej świadomości narodowej, o dojrzałości i o wyborze. Pamiętacie, jak na początku pełnoskalowej inwazji dokonaliśmy świadomego wyboru na rzecz państwa ukraińskiego? I wtedy zwyciężyliśmy. Teraz nadszedł czas, aby dokonać kolejnego wyboru: wziąć pełną odpowiedzialność, pracować wytrwale, oddawać czas, siły, zasoby, aby zachować swój kraj i swoją kulturę. Polityka redakcyjna od Ołeny Pcziłki to prawdziwa broń. To tarcza, która chroni samo nasze istnienie i miecz, który niszczy mity polityki kolonialnej, narzuconej przez Rosję – czytamy w odezwie redakcji wydania Rridnyj kraj. Hazeta Hadjac'koho zemstwa. Projekt zainicjowała redakcja medium Rridnyj kraj. Hazeta Hadjac'koho zemstwa, którą swego czasu redagowała Ołena Pcziłka, przy wsparciu wydziału kultury i turystyki Rady Miejskiej w Hadziaczu w obwodzie połtawskim. Pierwszymi, którzy dokonali wpłat, byli obrońcy Ukrainy przed Rosjanami – żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy. Niestety, w Hadziaczu, gdzie urodziła się Ołena Pcziłka, do tej pory nie ma pomnika na jej cześć. Postawić pomnik planują obok budynku redakcji, w którym pracowała pisarka i publicystka. Zbiórka na 2,5 miliona hrywien potrwa 100 dni. W tym czasie media-inicjatorzy będą publikować podcasty, wideo oraz artykuły, aby podkreślić znaczenie twórczego dziedzictwa Ołeny Pcziłki. Zebrane środki zostaną wydane na stworzenie koncepcji rzeźby, konkurs szkiców, go
Tłumaczenie maszynowe
16–17 listopada w Kijowie odbył się X Ogólnoukraiński festiwal-konkurs zespołów ludowego śpiewu chóralnego imienia Porfyrija Demuckiego, jedno z najjaśniejszych wydarzeń muzycznych roku. Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów. 16 listopada w sali Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy imienia Hryhorija Weriowki osiągnięcia twórcze demonstrowały zespoły chóralne z różnych zakątków Ukrainy, które oceniało szanowne jury. W jego składzie: Jurij Kuracz, dyrektor generalny – kierownik artystyczny Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy; Natalja Petij-Potapczuk, dyrektorka – kierowniczka artystyczna i główna dyrygentka Zasłużonego Akademickiego Zakarpackiego Chóru Ludowego; Ihor Kuryliw, artysta ludowy Ukrainy, dyrektor-zarządca Narodowego Zasłużonego Akademickiego Ukraińskiego Chóru Ludowego Ukrainy im. H. Weriowki; Hanna Karas, profesorka Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka, doktorka nauk o sztuce oraz inni szanowni przedstawiciele ukraińskiej kultury. „Miałam wielki zaszczyt pracować w składzie jury X Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu zespołów ludowego śpiewu chóralnego imienia Porfyrija Demuckiego obok wiodących mistrzów sztuki chóralnej – powiedziała Hanna Karas. – Raduje serce myśl o tym, że mimo wojny i trudności, śpiew chóralny żyje dzięki entuzjazmowi amatorów i dyrygentów. Wielka wdzięczność dla przewodniczącego Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego Petra Andrijczuka za organizację festiwalu-konkursu, za zaproszenie, za radość spotkania z kolegami i mistrzami sztuki chóralnej, za wspaniałą okazję, by jeszcze raz przekonać się, że ukraińska pieśń ludowa to nasz prawdziwy skarb, a sztuka śpiewu chóralnego ma przyszłość”. Nagradzanie zwycięzców X Ogólnoukraińskiego festiwalu-konkursu odbywało się 17 listopada w Narodowej Filharmonii Ukrainy w Sali Kolumnowej im. M. W. Łysenki. W przeddzień wydarzenia w Kijowie wydarzyła się głośna noc wrogich nalotów i totalnych alarmów. Jednak rano, gdy tylko słońce wzeszło nad górą Włodzimierza, nikt z uczestników i organizatorów nie wątpił – pieśni nie da się zatrzymać! Równo o 10:00 na scenę weszła ekipa szanownego jury, wyszła prowadząca Switłana Korećka – i rozpoczęła się uroczysta, jasna ceremonia nagradzania zwycięzców. Wstępnym akordem gali koncertowej stała się pieśń w wykonaniu zasłużonego chóru ludowego „Darnyczanka”, którym od ponad 30 lat kieruje P. O. Andrijczuk. Zabrzmiała pieśń „Jednajmy się, droga rodzino” (muz. W. Hazinskyj, sł. M. Kameniuk). „Darnyczanka” – zdobywczyni Grand Prix festiwalu w 2004 r., pierwszego, już historycznego. Teraz wykonanie stało się potężnym nastrojem do prawdziwego jednoczenia ukraińskiej rodziny w wielkim święcie pieśni. „Kto śpiewa, ten jest szczęśliwy”, – mawiał wybitny ukraiński dyrygent Porfyrij Demucki. „Dopóki Ukraina śpiewa pieśń ludową, nie da się jej pokonać”, – brzmiało jak motto każdego występu zespołów, które przyjechały z Kijowszczyzny, Tarnopolszczyzny, Siczosławszczyzny, Odeszczyzny, Mikołajowszczyzny, Połtawszczyzny, Żytomierszczyzny, Winnicczyzny, Kropywnycczyzny. Mimo niebezpiecznej nocy i ostrzałów Kijowa, chóry w ten niedzielny poranek brzmiały podniośle, jak czyste śpiewy Boskiej Liturgii. Za co należy im się wdzięczność i cześć. Wszystkie zespoły otrzymały dyplomy. Jury pracowało uczciwie i obiektywnie. Wchodząc na scenę po odbiór nagrody, członkowie jury podkreślali, że X konkurs zespołów ludowego śpiewu chóralnego to raczej festiwal, na którym przeważała nie rywalizacja, a jedność w pieśni, radość z podzielenia się nowym dorobkiem twórczym. Organizatorem i inspiratorem konkursu-festiwalu niezmiennie od wielu lat jest Petro Ołeksandrowycz Andrijczuk, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, kierownik artystyczny i dyrygent Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „Darnyczanka”. Dla Petra Ołeksandrowycza ukraińska pieśń ludowa to wszechświat. A centrum wszechświata – Borszczów na Tarnopolszczyźnie, „stamtąd wszystkie moje południki”. I źródła jego miłości do pieśni – z Borszczowa, miasta, które wyhodowało unikalną „borszczowską koszulę” i zrodziło niemało utalentowanych świadomych ludzi, którzy zawsze pragnęli sztuki, umieli podniośle się modlić i natchnienie śpiewać. Struktura świata pieśni, która na zawsze zniewoliła serce muzyka Andrijczuka, – z ulicy Miodowej. I jego zapał, pragnienie służenia wspólnocie i Ukrainie – również z życiodajnego źródła, które do dziś bije spod ziemi na ojcowskim obejściu. Tutaj też źródła towarzystwa „Proświta”, założonego jeszcze w 1891 roku. Do początku I wojny światowej tutaj, w Domu Ludowym, bywał ze spektaklami teatr „Ruska Besida” Łesia Kurbasa. Przyjeżdżał Iwan Franko, który odpoczywał w sąsiedniej wsi Rudki. W lipcu 1919 r. tutaj był sztab rządu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Ta wiedza o rodzinnym miasteczku stała się dla Petra Ołeksandrowycza karbami na sercu. Więc zawsze jest z nim jako natchnienie, by pomnażać wszechświat kultury. Nie męczy się powtarzaniem, że ukraińska wspólnota muzyczna zawsze była na przedzie, była oświecicielem, budzicielem i przewodnikiem ukraińskich idei. I dzisiaj, w najtrudniejszym dla ukraińskiej historii czasie, ta strona koniecznie będzie osobna w podręcznikach historii. Bo kultura – zawsze jest na czasie. I w czasie wojny też. „Będziemy pisać: „2022 – 20…”. Chce się, żeby druga data była jak najbliższa. Muzycy oddają się dzisiaj w pełni, zarówno na scenie, jak i na froncie, gdzie rozstrzygają się losy Ukrainy krwią. Oni są na tyłach, w szpitalach, centrach rehabilitacyjnych, oni są w centrach dla przesiedleńców i na zbiórkach pieniędzy, bo każdy koncert dzisiaj – jest charytatywny, – podkreśla Petro Ołeksandrowycz. – I jak nie zachwycać się artystami, którzy przyjechali na festiwal z tych stron, gdzie codziennie słychać wybuchy, – Sumszczyzny, Odeszczyzny, Dniepropetrowszczyzny, Mikołajowszczyzny. Gdzie pracują koledże, chóry, funkcjonują szkoły muzyczne, pisane są pieśni, przeprowadzane są konkursy. Cała artystyczna Ukraina dzisiaj oddaje się w pełni, pracując na Zwycięstwo”. Na gali koncertowej rozumiesz, że ludzie chcą śpiewać. Że na... Jury festiwalu-konkursu podczas ceremonii nagradzania
Chór imienia Ołeksija Juzefowycza, m. Biała Cerkiew (obwód kijowski). Kierowniczka Alina Hodza. II miejsce – Ludowy amatorski chór pracowników medycznych „Hałyczyna” Czortkowskiego Centrum Kultury i Sztuki im. Kateryny Rubczakowej (obwód tarnopolski). Kierownik Iwan Kikys. Ludowy amatorski chór „Czerwona kałyna” im. Wołodymyra Denysenka Centrum Kultury i Sztuki Rady Miejskiej w Boryspolu (obwód kijowski). Kierowniczka Wiktorija Sawczenko. III miejsce – Ludowy amatorski zespół chóralny „Barwy Ukrainy” Centrum Kultury i Sztuki Rady Miejskiej w Boryspolu (obwód kijowski). Kierowniczka Jewhenija Burczak. Ludowy amatorski zespół chóralny „Śpiwucze Polissia” im. Mariana Hysiaka, wieś Hawryliwka, rejon buczański (obwód kijowski). Kierownik Wołodymyr Hajdyczuk. Ludowy amatorski chór „Kałyna” placówki kultury Centralnego Sokołowskiego Wiejskiego Domu Kultury Rady Wiejskiej w Sokołowem (obwód kirowohradzki). Kierownik Hryhorij Palij. Chóry jednorodne. I miejsce – Grupa żeńska ludowego zespołu chóralnego „Zorianycia” Mikołajowskiego Miejskiego Pałacu Kultury „Mołodisznyj” (obwód mikołajowski). Kierowniczka Wiktorija Maksymczuk. Na podstawie repertuaru pieśni, które zabrzmiały na X konkursie-festiwalu, można obronić pracę doktorską. Można stworzyć unikatowy zbiór pieśni ludowych. Można nagrać i transmitować te nagrania codziennie dla podniesienia na duchu. Ale nawet wysłuchawszy tych pieśni tylko raz, ładujesz się taką energią, radością, dumą ze swojego utalentowanego kraju, tak bardzo wzbogacasz się czarem melodii i sensów, że będą one brzmiały w tobie jeszcze długo, długo. A póki słuchasz, widzisz przed sobą mapę Ukrainy z jej przedziwną urodą, bogactwem krajobrazów, koronką rzek, równin i szczytów. Są tu i miłe historie z westchnieniami-zalotami, i zapowiedziane prawdy-wskazówki. W pieśniach ludowych jest uporządkowany świat ukraińskiego bytu. I wysokie dążenia do wolności. I rycerska odwaga w walce o wolność. I siła oraz zapał, z jakimi szli do boju o ojczystą ziemię zaporoscy kozacy. Tak jak idą teraz nowocześni bohaterowie. Bo „nasza sława nie moskalem pisana”. Wielu chórzystów, muzyków z różnych zespołów dzisiaj walczy w szeregach Sił Zbrojnych Ukrainy, wielu zginęło w walkach. Równo dwa lata temu zginął w wojnie rosyjsko-ukraińskiej solista chóru „Darnyczanka”, żołnierz Ołeksandr Czornyj. Pamięć jego oraz wszystkich poległych Bohaterów uczczono minutą ciszy. Po każdym występie wzmacniało się przekonanie, że konkurs-festiwal chóralny to ludowa pieśń idąca do Najwyższego jak modlitwa. Że piękno wielogłosowości i różnorodność aranżacji są niewyczerpane, jak nasze pieśniarskie skarby. I na głównym festiwalu-konkursie Ukrainy te skarby i talenty ludowego śpiewu zostały zaprezentowane na najwyższym poziomie wykonawczym. Grand Prix konkursu-festiwalu otrzymał Ukraiński chór ludowy „Czerwona kałyna” Dniepropetrowskiego zawodowego kolegium artystyczno-plastycznego kultury (obwód dniepropetrowski). Kierownik Pawło Rozdajbida. I miejsce wśród dużych chórów mieszanych (od 25 osób) zajęła Grupa chóralna ludowego zespołu pieśni i tańca „Kołos” Narodowego Uniwersytetu Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem (m. Kijów). Kierownicy Taras Kusznir, Jurij Karnauch. II miejsce – Grupa chóralna zasłużonego amatorskiego zespołu pieśni i tańca Ukrainy „Ltawa” im. Wałentyna Miszczenki Połtawskiego Centrum Kultury i Wypoczynku (obwód połtawski). Kierownik Ołeksij Ruban, chórmistrzyni Zinaida Pedan. Ludowy amatorski chór „Winok Podilla” im. Witalija Iżewskiego placówki kultury „Centrum kultury, sztuki i wychowania estetycznego Rady Miejskiej w Ilińcach” (obwód winnicki). Kierownik Hennadij Serhiejew. Chór ludowy „Jawir” spółki akcyjnej „Kijowski kombinat kartonowo-papierniczy”, m. Obuchów (obwód kijowski). Kierowniczka Tetiana Bohdanowycz. III miejsce – Ludowy amatorski zespół chóralny „Rozkopanczanoczka” Bohusławskiego Domu Kultury (obwód kijowski). Kierownik Ołeksij Mychajłow. I miejsce wśród małych chórów mieszanych (12-24 osób). Grupa chóralna ludowego amatorskiego zespołu pieśni i tańca „Krynyczeńka” Andruszowskiego Miejskiego Domu Kultury (obwód żytomierski). Kierownik Iwan Krasowśkyj. Chór ludowy „Czerwona kałyna” Pałacu Kultury wydziału kultury Rady Miejskiej w Czornomorsku (obwód odeski). Kierowniczka Jana Naumowa. Zdobywczyni Grand Prix festiwalu-konkursu w 2004 r. – niezrównana „Darnyczanka”. Fotografia na pamiątkę z koncertu galowego w Narodowej Filharmonii Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...nego śpiewu imienia P. Demuckiego nie powinien się przerywać. Aby żyć, trzeba śpiewać. Bo pieśń ludowa ma magiczną siłę, która działa na wroga jak broń masowego rażenia. A dla nas, Ukraińców, pieśń to siła i prawda życia. W pieśni ludowej jest wszystko! Oto obraz z tonią białych lilii, po których „Płynie czółno”, a nad rzeką „Spod góry mgła się kładzie” (w zapisie P. Demuckiego). A dalej śniegi się kłębią i już brzmi kosmogoniczna kolęda „Ach, jak to było od wieków”. „I skrzypią nowe furteczki” (opr. P. Demuckiego), i „Stoi góra”, i „Nad stawem gąska..”, „Zaszumiej, Dnieprze”, „Hej w lesie, w lesie”, „Kiedy byłam mała” (opr. A. Awdijewskiego). I „Ach, zaorzę niwkę” (kocham ją w wykonaniu niezapomnianej Niny Matwijenko), „Siwy koniu” (opr. Leopolda Jaszczenki), bo jakżeż kozackiemu rodowi bez wiernego towarzysza! „Hej, sokoły”, „Czyja to biała chata” (opr. P. Demuckiego), „Czarnomorzec”, „Ach, tam za urwiskiem” (muz. I. Słoty), „Płacz mewy”, „Wierzbowa deszczułka”, „Na jordańskiej rzece” (opr. K. Stećenki), „A jeszcze słońce nie zaszło”, „Ach, gdyby ten wieczór”, „Sik ziemi”. Wiele pieśni w repertuarze chórów opowiada o matce: „Wygląda syna matka”, „Miły bracie, strzeż matki”, „Czy ty, matko, słyszałaś” (opr. P. Demuckiego). „Na ogrodzie wierzba obfita” (zapisana przez P. Demuckiego), „Zaporoska Sicz”, „Ach, rodzie, nasz piękny”, „Nie stój, dębie, nie szumiej”, „Banduryście, sokole siwy”, „Przez szerokie pole” (dawny ukraiński kant XVI wieku), „Testament” (sł. T. Szewczenki). Organizatorzy X konkursu-festiwalu: Narodowa Ogólnoukraińska Muzyczna Spółdzielnia, Narodowy zasłużony akademicki ukraiński chór ludowy Ukrainy im. Hryhorija Werowki, Stowarzyszenie NWMS „Ogólnoukraińskie Chóralne Towarzystwo im. Mykoły Leontowycza”. Pod patronatem Ministerstwa Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy, Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. We współpracy z Narodową Filharmonią Ukrainy. Sponsorem informacyjnym jest tygodnik OTT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Słowo Proświty”. Kraju, w którym pieśni stają się aniołami stróżami, nie da się pokonać. Ludzie kraju, którzy podczas wojny tworzą potężną fiestę pieśni, to prawdziwi rycerze ducha i twórcy. A kto tworzy, jest wieczny. Ziemia nasza miła, mówią nasze pieśni. Nie chcemy patrzeć, jak na nią spadają rakiety, mówią nasze pieśni. Świetlana nasza doli, zasiej szczęściem i miłością, modlą się nasze pieśni ludowe z wiarą, że tak się stanie. Każda zwrotka naszego pieśniowego skarbu jest dziś dla drogich obrońców i obrończyń, którzy trzymają niebo i ziemię, dopóki brzmi pieśń. Dziękujemy niezmordowanemu i bezgranicznie utalentowanemu Petrowi Ołeksandrowiczowi Andrijczukowi, przewodniczącemu Narodowej Ogólnoukraińskiej Muzycznej Spółdzielni, który pielęgnuje Festiwal jak najtroskliwszy gospodarz Pieśniowego Sadu Ukrainy. Dziesiąty ogólnoukraiński festiwal-konkurs zespołów ludowego śpiewu chóralnego im. Porfirija Demuckiego zakończył się najwyższymi ocenami, najszczerszymi emocjami, błyskotliwymi występami i szczerym pragnieniem życia, tworzenia i zwyciężania. Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy, dzięki którym żyją nasze pieśni i my wraz z nimi.
ziemia, ogień, powietrze, eter), czasu, przestrzeni, głosu, słowa, pamięci, człowieka. Ostatnia jest nieruchomą ruchliwością (drzewo w rośnięciu) i ruchomą nieruchomością (życie jako czumakowanie) i jest współmierna z ideą tworzenia – siebie, narodu, własnego głosu i świata. Moderatorem spotkania był akademik, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Mykoła Żułynski. Zauważył, że nadzwyczajna cecha tej prezentacji polega na tym, że rozmawiamy razem z obiektem badań Pawłem Mowczanem i badaczką Nadiją Hawryluk. „Jeśli mówić o poezji Pawła Mowczana, to jest ona unikatowa i nieprosta, by ją pojąć. A Nadiji Hawryluk udało się wyczuć i rozpoznać autora jako poetę i odzwierciedlić to w swojej monografii” – zaznaczył akademik.
Niezwykle głęboki i interesujący był występ autorki Nadiji Hawryluk. Opowiedziała, że jest to jej trzecia monografia – o portretach literackich. Pierwsza – o Wierze Wowk, druga o Swietłanie Koronenko, a trzecia o Pawle Mowczanie. Jak zauważyła autorka, przede wszystkim chciała pokazać twórczą osobliwość, indywidualność i niepowtarzalność poety Pawła Mowczana. Jego twórczość jest filozoficzna. „To poezja, w której emocja jest podporządkowana myśli, a obie są podporządkowane językowi, który u pana Pawła jest szczególny i głęboki, sięga głębokich warstw. Używa słów, które w mowie codziennej spotyka się już bardzo rzadko. To nie tylko hołd dla minionego czasu, lecz zakorzenienie w pamięci narodowej” – zauważyła autorka. Na zakończenie pani Nadija podziękowała Swietłanie Koronenko za wspaniałe wydanie jej monografii. Paweł Mowczan podziękował Nadiji Hawryluk za wysoką ocenę jego twórczości poetyckiej i podkreślił, że wszystko, o czym pisze, pochodzi z głębi jego życia, począwszy od dzieciństwa. Niezwykle ważne jest to, że pani Nadija zdołała pojąć wszystkie sensy i metafory ukryte w wierszach.
W dyskusji nad monografią wzięli udział naukowcy, pisarze, malarze, dziennikarze, aktorzy. Goście z zainteresowaniem słuchali wystąpień: Ludmyły Tarnaszyńskiej, Walerija Franczuka, Hеorhija Filipczuka, Kyryła Stecenki, Mykoły Wasylkiwa, Jurija Kowaliwa, Serhija Prysuchina, Anatolija Hnatiuka. Za informacją Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy
Tłumaczenie maszynowe
Днями → Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja monografii Nadiji Hawryluk „Widzi dalej, niż sięga wzrok: poezja Pawła Mowczana”, która ukazała się nakładem wydawnictwa „Jarosławów Wał”.
Monografia poświęcona jest analizie poezji Pawła Mowczana. Twórczość tego wybitnego ukraińskiego poety, mimo rozproszonych studiów poświęconych jego tekstom poetyckim, trudno poddaje się syntetycznemu odczytaniu. Takie podejście narzucają jednak utwory autora, w których świat jawi się jako wszechogarniająca jedność i wzajemne przenikanie głębi (pamięci, serca, sumienia, prawdy) oraz wysokości. Badanie zbudowane jest wokół pojęć filozoficznych określających twórczość Pawła Mowczana: żywiołów (woda,
Larysa MOROZ, dr nauk filozoficznych, profesor, główna pracownica naukowa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy
Osobowa sprawa Iwana Czendeja nr 18257. Tom I. Historia powieści „Ptaki opuszczają gniazda…” / autor koncepcji projektu, oprac., wstęp, red. nauk., komentarze, dobór materiału ilustracyjnego <…> S. Kiral; przygotowanie do druku dokumentów sprawy i poszczególnych komentarzy <…> W. Podryha. Kijów-Użhorod: TOW „RIK-U”, 2024. T. I. 736 s. Iwan Czendej wśród współczesnych. Zbiór wspomnień, artykułów, esejów, utworów artystycznych, źródeł bibliograficznych / oprac.: O. D. Hawrosz, S. S. Kiral, I. W. Kohutycz, M. I. Treszczak, O. W. Szmajda. Użhorod: TOW „RIK-U”, 2020. 532 s. [pierwsze wyd. – 2017 r.]. Kiral Sydir. Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne: monografia. Kijów: Użhorod: TOW „RIK-U”, 2021. 423 s.
Los wybitnego ukraińskiego pisarza Iwana Czendeja (1922–2005) był dość trudny (bez aresztowań, lecz nie obyło się bez okrutnych nagonek za prawdę, za miłość do ojczystego kraju), a także mniej znany niż losy jego współmyślących szestdesiątników. Była to droga od zaufania i nadziei (w związku z przyjściem w 1939 r. na jego rodzinne Zakarpacie Ukrainy – choć sowieckiej) do niemal całkowitego zaprzeczenia. W jednym z listów z 1992 roku I. Czendej zwracał się do byłego partyjnego pracownika z prośbą, by „odszukać te słynne sprawy personalne, które obecnie mają niemałe znaczenie dla poznania pewnego okresu w naszym życiu” i zbadać je oraz skomentować jako „dokumenty hańby i udokumentowanego paskudztwa”. W „Dzienniku” tego samego-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...go roku analizował to nowe, „co przyszło do nas na Zakarpacie wraz z wyzwoleniem i zjednoczeniem”, z przykrością odnotowując liczne przejawy „i tego, co nie było przyjmowane, a nawet zaprzeczane przez rozum, zdrowy rozsądek, pojęcie, w którym słowo o uczciwości i sprawiedliwości, czasem elementarnej ludzkiej przyzwoitości”. I uogólniał: „Literatura, niestety, znajdowała się pod czujnym okiem dobrze opłacanych nadzorców. <…> Tu byłem w opozycji. Moja dusza czekała na prawdę. A za prawdę prześladowano i karano…”. Skrupulatny poszukiwacz materiałów archiwalnych (wśród których są także liczne protokoły, donosy, sprawozdania partyjnych urzędników itp. – rzeczy, po których chciało się umyć ręce), autor-redaktor książki, doktor filologii, profesor Sydir Kiraľ, stawia pytanie: czy wszystkie te dokumenty (które, nota bene, obejmują lata 1967–1968) wymagają (to znaczy czy są warte) komentarza historiograficznego. I odpowiada z sarkazmem: „Moim zdaniem nie wymagają, ponieważ najlepszym komentatorem w tym przypadku jest zarówno sam CZAS, jak i same dokumenty. Niech zresztą każdy czytelnik sam zastanowi się nad absurdalnością zarzutów i prowincjonalnością nagonki na I. Czendeja. Przyznaję, że pierwsze czytanie osobistej teczki pisarza w Państwowym Archiwum Obwodu Zakarpackiego, bez przesady, wstrząsnęło mną”. (Podkreślenia autorskie. – L. M.). Sumienny badacz i szczery wielbiciel twórczości i osobowości artysty, S. Kiraľ, dla pełnego zrozumienia podaje także fragmenty jego dzienników, korespondencji, obserwacje literaturoznawców, w tym również własny gruntowny artykuł naukowy.
Istotnym uzupełnieniem informacyjnym są obszerna bibliografia oraz ciekawe materiały ilustracyjne, związane z powieścią I. Czendeja „Ptaki opuszczają gniazda…”. Do wspomnianego dodaję: S. Kiraľ pracuje nad tomem II. A zaczynało się wszystko – to znaczy od uogólnienia materiałów bibliograficznych (od czego zwykle zaczyna się każde poważne badanie literaturoznawcze) – w książce „Iwan Czendej w kręgu współczesnych”. Ona zresztą, oczywiście, zawiera nie tylko bibliografię. Ideę tego projektu (pierwsze wydanie – 2017 r.) zawdzięczamy ukraińskiemu pisarzowi Ołeksandrowi Hawroszowi, przekonanemu: „Artystyczna misja Iwana Czendeja polegała na literackim utrwaleniu rodzinnego kraju w trudnych warunkach radzieckiego totalitaryzmu”. Autorem słowa wstępnego „I świat ziemski, i świat duchowy… Tęskniąc za rozmowami z Iwanem Czendejem” jest akademik M. Żulynski. Rozdział „Iwan Czendej o współczesnych” – artykuły pisarza z ukraińskiej prasy o artystach pędzla i słowa, o naukowcach – daje wyobrażenie o jego zawodowym myśleniu i postawie obywatelskiej. O nim samym – człowieku skromnym, lecz wybitnej osobowości, o jego, bez przesady, męczeńskim losie jaśniej mówią wspomnienia współczesnych. Uderza zwłaszcza to, co D. Pawłyczko napisał o jednym ze swoich listów – o „wszechobecnych organach MGB”: „Oni czytali wszystko, co pisali pisarze do siebie nawzajem. Oni „zapisali” Iwana Czendeja do moich przyjaciół, do pierwszych nieobojętnych czytelników książki „Prawda wzywa”. Kiedy Iwana Czendeja w 1969 r. wykluczono z partii, wiedziałem, że był to dla niego śmiertelny cios. Za powieść „Iwan” i opowiadanie „Marcowy śnieg”, genialne utwory już ukształtowanego nie tylko antystalinisty, ale protestanta, który staje do walki przeciwko wielkomocarstwowemu moskiewskiemu szowinizmowi i przeciwko zdziczałemu, pozbawionemu wszelkiej duchowości, wszędzie wychwalanemu przez partię budowniczemu komunizmu”. Szczególnie warto odnotować (w następstwie, bo rok wydania to 2021) monografię Sydora Kiraľa „Iwan Czendej i kijowscy krytycy: dialogi epistolarne”. Listy pisarzy bowiem uwypuklają zarówno poszukiwania twórcze, jak i samą osobowość artystów, a nawet ich epokę nie mniej wyraziście niż napisane przez nich nowele, powieści itd. A nasz badacz w listach oraz w, jak sam twierdzi, „szczególnie” wyjątkowym „Dzienniku” I. Czendeja odkrywa „…gorzką prawdę, bolesne rozważania o ludziach, rolę literatury w kształtowaniu duchowego świata narodowego Ukraińców, o Ukrainie i jej języku, filozoficzne refleksje o przeznaczeniu artysty, zwłaszcza o jego pasjonarnej roli w losach narodu, o wychowaniu przyszłej twórczej elity, wspomnienia o dzieciństwie i młodości, o różnego rodzaju amoralnych typach i konformistach z legitymacją partyjną w kieszeni”. S. Kiraľ przedstawia głęboką analizę korespondencji pisarza z Wiktorem Kostiuczenkiem (1957–2002 r.), Kostiem Wołyńskim (1964–1997 r.), Iwanem Dziubą (1969–2002 r.) i Leonidem Kowalenką (1971–1982 r.), a także, w aneksach, szereg recenzji jego utworów. Wnioski, czytelniku, wyciągniesz sam, zanurzając się w te głębie. I jak tu nie przytoczyć choćby jednego okrzyku I. Czendeja: „…Kiedy Ukrainy nie rozkradną i nie wyprzedadzą – ona będzie!..”.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Nabytowycz – doktor habilitowany nauk filologicznych, profesor. Z zawodu – filolog, matematyk i fizyk. W ostatnich latach opublikował dwie trylogie biograficzne, poświęcone słynnym ukraińsko-polsko-austriackim rodzinom artystycznym i pisarskim: „Drzewo życia rodu literackiego: Iwan Fedorowycz, Wołodysław Fedorowycz, Daria Wićonska” (2018) oraz „Saga rodziny artystycznej: Aleksander Fredro, Zofia Szeptycka, metropolita Andrzej Szeptycki” (2023). Tłumaczy z języka polskiego i białoruskiego. Jego ostatni przekład to pamiętniki białoruskiej szlachcianki-lekarki XVIII wieku (napisane w Stambule), która żyła nie tylko na Ukrainie, ale podróżowała po całej Europie (Salomea Rusiecka de Pilstyn. „Echo świata. Historia podróży i przygód mojego życia” (2018)). Nasza rozmowa dotyczy jego wieloletnich studiów nad prozą historyczną ukraińskiej emigracji. — Panie Igorze, wywiad z Panem chciałbym rozpocząć od trywialnego pytania: co skłoniło Pana do napisania monografii „Gloria et sacrum. Proza historyczna ukraińskiej emigracji” i dlaczego ta rozprawa literacka w języku ukraińskim ujrzała światło dzienne nie na Ukrainie, a w Polsce – w wydawnictwie Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej? — Proza historyczna interesowała mnie od lat młodzieńczych. W imperium, na obrzeżach którego się urodziłem, proza historyczna była tym oknem, które otwierało świat historii Ukrainy. Powieści historyczne Romana Iwanyczuka, Romana Fedoriwa, Pawła Zahrebelnego, Semena Sklarenki, Iwana Biłyka były wśród moich ulubionych lektur. Kontynuacją tej fascynacji stała się epika historyczna ukraińskiej emigracji, która otworzyła się dla czytelnika na Ukrainie, gdy mury imperialne runęły. Jej badanie było tematem mojej pracy magisterskiej, obronionej trzy dekady temu na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Monachium. Dwie dekady czytam wykłady z historii literatury ukraińskiej, teorii literatury, kultury ukraińskiej studentom Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. Ponieważ profesor musi wydawać książki naukowe tam, gdzie wykłada, dlatego ta monografia została wydrukowana w Lublinie. — Na czym polega osobliwość epiki historycznej naszej emigracji? I jeśli porównywać prozę historyczną, stworzoną poza Ukrainą, z tą, która była produkowana na radzieckiej Ukrainie, czy Pana zdaniem w pewnym stopniu uzupełniały się one w naświetlaniu minionych wydarzeń historycznych? — Cechą znamienną prozy historycznej ukraińskiej emigracji XX wieku jest to, że dominowały w niej dwa tematy, na które na zniewolonej przez Rosjan Ukrainie nałożono zakaz. Pierwszym z nich są opowieści związane z niepodległością Ukrainy, o jej politycznej, kulturowej, naukowej samowystarczalności, o historii istnienia własnej warstwy przywódczej. W tej literaturze nie mogły być przedstawione żadne przejawy ideologicznej, zbrojnej, kulturowej walki między Ukraińcami a rosyjskimi okupantami, istnienie własnej warstwy przywódczej, a ogólnie – jakiekolwiek próby i idee budowy sobornego i wolnego państwa ukraińskiego, walki o niepodległość, prezentowania ukraińskich tradycji historycznych – od średniowiecza, renesansu aż po modernizm. Właśnie takie są główne motywy prozy historycznej Jurija Łypy (opowiadanie „Kozacy w Moskwii”), Mykoły Łazorskiego (powieści „Hetman Kyryło Rozumowski”, „Patriota”, „Stepowy kwiat”), Panasa Fedenki („Nieśmiertelna sława”, „Amor Patria (Miłość do Ojczyzny)”, „Homonila Ukraina” („Wiatr ze stepu”)), Juliana Radzykewycza („Pułkownik Danyło Neczaj”, „Płomień”, „Skarby Lupula”), Leonida Połtawy (powieść „1709”), Swiatomyra Fostuna („Nas osądzi Bóg”) i innych. Drugi temat to obrazowanie i artystyczne przyswojenie obrazów, tematów, motywów, aluzji Pisma Świętego, artystyczne odzwierciedlenie przejawów sacrum w ludzkiej egzystencji. Przerwana przez rosyjskie zniewolenie na Ukrainie tradycja artystycznego przedstawiania tematów biblijnych znalazła artystyczne ucieleśnienie w powieściach historycznych Nataleny Korolewej (przede wszystkim w powieści „Quid est Veritas?” („Czym jest Prawda?”), której głównym bohaterem jest Poncjusz Piłat, oraz w szeregu nowel i opowiadań) i w powieści Leonida Mosendza „Ostatni prorok”, gdzie głównym bohaterem jest Jehochanan, czyli Jan Chrzciciel. Mnie te dwa utwory jawią się jako dwa wysokie szczyty artystyczne w prozie ukraińskiej, która podjęła się przyswojenia tematów i obrazów biblijnych. I bez wątpienia można je uważać za osiągnięcia europejskiej epiki historycznej – od Waltera Scotta, Victora Hugo, Gustave’a Flauberta, Prospera Mérimée poczynając, aż po najlepsze utwory tego gatunku w światowej prozie współczesności. Obok tematu walki o niepodległość Ukrainy, w prozie historycznej opracowywano też inne tematy. Na emigracji stworzono opowieści o wybitnych postaciach historycznych Europy (powieści biograficzne Iwana Koszeliwcia „Joanna d’Arc”, Jurija Tysa „O świcie (Powieść biograficzna z życia Marko Wowczok)”, Jurija Kosacza „Senior Niccolo” (o Mikołaju Gogolu), zbeletryzowane życiorysy W. Domontowycza (Wiktora Petrowa) Franciszka z Asyżu, François Villona, Johanna Wolfganga von Goethego, Vincenta van Gogha, Rainera Marii Rilkego. Wewnętrzne starcia religijne i dyskusje polemiczne XVII wieku przedstawiono w powieści Ostapa Pawliwa-Biłozerśkiego „Diabeł pognębiony”. Obok tego – historyczne kryminały Semena Ordiwa
skiego (Hryhora Łużnyckiego) „Bagrowy krzyż”, „Czarna ihumenia”, „Srebrna czaszka”, „Siedem złotych czasz”, „Zamek Anioła Śmierci”. Część tych utworów do dziś nie została wznowiona w niepodległej Ukrainie, w szczególności P. Fedenki, J. Radzykiewicza, W. Czaplenki, O. Pawliwa-Biłozerśkiego. A co do tytułu mojej książki. Dwa łacińskie terminy w jej tytule – „Gloria et sacrum” („Sława i świętość”) – właściwie oznaczają te dwie główne dla naszej emigracji tematy w ukraińskiej epice historycznej. Symbolika tytułu tej książki (sacrum i sławy) zaznaczona jest także w projekcie jej okładki. Jej podstawą jest słynny obraz Mykoły Iwasjuka „Wjazd Bohdana Chmielnickiego do Kijowa w 1649 roku” (1912 rok). Chmielnicki jest tu uosobieniem gloria, duchowieństwo – sacrum. Oczywiste jest, że proza historyczna na Ukrainie w niektórych aspektach istotnie uzupełniała emigracyjną. Przykładem tego mogą być powieści o czasach księcia Jarosława Ośmomysła – Swiatomyra Fostuna „Nad Haliczem grzmi” oraz Romana Fedoriwa „Ojcowski świecznik”. – Zatem zakaz tych tematów rodził pewne różnice między ukraińską prozą historyczną, która tworzyła się na Ukrainie w XX wieku, a tą, która została napisana na emigracji? – Proza historyczna, która tworzyła się na Ukrainie pod rosyjską okupacją, pod kolonialnym ideologicznym naciskiem i przy totalnej komunistycznej cenzurze partyjnej nad treścią utworów artystycznych, idea własnego niepodległego państwa, tożsamość narodowa były tymi zakazanymi terenami, na które artysta nie miał prawa wchodzić. Najbardziej tolerowane było ukazywanie „przyjaźni” rosyjskiego i innych narodów, ujarzmionych przez Rosjan, które w ciągu swojej historii pragnęły jedynie „na wieki zjednoczyć się” i rozpuścić w jedynym rosyjskim imperialnym morzu, dobrowolnie stać się jego nieodłącznym składnikiem. Przy tym moskal (a od XVIII wieku – „russkij”) miał występować jako ucieleśnienie wyższej kultury, przewodnik, pomocnik i natchnienie walki „mniejszych braci” (w rzeczywistości zaś – zniewolonych narodów) w socjalnym (a zatem i w narodowym) starciu z własnymi i sąsiednimi zaborcami. Co więcej, „russkich” nigdy nie można było przedstawiać jako zaborców – tylko jako pozytywne postacie. Oprócz tego w tej prozie historycznej zakazane było przedstawianie jakichkolwiek mentalnych czy etnopsychologicznych różnic między Ukraińcami a Moskalami. Z tego samego powodu zakazana była praca Mykoły Kostomarowa „Dwie ruskie narodowości” (1861), w której po raz pierwszy pokazano pełną różnicę między etnopsychologią tych dwóch narodów. Dlatego też, na przykład, później zakazano także dramatycznego poematu Łesi Ukrainki „Bojarynia”. – Przypominają się z niedalekiej przeszłości prześladowania ze strony zaangażowanych krytyków literackich, w rodzaju Mykoły Szamoty*, których doświadczali w swoim czasie Iwan Biłyk* za powieść historyczną „Miecz Areja”, Serhij Płaczynda i Jurij Kolisnyczenko za opowiadanie „Nieopalana kupina”, Roman Iwaniczuk* za powieść „Malwy”, Lina Kostenko* za powieść wierszem „Marusia Czuraj”. Wszystko, jak zawsze, rozbijało się o autorską interpretację ukraińskiej historii – w przeciwieństwie do oficjalnej rosyjskiej komunistycznej ideologii i historiografii. Ciekawe, jak oceniali prozę historyczną ukraińskiej emigracji i tę, która tworzyła się w radzieckiej Ukrainie, tacy literaturoznawcy jak Wołodymyr Derżawyn, Jurij Szewelow*, Łeonid Biłecki, Ihor Kaczurowśkyj*, Hryhorij Kostiuk czy Petro Odarchenko? – To może wydawać się nieco dziwne, ale emigracyjne literaturoznawstwo, które było, rzec można, z polityczno-estetycznej perspektywy nie nazbyt jednorodne, prozą historyczną prawie się nie zajmowało. Jedynie przy okazji o niej mowa była wtedy (na przykład u Jurija Bojki-Blochina), kiedy trzeba było zademonstrować, jak w komunistycznym rosyjskim imperium albo ta proza jest prześladowana, albo jak tworzy i podtrzymuje imperialne mity. Właściwie przez lukę w takich studiach zająłem się tym tematem. – Szczególnym przykładem ideologicznego starcia i przeciwstawienia w Pańskiej książce jest historia dwóch ukraińskich powieści historycznych, które, choć miały jednakowy tytuł, poświęcone tym samym wydarzeniom historycznym – wojnom Bohdana Chmielnickiego, ale mają zupełnie inny kierunek ideologiczny: w jednej – dążenie do osiągnięcia prawdy historii z perspektywy narodowej, w drugiej – próba jej sfałszowania według imperialnych szablonów. – Ideologiczne starcie może przejawiać się na różnych poziomach bytu społecznego. W sowieckich realiach sztuka i literatura w szczególności były jednym z najważniejszych „frontów” takiej walki. Kiedy ukraiński reżyser filmowy i choreograf Wasyl Awramenko nakręcił w latach 1920–1930 w USA inscenizacje „Natalki Połtawki” oraz „Zaporożca za Dunajem”, w podsowieckiej Ukrainie jako symetryczną ideologiczną odpowiedź nakręcono przez Iwana Kawaleridzego dwa filmy z taką samą nazwą. Po tym, jak w Rzymie w 1975 roku Kostiantyn Bida wydał „Klucz Razumienija” Joanikija Galatowskiego, ten sam utwór w krótkim czasie został wznowiony także na Ukrainie. Język i terminologia w szczególności mogą stać się jednym z ważnych przejawów tej ideologicznej walki. Przykładem tego jest próba zatajenia zbrodni przeciwko ludzkości przez rosyjskich oprawców: zniszczenia kwiatu polskiej kulturalnej, wojskowej inteligencji w Katyniu. Aby ukryć to ludobójstwo, w Związku Sowieckim wymyślono fenomen Chatynia: historię jednej z kilkuset białoruskich wsi, spalonych przez nazistów za działania rosyjskich partyzantów. Zrozumiały był wybór właśnie tej nazwy: Katyn’ oraz Khatyn’ dla zachodnioeuropejskiego ucha brzmi prawie jednakowo. W ten sposób zbrodnie rosyjskiego komunizmu przypisano niemieckiemu narodowemu socjalizmowi. Powieść Panasa Fedenki „Homonila Ukraina” została opublikowana w okupowanej przez Niemców Pradze w 1942 roku. Utwór ma podtytuł „Wiatr ze stepu”. Właśnie pod takim nagłówkiem został przedrukowany po pół wieku już w niepodległej Ukrainie. Swoją powieść „Homonila Ukraina” Petro Pancz* pisał w latach 1938–1954 i są wszelkie podstawy twierdzić, że w ostatecznym wariancie – jest to symetryczna ideologiczna odpowiedź na powieść Panasa Fedenki. Jednym z potwierdzeń tego, że utwór Pancza był ideologicznym zamówieniem, jest to, że jego pierwsza część „Zaporożcy” została opublikowana już w 1945 roku w czasopiśmie „Ukraińska literatura”, a w 1946 roku wyszła jako osobna książka. A pełny utwór pojawił się już pod tytułem „Homonila Ukraina”; jeden z rozdziałów-dum w nim nazwano, znowuż, podobnie jak u P. Fedenki, „Wiatr z Ukrainy”. Jeśli zaś przypomnieć, że słynne wydawnictwo Jurija Tyszczenki, które wydało „Homonila Ukraina” P. Fedenki w Pradze, zostało zlikwidowane w 1943 roku przez niemieckich okupantów i w jego magazynie pozostała część nakładu tej powieści, a także prawie cały nakład powieści Fedenki „Hetmanów kum”, a w 1945 roku te książki trafiły w ręce rosyjskich okupantów, to staje się zrozumiała jedna z dróg, którą (oczywiście przez MGB) ten utwór pisarza
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
menedżera-emigranta trafił do P. Pancza. Ostateczny wariant utworu Pancza dopracowywał się jako zamówienie ideologiczne – w przeciwieństwie do dzieła Panasa Fedenki. Ze względu na różne i ideologicznie odmienne zadania charakterystyczne są różne perspektywy historiozoficzne każdej z powieści „Gomoniła Ukraina”. Przeciwieństwem antykolonialnej, nacjocentrycznej wizji Chmielnickiego przyszłości Ukrainy u Panasa Fedenki jest proimperialna wizja Chmielnickiego, oparta na podstawie klasowej, antynarodowa, historycznej perspektywy moskiewskiego panowania nad swoim narodem u Pancza. Każda z powieści „Gomoniła Ukraina” niesie w sobie także dwie wyraźnie różne koncepcje historiozoficzne przyszłości Ukrainy: perspektywę budowy wolnej, samodzielnej, soborowej Ukrainy u Panasa Fedenki oraz jej kolonialny status u Petra Pancza. W tym samym kontekście historiozoficznym należy także widzieć swoiste przeciwstawienie tytułów powieści Leonida Poltawy „1709” i poematu Aleksandra Puszkina „Połtawa” – jako dzieł antagonistów. Jeśli ostatni tytuł staje się symbolicznym lokum, szczególnym miejscem imperialnej chwały, to pierwszy jest tematycznym symbolem, kairosem – granicznym momentem w historii, czasem ostatecznej utraty niezależności Ukrainy, ale także odliczaniem nadziei na to, że ofiary w tej walce z okupantem nie były daremne. Właśnie ta nadzieja kiełkuje w zakończeniowych częściach utworu, tli się pod popiołem motywów utraconej wolności.
– Temat zdrady ze strony elity rządzącej narodu ukraińskiego minionych stuleci oraz tej jego niewielkiej części, która pozostawała wierna Ukrainie, raczej nie mógł być odzwierciedlony w literaturze, gdzie panowała metoda socrealizmu i rosyjskie doktryny imperialne. Tymczasem tę tematykę gruntownie przedstawiono w „Hetmanie Kyrylo Rozumowskim” i „Patriocie” Mykoły Łazorskiego (Korkiszki). To, co w nich opisano, Pan nazywa artystyczną symfonią kairosu – szczególnego „gwiezdnego czasu” według greckich wyobrażeń. Czy nie ma w tym sprzeczności – między upadkiem a określeniem tego okresu historii jako „gwiezdnego”?
– Dla mnie powieść „Hetman Kyrylo Rozumowski” stała się kiedyś objawieniem. To jedna z najlepszych historycznych epopei w ukraińskiej prozie. W centrum powieści-epopei – epoka i postać Kyryla Rozumowskiego, ostatniego hetmana Hetmanszczyzny-Ukrainy. Dawni Grecy rozróżniali pojęcia chronosu („czasu formalnego”) i kairosu („prawdziwego czasu”). W przeciwieństwie do chronosu – czasu zwyczajnego, kairos to czas gwiezdny, czas pełni ludzkiego istnienia, szczególna chwila na osi czasowej, powiedzmy tak (bo to odcinek skierowany tylko w określonym kierunku), gdy dochodzi do wtargnięcia wieczności w przemijanie, jej wstrząsu i przemiany. Kairos to czas, który zmienia zwykły przebieg wydarzeń, gdy Historia i Wieczność wymagają od ludzkości wyboru i działania. „Hetman Kyrylo Rozumowski” i „Patriota” Łazorskiego pokazują dwie nie-różne formy postawy wobec wyzwań historycznych – w warunkach ruiny praw Hetmanszczyzny-Ukrainy: hetman
Rozumowski był bezsilny w sporze z imperium; po likwidacji hetmanatu przyjmuje honorowy buławę feldmarszałka imperium Moskiewitów i wyjeżdża na wypoczynek do Europy. Marszałek Francji Hryhor Orlyk w „Patriocie” (podobnie jak hetmani Iwan Mazepa i Pyłyp Orlyk, inni mazepiniec) – to bohaterowie faustowskiego światopoglądu, których dusze są natchnione pragnieniem walki, bohaterskim czynem i żmudną codzienną pracą – dla wyzwolenia swojego narodu i odbudowy Państwa Ukraińskiego. W tym kairosie XVIII wieku, przekonuje Łazorski w powieści „Hetman Kyryło Razumowski”, wyłaniają się kilka ważnych perspektyw historiozoficznych. Ta historyczna epopeja ma również charakterystyczne cechy powieści politycznej. Daje ona pełnowymiarowy obraz postępującego i nieublаgalnego niszczenia przez Moskwę dawnych praw Hetmanszczyzny, demontażu i likwidacji wszystkich jej instytucji. I jednocześnie pozostawia nadzieję na odrodzenie ukraińskiej państwowości: od ruchu „autonomistów” do poszukiwania nowych form walki o nią w przyszłości. Najważniejszą w dziele jest wizja powstania przyszłej niepodległej Ukrainy, która narodzi się w ruinach imperium rosyjskiego wyłącznie w wyniku nieustannej walki i trudu wielu pokoleń. Kolejną z nich jest idea, że wojny Polaków z Ukraińcami pogrążyły Polskę, a wewnętrzne wojny na Ukrainie doprowadziły ją do całkowitej utraty niepodległości.
– Czy traktujecie historyczną epikę emigracji jako ważny fragment zbiorowej pamięci społeczności ukraińskiej poza granicami Ukrainy?
– Pamięć zbiorowa kształtuje tożsamość wspólnoty, a proza historyczna, pozostając częścią pamięci społecznej, konstruuje jej symboliczne przejawy, można by rzec, dyskurs pamięciowy. W XIX – na początku XX wieku taką rolę w tworzeniu zbiorowej pamięci Polaków odegrała „Trylogia” Henryka Sienkiewicza. Nawiasem mówiąc, postać hetmana Bohdana Chmielnickiego w polskiej literaturze XIX wieku ma swoją szczególną tradycję. Symetrycznie, jako przeciwwaga dla „Trylogii”, w ukraińskiej epice w XIX i XX wieku pojawiła się cała seria utworów o wojnach Chmielnickiego, sprowokowana tą epopeją. Są to ukraińskie narracje narodowe – od trylogii Mychajła Staryćkego, napisanej w języku rosyjskim („Przed burzą”, „Burza”, „Przy przystani”), po emigracyjny „Dzień gniewu” Jurija Kosacza i kryptonacjonalną koncepcję w „Ja, Bohdan” Pawła Zahrebelnego*. Obok nich – otwarcie ideologiczne prorosyjskie narracje imperialne Iwana Le* i Natana Rybaka*. W takim przeciwstawieniu ideologicznym wszystkie trzy strony „konfliktu narracji” o wojnach Chmielnickiego tworzą własną perspektywę pamięci zbiorowej. Na przeciwwagę dla koncepcji Sienkiewicza o wielkości Rzeczypospolitej w czasach wojen kozackich, w prozie historycznej Ukrainy podbitej przez Rosjan kształtował się konstrukt „walki ukraińskich chłopów z polską szlachtą”, a w twórczym polu emigracji – „wojny wyzwoleńczej Ukraińców przeciwko Rzeczypospolitej”, wojny o Państwo Ukraińskie.
– Spośród wszystkich powieściopisarzy, którzy pisali utwory o tematyce historycznej na emigracji, Jurij Kosacz jest chyba wyjątkiem, ponieważ jego zbiór nowel „Zła dola w Maracaibo” ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Młodź” w 1976 roku. Podobnie w wydawnictwie „Wesełka” także był wydawany, gdzie publikowano utwory dla młodego czytelnika. Jednak w dawnej USRR nigdy nie drukowano jego powieści historycznych, poświęconych narodowo-wyzwoleńczej
wolnego ruchu XVII wieku. Jak sądzicie, dlaczego? – Jurij Kosacz to jedna z najjaśniejszych postaci ukraińskiej literatury XX wieku. Dopiero dziś akademik NAN Ukrainy Rostysław Radyszewski przygotował dziesięciotomowe wydanie jego prozy, poezji, esejów, studiów literaturoznawczych i politologicznych, które ma zostać wydane przez jedno z ukraińskich wydawnictw. Ale jednocześnie jako osobowość Kosacz jest niezwykle kontrowersyjny – z powodu swoich powiązań z lewicowymi środowiskami emigracyjnymi oraz z podsowiecką Ukrainą. Jego nazwisko wykorzystywano w poniewolonej Ukrainie, aby pokazać, jak bardzo cenią bratanka Łesi Ukrainki, lecz powieści historyczne o narodowowyzwoleńczej walce, o ukraińskich rodach szlacheckich objęto tabu – z powodów imperialnych względów politycznych.
– Podkreśla Pani, że w ostatnich dziesięcioleciach obserwuje się stopniowe zbliżanie historii i piśmiennictwa. Najpełniej te idee odzwierciedlono w badaniach profesora Uniwersytetu Stanforda Haydena White'a. Na czym polega taka konwergencja?
– Hayden White, autor znanego badania „Metahistoria”, ogłosił konieczność po–
połączenia teorii historiografii i teorii literatury w szerszą refleksję nad rozumieniem rzeczywistości i kultury, która polega na idei wykorzystania kategorii badawczych zapożyczonych z innych dyscyplin humanistycznych. Hayden White, historyk zakochany w literaturze modernizmu (w twórczości Jamesa Joyce'a, Thomasa Stearnsa Eliota, Marcela Prousta, Ezry Pounda, Virginii Woolf), starał się zastosować postulaty teorii literatury do badania historii. Jedną z głównych idei w jego koncepcji jest to, że historiografia jest pewnym rodzajem twórczości literackiej, a badanie historyczne – szczególnym dziełem literackim. Jego model-matryca studiów nad historią opiera się na czterech tropach: metaforze, metonimii, synekdosze i ironii. Wychodząc z koncepcji Giambattisty Vica, historia świata staje się u niego różnymi epokami, które odpowiadają różnym tropom artystycznym: przejście od metafory do metonimii – to epoka bogów; od metonimii do synekdochy – to epoka herosów; od synekdochy do ironii – epoka ludzi. Moim zdaniem dziś historia i proza historyczna coraz częściej się ze sobą przeplatają. Ich bieguny zbliżają się coraz bardziej – opisy historyczne stają się coraz bardziej artystyczne, epika historyczna – coraz bardziej naukowa, coraz bardziej oparta na wszechstronnych naukowych studiach historycznych.
– Czy Pana badanie zostanie wydane ponownie na Ukrainie?
– Obowiązkowo. Chociaż już obecny wariant jest dostępny dla badaczy. Dopisuję jeszcze kilka rozdziałów, by jak najpełniej objąć przedstawienie tej prozy historycznej ukraińskiej emigracji, której nie udało się uwzględnić w już opublikowanym badaniu. W takim uzupełnionym wariancie praca ta, mam nadzieję, za jakiś czas ukaże się na Ukrainie.
– O dzisiejszej wojnie już pisze się i jeszcze napisze wiele utworów. Ona będzie rezonować w naszej literaturze jeszcze przez wiele dziesięcioleci. Kiedyś będą to też powieści historyczne…
– Oczywiście, ta wojna, jak i poprzednie, będzie na długo niewyczerpanym źródłem rodzinnych i ogólnonarodowych historii, które potencjalnie mogłyby stać się opowiadaniami czy powieściami historycznymi. Dla mnie jest tu ważny wymiar osobisty. Pamiętam historie mojego dziadka, który ponad sto lat temu był żołnierzem Ukraińskiej Armii Halickiej. O tej wojnie mamy już w rodzinie prozę historyczną. Dziś jego prawnuk, mój syn Swiatosław, jest żołnierzem Sił Zbrojnych Ukrainy. I znów, jak wtedy, wojna o Państwo Ukraińskie. Mam nadzieję, że kiedyś mój syn opowie moim wnukom o doświadczeniu tej wojny z Moskalami… I może kiedyś jego doświadczenia i przeżycia staną się podstawą czyjejś prozy historycznej.
– W „Gloria et sacrum” stara się Pan uzasadnić i znaleźć granicę, która oddziela historię (historiografię) jako naukę od histo
…ryczny roman w przyswajaniu przeszłości. – Między sztuką a nauką, między literaturą piękną (przede wszystkim prozą historyczną) a historią istnieje korelatywny związek: pierwsza przyswaja świat poprzez obrazy artystyczne, poprzez jego artystyczne opanowanie, druga zaś szuka logicznego wyjaśnienia prawidłowości przeszłości. Proza historyczna jako część literatury narodowej jest niezbywalnym składnikiem kulturowego bytu nowoczesnych narodów. Jednym z jej zadań jest kształtowanie pamięci kulturowej wielkich grup, które tworzą przestrzenie narodowe, porządkują przeszłość i zachowują jej pełnię i niepowtarzalność. Proza historyczna rodzi się na pograniczu dwóch strategii narracyjnych: historiografii, której zadaniem jest odtworzenie „prawdziwej przeszłości”, oraz literatury pięknej, jako szczególnego sposobu przyswajania świata. Autor powieści historycznej, w odróżnieniu od historyka, nie może pretendować do wszechobejmującej wiedzy o działaniach poszczególnych osób, narodów, o wpływie czynników przyrodniczych na bieg wydarzeń historycznych. Pisarz szuka własnej perspektywy: pragnie w formie artystycznej, poprzez przedstawienie wydarzeń przeszłości, odtworzone przez siebie, wymyślone przez niego ludzkie czyny i myśli (zwłaszcza w ramach współczesnych mu wyobrażeń naukowych), stworzyć swój artystyczny wzorzec określonej epoki. – W pewnym stopniu uderzyło mnie zakończenie „Wstępu” do tej Pana książki. Jakoś szczególnie prowadzi ono pomost do nowej, obecnej fali ukraińskiej emigracji. – Kończyłem pisanie tej książki już po rozpoczęciu wielkoskalowej wojny. O tragicznej niezwykłości tamtego czasu i okoliczności, o moich przeżyciach napisałem we „Wstępie”. Jeśli można, po prostu to zacytuję: „…Nad tą książką pracowałem wiele lat – w Londynie, Monachium, Lublinie. Jednak jej zakończenie przypadło na niespokojne zimowe tygodnie poczucia nieuchronnego zbliżania się Apokalipsy, a potem także wtedy, gdy rozpoczął się Armagedon. Noce i dni tego kairos na Ukrainie wypełnione były syrenami alarmów lotniczych, poświatami rozstrzelanych i zniszczonych miast, oczekiwaniem kolejnych zniszczeń i śmierci, zalane łzami, pełne rozłąk i rozpaczy. Setki tysięcy, miliony przesiedleńców opuszczały moją rodzinną ziemię, uciekając przed bombardowaniami, ostrzałami i egzekucjami, dokonywanymi przez wściekłego, bezlitosnego najeźdźcę. Niespokojnymi, chłodnymi świtami za oknami mojej biblioteki, na czystym i przejrzystym wiosennym niebie nad moim miasteczkiem, przelatywały stada skrzydlatych rakiet – bombardujące pobliskie miasta i lotniska. Ziemia drżała… Ale Ukraina dzielnie broniła się przed odwiecznym i wiecznym wrogiem. Dokończenie tej książki w tym straszliwym, okrutnym bezczasie było moim staraniem spełnienia słów Williama Wordsworth’a: „I would enshrine the spirit of the past / for future restoration…” („Chciałbym ukryć ducha przeszłości / Dla przyszłego odrodzenia…”)…”.
Rozmawiał Taras HOŁOWKO
______
*Pisarze i krytycy literaccy – laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, wspomniani w publikacji.
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku minęło 220 lat od dnia urodzin Mychajła Maksymowycza (we wrześniu) oraz 190 lat od dnia urodzin jego żony Marii Maksymowycz (w listopadzie) – przyjaciół Tarasa Szewczenki. Rozmowa z poetą o nich, oczywiście wyimaginowana, będzie jak nigdy dotąd na miejscu. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki – Drogi Tarasie Hryhorowyczu, poznał Pan Mychajła Maksymowycza w połowie lat 40. XIX wieku, a wraz z jego młodą żoną spotkał się Pan po raz pierwszy w Wielkim Tygodniu 18 marca 1858 roku, kiedy w drodze z zesłania do Petersburga gościł Pan u Mychajła Szczepkina w Moskwie… – O pierwszej pojechaliśmy z Mychajłem Semenowyczem do miasta. Zajechaliśmy do Maksymowycza… Gospodyni nie zastaliśmy w domu. Była w cerkwi. Spowiada się. Niedługo potem zjawiła się, i ponura siedziba uczonego rozjaśniała. Jakie miłe, wspaniałe stworzenie. Ale co w niej najbardziej czarującego – to czysty, nieskalany typ mojej ziomki. Zagrała dla nas na fortepianie kilka naszych pieśni. Tak czysto, bezpretensjonalnie, jak żadna wielka artystka grać nie potrafi. I gdzie on, stary antykwariusz, wykopał takie świeże, czyste dobro? I smutno, i zazdrośnie… – Jaki Pan szczery, Kobzarze! W rodzinie 54-letniego Maksymowycza, który był o dziesięć lat starszy od Pana, ale miał młodą, piękną, czystą i uduchowioną żonę, Pan, zrozpaczony i wyniszczony na zesłaniu, ze szczególną goryczą, do głębi żywej, sprawiedliwej duszy poczuł, jakie prawdziwe ziemskie radości ominęły Pana… Oto dlaczego niespodziewany przenikliwy smutek i ciepła, bolesna zazdrość ogarnęły Pana po znajomości z rodziną Maksymowyczów, według słów Pana wielkiego poetyckiego potomka Iwana Dracza, z „atrakcyjną dla Szewczenki parą”. – Napisałem jej z pamięci swój „Wiosenny wieczór”, a ona podarowała mi do noszenia na szyi kijowski obrazek. Naiwny i wspaniały prezent… Rodzina wieczerza koło chaty, Wieczorna gwiazdka wstaje. Córka wieczerzę podaje, A matka chce nauczać, Tak słowik nie daje. Położyła matka koło chaty Małe dzieciątka swoje, Sama zasnęła koło nich. Ucichło wszystko, tylko dziewczęta I słowik nie ucichł. – Och, nie przypadkiem, Poeto, zapisano właśnie ten wiersz, stworzony w petersburskim kazamacie… Maria była żywym, ale i nieosiągalnym uosobieniem Pana marzeń o żonie. Rodem z ukraińskiej ziemi, piękność, miła, dobra, mądra, sercem czuła ukraińską pieśń, czarująca śpiewaczka. Miała dobre wykształcenie, grała na fortepianie, bo przecież wywodziła się z rodu szlacheckiego, ziemiańskiej rodziny. Ale z niezbyt bogatej – bez posagu… Przypomnijmy, jak pod koniec 1859 roku odpowiedział Pan Warfołomiejowi Szewczence na jego radę, by szukać sobie żony bliższej pod względem duchowym i intelektualnym niż prosta wiejska dziewczyna… – Twoja rada jest dobra. Dziękuję ci. Ale tylko zapomniałeś o jednym, a ty to dobrze wiesz: ja z ciała i ducha jestem synem i rodzonym bratem naszego nieszczęśliwego narodu, i jakże mam się łączyć z psią pańską krwią? I co ta panna wyedukowana będzie robić w mojej chłopskiej chacie? Z nudów przepadnie i mi skróci niedługi wiek. Tak to, bracie mój, przyjacielu mój jedyny! – Ciepły zachwyt młodą kobietą jedynie wzmógł się podczas następnego spotkania trzy dni później… – Wieczór spędziłem u swojej miłej ziomki Marii Maksymowycz. I, mimo Wielkiego Piątku, ona, miła, cały wieczór śpiewała dla mnie nasze rodzime, płynące z duszy pieśni. I śpiewała tak serdecznie, wspaniale, że wyobraziłem sobie siebie na brzegach szerokiego Dniepru. Cudowne pieśni! Czarująca śpiewaczka! – Znowuż, ile w tych słowach przyciszonej tęsknoty za domowym ogniskiem i kobiecym ciepłem. A jeszcze więcej – za Ukrainą, za Dnieprem… – Dniepr brzeg ryje-ryje, Jaworowi korzeń myje. Stoi stary, pochylił się, Jakby kozak ten zatęsknił.
Co bez losu, bez rodziny, I bez wiernej żony, I żony, i nadziei, W samotności posiwieje! – Po kilku dniach, w Zwiastowanie Najświętszej Bogurodzicy, 25 marca Mychajło Maksymowycz zorganizował obiad na Pańską cześć z udziałem Mychajła Szczepkina, Hryhorija Hałahana, wszystkich gości wymieniać nie będę, żeby nie odciągać od głównego… – Wielce szanowny Mychajło Ołeksandrowycz Maksymowycz wydał dla mnie obiad, w końcu którego amfitrion3 przeczytał na moją cześć własne wiersze: Na święte Zwiastowanie Ciebie przywitam, Żeś ty, druhu mój, wrócił Z dalekiego kraju! Oj, jak, druhu, za tobą Tęskniła Ukraina – Wszystko cię wspominała, Jak ta matka syna… – Wiem, że Wy, Tarasie Hryhorowyczu, słuchaliście głęboko wzruszeni. Także inni goście byli poruszeni, a Szczepkin rzewnie płakał. Sam Maksymowycz ledwie powstrzymywał łzy… – Chwała Bogu!.. Już i ty z nami Nasz drogi Kobzarze! Bądź zdrów – nam – na radość A sobie – na sławę. Przeżyłeś ty ciężką biedę I złą niedolę, – Zaśpiewajże nowe pieśni O ludzkiej woli; Zaśpiewaj nam takie pieśni, Żeby matka-Ukraina Weseliła się, że na sławę Ciebie zrodziła! – Następnego dnia rano Wyjechaliście drogą żelazną do Petersburga, ale troskliwy Maksymowycz przez Hałahana przesłał przesyłkę… – Przekazał mi list Maksymowycza z jego wierszem, przeczytanym przez niego na obiedzie 25 marca, i mojego w Moskwie odnalezionego „Heretyka”, czyli „Jana Husa”4, którego uważałem za bezpowrotnie straconego… – Niedługo po Pańskim, Tarasie Hryhorowyczu, wyjeździe z Moskwy, w maju 1858 roku, Mychajło i Marija Maksymowyczowie pojechali na Ukrainę, do domu na Michajłową Górę. Wszakże w październiku Maksymowycz wrócił do Moskwy, gdzie wzruszająco cierpiał bez młodej żony: „Marusieńka na Ukrainie, / A ja sobie na obczyźnie; / Oj ona tam wdową, / A ja tutaj sierotą”. W połowie listopada 1858 roku Mychajło Ołeksandrowycz poprosił w liście do Was o przekazanie wierszy „Sad wiśniowy koło chaty…”, „Sen” („Na pańszczyźnie pszenicę żęła…”), „Zaczaruj mi, wróżbito…” i „Muza” do publikacji w nowo utworzonej przez Iwana Aksakowa gazecie „Parus”. Oczywiste, że Maksymowycz, który wiedział o Pańskich ludzkich sympatiach do syna Serhija Aksakowa, nie wątpił – Szewczenko nie odmówi. Ale stało się nie tak, jak się wydawało. Wy kategorycznie odmówiliście redaktorowi-wydawcy „Parusa”, który choć zachwycał się Ukrainą i poezją jej Kobzarza, jednak nie uznawał Ukraińców za samodzielny naród. – Dziękuję wam, mój szczery, mój jedyny ziomku, za wasz pełen szacunku list, który czytam, dziwię się i nie mogę nadziwić: po co by to mnie, powiedzcie, bądźcie łaskawi, ze swoimi wierszami płynąć po lądzie, jak po morzu pod tym żaglem! Czyż ja Oleg, niech Bóg broni, albo co? „Parus” w swoim uniwersale wyliczył całą słowiańską bracię, a o nas nawet nie wspomniał, dziękuję mu. My już, widzicie, bardzo bliscy krewni. Jak nasz ojciec płonął, to ich ojciec ręce grzał. Nie wypada mi dawać pod żagiel swoich wierszy i z tego powodu, że żagiel ten nadmuchuje zastępca tego wielmożnego księcia, miłośnika brzozowej kaszy5. Może, ono tak i trzeba moskiewskiej naturze. Lecz nam to się bardzo nie spodobało. Ot tak! Nie dziwcie się, dobrodzieju, że nie spełniłem waszej woli, sprawa to nie żarty; sami macie rozum. – Ot takie to złe nieszczęście, Wy, Kobzarzu, bezlitośnie napiętnowaliście w liście do swojego przyjaciela. Chwała Wam! Jak wiadomo, Mychajło Maksymowycz, odpowiadając, tłumaczył się, wyraził swoją niezgodę z Aksakowem i Czerkaskim, ale w tym konkretnym epizodzie widzimy prawdziwą samotność ukraińskiego Kobzarza nawet w kręgu najbliższych moskiewskich Ukraińców, wszak w swoim przejęciu Ukrainą Wy nie uznawaliście kompromisów czy półtonów. O moskiewskiej naturze silnie i trafnie powiedziane! Zresztą, w Pańskich utworach poetyckich to słowo spotyka się, zdaje się, tylko trzykrotnie. W szczególności, w poemacie „Sen” (Komedia) w odniesieniu do cara Mikołaja I – „niedźwiedzia natura”, która pod naciskiem okoliczności i ludu może zniknąć: „Gdzież się podziała / Niedźwiedzia natura? / Jak kociak, taki dziwny. / Ja aż zaśmiałem się”. A jeszcze w „Chłodnym Jarze” mowa o „owczej naturze” tych głupich, którzy bezmyślnie podstawiają szyję „za ojczyznę”, nie wiedząc naprawdę za co… Wszakże Wy nie splataliście hańby Maksymowyczowi, a przeciwnie, w tym samym liście, czyli 22 listopada. T. Szewczenko. Portret Mychajła Maksymowycza. 1859 r.
listopada, podziękowali jego żonie za serdeczne powitanie i poprosili przekazać Marii Wasiliewnie „tę moją karteczkę z niewielkimi wierszami”. Był to zaiste wielki wiersz „Sen” („Na pańszczyźnie pszenicę żęła…”). A do tego przeciekawy list… – Wielce i wielce szanowna i droga moja pani Mario Wasiliewno! Dziękuję wam, serce moje jedyne, za wasze szczerze serdeczne powitanie. Myślałem, że wy dawno już w Moskwie się smucicie, a widzę, że wy teraz na Michajłowej Górze spacerujecie, na sine góry spoglądacie, z Dnieprem rozmawiacie, a i mnie, szarego samotnika, na obczyźnie nie zapominacie. Dziękuję wam jeszcze raz, serce moje jedyne. – A dalej mowa, Tarasie Hryhorowyczu, o tym, co nie zostało zapisane nawet w Dzienniku… – Gdybyście jeszcze wspomnieli o tym, o co prosiłem was w Moskwie, i zabrali się ładnie do tej świętej sprawy, to byłoby tak. A wy, zapewne, już i zapomnieliście moją prośbę? To ja wam przypomnę. Ja was prosiłem, żebyście mnie ożenili. Ożeńcie, bądźcie łaskawi! A bo jak wy nie ożenicie, to i sam Bóg nie ożeni, tak i przepadnę jako włóczęga na obczyźnie… – Boże miły, jakże ciężko było Wam w zgniłym Petersburgu, panie Tarasie! Jak i na zesłaniu dziesięć lat temu, „nie ma przystani, Panie!”. Ile nadziei i, zarazem, proroczych i gorzkich przepowiedni w tych słowach! – Na to lato, jak Bóg pomoże, będę w Kijowie i na Michajłowej Górze, a wy tam gdzieś pod jaworem albo pod wierzbą postawcie moją ukwieconą księżniczkę, a ja pójdę pospacerować i spotkam ją. Pokochać się, to i pobrać się. Widzicie, jak prosto i ładnie… – Wam, 44-latkowi, łatwo było prosić Marię Wasiliewnę, bo przecież ona wiedziała, że Wy naprawdę możecie spotkać, pokochać o wiele młodszą od siebie dziewczynę i poprowadzić ją za sobą w szczęście-dole… – Zróbcież tak, serce moje jedyne, a ja wam teraz ślę zamiast parcianego czepca mój niewielki „Sen”, a latem przywiozę wielką poemat, jak zrobicie według mojego życzenia, a jak nie, to nie… Nie zapomnijcież, moja gołąbko siwa, wielkiej prośby i mnie, szczerego waszego T. Szewczenki. – Maria Wasiliewna ciepło odpowiedziała Wam w grudniu 1858 roku, dziękowała za ładny, bardzo ładny „Sen”, za Waszą pamięć o niej, zapewniała, że często o Was myśli, a jeszcze o tym, jak by jej dla kochanego i ładnego Ukraińca znaleźć zręczną i dobrą dziewczynę, ładny kwiatuszek… Co jeszcze? – Mówiąc, Wy do nas przyjeżdżajcie i wtedy zobaczycie sami, jaka Wam dziewczyna przypadnie do gustu, u nas wszystkie ładne… Witała z Bożym Narodzeniem i Nowym Rokiem, życzyła, żeby w nim wszystkie pragnienia się spełniły, prosiła nie zapominać kochającej rodaczki Marusi Maksymowycz… – Nie omieszkam przypomnieć, panie Tarasie, jak Wy, jeszcze przebywając w Niżnym Nowogrodzie, ładnie podziękowaliście na początku 1858 roku Mychajłowi Maksymowyczowi za noworoczne prezenty, przekazane przez Mychajła Szczepkina, a mianowicie: jego książki i zwłaszcza „Słowo o wyprawie Igora”. – Wybacz mi, mój gołąbku siwy, dla wielkiego Boga, że ja ci tak oto naprędce piszę, na Boga, nic do głowy nie przychodzi, oprócz naszego wielkiego cudotwórcy Mychajła Semenowicza… Całuję cię, serce moje, za twoje prezenty, pozdrawiam z Nowym Rokiem i modlę się do Pana miłosiernego, by posłał ci długowieczność i zdrowie, na chwałę naszej przesławnej Ukrainy…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
– Pod koniec 1857 roku Maksymowicz napisał w swoim liście do Pani: „Kłania się tobie i moja żona Marusia!” Pani natychmiast odpowiedziała, jakby przewidując swoje przyszłe zauroczenie nią… – Pocałuj za mnie swoją cudowną, dobrą panią, a moją szczerą rodaczkę…
– Tymczasem w naszej rozmowie doszliśmy do roku 1859, kiedy 25 marca zaczął Pan kolejny list do Marii Wasylewny opowieścią o tym, jak odwiedził Pan żonę Pantelejmona Kulisza, Ołeksandrę Mychajliwnę, a ona pokazała Panu list do siebie z Michajłowej Góry… – Dziękuję Wam, moje serduszko, że mnie pamiętacie i nie zapominacie o mojej prośbie. Jeszcze raz dziękuję i jeszcze raz! Jeśli Bóg pomoże mi skończyć do maja moje sprawy z cenzurą, to napcham pełną kieszeń pieniędzy i pomknę przez Moskwę prosto na Michajłową Górę. Dobrze, bardzo by dobrze było, gdyby się tak stało, jak się spodziewam. Ale niech będzie, jak będzie, a ja choćby bez pieniędzy dotrę do Was tego lata, i jeśli Bóg i Wy pomożecie, to może i się ożenię. Gdyby tak się stało, to by było bardzo dobrze! Aż strach mnie już ogarnia, że mam tak wędrować jak burłak… Przekażcie mojej przyszłej młodej księżnej tę małą, nieweselną piosenkę:
Gdybym miała trzewiczki,
poszłabym na muzykę…
Nieszczęście moje! Trzewiczków nie ma,
a muzyka gra, gra,
żal sprawia!
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Dziewczynki na muzyce
w czerwonych trzewiczkach –
ja świat mam dość…
Bez zbytku, bez miłości,
znów swoje czarne brwi –
w najmie znoszę!..
– Panie jedyny! Ależ to prawdziwie nieweselna, a wręcz gorzka piosenka, pełna smutku i tęsknoty… Napisana jeszcze na zesłaniu, w drugiej połowie 1848 roku… Rozumiem, że wiersz jest nie tylko genialnie powiązany, ale też wyrasta z ludowej twórczości pieśniowej, lecz po co powtarzać na papierze te smutne wersy w prośbie listownej o możliwe przyszłe małżeństwo? Doprawdy, jak Perebendia, zaśpiewa Pan weselną, a w smutek zwróci…
– Oto i druga, mała:
Gdybym, matko, miała koraliki,
poszłabym jutro do miasta;
a w mieście, matko, w mieście
gra, matko, muzyka trojaka,
a dziewczęta z chłopakami
przystrajają się… Matko! Matko! Nieszczęsna ja!
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Nie daj mi wieku dziewczęcego przeżyć,
plotąc swe warkocze, zaplatając,
brwi w domu nosząc,
w samotności wieku dożyć.
A póki zarabiam,
czarne brwi wyblakną.
Nieszczęsna ja!
Składam Wam życzenia świątecznej Wielkanocy! – Ależ wypisał, aż palce bolą! Chyba chciano wystraszyć nieznaną dziewczynę… – A tym razem powiedzcie jej, że jestem łysy i siwowąsy, to biedna ona się tak przestraszy. Jeśli będzie łaska napisać do mnie, to piszcie wszystko ładnie i drobno… – Czuję sercem, że w dziewczęcej obawie „w samotności wieku dożyć” kryje się Pana osobisty lęk przed „oszalenie w samotności”…
Półtora miesiąca później zwrócił się Pan ponownie do Marii Wasylewny, odpowiadając na jej nieznany nam list… – Prawdziwie Chrystus zmartwychwstał! Mój drogi, mój jedyny przyjacielu! Dziękuję Wam, moje serduszko, za Wasz szczery, łaskawy list. Tego samego dnia, gdy go otrzymałem, zabrałem się do starań o paszport, i dotąd jeszcze nie wiem, czy mi go dadzą, czy nie. Najpierw do stolicy nie wpuszczano, a teraz z tego cuchnącego miasta nie wypuszczają… – Pozwólcie, panie Tarasie, że przypomnę tu niektóre Pana charakterystyki imperialnego Petersburga: „na bagnie miasto marzy”; „snuję się po tym diabelskim bagnie”; „przeklęte bagno”… A życie w nim – „gniję w petersburskim bagnie”… – Nie wiem, co mam robić i co począć. Uciec po cichu do Was, a po ożenku ukryć się u Was. Zdaje się, że tak właśnie zrobię. Do 15 maja będę czekał na paszport, a wtedy będzie, co będzie, niech się dzieje, co się ma dziać… – Pozwolono Panu wyjechać na Ukrainę 24 maja. Ale jednocześnie nakazano ustanowić nad Szewczenką na Ukrainie surowy nadzór policyjny. Gdzież tam się ukryć? Ale jaka wiara w zbawienność małżeństwa! – A tymczasem, skoro już tak jest, przesyłam Wam swój portret, tylko, bądźcie łaskawi, nie pokazujcie portretu dziewczętom, bo się przestraszą, pomyślą, że jestem ojcem-hajdamaką, i żadna nie pójdzie za mąż za takiego awanturnika. A tymczasem jednej z najlepszych powiedzcie po cichu, żeby dbała o ręcznik i żeby na swoim ogródku dyń nie sadziła. Tak więc, pożyczy, jak na swoim nie posadzi. Oj, bodaj by takich sąsiadek unikać! Zostańcie zdrowi, mój drogi, mój jedyny przyjacielu! W maju albo w czerwcu się zobaczymy, a tymczasem gdziekolwiek zobaczycie posadzone dynie, to wyrywajcie z korzeniem.
– Gdyby nie wiedzieć, jak to wszystko naprawdę się skończyło, chciałoby się uwierzyć w szczęśliwe zakończenie tej poruszającej historii… W rzeczywistości, Tarasie Hryhorowiczu, wyjechał Pan z Petersburga na Ukrainę 25 maja 1859 roku, a do wsi Prochorówka, na chutor Michajłowa Gora, przypłynął łodzią-dębówką z chłopami 13 czerwca. Gościł Pan u Maksymowiczów ponad tydzień, malując wspaniałe portrety Michaiła Ołeksandrowicza (19 czerwca) i Marii Wasylewny (22 czerwca). Pański biograf Michaił Czalij, powołując się na samego Maksymowicza, zaznaczał, że przychodził Pan do nich tylko nocować, a cały czas spędzał Pan w polu i w innych miejscach, gdzie malował, rozmawiał z chłopami… Oczywiście, że o dziewczętach i małżeństwie nie było mowy, zwłaszcza że 26 czerwca, zostawiwszy u Maksymowiczów swoją walizkę i kilka rzeczy, wyjechał Pan z Michajłowej Góry do Kyryliwki, dokąd przybył już następnego dnia, a 28 czerwca pojawił się już w Korsuniu u Warfołomija Szewczenki… Wiele czasu poświęcił Pan wyborowi niewielkiej działki ziemi w majątku Mieżyrickim, należącym do obszarnika Parczewskiego, bliżej Dniepru, obok wsi Pekarie. W tych poszukiwaniach był pewien bardzo ciekawy moment…
– Maksymowicz w Prochorówce oddaje mi takie samo dobro, jak Parczewski, tylko że nie koło Dniepru, oto moje nieszczęście! Dniepr widać, ale z daleka, a mnie trzeba go koło progu…
A wymarzoną dziewczynę – przyszłą żonę, Tarasie Hryhorowiczu, zapewne spodziewał się Pan jednak zobaczyć na Michajłowej Górze, dokąd wracał Pan 13 lipca. Lecz niedaleko od domu Maksymowiczów aresztowano Pana i wysłano do Moszen pod szczególny nadzór, a następnie do Czerkas, a 22 lipca – znów zawrócono do Moszen. Stamtąd przesłał Pan notatkę Maksymowiczom…
– Znalazłem się aż w Moszenach, a dlaczego tu się znalazłem, o tym opowiem Wam, jak się zobaczymy, a tym razem wręczcie posłańcowi tego listu moje rzeczy i pieniądze, i koszulę, jak już uszyta, i kapelusz. Może jeszcze zajadę do Was, gdy będę wracał do Petersburga, a może nie, sam jeszcze dobrze nie wiem. Zostańcie zdrowi! Niech Wam Bóg pomaga we wszystkim dobrym. Na przyszły rok, może, będę Waszym sąsiadem, a tymczasem nie zapominajcie o szczerym Waszym T. Szewczence.
– Trzy dni później w notatce z Moszen zesłaniec poinformował, że „na Michajłowej Górze, nie wiem, czy szybko nam przyjdzie się zobaczyć”. W rzeczywistości, Tarasie Hryhorowiczu, nigdy już nie zobaczył się Pan z przyjaciółmi… Jednak, nie wiedząc jeszcze o tym, 9 października 1859 roku napisał Pan do nich list…
– Moi drodzy, moi jedyni przyjaciele, czy wy wciąż, spacerując po Michajłowej Górze, patrzycie na zadnieprzańskie góry? Błogosławieni jesteście, moi jedyni przyjaciele! Już drugi miesiąc gniję w petersburskim bagnie i dopiero dziś urwałem chwilę, by napisać Wam choć tyle, że żyję i jestem zdrów… Na to lato, jeśli Bóg pozwoli, się zobaczymy, to opowiem Wam drobiazgowo wszystko, co ze mną robiono w Kijowie, a teraz nie mam czasu… Bywajcie zdrowi i weseli, ukłońcie się nisko ode mnie… zadnieprzańskim górom. Nie zapominajcie o szczerym Waszym przyjacielu T. Szewczence.
– Ciekawe, że w tym samym czasie, 6 października, Michaił i Maria Maksymowiczowie napisali także do Pana. Zajrzyjmy choćby krótko do ich listu…
– Przez Iwana Sokołowa przesyłamy do
T. Szewczenko. Portret Marii Maksymowicz. 1859 r.
Przesyłamy wam pozdrowienia z Michajłowej Hory, a wraz z nimi wysyłam wam haftowaną ukraińską koszulę… i obiecany trzeci tom Litopisu Wełyczki… Z całej duszy życzymy wam zdrowia, jasnego ducha i twórczego, artystycznego natchnienia… W okolicach Michajłowej Hory zostawiliście po sobie najżywsze i najserdeczniejsze wspomnienia. A po prawej stronie Dniepru stalibyście się postacią mityczną, o której krążą legendy… – Szczególnie ciepły był list Marii Wasylewny… – Ja też życzę wam wszystkiego najlepszego i proszę, abyście o nas nie zapominali; bardzo żałuję, że nie widziałam was dłużej, ale mam nadzieję zobaczyć was w przyszłym roku, latem. Życzę wam z całej duszy zdrowia i powodzenia w waszych zajęciach. Oddana wam Marusia. – We wrześniu 1859 roku żona Kulisza pisała do Marii Maksymowycz o was: „Myślałam, że on ożeni się na Ukrainie. Aż widać, nikogo sobie nie upodobał”. Ale czy naprawdę w tym tkwi przyczyna? Co zasadniczego mogła zrobić dla samotnego Geniusza w tych okolicznościach Maria Wasylewna? Przecież wy sami, wielki Kobziarzu, z pokorą prorokowaliście: „A jak nie, to i nie”. Na początku 1860 roku wy, Tarasie Hryhorowiczu, poprosiliście Andrija Kozaczkowskiego, by przesłał trzy egzemplarze świeżo wydanego „Kobzarza” Maksymowyczom, za co Mychajło Ołeksandrowycz podziękował wam w liście z 25 marca. Po raz ostatni Maksymowyczowie napisali do was z Michajłowej Hory 14 grudnia 1860 roku… – Zupełnie o nas zapomnieliście, drogi zemko Tarasie Hryhorijowiczu! Nie odpowiedzieliście nawet na mój marcowy listek, w którym zawiadomiłem was o narodzinach mojego syna Oleksy. Cóż to za niełaska? – Wtedy Maksymowyczowie nie wiedzieli tego, co wiadomo dziś. W drugiej połowie 1860 roku rozgorzała i dramatycznie szybko zgasła wasza żywotna nadzieja, rodzona w gorzkiej beznadziei, na założenie rodzinnego życia z Lykerą Polusmak11. Na początku listopada napisaliście rozpaczliwy wiersz „Якби з ким сісти хліба з’їсти…”, z bolesnym wołaniem, że „trzeba się ożenić, choćby z siostrą diabła!”. Ale, ale… Pewnie niewypowiedziany smutek ogarnął rozdartą duszę, gdy, Kobziarzu, czytaliście… – My z moją Marusią tęsknimy za każdym razem, gdy wspominamy was, a dzieje się to nierzadko… – Nie kryję – łzy ściskają duszę… Dziękuję wam szczególnie wzruszająco za tę rozmowę…
¹ Maksymowicz Michał Ołeksandrowicz (1804–1873) – ukraiński uczony, przyrodnik, historyk, literaturoznawca, językoznawca, folklorysta, filozof, publicysta, pisarz, pierwszy rektor Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie.
² Maksymowicz (Towbycz) Maria Wasylowna (1834–1882) – żona Michała Maksymowicza od 1853 roku. Różnica wieku między nią a mężem wynosiła 30 lat.
³ Amfitrion – w mitologii greckiej król miasta Tirynt, wnuk Perseusza, słynął z gościnności. Jego imię, użyte przez Ż.-B. Moliera w komedii „Amfitrion”, stało się synonimem gościnnego gospodarza. Postaci Moliera realistycznie grał Szczepkin, a Szewczenko wspominał „amfitriona” w opowiadaniach „Muzykant” i „Artysta”.
⁴ Chodziło o spis poematu „Heretyk” (227 wersów), którego czystopis autorstwa Szewczenki został skonfiskowany podczas aresztowania w 1847 roku; odnalazł go historyk i bibliofil Piotr Bartieniew. W liście do Maksymowicza z 5 kwietnia 1858 roku poeta pisał: „Podziękuj ode mnie Bartieniewowi i poproś go, czy nie zdoła gdzieś zdobyć drugiej połowy…” Jednak drugiej połowy poematu nigdy nie odnaleziono.
⁵ Chodziło o to, że Iwan Aksakow bronił księcia Włodzimierza Czerkaskiego, który proponował zachować dla wiejskich starostów prawo do kary cielesnej wobec chłopów.
⁶ Taras Szewczenko zaczął starać się o zezwolenie na wydanie swoich wierszy, opublikowanych przed zesłaniem, zaraz po powrocie do Petersburga. Pod koniec 1858 roku przedłożył je Petersburskiemu Komitetowi Cenzury, jednak dopiero rok później, 28 listopada 1859 roku, zezwolono na ponowne wydanie utworów z licznymi wykreśleniami.
⁷ Prośbę o wydanie dokumentu uprawniającego do podróży do guberni kijowskiej, czernihowskiej i połtawskiej na okres pięciu miesięcy Szewczenko złożył w radzie Akademii Sztuk Pięknych 5 maja 1859 roku.
⁸ Ta fotografia obecnie jest nieznana.
⁹ Tarasa Szewczenkę oskarżono o bluźnierstwo i wywrotowość w „sporze teologicznym”, który sprowokował wraz z urzędnikiem majątku miżyriczskiego Kozłowskim. Pragnąc przypodobać się zwierzchnikom, sprawnik powiatu czerkaskiego guberni kijowskiej Wasyl Tabaczników wysunął także zarzuty o podżeganie chłopów i wypowiedzi antyrządowe.
¹⁰ Sokołow Iwan Iwanowicz (1823–1910) – malarz, akademik od 1857 roku, znajomy Tarasa Szewczenki.
¹¹ Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Taras Szewczenko: „Ożeńcie Likerię z Tarasem…” // Słowo Proświty. 2020, 25 czerwca – 1 lipca.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO. Nie jest wykluczone, że ludzie nie są sami we Wszechświecie, są w nim zarówno przyjaciele, którzy pragną pomóc ludziom, jak i wrogowie, którzy mają zupełnie inne plany – uważają twórcy spektaklu. Podarowali przyjaciele Dziadkowi i Babci, którzy marzyli o synku, cudowne dziecko – Iwasyka-Telesyka. Ale i wrogom Iwasyk okazał się bardzo potrzebny, wszak skupiona jest w nim siła Wszechświata… – Mamy dwie wersje tego spektaklu: jedną – teatru, a drugą – studentów Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego, którzy zdobywają specjalność aktora-lalkarza – opowiada reżyser-inscenizator, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Rusłan Neupokoiew. – Początkowo zamierzałem wystawić spektakl właśnie jako pracę studencką. Jedną z przyczyn takiego wyboru było to, że w sztuce jest wielu bohaterów, a ja na roku mam dwunastu studentów. Mieliśmy możliwość wszystkich ich zaangażować. Do tego było pragnienie wystawienia właśnie ukraińskiej klasyki. A potem postanowiliśmy zrobić także wspólny projekt z teatrem. Podczas pracy nad inscenizacją zaczęliśmy analizować sensy zawarte w tej sztuce. A wraz z pełnoskalową inwazją współczesne sensy nałożyły się na klasykę Ołeksandra Olesia. Kto ma prawo żyć na tej ziemi – ludzie czy reptilianie? I tutaj możemy przeprowadzić paralele, kto dzisiaj jest człowiekiem, a kto tym samym reptilianinem. Oczywiście w spektaklu nie mówi się o tym wprost, ale skłania do przemyśleń. Jak już powiedziałem, mieliśmy dwa procesy prób – z teatrem i ze studentami. Ale ze studentami też próbowaliśmy w teatrze, ponieważ tutaj znajduje się część materialna. Faktycznie są to dwa spektakle z absolutnie różną choreografią, poświęcaliśmy jej szczególną uwagę. Ze studentami-lalkarzami pracowali studenci katedry wychowania plastycznego, którzy uczą się według programu „Reżyseria baletu”, wykładowcy Iwan Zajeć i Julia Denysowa, kierownik artystyczny roku – Ksenia Iwanenko, a w wersji teatralnej – choreografka-inscenizatorka Switłana Karlyćka. Tutaj jest dużo trików. A jeszcze wokal. Tańczyć i śpiewać jednocześnie jest trudno, ale aktorzy teatru lalek potrafią to robić. I to nie jest nasz pierwszy spektakl, w którym robimy triki, tańczymy i śpiewamy jednocześnie. Także już nie po raz pierwszy pracujemy w twórczym tandemie z główną artystką teatru Wirą Zadorożną, która jest artystką-inscenizatorką tego spektaklu. Wcześniej mieliśmy wspólne prace „Münchhausen” (grand prix na festiwalach w Polsce i Kazachstanie), „Doktor Ajbolit” oraz „Był sobie pies” (wyróżniona za najlepszy zespół aktorski i najlepsze kostiumy na festiwalu w Użhorodzie, który odbywał się online). Czyli to już czwarty spektakl w tym teatrze, a jeszcze razem tworzyliśmy spektakle w Czerniowcach, Lwowie, Chmielnickim i Odessie. Wira Mykołajiwna bardzo dobrze wyczuwa kolor, ma progresywne pomysły. Miło mi się z nią pracuje, zawsze znajdujemy wspólny język. Choć oczywiście w procesie pracy zdarzają się też dyskusje. Jak dla każdego spektaklu, dla tego stworzyliśmy oryginalne rozwiązanie scenograficzne. Tutaj jest pewien eksperyment scenograficzny – dynamiczny tablet, po którym chodzą lalki. Z dynamicznym tabletem pracuje się niełatwo, w niektórych momentach przekształciliśmy go z tabletu w parawan. Także połączyliśmy lalkę tabletową z lalką systemu „muppet”. Dlatego nasza lalka tabletowa zyskuje mimikę na twarzy. Specjalnie dla każdego spektaklu piszemy oryginalną muzykę. Pracujemy w tandemie z kompozytorem Jewhenem Stolarem. Nasza twórcza współpraca trwa długo, jeszcze od czasów, gdy pracowałem w Czerniowcach. Nasze wspólne spektakle w tym teatrze – „Münchhausen”, „Zachmurzona dama” (grand prix na festiwalu w Użhorodzie i nagroda jury dziecięcego, także zwycięstwo w nominacji za najlepszy spektakl dla dzieci w młodszym wieku szkolnym oraz pracę reżyserską Ogólnoukraińskiego festiwalu „Premiery sezonu”, który przeprowadza Ukraińskie centrum Światowego związku działaczy sztuki teatru lalek organizacji społecznej UNIMA-Ukraina) oraz „Był sobie pies”. To współczesna muzyka, moim zdaniem bardzo wysokiej jakości. Pomysł z czarnymi ludzikami wykorzystałem jeszcze w spektaklu „Był sobie pies”. Ludzie w czerni prowadzą lalki tabletowe. To pomysł z czarnego gabinetu. Jest takie pojęcie w teatrze lalek: widać tylko lalki i nie widać ludzi. W spektaklu „Był sobie pies” są w gwiazdkach, a tutaj to kosmici, u których w specjalnym oświetleniu świecą się kontury. Jeśli w teatralnej wersji „Iwasyka-Telesyka” są czarni, to w studenckiej – koloru niebieskiego. Uważam taki zabieg za ciekawy i chciałbym jeszcze eksperymentować. Darja Hryhorjewa (wykonawczyni roli Wiedźmy), Albina Halczynśka (Ołenka, córka Wiedźmy) oraz Jewhen Simatow (Kowal i Domownik) grają zarówno w studenckiej, jak i w teatralnej wersji. Rita Baranowa (Babcia) – wiodąca artystka teatru, też moja uczennica, tylko z poprzedniego rocznika. Serhij Hamzenko, który grał Dziadka, jest teraz na froncie, niedawno w tej roli zadebiutował Danyło Trofymenko. Grał on także w studenckim spektaklu, ale inną postać. Uważam ten debiut za udany. Wład Franczuk (Kucyj i Wodny) – uczeń z mojego roku w Estradowo-cyrkowej akademii. Illa Samoszost (Kucyj i Leszy) – absolwent Uniwersytetu Karpenki-Karego, uważam go też za swojego ucznia, bo go uczyłem. Także absolwentka naszego uniwersytetu, a obecnie wiodąca aktorka teatru Julia Ołeksejenko, która gra Iwasyka-Telesyka, bardzo lubię pracować z tą aktorką. Wszystko to dla mnie bliska i droga kompania. Dzisiaj katedra sztuki teatru lalek ściśle przeplata się z Teatrem Lalek na lewym brzegu Dniepru. Niektóre prace idą równolegle. Teatr kocha naszą katedrę, a absolwenci kochają ten teatr i chętnie idą tutaj pracować. Tutaj absolwenci czują się komfortowo, a dyrekcja teatru także stara się stworzyć komfortowe warunki pracy, na przykład niedawno zrobili remont widowni, a przedtem otworzyli małą scenę dla widza, która znajduje się w budynku niedaleko stacji metra „Liwobereżna”. Myślę, że teatr będzie się dalej rozwijał, będą tu przychodzić nowi widzowie. W spektaklu trochę skorygowałbym światło, a do ról aktorskich zasadniczych uwag nie mam. Jestem zadowolony z pracy tego teatru i uważam go za jeden z najlepszych teatrów lalek Ukrainy. Jeśli jeszcze zaproszą mnie, bym coś wystawił w teatrze, to mam co zaproponować. Kiedyś z Wirą Zadorożną mieliśmy spektakl „Lilia” według Łesi Ukrainki, teraz pracujemy nad nową, moim zdaniem bardzo ciekawą i nieoczekiwaną wersją. Na razie chcę skupić się na swoim nowym pierwszym roku, który nabraliśmy na uniwersytecie. Na katedrze otworzyliśmy kolejny sezon teatru szkolnego. Więc większa część mojego twórczego życia upływa na uniwersytecie. A rezultat pracy w tej placówce edukacyjnej jest bliski konkretnej pracy w teatrze.
Gatunek spektaklu „Miasto za tapetami” określono jako „naukowa przygoda”. Jak zaznaczyła autorka Natalka Błok, napisała ona ten utwór razem ze swoimi młodszymi synami. Impulsem do stworzenia sztuki stało się laboratorium Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy. Według niej jest to spektakl nie dla najmłodszych dzieci, lecz dla najmłodszych nastolatków. Pisze ona głównie dla dorosłego widza, a takie sztuki jak „Miasto za tapetami” mocno różnią się psychologią odbioru, tematami, językiem i jeszcze szeregiem innych czynników. Ma ona również kilka tekstów dla nastolatków. A o samym spektaklu poprosiliśmy opowiedzieć reżysera-inscenizatora Hliba Tiupina. – To mój czwarty spektakl – opowiada Hlib. – Zaczynałem w Mikołajowskim Teatrze Lalek, gdzie zrealizowałem dwie inscenizacje. Na pięć dni przed rozpoczęciem pełnoskalowej wojny odbyła się tam premiera spektaklu „Cyrk braciszka Królika” według bajek amerykańskiego pisarza wujaszka Remusa. A drugą były „Gęsi-łabędzie” według sztuki kijowskiej aktorki-lalkarki Niny Husarowej, napisanej na motywach ukraińskiej bajki ludowej. Swój dyplomowy spektakl „Karakule Karakuli” według sztuki kijowskiej dramatopisarki Lany Ra wystawiłem już na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Lalek na lewym brzegu Dniepru. Była to pierwsza inscenizacja tej sztuki na Ukrainie. Jeszcze gdy studiowałem na trzecim roku uniwersytetu, byłem na czytaniu sztuki „Miasto za tapetami”. Wydała mi się bardzo ciekawa. Dramatopisarka Natalka Błok jest dobrze znana ze swoich spektakli dla dorosłych w „Dzikim Teatrze”. A teraz stworzyła sztukę dla dzieci. Skontaktowałem się z nią, zaproponowałem wzięcie tej sztuki do pracy. Obecnie przebywa za granicą, więc mogłem porozumieć się tylko za pomocą poczty elektronicznej. Natalka wyraziła zgodę na inscenizację, więc zabraliśmy się do pracy. W sztuce poruszany jest temat relacji braterskich. Ten temat dość rzadko pojawia się w dramaturgii. Ja też mam braci i ważne było dla mnie poprowadzenie tej linii, gdy jeden brat pomaga drugiemu poradzić sobie z problemem. Kiedy objąłem stanowisko reżysera-inscenizatora teatru, był to drugi spektakl, który chciałem wystawić po „Karakulach Karakuli”. Artystka-scenograf Kateryna Sekret w tym samym czasie co ja przyszła do teatru na stanowisko artysty-rekwizytora. Czasami powierza jej się również tworzenie scenografii do spektakli. Omówiliśmy z nią, jak ma wyglądać inscenizacja. Przyszła mi do głowy idea laboratorium, w sztuce tego nie ma. Mysia Tychon jest u nas naukowcem, wymyśla maszynę, aby uratować swoją mamę. Początkowo czytaliśmy sztukę. Potem nasze pracownie wykonały dekoracje, zrobiono lalki. Rozpoczął się proces prób. W teatrze dramatycznym aktor szuka tego, jak rezonuje w nim rola, a w naszym teatrze aktor patrzy na twarz lalki i wyobraża sobie, jak komunikowałoby się to małe stworzenie. Szuka języka tej maski, tego, jak się porusza. I już z tego formuje się jego rola. Ogólnie lalkarz jest bardzo przywiązany do lalki, ona nie może żyć oddzielnie od aktora. Moją ideą było również wykorzystanie grafiki komputerowej. Ważne było pokazanie procesu formowania się myśli Tychona. Właśnie tak mysia widzi ten świat – wykresami, liniami, wzorami. A muzykę do spektaklu specjalnie napisał kierownik części muzycznej Kijowskiego Akademickiego Teatru na Podolu Tymur Polanski. Do tego spektaklu mamy dwa składy wykonawców. Wśród nich są mistrzowie sceny, którzy stali u podstaw teatru – Wiktorija Zahorodnia oraz Oksana Horbatenko. Są też młodzi aktorzy, którzy niedawno przyszli do teatru, i od razu zaangażowaliśmy ich w tę pracę. To Jewhen Simatow (Tarasik-Jurasik) oraz Illia Samoszost w roli Lioszy. Proces od stworzenia dekoracji do premiery trwał około trzech miesięcy. (Równolegle reżyser Rusłan Neupokoiew wystawiał „Iwasyka-Telesyka”). Aktywne próby trwały około miesiąca. Premiera odbyła się na początku czerwca. Jak wspominałem, to dopiero mój czwarty spektakl i już widzę w nim wiele szkolnych błędów. Ale nie jestem z tych reżyserów, którzy przerabiają swoje spektakle. Chcę, żeby był taki, jakim go czułem podczas przygotowań. To było cenne doświadczenie. W Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Lalek zaczęto częściej sięgać po ukraińską dramaturgię. W tym roku wystawiono tu spektakle „Iwasyk-Telesyk” (według utworu Ołeksandra Olesia, napisanego na motywach ukraińskiej bajki ludowej) oraz „Miasto za tapetami” (według sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Natalki Błok).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
do przewartościowania, zachwytu, odczucia tu i teraz. Mnóstwo mistrzów, którzy budzą zainteresowanie i zachwyt swoją genialnością. – Co poradziłby pan młodemu pokoleniu, aby przetrwać w naszym trudnym, absurdalnym czasie? – Czasów się nie wybiera. Myśl o istnieniu „złotego wieku” to tylko iluzja. Wielu artystów tworzyło wbrew wszystkiemu – i dlatego przetrwało. Musimy zachować nasz wewnętrzny świat, wytrwać, a do tego trzeba być silnym. A siła tkwi w tych wartościach, które pielęgnujecie w sobie. Musimy napełniać się głębokimi i duchowymi sensami. Sztuka właśnie po to jest powołana, by kształtować prawdziwe sensy. Musimy cenić to, co mamy… Żeby nie było syndromu odłożonego dnia, odłożonego szczęścia. Kochajcie ten świat i doceniajcie go. Cieszmy się z małych rzeczy – wschodu słońca, gwiazd… Wierzę w to, że przed Ukrainą otworzą się perspektywy w przyszłości. Życie to podróż – doceniajmy to… I niezależnie od wojen, konfliktów, chrońmy wewnętrzny świat i wieczne sensy. Musimy z godnością przeżyć to życie. – Jak pan uważa, co powinniśmy zrobić w pierwszej kolejności po wywalczeniu zwycięstwa? – Naszych artystów czeka praca na rzecz odrodzenia Ukrainy, prawdziwej Ukraińskiej Ukrainy, nadzwyczaj ważną kwestią jest dziś nasza tożsamość, nasza samoświadomość, ta walka, która trwa, jest walką o samostanowienie, musimy wytrzymać, aby odrodzić niesamowitą, kreatywną Ukrainę. Naród, który wywalcza swoje życie, stoi podczas tak strasznej nawały – jest wyjątkowy, ponieważ to tygiel Ducha. Światło duszy artysty Olesia Sołowja w oryginalnych obrazach na płótnach, pięknych krajobrazach Ukrainy będzie grzało nasze serca w te ponure dni. Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni za szczerą rozmowę, szlachetność natury twórcy tych obrazów naszej nieprzemijającej i nieśmiertelnej Ukrainy. Przygotowała Iryna HOŁOWAJ, wykładowczyni Kolegium część jednego wielkiego niemieckiego, bo mówią jednym językiem, słuchają tych samych kompozytorów, czytają te same książki. „Tak samo był przygotowany anszlus Ukrainy i kiedy to miało się stać, było tylko kwestią czasu i techniki” – porównuje. „Dlaczego Putin myślał, że będziemy witać go kwiatami? Bo rozumował, że jesteśmy przedstawicielami jego kultury, bo wpompowywali tutaj tyle pieniędzy, żeby ludzie myśleli, że z Rosjanami to jedno i to samo, że nie ma żadnych Ukraińców. Wydawało im się, że to będzie działać” – mówi Mykoła Kniażycki. W służbie prasowej dodają, że dziś ukraińska kultura znów przeżywa renesans, odgrodziwszy się od rosyjskich wpływów: aktywne działania na jej rzecz pozwoliły zerwać grandiozną operację specjalną mającą na celu przekształcenie Ukraińców w Rosjan. Wśród nich – ustawa o zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, zakaz wwozu rosyjskich książek oraz wsparcie ukraińskiego wydawnictwa, zakaz filmów, które promują kraj agresora i zostały wyprodukowane po tym, jak Rosja rozpoczęła okupację i agresję, stworzenie Ukraińskiego Funduszu Kultury, Instytutu Książki itp.
Tłumaczenie maszynowe
Ponury dzień... Bezsenne, niespokojne noce... Niepokój i chaos naszego wojennego życia. I nagle – promyk piękna, obcowanie z wysoką sztuką i z Artystą. Artystą, który niesie Ducha Wiecznego, Ukraińskiego, Prawdziwego... „Odbicie ludzkiej Duszy” – taki tytuł nosi ekspozycja obrazów członka Narodowego Związku Artystów Ukrainy, kandydata nauk o sztuce, docenta Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ołesia Sołowja. Ołesź Sołowej – wszechstronny artysta, malarz, monumentalista, uczestnik malowania ukraińskich cerkwi, m.in. cerkwi św. Mikołaja Przytyska na Podolu. Pracuje na katedrze malarstwa i kompozycji Wydziału Sztuk Pięknych i Konserwacji Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Jest kontynuatorem i uczniem Ludowego Artysty Ukrainy, mistrza malarstwa monumentalnego, profesora Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Mykoły Storożenki. Do osiągnięć artysty należą: nagroda im. M. Bojczuka (2009), Srebrny Medal Akademii Sztuk Ukrainy (2007), wyróżnienie Srebrnym Medalem Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury (2017). Obrazy zaprezentowane na wystawie w Kolegium zostały stworzone w czasie pokoju podczas plenerów. Na tych obrazach Dusza Ukrainy – przyroda, krajobrazy, zamki, ukraińska bezkresna przestrzeń. Twierdza Chocim, Podole, Krzemieniec… Czuć miłość artysty do wszystkiego, co rodzime. Prace na wystawie są natchnione, jasne, duchowe, szczere, podobnie jak sam autor. Otwarcie wystawy w Wyższym Zawodowym Kolegium Optyczno-Mechanicznym Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki nie pozostawiło obojętnym nikogo z obecnych. Oto wrażenia naszych studentów.
Kateryna Poliszczuk, studentka grupy ŻK-12: „Spotkanie z artystą Ołesiem Sołowjem, który odwiedził nasze kolegium, było prawdziwym świętem sztuki i inspiracji. Gdy prezentował swoje obrazy, nie była to zwykła wystawa, bo każda praca była wypełniona emocjami i historiami, które można było odczuć. Ołesь Wasylowycz zapada w pamięć i wyróżnia się wśród innych swoim głębokim rozumieniem sztuki, a jego obrazy stały się jaskrawym przykładem tego, jak poprzez kolory i detale można przekazywać złożone emocje i myśli. My, studenci-dziennikarze, mieliśmy możliwość nie tylko delektować się tymi obrazami, ale też zadać pytania samemu artyście. Rozmowa z panem Ołesiem była naturalna i niezwykle intelektualna. Nie tylko odpowiadał na pytania, ale prowadził prawdziwe wykłady o sztuce i jej wpływie na wewnętrzny świat każdego człowieka. Opowieści Ołesia o tym, jak znajduje inspirację w tak trudnych czasach, były tak żywe, obdarzone twórczym uniesieniem i muzą. Potrafi inspirować ludzi. Szczególnie ciekawie było dowiedzieć się o jego twórczych eksperymentach i procesie tworzenia obrazów. Każda jego praca, według słów samego artysty, jest wynikiem wielu wewnętrznych poszukiwań i zanurzenia w różne epoki i kultury. Spotkanie z Ołesiem Sołowjem stało się dla nas nie tylko okazją do rozmowy z artystą, ale także prawdziwym odkryciem. Jesteśmy wdzięczni za tę możliwość obcowania z człowiekiem, który żyje i oddycha sztuką”.
Wika Myrczenko, studentka grupy ŻK-12: „Spotkanie z artystą zostawiło we mnie głębokie emocje, ponieważ szczerość i otwartość Ołesia Sołowja wywarły na mnie ogromne wrażenie. Nie tylko pokazywał swoje prace, ale też szczerze dzielił się myślami o sztuce, inspiracji i procesie twórczym. Rozmawiając z nim, czułam, że każdy jego obraz to nie tylko przedstawienie, ale część jego duszy. Opowiadał o swoich przeżyciach i emocjach. Jego szczerość w słowach i gestach tworzyła atmosferę zaufania, co pozwoliło nam inaczej spojrzeć na sztukę. Ogólnie rzecz biorąc, to spotkanie stało się dla mnie nie tylko możliwością dowiedzenia się więcej o artyście i jego pracach, ale także lekcją szczerości i odwagi w wyrażaniu swoich uczuć. Zostawiło w moim sercu ciepłe wspomnienia i chęć dalszego poznawania świata sztuki”.
Karina Pawlenko, studentka grupy ŻK-12: „Spotkanie z artystą Olesiem Sołowjowem otworzyło przede mną wiele nowych perspektyw. Szczególnie zapadła mi w pamięć myśl Artysty, że sztuka to język, który nie potrzebuje słów. Wierzy, że przez kolor, fakturę i kompozycję można przekazać to, czego nie przekaże żaden język świata. To podejście widać w jego pracach: są żywe, pełne emocji i często wywołują cały wachlarz uczuć – od zachwytu po cichy smutek. To spotkanie pozostawiło po sobie ciepłe emocje i wiele refleksji”. Jewa Worobjowa, studentka grupy ŻK-12: „Prezentacja wystawy obrazów to była pasjonująca i inspirująca rozmowa. Patrzyliśmy na prace Olesia Sołowjowa, zadawaliśmy pytania, a on chętnie odpowiadał i dzielił się historiami ze swojego twórczego życia. Takie spotkania zawsze budzą we mnie jeszcze większą ciekawość sztuki i poszerzają moje wyobrażenie o świecie twórczości. Jestem wdzięczna naszemu kolegium za to, że administracja organizuje takie wydarzenia i daje nam możliwość rozmawiania z utalentowanymi ludźmi, którzy motywują do ruchu naprzód i rozwoju nawet w tak trudnym czasie”. Oles Wasylowycz chętnie odpowiedział na pytania młodych dziennikarzy. – Co dla pana jest szczęściem? – Szczęściem osobiście dla mnie jest zajmowanie się „pokrewną” pracą, jak pisał Hryhorij Skoworoda. – Gdyby mógł pan podróżować w czasie, z którym artystą i malarzem chciałby pan się spotkać? – To dość trudne pytanie, bo ogrom stylów, artystów i epok historycznych, w których chciałbym się znaleźć. Ale dzięki czytaniu znaczeń, możliwości odczuwania pewnych sensów i stylów podróżuję w czasie. Te dzieła artystów, którymi się zachwycam i które mnie interesują, sprawiają, że rozumiem, iż rozmawiam z nimi na żywo. Niezależnie od tego, że fizycznie ich nie ma – sensy, idee, filozofia zawarte w ich obrazach skłaniają...
...skich ideologicznych projektów”, – zaznaczają autorzy filmu. Dodają, że za pośrednictwem kultury popularnej – seriali, muzyki i programów telewizyjnych – Rosja kształtuje wizerunek „wspólnej przestrzeni kulturowej”, stopniowo wypierając ukraińskie wartości. Pod przykrywką popularnych treści Ukraińcom narzucano obce standardy i tożsamość.
Podczas gdy ukraińscy artyści byli wypierani z radia i telewizji, rosyjscy goście koncertowi zajmowali sceny, anteny i festiwale. To nie była zwykła konkurencja kulturalna – to było systematyczne niszczenie ukraińskiej kulturowej samoidentyfikacji.
„Rosyjska polityka kulturalna na kierunku ukraińskim była w pełni zintegrowana z ogólną strategią likwidacji ukraińskiej państwowości. Strzały z ideologicznej broni raziły nie ciało, lecz mózg Ukraińców”, – stwierdza autor filmu Oleh Manczura.
Show-biznes stał się jedynie jedną kolumną rosyjskiej armii informacyjnej, jej desantem, a za nim już ruszyły czołgi.
Autor filmu porównuje rosyjską politykę z praktykami Hitlera wobec Anschlussu Austrii. Najpierw resort Goebbelsa aktywnie pracował nad tym, by przekonać Austriaków, że nie są odrębnym narodem, lecz
Tłumaczenie maszynowe
Od grudnia 2024 roku Ukraińcy otrzymają możliwość wykorzystania 1000 hrywien pomocy państwowej w ramach programu „Zimowe ePodtrzymanie” na prenumeratę rodzimych gazet i czasopism. Ukrposzta wspólnie z Narodowym Związkiem Dziennikarzy Ukrainy wita decyzję rządu o włączeniu prasy do wykazu usług programu i wzywa obywateli do wspierania ukraińskich mediów drukowanych.
„Zaprenumerować ulubione wydawnictwa drukowane za pośrednictwem Ukrposzty w ramach programu „Zimowe ePodtrzymanie” – to proste, wygodne i pożyteczne. Otrzymujecie dostęp do aktualnych wiadomości i wydarzeń kulturalnych, jednocześnie wspierając ukraińskie słowo. My dostarczymy wasze gazety czy czasopisma tam, gdzie się znajdujecie – do wielkich miast, małych wsi, bezpiecznych rejonów czy nawet na linię frontu. Ukrposzta jest zawsze blisko, w każdej miejscowości naszego kraju”, – mówi dyrektor generalny Ukrposzty Ihor Smilanski.
„Włączenie prasy do programu ePodtrzymania to strategicznie ważna decyzja, która pomoże zachować i poszerzyć czytelniczą publiczność mediów drukowanych. W warunkach wojny gazety i czasopisma pełnią szczególną misję informowania społeczeństwa, dlatego mechanizm wsparcia poprzez stymulowanie popytu czytelniczego jest niezwykle aktualny”, – podkreśla przewodniczący NSDU Serhij Tomilenko.
Prenumeratę można zamówić w dowolnym oddziale Ukrposzty, informując operatora o chęci wykorzystania środków ePodtrzymania. Dostępne warianty prenumeraty – od jednego miesiąca do roku, z rozpoczęciem dostawy od stycznia 2025 roku. Ważne, że usługa jest dostępna na całym terytorium Ukrainy, łącznie z terytoriami przyfrontowymi.
Ukrposzta i NSDU wzywają redakcje do aktywnego informowania czytelników o nowych możliwościach prenumeraty oraz prowadzenia pracy wyjaśniającej dotyczącej mechanizmu wykorzystania środków ePodtrzymania. Redakcja wzywa do wsparcia akcji prenumeratą tygodnika „Słowo Proświty”!
Tłumaczenie maszynowe
24 listopada odbyła się premiera filmu-badania „Moja piękna kolonizacja” o tym, jak seriale i show-biznes przekształcały Ukraińców w Rosjan. Poinformowano o tym w biurze prasowym kanału telewizyjnego Espreso. „Jak za pomocą popu, teleshow i seriali Rosja „wychowywała” ukraińską publiczność i przygotowywała wojnę, w jaki sposób ukraińska kultura mimo wszystko przetrwała i czy te zmiany są rzeczywiście nieuniknione – o tym w dokumentalnym filmie-badaniu „Moja piękna kolonizacja”. Obecnie film jest dostępny na kanale YouTube Mykoły Kniażyckiego”, – czytamy w komunikacie biura prasowego.
„W połowie lat 90. – na początku lat 2000. Ukraina wybucha talentami, które bardzo różnią się od ogólnoradzieckich. Nie boją się eksperymentować, są wolni i śpiewają po ukraińsku: kształtuje się własna suwerenność kulturowa. Ale imperium wchodzi w walkę o wpływy, stosując cały arsenał narzędzi ideologicznych: seriale z mniejszowartościowymi ukraińskimi bohaterami, wypieranie piosenek ukraińskojęzycznych z telewizji i radia jako niezgodnych z formatem, pokusy pieniędzmi i bezpośrednie finansowanie prorosyjskie
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO W publikacji wykorzystano materiały udostępnione przez służbę prasową Teatru im. Łesi Ukrainki Zdjęcie ze strony teatru Rówieśnik Łesi Ukrainki, syn zamożnych rodziców, krakowski student, postępowy pisarz, adept modnego na Zachodzie nurtu literacko-artystycznego Wasyl Stefanyk miał wszelkie szanse, by rozsławić ukraińskie słowo na świecie, a nawet – jak twierdzili współcześni – zdobyć literacką Nagrodę Nobla, jednak… Z dotąd niewyjaśnionych przyczyn w rozkwicie kariery Stefanyk wpada w głęboką depresję i przez 15 lat nie pisze ani jednego wiersza. Czy przyczyną milczenia były usilne zalecenia władz, by pisać na tematy aktualne – użyteczne dla reżimu? I dlaczego pisarz, który pomieszkał w światowych stolicach, tak przejmował się losem chłopów? Dlaczego ich przeżycia uważał za współbrzmiące z własnymi? Dlaczego rozpatrywał swoich bohaterów w momentach rozpaczy i bezwyjściowości? Czyż w takich chwilach nie obnaża się głęboka istota człowieka, jego niczym nieupiększone i niczym niechronione jestestwo? Historie Wasyla Stefanyka o odległych w czasie wydarzeniach i dalekich w czasie ludziach do dziś fascynują i poruszają. Rozchwiewając ogólnie przyjęte normy moralności, balansują na granicy brzydoty i piękna, łez i śmiechu, dobra i zła, życia i śmierci. Być może właśnie dzisiaj – w czasie prób, w samym epicentrum historycznego przełomu – filozofia Stefanyka i jego bohaterowie znajdą oddźwięk i rezonans na widowni. Stworzony przez niego wszechświat pozwoli zrozumieć tak prostych z pozoru, ale bezgranicznie skomplikowanych pod względem swojego świata duchowego ludzi... Reżyser-inscenizator Jewhen Chramcow nie po raz pierwszy wystawia spektakle na podstawie utworów ukraińskich pisarzy. Jego poprzednie inscenizacje „Ukraina w ogniu” oraz „Skradzione szczęście” znalazły już rezonans wśród kijowskiej publiczności teatralnej. – Nieprzypadkowo już trzeci raz z rzędu sięgam w swoich inscenizacjach po ukraińską klasykę – opowiada Jewhen. – Wydaje mi się, że mamy wobec niej pewien dług. Nasi północni sąsiedzi wciąż myślą, że jesteśmy jednym narodem. Aby im zaprzeczyć, chciało się odnaleźć swoją tożsamość poprzez ukraińską klasykę – dramaturgię, muzykę, kulturę w ogóle. Przypominam sobie, jak studiowałem na trzecim roku Uniwersytetu imienia Karpenki-Karego w pracowni Bohdana Mychajłowycza Beniuka. Wystawialiśmy nowele Stefanyka. Brałem udział w nowelach „Jesień” i „Złodziej”. Wtedy bliżej poznałem twórczość tego pisarza. Niektórzy nazywają Stefanyka ukraińskim Szekspirem, tylko że w prozie. I ta proza jest interesująca dla scenicznego wcielenia. Uważam, że w utworach Stefanyka rzeczywiście kipią szekspirowskie namiętności. Grzech jest ten sam. Jak on odbiera obraz „Kamiennego krzyża”, „Niebieskiej książeczki”? Poprzez swoich bohaterów, poprzez nowele próbował rozwiązać kwestie, które go nurtowały. I mnie to też zaczęło niepokoić. Te pytania, konflikty znalazły we mnie oddźwięk. Dlatego zwróciłem się ku jego twórczości. Zamysł wystawienia spektaklu na podstawie utworów Stefanyka zrodził się zeszłego lata. Potem spróbowałem poukładać te myśli „na półkach”, a już po tym przyszedłem z tą propozycją do dyrektora – kierownika artystycznego naszego teatru Kyryła Kaszlikowa. Powiedział: „Róbcie, nie mam nic przeciwko”. Przeczytałem wiele nowel Stefanyka, mniej więcej połowa z nich wydała mi się bardziej teatralna, zrozumiałem, jak można je wystawić w teatrze. Z nich wybierałem te nowele, których temat najbardziej mnie zainteresował. A potem patrzyłem, kto z aktorów Teatru im. Łesi Ukrainki mógłby zagrać w tych nowelach. W ten sposób pozostały utwory, które weszły do spektaklu. Z plastykiem zaczęliśmy pracować jeszcze zimą, a proces prób rozpoczął się latem. Sam dobierałem aktorów. Jestem niezwykle wszystkim wdzięczny, są wielkimi mistrzami. Oczywiście, jest jeszcze gdzie rosnąć i jest tam co kopać, bo to Stefanyk. Takie role można grać 30-50 razy, całą swoją karierę i cały czas znajdować coś nowego. Chciałbym wyróżnić Ołeksija Poliszczuka (wykonawca roli Wasyla), Jurija Kucharenkę i Wiktora Semyrazumenkę (rola Procia w różnych składach), Władysława Meszka (Antin), Ołeha Zamiatina (Iwan), Mariję Honczarową i Annę Snihur-Chramcową (Marija), Ołhę Nahirniak (Kateryna), Anastasiję Piskoweć (Nastia), Wołodymyra Miszukowa (Brat) oraz Waleriję Saakian (Siostra). Scenografem spektaklu jest Pyłyp Nirod. To nasze pierwsze doświadczenie wspólnej pracy, z Pyłypem bardzo ciekawie się pracuje. Tutaj mamy grę cieniami. Niektóre rzeczy opisowe z prozy trudno przenieść do teatru. Dzisiaj widzowie w teatrze bardzo lubią wizualność i ładny obrazek. Trzeba było podkreślić widowisko, ale żeby harmonizowało z treścią i żeby było to piękne oraz estetyczne. To staraliśmy się zrobić właśnie cieniami. Przed nami stało zadanie podzielenia przestrzeni scenicznej na cztery nowele. W każdej z nich jest swoją przestrzeń i swoje światło, poza granice których nie chcielibyśmy wychodzić. W kostiumach niczego nie wymyślaliśmy. Po prostu zwykłe kostiumy historyczne. Stworzyć je pomogły nam fotografie z tamtych czasów. Kostiumy historyczne to niesamowita kultura. Szczególnie podobają mi się kostiumy, które noszono w zachodnim regionie Ukrainy. Oczywiście, każdy obwód ma swoje osobliwości, ale w innych regionach bardzo wiele zostało zniszczone. W spektaklu wielkie znaczenie mają pieśni. Po pierwsze, pieśń to nasza historia. Pieśni śpiewano przy narodzinach dziecka, na weselu, na pogrzebach. To największy przejaw nieszczęścia i biedy albo szczęścia i radości. Pieśń to nasze wszystko. Teatr to emocjonalna historia i tutaj bez pieśni nie da się obejść. Już myślę nad swoim przyszłym spektaklem, być może będzie to komedia, jeszcze nie zdecydowałem. Ale zapewne znów sięgnę po ukraińską literaturę. Żeby nikt znów nie pomyślał, że jesteśmy z Rosjanami jednym narodem, musimy w najbliższych 10-20 latach wystawiać głównie właśnie ukraińskie utwory. My, Ukraińcy, różnimy się od Polaków, Litwinów, Białorusinów. Ale wciąż mamy kompleks niższości, którego należy się pozbywać. Jesteśmy odrębnym narodem ze swoją kulturą, pamięcią, poezją, ze swoimi pieśniami, tańcami, kostiumami. Trzeba o tym pamiętać i od nikogo niczego nie pożyczać. Od początku pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Łesi Ukrainki zaczęto częściej sięgać po ukraińską klasykę. Nową taką pracą stał się spektakl „Stefanyk. Nowele” (na podstawie utworów wybitnego pisarza).
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe