Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №48–49 за 2025 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 48–49 (1328), 4–17 grudnia 2025 MYKOŁA TYMOSZYK „PROŚWICIE” – 157! Uroczystości z okazji rocznicy założenia najstarszej organizacji społecznej Ukrainy

Co roku 8 grudnia proświtianie tradycyjnie obchodzą dzień założenia swojej organizacji. Nie stał się wyjątkiem także 157. dzień urodzin. W przeddzień tej daty w centralnym biurze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zebrali się działacze, aby nie tylko pogratulować sobie nawzajem, swoim współbraciom i współsiostrom w regionach, ale także porozmawiać o tym, co leży na sercu. Powitalne przemówienie przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana było bardzo treściwe, bowiem w swoim wystąpieniu skupił się na dramatycznych wydarzeniach w społeczeństwie podczas rosyjsko-ukraińskiej wojny oraz na tym, jak organizacja społeczna powinna wpływać na władzę, polityków i współobywateli. Zwrócił uwagę na problemy w sferze oświaty i kultury, gdzie element narodowy nie zajmuje należnego mu czołowego miejsca. „Na jedynym telemaratonie nie ma Tarasa Szewczenki, w Kijowie stawia się menory, a gdzie są pomniki Swiatosława i Symona Petlury? Dziś Dzień Świętego Mikołaja (6 grudnia – red.) mija niemal niezauważony” – zaznaczył Paweł Mowczan i wezwał do oczyszczenia się z zzakały, z wewnętrznych i zewnętrznych wrogów. Wyraził pewność ukraińskiego zwycięstwa, ponieważ jego zdaniem taka jest wola Boża. Członkini kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty” Ljubow Hołota dodała, że w tygodniku trzeba więcej pisać o Irynie Farion, rozwijać tematykę szewczenkowską. „Marzę, że pewnego dnia będziemy mogli wydać książkę poświęconą pisarzom – proświtianom, począwszy od Jurija Fedkowycza” – powiedziała pani Hołota. W spotkaniu online wzięli udział także przewodniczący niektórych organizacji obwodowych. W szczególności Petro Szymkiw z Tarnopola podzielił się doświadczeniem odradzania proświtiańskich ognisk w gminach. „W historii każdej wsi jest rola »Proświty«, dążymy do tego, by tak było także we współczesnym życiu, angażujemy do działalności społecznej młodzież” – zaznaczył pan Szymkiw, a Paweł Mowczan pogratulował współbratu Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy, ponieważ przez dwa lata Petro Szymkiw bronił Ukrainy na wojnie. Jarosław Pitko z Lwowa poparł kolegów w dążeniu do pozyskiwania młodego pokolenia. „Idziemy na uczelnie wyższe i do innych zakładów edukacyjnych, mamy o kim opowiedzieć spośród naszych rodaków szedesiątników” – powiedział pan Pitko. Mykoła Kulczynski zauważył, że nasza szkoła nie wychowuje świadomych narodowo ludzi, dlatego proświtianie muszą nadrabiać tę lukę własnym wysiłkiem. Pan Mykoła opowiedział o programie wydawniczym, który udaje się realizować z własnych środków i prezentować wśród młodzieży. Również deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji Mykoła Kulczynski dodał, że krytykować władzę trzeba, bo władze przychodzą i odchodzą, a Ukraina jest wieczna. Narodowy artysta Ukrainy Iwan Derda w swoim wystąpieniu podkreślił konieczność czynienia i życia zgodnie z prawdą, opowiedział o działaniach, które proświtianie prowadzą na Bukowinie i które są relacjonowane na łamach „Słowa Proświty”. Witalij Michalewski z Chmielnickiego opowiedział o takiej perełce w działalności proświtian, jak upamiętnianie pamięci Symona Petlury w Kamianco-Podilskim. Spotkanie proświtian nabrało szczególnej uroczystości podczas wydarzenia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, zorganizowanego przez Kijowską „Proświtę” na czele z narodowym artystą Ukrainy Kyrylem Stetsenką. Artystyczny pokaz „Siedem świąt ognistego ducha” poświęcono m.in. Dniu św. Mikołaja i Dniu Sił Zbrojnych Ukrainy. Święto rozpoczęło się wystąpieniem Kyryla Stetsenki, który wykonał niezwykle poruszający utwór na skrzypcach. Paweł Mowczan wygłosił serdeczne przemówienie i wręczył nagrody Proświty. Ordery „Nestor Letopisiec” otrzymali: Ljubow Hołota, Halina Datsiuk, Ihor Zoc, Serhij Prysuchin, Mykoła Wasjkiw, Stepan Wołkowecki, Mykoła Tymoszyk, Olena Feszczenko, Mykoła Kulczynski. Medalem „Budowniczy Proświty” nagrodzono Zoję Rużyn i Ferhada Turanlego. Nagrodą im. Borysa Hrinczenki wyróżniono Jurija Rabotina i Mychajła Tymoszyka. Z kolei Kyrylo Stetsenko wręczył podziękowania i dyplomy aktywistom Kijowskiej „Proświty”. Również nowo przyjęci członkowie Proświty otrzymali swoje legitymacje. Witamy was, koleżanki i koledzy! Niezwykłym momentem było uroczyste wniesienie sztandaru z logo Kijowskiej „Proświty” przy dźwiękach pieśni „Ej, w lesie kalina czerwona” w wykonaniu Mykoły Łysenki. Gości powitali m.in.: bandurzysta Taras Janycki, zespół etniczny „Osiajna i Żywosył”, piosenkarz Serhij Fajfura, aktor Dmytro Linartowycz, poetki Olha Kycia, Olha Chodacka, Nina Szawarska, bardka Tetiana Myroszniczenko. Również swoimi talentami zachwycały dzieci. Olha Chodacka przeczytała swój wiersz i pozdrowiła maluchy z okazji święta, Dnia Świętego Mikołaja, i podarowała wspaniałe książeczki „Opowiadania dla dziadka”. Zasłużony dziennikarz Ukrainy i działacz społeczny Serhij Komisarow wygłosił przemówienie i przedstawił obrończynie oraz wolontariuszki. Według opinii wielu obecnych był to naprawdę dzień wielkiej siły duchowej. Przygotował Ihor ZOC OŁEKSANDR BAŁABKO HALINA DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

PRENUMERATA — 2026

Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na I półrocze 2026 roku (str. 50). Koszt wynosi: 1 mies. — 74 UAH. 3 mies. — 222 UAH. 6 mies. — 444 UAH. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

O „planie pokojowym” i rządzie ocalenia narodowego „Nie tak ci wrogowie, jak dobrzy ludzie” (Taras Szewczenko) Iwan ZAJEC

Kiedy czytasz tekst amerykańskiego „planu pokojowego” z 28 punktów, to najpierw nasuwa się skojarzenie z ukrzyżowaniem Jezusa Chrystusa, którego przybito gwoździami do krzyża za to, że zwiastował nową epokę w bycie ludzkości, i, być może, za to, że wygnał HANDLARZY ze świątyni. Ludzie dobrej woli widzą, że Ukraina krwią swoich synów i córek ratuje nie tylko siebie, ale i Europę, cały cywilizowany świat przed moskiewską ordą, przed natarciem współczesnego barbarzyństwa. I właśnie za to chcą ją ukrzyżować dzisiejsi światowi HANDLARZE. Rosyjsko-ukraińska wojna – to wojna egzystencjalna między barbarzyństwem a cywilizacją, między ciemnością a światłem, między złem a dobrem. To nie tylko wojna między totalitarnymi a demokratycznymi systemami politycznymi. To – wojna cywilizacyjna. „Plan pokojowy” z 28 punktów stworzyły i chciały narzucić Ukrainie te siły polityczne w Administracji prezydenta USA D. Trumpa, które pragną w każdej chwili przymknąć oczy na moskiewską politykę globalnego rewanżyzmu oraz wszechświatowe zbrodnie Moskali w wojnie przeciwko Ukrainie i ZRESETOWAĆ relacje z Rosją, żeby POHANDLOWAĆ. Kiedy pojawił się ten „plan pokojowy”, prezydent USA Ronald Reagan, być może, przewrócił się w grobie. W najstraszniejszym śnie nie mogło mu się przyśnić, że kiedyś władza USA zechce zastosować jego doktrynę „pokoju przez siłę” nie do ukarania Rosji jako agresora, jako Absolutnego zła, i nie do zapewnienia trwałego pokoju w Europie, a do zmuszenia ofiary agresji – Ukrainy – do kapitulacji, co niechybnie osłabi europejską cywilizację i zachwieje globalnym bezpieczeństwem. Działania prezydenta Ronalda Reagana stworzyły z USA obraz rycerza w lśniącej zbroi, który na całym świecie walczy o demokrację, o wyzwolenie narodów z kolonialnego niewolnictwa, o prawa człowieka, który przeciwstawia się totalitarnym, ludobójczym reżimom władzy, przede wszystkim komunistycznym. Prezydent R. Reagan sprawiedliwie określił Związek Radziecki jako Imperium zła, ale nie ograniczył się do prostego stwierdzenia faktu, a poprowadził z nim walkę na jego zniszczenie właśnie w ramach doktryny „pokoju przez siłę”. Projekcja amerykańskiej siły na region Europy Środkowej i Wschodniej, na całą przestrzeń wpływu rosyjskiego komunistycznego imperium – ZSRR – stworzyła warunki dla pomyślnego zakończenia przez Ukraińców najnowszych zmagań narodowowyzwoleńczych – odrodzenia ukraińskiej państwowości narodowej. Pojawienie się samodzielnego państwa ukraińskiego stworzyło możliwość dla budowy nowej, bardziej bezpiecznej, stabilnej Europy w jej naturalnych granicach cywilizacyjnych. Istnienie niepodległej Ukrainy na kilka dziesięcioleci skrępowało ekspansjonistyczne ambicje Rosji i znacząco podniosło poziom bezpieczeństwa w regionie europejskim. „Plan pokojowy” administracji Trumpa jest całkowitą rewizją reaganowskiej doktryny „pokoju przez siłę”. Plan Trumpa całkowicie zaprzecza światu opartemu na zasadach, odrzuca prawo międzynarodowe z jego fundamentalną zasadą nienaruszalności granic, zatwierdza w stosunkach międzynarodowych „prawo siły” zamiast „siły prawa”, usprawiedliwia politykę globalnego rewanżyzmu oraz imperialnego ekspansjonizmu rosyjskiej władzy i zbrojnej inwazji Rosji na Ukrainę, zabija państwowe perspektywy istnienia narodu ukraińskiego. „Plan pokojowy” proponuje legitymizować i utrwalić rujnowanie przez Rosję istniejącego porządku światowego, opartego na zasadach, prawie międzynarodowym, a do tego uświęcić to nagrodą (bonusami) w rodzaju uznania okupowanych terytoriów ukraińskich za terytoria rosyjskie, przekazaniem gigantycznego ukraińskiego aktywa energetycznego – Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej – na własność agresora. I tych bonusów antyludzkości mieści się w tym tak zwanym „planie pokojowym” więcej, niż może sobie wyobrazić CYWILIZOWANY człowiek, na przykład bonus w postaci pełnej amnestii agresora za zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości. „Plan pokojowy” nie tylko zrównuje agresora i ofiarę, a jeszcze okazuje ogromną troskę o przyszły los agresora, w szczególności jest powołany do stworzenia najlepszego reżimu wspierania rozwoju potencjału wojennego Rosji na przyszłość. Tym „planem pokojowym” amerykańscy HANDLARZE zgadzają się na zmianę granic państwowych siłą, drogą wojny. „Plan pokojowy” nie pozostawia dla narodu ukraińskiego żadnego obszaru bytu państwowego bez ZABÓJCZYCH ograniczeń, przede wszystkim w zapewnieniu bezpieczeństwa kraju (fiksuje odmowę Ukrainy od członkostwa w NATO w zamian za papierowe zapewnienia gwarancji bezpieczeństwa – punkty 7 oraz 5) oraz pielęgnowaniu tożsamości narodowej (przywraca na Ukrainie politykę kolejnego zmoskwiczenia). Okupowane przez agresora terytoria ukraińskie de facto uznaje się za rosyjskie (punkt 23), co nadaje pierwszemu punktowi planu o „potwierdzeniu suwerenności Ukrainy” charakter drwiący. „Plan pokojowy” nie tylko zmniejsza terytorium Ukrainy i pozbawia ją statusu państwa morskiego, sprowadzając ten status jedynie do „swobodnego transportowania zboża przez Morze Czarne” (widzenie Ukrainy w statusie surowcowego dodatku do światowej gospodarki), ale i zabiera nam – Ukraińcom, nasz Dniepr, który przez tysiąclecia odgrywał w losach narodu ukraińskiego rolę historycznej osi, rolę osiowego symbolu narodowego (punkt 23). Według tego planu Rosja jedynie „nie będzie przeszkadzać Ukrainie wykorzystywać rzekę Dniepr do działalności komercyjnej”. Każde z ograniczeń wobec Ukrainy jest sprzeczne z dziesiątkami i dziesiątkami dokumentów międzynarodowych oraz zobowiązań USA. „Plan pokojowy” z 28 punktów jest na wskroś przesiąknięty ideologią HANDLARSTWA, a nie bazuje na prawie międzynarodowym. Zatem pod tym planem nie ma kamiennej podstawy, a jedynie piasek. Pismo Święte uczy, że dom zbudowany na piasku, przy pierwszej próbie niepogodą rozpadnie się. A to oznacza, że ten plan nie doprowadzi do sprawiedliwego i trwałego pokoju. Po co więc sami siebie oszukiwać! Ten plan wymaga od Ukraińców kapitulacji i nie pozostawia dla nich żadnej szansy na bycie w przyszłości. Przewiduje on takie warunki kapitulacji Ukrainy, których nie zaznały nawet Niemcy po II wojnie światowej. Tego nie widzą tylko duchowi ślepcy oraz pan Prezydent. To, czego Rosji nie udało się osiągnąć drogą wojenną – zlikwidować państwo ukraińskie i zniszczyć naród ukraiński, miał dokończyć ten „plan pokojowy”. Aby przetrwać w tej wielolicej bezdusznej wojnie i zagwarantować państwową przyszłość swojemu narodowi, trzeba działać wspólnie władzy i społeczeństwu. Ale działać odpowiedzialnie i ofiarnie WSZYSTKIM. Ten plan zaświadcza o strasznej degradacji obrazu USA jako ostoi wolnego demokratycznego świata. „Plan pokojowy” przewyższa w swoim cynizmie, obłudzie, niemoralności i nieodpowiedzialności układ monachijski z 1938 roku o podziale Czechosłowacji. I to – tragedia dla całej europejskiej cywilizacji. I takie diabelskie działanie ogłoszono stworzeniem ważnych warunków dla zakończenia wojny. Rozumny, nieobojętny i odpowiedzialny świat przeraził się tą amerykańską propozycją. Przerazili się mądrzy ludzie nie tylko na Ukrainie, ale i w krajach UE, i w samej Ameryce. Część kongresmenów-republikanów również uderzyła w dzwony. Europejscy liderzy złożyli oświadczenie, w którym podkreślili niedopuszczalność zmiany granic siłą. Europejczycy przygotowali kontrpropozycje do „planu pokojowego”, w których, według doniesień mediów, w szczególności, „przewiduje się powrót pod kontrolę Ukrainy Zaporoskiej Elektrowni Jądrowej oraz tamy w Kachowce, a także zapewnienie „wolnych przejść” (?) przez Dniepr oraz kontroli nad Mierzeją Kinburnską”. Wiele osób było przerażonych nie tylko treścią tego oficjalnego dokumentu władz amerykańskich, ale także ultimatum Prezydenta USA, który oświadczył, że jeśli Zełenski nie przyjmie „planu pokojowego”, to „USA wstrzymają swoje wsparcie dla Ukrainy”. Jego wypowiedzi w rodzaju „jeśli Zełenskiemu nie podoba się plan pokojowy USA, to może dalej walczyć” oraz „nie masz atutów” nie można ocenić inaczej niż jako szantaż wobec Ukrainy, jako zmuszanie do kapitulacji. Prezydent USA D. Trump wyznaczył 27 listopada, kiedy w Ameryce świętuje się Święto Dziękczynienia, jako termin, do którego Ukraina ma przystać na ten „plan pokojowy”. Wszystko to wygląda jak jakiś okultyzm lub zapożyczenie tradycji Związku Radzieckiego, kiedy to na święta komunistyczne przypadało nie tylko oddawanie do użytku nowych obiektów przemysłowych, ale także masowe rozstrzeliwania ukraińskiej inteligencji, na przykład w Sandarmochu, gdzie w ciągu kilku dni rozstrzelano 1111 więźniów GUŁAG-u. Rozstrzelanie to zostało przeprowadzone „dla uczczenia” 20. rocznicy tak zwanej „rewolucji październikowej”. D. Trump po raz kolejny zastosował taktykę najazdu i bezczelności. Na szczęście pierwszy wypad Amerykanów został odparty wysiłkami Ukraińców i Europejczyków. Jednak Administracja Prezydenta Trumpa nadal wywiera nacisk na Ukrainę, ustalając „agresywne” terminy przygotowania ostatecznego wariantu „planu pokojowego” i przedstawienia go stronie rosyjskiej. W niedzielę, 23 listopada, w Genewie odbyły się negocjacje między delegacjami USA i Ukrainy, w których nie brali udziału europejscy dyplomaci. Format udziału Europejczyków w tych negocjacjach jest bardzo powierzchownie naświetlony w ukraińskich mediach. Istnieją tylko doniesienia o tym, że przed negocjacjami z Amerykanami Ukraińcy będą mieli spotkanie z europejskimi dyplomatami. Zatem Europejczycy nie byli stroną negocjacji. Po negocjacjach w Genewie Biały Dom oraz Biuro Prezydenta W. Zełenskiego wspólnie ogłosiły przygotowanie „zaktualizowanego i dopracowanego” „planu pokojowego” (jako dokumentu ramowego). W komunikacie tym mówi się również o „istotnym postępie” w kierunku zakończenia wojny Rosji przeciwko Ukrainie, a także zadeklarowano, że „strony potwierdziły, iż jakiekolwiek przyszłe porozumienie musi w pełni szanować suwerenność Ukrainy i zapewnić trwały oraz sprawiedliwy pokój”. O zaangażowaniu Europejczyków w wypracowanie planu pokojowego powiedziano bardzo ogólnie, a mianowicie, że strony zgodziły się „utrzymywać ścisły kontakt z europejskimi partnerami”. Ukraińscy dyplomaci ogłosili produktywność negocjacji i wezwali Ukraińców do „zachowania spokoju…, cokolwiek by się nie stało”. Konkretów na temat „nowej” wersji „planu pokojowego” jest zbyt mało, aby twierdzić, że ukraińskim władzom udało się uniknąć większości bezpośrednich i potencjalnych zagrożeń egzystencjalnych dla Ukrainy, które zawierał poprzedni plan. Co więcej, istnieje szereg oznak, że te zagrożenia pozostały, co wynika z oświadczeń o przeniesieniu szczególnie wrażliwych kwestii „planu pokojowego” pod rozwagę prezydentów Ukrainy i USA. Liczenie na to, że na bazie „planu pokojowego” z 28 punktów można stworzyć akceptowalne dla Ukrainy i Europy, a nieszkodliwe dla USA porozumienie o zakończeniu wojny, jest wielkim ZŁUDZENIEM, ponieważ plan ten jest w całości oparty na błędnych ideach bazowych, które stanowią rewizję istniejącego prawa międzynarodowego. Precz z iluzjami! Niebezpieczeństwo nie ustąpiło! Niebezpieczeństwo zmimikrowało! Dlaczego? Po pierwsze. Nie wiemy, które punkty z „planu pokojowego” zostały usunięte, a które pozostały lub zostały doprecyzowane. Z doniesień medialnych nasuwa się wniosek, że w kluczowej kwestii – kwestii zagwarantowania integralności terytorialnej Ukrainy – porozumień nie ma. A to niepokoi, bo oznacza, że polityka udobruchania agresora ukraińskimi terytoriami ze strony USA jest kontynuowana, co jednocześnie podważa kwestię zagwarantowania suwerenności Ukrainy, tak jak interpretuje ją prawo międzynarodowe i ustawodawstwo krajowe. Dla przykładu odwołajmy się do Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy. Deklaracja „ogłasza państwową suwerenność Ukrainy jako zwierzchnictwo, samodzielność, pełnię i niepodzielność władzy Republiki w GRANICACH JEJ TERYTORIUM…”. Na jakim więc terytorium Ukrainy zostanie potwierdzona suwerenność Ukrainy? (punkt 1). W międzynarodowo uznanych granicach z 1991 roku? A właśnie tak powinno być! Czy z wyłączeniem okupowanych przez Rosję ukraińskich terytoriów podczas wojny, która już kończy swój dwunastoletni cykl? To nie są pytania, które należy utajniać przed Ukraińcami i światową opinią publiczną. Ceną pytania jest być albo nie być dla Państwa Ukraińskiego i Narodu Ukraińskiego. Być albo nie być dla Europy w ogóle. Po drugie. Gdzie podziali się Europejczycy? Jak udało nam się ich zgubić w procesie negocjacyjnym z USA? Te pytania prowadzą do ważnego problemu formatu negocjacji w sprawie wypracowania „planu pokojowego”. Pod żadnym pozorem nie można było zgodzić się (i zgadzać dalej) na wypracowanie planu zakończenia wojny tylko w ramach dwustronnego formatu negocjacji: Ukraina – USA. Ukraina z Europą są w jednej łodzi. Bezpieczeństwo Ukrainy to bezpieczeństwo Europy. Liderzy europejskich demokracji są świadomi tego, że legitymizacja i formalizacja rosyjskiego siłowego podważania granic jest dla Europy puszką Pandory, źródłem nowych wojen. I przetrwać w tej łodzi w obecnym sztormie politycznym i bezpieczeństwa można tylko pod warunkiem uzgodnionego i wspólnego wiosłowania Ukraińców i reszty Europejczyków. Nie można oddawać kwestii integralności terytorialnej i nienaruszalności granic Ukrainy, która przenika całe prawo międzynarodowe i która jest bardzo ważna dla krajów obszaru europejskiego, pod rozwagę władz dwóch krajów, a tym bardziej na łaskę dwóch prezydentów. Zwłaszcza wtedy, gdy zza pleców D. Trumpa w „planie pokojowym” wygląda moskiewski barbarzyńca. Dlatego wypracowanie porozumienia ramowego, a tym bardziej „planu pokojowego” o zakończeniu wojny, powinno odbywać się w formacie trójstronnym: Ukraina – Europa – USA. Jest to żywotnie ważny warunek dla wszystkich, a zwłaszcza dla Ukrainy i krajów UE. Doświadczenie formatu normandzkiego, kiedy USA (w przeciwieństwie do formatu genewskiego) pozostały na uboczu procesu zakończenia rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie, powinno w końcu czegoś nauczyć ukraińskie władze. Nauczyć ukraińskie kierownictwo, aby nie pozostawiać Europejczyków na uboczu w randze konsultantów, lecz czynić ich stroną potrójnego (Ukraina – USA – UE) formatu negocjacji o zakończeniu wojny. Zaangażowanie UE do negocjacji w charakterze strony powinno być SPOŁECZNYM WYMOGIEM Ukraińców. W mediach pojawiają się doniesienia (a dymu bez ognia nie ma) o tym, że Administracja Trumpa, nie mówiąc już o Rosji, pragnie ostatecznie wyprzeć Europejczyków z procesu negocjacyjnego i stworzyć trójkąt negocjacyjny „Ukraina – USA – Rosja”. Kiedy USA zgodziły się na rolę głównego rozjemcy w wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, to Ukraina powinna stać po prawym ramieniu USA razem z Europą, a po lewym niech stoi tylko Rosja. Po trzecie. Niepokoi łatwość, z jaką niektórzy eksperci i blogerzy, a także politycy, zaczęli niemal wychwalać „plan pokojowy” z 19 punktów, propagować to, czego nie widzieli, ale sądzą na podstawie skąpych słów uczestników negocjacji i skąpych oświadczeń prezydentów Ukrainy i USA. Z jakiegoś powodu nie chce się wierzyć, że z dokumentu, zasadniczo błędnego w swojej podstawie, można za pomocą częściowych zmian szybko stworzyć coś jakościowo nowego. Trzeba patrzeć w korzeń – w „plan pokojowy” z 28 punktów! Wniosek. Niebezpieczeństwo nie minęło! Kłamstwo przebrało się w szaty prawdy! I dlatego nigdzie się nie podziało!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukraina musi być w jednym szeregu z Europą zarówno w negocjacjach z USA, jak i w negocjacjach z Rosją, oraz w negocjacjach Ukrainy i USA z Rosją. Ukraińcy muszą odeprzeć ten kolejny „niespodziewany” atak Trumpa na Ukrainę, ale nie po to, by znów tracić czas, jak to obserwowano od „ataku” do „ataku” przez niemal rok, lecz po to, by wzmocnić społeczny poziom mobilizacji we wszystkich sferach narodowego bytu dla znacznie potężniejszego oporu wobec agresora, zarówno na froncie, jak i na arenie międzynarodowej. I nie wpaść w dyplomatyczną pułapkę, która prowadzi Ukrainę do kapitulacji. Jeśli podczas rozpętania przez Rosję w 2022 roku Wielkiej wojny moskali zatrzymała niespotykana samoorganizacja i samomobilizacja oraz przeciwdziałanie wrogowi najszerszych warstw ukraińskiego społeczeństwa, to obecnie społeczna aktywizacja w znacznej mierze zależy od działań władzy, od jej gotowości do zjednoczenia się i podjęcia kroków na rzecz istotnej poprawy jakości zarządzania państwem. Politycy muszą pokazać obywatelom przykład bezinteresownej, pełnej poświęcenia, ofiarnej i odpowiedzialnej służby Ojczyźnie. Politycy własnym przykładem muszą pokazać społeczeństwu, że nie mają innych interesów poza pragnieniem pokonania wroga i zachowania państwa oraz narodu. Powinni zademonstrować gotowość do odpowiedzialnej polityki. Ukraiński naród znajduje się obecnie w najbardziej krytycznym okresie wojny. Niebezpieczeństwa czyhają na ukraiński naród zarówno na gorącym froncie, jak i na froncie dyplomatycznym. W takiej sytuacji potrzebne są niekonwencjonalne działania władzy, szczególnie odpowiedzialne działania polityków. Doświadczenie historyczne obfituje w takie przykłady, z których należy skorzystać. W obecnej sytuacji adekwatną odpowiedzią na zagrożenia na froncie oraz w sferze dyplomatycznej jest formowanie władzy jedności narodowej z RZĄDEM OCALENIA NARODOWEGO. Rząd ocalenia narodowego to nie po prostu zastąpienie obecnego rządu innym, a formowanie rządu w takim składzie ministrów, któremu ufać będzie społeczeństwo. Formowanie rządu ocalenia narodowego wymaga takiej większości parlamentarnej, która będzie zdolna przeprowadzić dobór kandydatur na stanowiska ministrów nie w oparciu o wąskie interesy partyjne, a przez pryzmat imperatywnych wymagań dotyczących patriotycznych, moralnych i zawodowych cech kandydatów. Ukraina potrzebuje władzy, która będzie działać w paradygmacie zapewnienia PRZETRWANIA ukraińskiego narodu, do czego musi pracować na rzecz zapewnienia znacznie wyższego poziomu społecznej mobilizacji we wszystkich sferach narodowego bytu. Nie trzeba politykom chować się za mantrami szybkiego pokoju. Szybkiego pokoju nie będzie! Szybki pokój prowadzi do kapitulacji, do kapitulacji z utratą perspektyw istnienia ukraińskiego narodu, z uprzednim przeniesieniem wojny na wszystkich obywateli we wszystkich zakątkach Ukrainy. Politycy z różnych obozów nie powinni wytykać się nawzajem pretensjami o niechęć do tworzenia rządu ocalenia narodowego, a wreszcie zdecydować się na realne kroki w kierunku jego formowania. Takimi realnymi krokami w tym kierunku jest zwołanie Forum Sił Patriotycznych dla zatwierdzenia idei stworzenia rządu ocalenia narodowego. To Forum powinno przyjąć apel do władzy we wszystkich jej statusach i frakcjach z żądaniem przeprowadzenia narodowego Okrągłego stołu z udziałem Prezydenta W. Zełenskiego, który da start procesowi formowania przez siły polityczne rządu jedności narodowej. Polska szła do oczyszczenia władzy i swojego odrodzenia przez narodowy okrągły stół. Wielka Brytania szła do zwycięstwa w wojnie z hitlerowskimi Niemcami przez formowanie rządu jedności narodowej. Antagonistyczne różnice polityczne między różnymi partiami nie przeszkodziły w 1940 roku po ataku Niemiec na Wielką Brytanię stworzyć w parlamencie „Mglistego Albionu” unikalnej większości parlamentarnej i unikalnego rządu. Spośród 615 parlamentarzystów 604 weszło do większości parlamentarnej. Wszystkie partie reprezentowane w parlamencie miały swoich przedstawicieli w rządzie, w ramach którego istniał Gabinet czasu wojny. Jednak w obecnej sytuacji pierwszoplanowym zadaniem ukraińskiej władzy jest uniknięcie kapitulacji poprzez porażkę dyplomatyczną. D. Trump w swoim dążeniu do zakończenia rosyjsko-ukraińskiej wojny za wszelką cenę popycha de facto kierownictwo Ukrainy i ukraiński naród poprzez „plan pokojowy” do kapitulacji. Pilnym zadaniem ukraińskiej władzy i ukraińskiego społeczeństwa jest odwrócenie tego zagrożenia. Ukraińska władza musi uświadamiać sobie odpowiedzialność za swoją działalność na froncie dyplomatycznym i nie dać wciągnąć Ukrainy w zgubne dla niej „plany pokojowe”, które prowadzą do kapitulacji. Ukraińskie społeczeństwo powinno znów zademonstrować zdolność do samoorganizacji i mobilizacji dla szybkiego wzmocnienia oporu wobec agresora na wszystkich frontach. Ukraińska opinia publiczna nie powinna obserwować z boku procesu tworzenia przez miłośników handlowania z Rosjanami „planów pokojowych”, od samego pojawienia się których nas już kości bolą. Aby przetrwać w tej wieloaspektowej bezdusznej wojnie i zagwarantować państwową przyszłość swojemu narodowi, trzeba działać wspólnie jakościowo odnowionej władzy i społeczeństwu. Iwan ZAJEC. W zawiniątku starego ręcznika, wyhaftowanego w roku Hołodomoru, były ukryte te 25 urzędowych odpowiedzi oraz 25 jej listów, napisanych w poszukiwaniu prawdy w imię „dla jasnej pamięci prawdy o moim ojcu i uczciwego imienia moich dzieci i wnuków”. To – krzyk duszy ukraińskiego narodu, wieczna pamięć o niespłaconym długu wobec pokolenia, które katorżniczo pracowało i milczało, abyśmy mogli żyć. Misja diaspory i nowe czynniki. Profesor Tymoszyk akcentował znaczenie diaspory, która nawet w skłóconym stanie pozostaje żywą siłą narodu, tworząc archiwa i wydając książki, które niszczą „ruski mir” od wewnątrz (jak, na przykład, literatura przemycana OUN-UPA). Osobno wyróżnił Iwana Ohijenkę – najbardziej prześladowanego i zakazywanego przez komunistyczno-bolszewicką władzę ministra oświaty i wyznań czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej, którego rękopiśmienne archiwum w Kanadzie, zgodnie z jego testamentem, ma zostać zwrócone na Ukrainę. „Nie ma języka – nie ma narodu. Nie ma narodu – nie ma nacji. Nie ma nacji – nie ma państwa. Nie ma państwa – nie ma języka. Wszystko” – ta formuła Ohijenki, wypowiedziana przez profesora, jest mapą drogową naszego przetrwania. *** To spotkanie, błyskotliwie rozpoczęte mową wstępną rektor Didkowskiej i kontynuowane głęboką analizą profesora Tymoszyka, było nie tylko prezentacją. To był apel o jedność w tym, co najważniejsze: obronie naszej narodowej tożsamości i ratowaniu Ukraińskiej Ukrainy! Wspólnie utwierdzajmy Ukraińską Prawdę! Na zdjęciach od lewej do prawej: 1. Profesor Mykoła Tymoszyk wręcza swoje książki rektor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu profesor Łarysie Didkowskiej. 2. Profesor Mykoła Tymoszyk prezentuje projekt „Spóźniony powrót”. 3. Dyskusja po wykładach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Krzykiem krzyczy prawda

W Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie (Ukrainische Freie Universität) odkrywano tajemnicę i siłę „Spóźnionego powrotu” na multimedialnym wykładzie profesora Mykoły Tymoszyka. Lilija BONDARENKO, doktorka filozofii Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, Monachium. Powiem bez przesady: drugi publiczny wykład kijowskiego profesora Mykoły Tymoszyka w Monachium (pierwszy był dla wspólnoty katedry katedralnej Opieki Matki Bożej i św. Andrzeja UKGK) na zawsze wpisze się w kronikę Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu jako dzień głębokiego emocjonalnego i intelektualnego wstrząsu. Uniwersytet, który przez dziesięciolecia jest niezłomnym forpocztą ukraińskiej myśli w Europie, przyjmował wybitną postać – profesora Mykołę Tymoszyka, którego 25-letnia kolosalna praca stała się nie tylko naukowym badaniem, ale prawdziwym czynem przywrócenia pamięci historycznej. O wadze spotkania – z przedstawienia rektor. Wstępne słowo, pełne wagi spotkania, rozpoczęło się od głębokiego i treściwego przemówienia rektor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, profesor Łarysy Didkowskiej. Podkreśliła ona, że to szczególny zaszczyt przyjmować tak wybitnego gościa, którego praca ma nadzwyczajną wagę dla utwierdzenia ukraińskiej świadomości narodowej i przeciwdziałania imperialnym mitom. „Dzisiaj nasz uniwersytet ma szczególny zaszczyt przyjmować wybitną postać ukraińskiej nauki, dziennikarstwa i wydawnictwa – Mykołę Stepanowycza Tymoszyka. To spotkanie jest znaczące, gdyż jest poświęcone głębokiemu, wieloletniemu badaniu, które ma nadzwyczajną wagę dla utwierdzenia ukraińskiej świadomości narodowej i przeciwdziałania imperialnym mitom” – podkreśliła pani rektor, otwierając wydarzenie. Jej słowa nadały szczególnego znaczenia multimedialnej prezentacji jego unikalnego edukacyjno-naukowo-wydawniczego projektu, z którym profesor odwiedził już kilka krajów Zachodu. I niezmiennie cieszył się szeroką przychylnością i zainteresowaniem licznych słuchaczy. Nazwa tego projektu jest głęboka w treści: „Spóźniony powrót”: ukraińska prawda i „ruskij mir” z archiwów zachodniej diaspory i byłych radzieckich funduszy specjalnych: niepoznane lekcje”. Odpowiedzi na bolesne pytania. Ze ścian UWU wybrzmiały ostre, bolesne pytania, które dotyczą samej istoty naszego bytu: -Dlaczego świat tak długo patrzył na Ukrainę przez moskiewskie okulary? -Dlaczego rosyjskie agresywne narracje (o „nie oddzielnym narodzie”, „nie swoistym języku”, „stworzeniu Ukrainy przez Lenina”) do tej pory znajdują swoich zwolenników? -Jakie są Czyn i Misja ukraińskiej diaspory i całej Ukrainy w czasie wojny? Profesor Mykoła Tymoszyk – człowiek-epoka, niestrudzony wojownik na polu ukraińskiego słowa – udzielił odpowiedzi opartych na dokumentach archiwalnych, które przez dziesięciolecia były zakazane i ukryte. „Musimy spojrzeć na własną historię narodową w europejskim, a nie rosyjskim kontekście” – podkreślił Mykoła Stepanowycz, prezentując swoją pracę. „Spóźniony powrót” jako powrót każdego z nas do swojego narodowego „ja”. Projekt „Spóźniony powrót” to kolosalna praca w 65 tomach (z nich 30 tomów samodzielnie napisanych przez samego autora i 35 – uporządkowanych i wydanych przez niego z własnymi przedmowami i naukowymi przypisami). Teksty napisane są według zasady non-fiction (niezmyślone), gdzie głównym bohaterem jest dokument i ludzki los. Mykoła Stepanowycz z bólem pokazał, jak systematycznie i z jaką podstępnością „ruskij mir” przez wieki niszczył naszą tożsamość. Wyróżnię tutaj kilka jego aspektów. 1. Próżnia informacyjna. Nawet w największych bibliotekach świata na jedną książkę o Ukrainie przypada tysiąc o Rosji. 2. Kradzież historii. Mity o Iwanie Fedorowyczu jako „pierwszym drukarzu”, zatajanie drukarstwa we Lwowie w 1460 roku, związanego z imieniem Stepana Dropana, – to świadome wymazywanie naszej samodzielności. 3. Zniszczenie Wsi. Dwutomowe „Wieś” profesora Tymoszyka – to hymn i requiem dla ukraińskiej wsi, genetycznej kolebki narodu, która została zniszczona w toku systemu kołchozowego i bezmyślnego oligarchicznego użytkowania ziemi. 4. Rozstrzelane Uniwersytety. Nasze uczelnie, stworzone przez obcą władzę dla kolonizacji i asymilacji, tłumiły narodowo świadome osobowości. Jak choćby bohatera jego czterech książek Iwana Ohijenki – wyrzuconego z uniwersytetu św. Włodzimierza za to, że jako pierwszy zaczął wykładać swój kurs w marcu 1917 roku po ukraińsku. „Najpierw propaganda, a potem czołgi” – ta przerażająca zasada rosyjskiej polityki stała się kluczowym lejtmotywem multiprezentacji o „zmoskowieniu” Ukrainy, w szczególności Bukowiny. Skrzynia matki: najgłębszy dług. Najbardziej emocjonalną częścią było przedstawienie książki „Matczyny testament w ręczniku 1933 roku”, poświęconej jego półpiśmiennej matce. Wiedząc o pracy syna w prasie komunistycznej doby, cicho i wytrwale, przez 15 lat, pisała listy do radzieckich instancji, aby dowiedzieć się prawdy o swoim ojcu, dziadku Mykoły Stepanowycza, wysłanym jako kułak na Sołowki w 1933 roku za niezgodę na wstąpienie do kołchozu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

heroiczną walkę o wolność i własne państwo, przyczyny kolonialnej przeszłości, ludobójstwo narodu i w konsekwencji brak wiodącej warstwy, która nie zdołała wykorzystać żywiołowego dążenia ukraińskości do wolności i odrodzenia państwowości, co obserwujemy również dzisiaj. Przy jego udziale opracowano i wprowadzono edukacyjne programy nauczania z wielu dyscyplin ukrainoznawstwa. Aby zapewnić efektywne studiowanie tych przedmiotów, zespół katedry przygotował około 20 podręczników oraz pomocy dydaktyczno-metodycznych. Znaczący jest wkład jubilata w działalność naukową i społeczną Uniwersytetu. Jest on autorem 7 monografii, 8 podręczników, kompilatorem i redaktorem odpowiedzialnym 18 zbiorów prac naukowych, ponad 200 badań naukowych i dydaktyczno-metodycznych, w tym w międzynarodowych i ukraińskich czasopismach branżowych. W latach 1995-2025 z jego inicjatywy i pod jego kierownictwem zespoły katedr zorganizowały ponad 20 międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencji oraz okrągłych stołów poświęconych aktualnym problemom historii, etnologii i kultury Ukrainy, z udziałem naukowców z Ukrainy, Polski, Białorusi, Bułgarii i Słowacji. Katedra etnologii i krajoznawstwa pod kierownictwem profesora Petra CZERNEHY z powodzeniem zrealizowała dwa badania stosowane w ramach zamówień budżetowych uniwersytetu dotyczących problematyki roli czynnika etnonarodowego w systemie nauczania i wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży Ukrainy. Praca naukowa zespołu została odzwierciedlona w pięciu numerach jego periodyku – zbiorze prac naukowych „Ukraina w etnokulturowym wymiarze wieków” oraz monografii zbiorowej „Polityka narodowa sowieckiego reżimu komunistycznego wobec narodów ukraińskiego i polskiego (1920-1940)”. Dzięki owocnej działalności jubilata po raz pierwszy nawiązano współpracę z instytucjami naukowo-edukacyjnymi Polski: Akademią Pedagogiczną w Krakowie oraz Instytutem Nauk Humanistycznych Politechniki Wrocławskiej. Wieloletnia efektywna współpraca zespołów katedr, którymi kierował profesor Petro CZERNEHA, rozwinęła się z wiodącymi humanistycznymi instytucjami akademickimi: Instytutem Badań Etnonarodowych i Politycznych im. Iwana Kurasa NAN Ukrainy, Instytutem Historii Ukrainy NAN Ukrainy, Instytutem Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. Maksyma Rylskiego NAN Ukrainy, a także z wiodącymi uniwersytetami Ukrainy, w szczególności z Kijowskim Narodowym Uniwersytetem im. Tarasa Szewczenki. Jubilat ma znaczący wkład w kształcenie kadr wysokiej kwalifikacji. Pod jego kierownictwem naukowym i konsultacjami 15 aspirantów i wykładowców obroniło prace kandydackie, a doktoranci – 3 rozprawy doktorskie. Profesor Petro CZERNEHA oraz zespoły katedr, którymi kierował, brali aktywny udział w popularyzacji obiektywnej wiedzy naukowej o tragicznej i heroicznej historii naszego narodu, m.in. poprzez wystąpienia w radiu i telewizji. Patriotyzm uczonego jest szczery, a nie pokazowy. Miłość do rodzinnej ziemi zaszczepili w nim jeszcze jego rodzice. Jego działalność przyczyniła się do wychowania tysięcy ukraińskich patriotów, nauczycieli-absolwentów Uniwersytetu im. Mychajła Drahomanowa. Wykładowcy i aspiranci katedry, którą kierował, brali aktywny udział w „Pomarańczowej rewolucji” oraz „Rewolucji Godności”, pracy wolontariackiej, a docenci Serhij Horochow, Wołodymyr Łuszczaj, aspiranci Władysław Sweć, Denys Pasicznyk, Denys Tatko dobrowolnie wstąpili w szeregi Sił Zbrojnych Ukrainy w obronie Ojczyzny. Denys Tatko zginął w walce z rosyjskimi okupantami. Biorąc pod uwagę aktywną postawę życiową profesora Petra CZERNEHY oraz jego działalność skierowaną na wychowanie świadomości narodowej i politycznej młodzieży, zachowanie i ochronę tożsamości Ukraińców, został on wybrany członkiem zarządu centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członkiem zarządu Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Ludobójstwa Ukraińców oraz zastępcą przewodniczącego Międzynarodowego Stowarzyszenia Badaczy Ludobójstwa Narodu Ukraińskiego. Bardzo efektywna jest wieloletnia współpraca jubilata z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawłem Mychajłowyczem Mowczanem. Towarzystwo „Proświta” przy udziale przedstawicieli instytucji naukowo-edukacyjnych oraz organizacji twórczych przeprowadziło dziesiątki wydarzeń, konferencji i okrągłych stołów poświęconych aktualnym problemom społeczno-politycznym oraz historyczno-kulturowym. Decydującymi cechami osobistymi jubilata były i pozostają ogromna miłość i oddanie Ojczyźnie, pracowitość oraz wydajność; Petro CZERNEHA pracuje ofiarnie sam i „zapala” do efektywnej pracy swoich kolegów. Cieszy się szacunkiem wśród kadry profesorsko-dydaktycznej oraz ogółu studentów macierzystego Uniwersytetu, a także wśród przedstawicieli zespołów naukowo-edukacyjnych innych instytucji i organizacji twórczych. Wiejski chłopak, który dorastał w nędznej powojennej wsi na Kijowszczyźnie, dzięki wytrwałej pracy stał się znanym ukraińskim uczonym, działaczem społecznym, organicznie połączył w sobie talent naukowca, pedagoga, proświcianina z mądrością mentora dla młodzieży i nowej generacji patriotów Ukrainy. Decydującymi cechami jego charakteru są ludzkość, humanizm oraz naturalne pragnienie niesienia pomocy tym, którzy jej potrzebują. Droga życiowa i osiągnięcia twórcze Petra CZERNEHY stały się prawdziwym przykładem dla jego kolegów i licznych uczniów: studentów, aspirantów, doktorantów. Życzymy JUBILATOWI dużo zdrowia, nowych osiągnięć twórczych na niwie ukraińskiej nauki historycznej oraz walki o odrodzenie i ochronę Państwa Ukraińskiego. Z wody i rosy dla Pana, szanowny Petrze Makarowyczu! cji, gotowy pracować w warunkach trudnych wyzwań i kształtować bezpieczną przyszłość. Zawód w centrum koncepcji „Jednego zdrowia”. Światowa wspólnota weterynaryjna pracuje w ramach koncepcji One Health („Jedno zdrowie”), którą oficjalnie uznały ONZ, WHO, FAO, WOAH oraz Komisja Europejska. Jej istota jest oczywista: zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska jest nierozerwalnie powiązane. Lekarz medycyny weterynaryjnej jest jednym z kluczowych „architektów” tej koncepcji. Jego praca tworzy barierę między wirusami a ludzkością, między infekcjami a przedsiębiorstwami hodowlanymi, między ryzykiem ekologicznym a bezpiecznymi produktami żywnościowymi. On nie tylko leczy. On zapobiega wybuchom chorób, kontroluje jakość pasz i preparatów weterynaryjnych, bierze udział w monitorowaniu chorób, zapewnia stabilność łańcucha żywnościowego i chroni zdrowie społeczeństwa na poziomie krajowym, co jest częścią systemu bezpieczeństwa żywnościowego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Uczony, pedagog, patriota

Wołodymyr Sklar, doktor nauk historycznych, profesor Tylko ten życia i wolności wart, kto idzie za nie codziennie w bój. Johann Goethe 10 grudnia 2025 r. przypada 80. rocznica urodzin znanego ukraińskiego uczonego, pedagoga, doktora nauk historycznych, profesora Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mychajła Drahomanowa, Petra Makarowycza CZERNEHY. Jubilat urodził się we wsi Tereszki w powiecie skwyrskim obwodu kijowskiego w wielodzietnej rodzinie wiejskiej. Nieodparte pragnienie nauki prowadziło wiejskiego chłopca do nauki w szkole podstawowej, potem siedmioletniej we wsi Szalijiwka w odległości 7 km od rodzinnego domu. Wykształcenie średnie zdobywał we wsi Antoniw, pokonując codziennie 14 km drogi przez pola i jary. Dość długa i ciernista była droga życiowa na niwie naukowo-pedagogicznej. Po ukończeniu szkoły średniej, aby wyrwać się z kołchozu, wstępuje do Białocerkiewskiej Szkoły Technicznej nr 4, którą ukończył z wyróżnieniem i został skierowany na budowę Kijowskiej Elektrowni Wodnej w mieście Wyszogród. W latach 1964–1967 odbywał czynną służbę wojskową w Grupie Wojsk Radzieckich na terytorium Niemiec Wschodnich (NRD). Zaraz po demobilizacji pracował jako frezer w Kijowskich Zakładach Lotniczych, a od 1968 roku jako ślusarz w Przedsiębiorstwie Autotransportowym nr 1 „Hołownyjkyjiwmiskbudu”. Posiadając naturalne zdolności organizacyjne, aktywnie włączył się w pracę społeczną. Sprzyjały mu w tym człowieczeństwo oraz miłość do ukraińskiej pieśni i muzyki, zaszczepione przez rodzinę. W 1969 r. rozpoczął naukę w Kijowskiej Wieczorowej Szkole Muzycznej imienia Mykoły Łysenki w klasie skrzypiec. Jednak trudne okoliczności życiowe nie pozwoliły zdobyć wykształcenia muzycznego. Kardynalne zmiany w losie Petra CZERNEHY rozpoczęły się w 1970 r., kiedy wstąpił na wydział wieczorowy wydziału historycznego Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki. Ukończył studia z wyróżnieniem w 1976 r., zdobywając specjalność nauczyciela historii i wiedzy o społeczeństwie. W latach uniwersyteckich pojawił się u niego talent do pracy badawczej i wykrystalizowało się pragnienie zostania badaczem historii swojego wielce doświadczonego narodu. Początkiem realnego urzeczywistnienia jego marzeń stała się praca, jeszcze w okresie studiów na Uniwersytecie, w Instytucie Historii Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, dokąd jubilat przeszedł pracować w 1974 r. jako kierownik działu kadr, a z czasem objął stanowisko młodszego pracownika naukowego. Pod kierownictwem czołowego ukraińskiego uczonego z zakresu historii II wojny światowej, doktora nauk historycznych, profesora Mychajła Kowala, młody badacz rozpoczął pracę nad rozprawą kandydacką. Jednak ciężka atmosfera w tej placówce naukowej zmusiła młodego naukowca do dopisywania pracy naukowej w wolnym czasie po pracy w bazie transportowej, dokąd z powodu nieodpartych okoliczności powrócił jubilat. Dopiero w 1982 r., pracując jako starszy laborant katedry historii ZSRR Kijowskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego, obronił rozprawę kandydacką. W 1983 r. przeszedł do pracy dydaktycznej w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, gdzie pracował do 1993 r. na stanowiskach starszego wykładowcy i docenta katedry historii KPZR (od 1987 r. katedry historii). Od 1993 r. do dziś działalność naukowo-pedagogiczna i społeczna Petra CZERNEHY związana jest z Narodowym Uniwersytetem Pedagogicznym imienia Mychajła Drahomanowa (od 2023 roku Ukraiński Państwowy Uniwersytet imienia Mychajła Drahomanowa), gdzie przeszedł drogę od docenta do kierownika katedr. Na Uniwersytecie, gdzie jubilat pracuje 34 lata, w szczególności przy wsparciu rektora – akademika Wiktora Andruszczenki, w pełni rozwinęły się jego zdolności naukowo-pedagogiczne i organizacyjne. Działalność zawodowa uczonego charakteryzuje się poszukiwaniem nowych programów edukacyjnych, które przyczynią się do odrodzenia państwowości, rozwoju kultury narodowej. W 1993 r. badacz opracował program nauczania i zaczął wykładać nową dyscyplinę „Historia kultury ukraińskiej”. Talent naukowy i pedagogiczny jubilata ujawnił się, gdy od 1994 roku stanął na czele katedry historii Słowian i ukrainoznawstwa, a od 2006 roku katedry etnologii i krajoznawstwa, stając się inspiratorem i jednym z organizatorów przygotowania nauczycieli ukrainoznawstwa oraz wprowadzania do procesu nauczania najnowszych dyscyplin humanistycznych. Znaczącą potrzebą społeczną dla profesora Petra CZERNEHY stała się służba Ukrainie i swojemu narodowi na niwie edukacji i nauki. Dla jubilata wychowanie przyszłych nauczycieli na prawdziwych patriotów swojej Ojczyzny, głosicieli idei narodowej, głęboko obeznanych z ukraińską kulturą etniczną, historią, językiem, wykorzenienie ogromnego i potężnego pokładu nieprawdy oraz ideologem z historii własnego narodu, formowanie ukraińskiej szkoły etnologicznej i ukrainoznawczej dla dawno dojrzałej etnologizacji nauki humanistycznej na Ukrainie, jako ważnego czynnika zachowania tożsamości narodowej Ukraińców, stało się głównym zadaniem całego jego życia, ideą samorealizacji jako osobowości pedagoga i uczonego. W wykładach, wystąpieniach na konferencjach, w radiu i telewizji, w badaniach naukowych profesor Petro CZERNEHA naukowo i w sposób uzasadniony naświetla historię etniczną Ukrainy i jej narodu, jego bogatą kulturę,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Na straży zdrowia całej ludzkości

Lekarz medycyny weterynaryjnej – zawód przyszłości, to profesja łącząca naukę, etykę oraz odpowiedzialną troskę. Współczesny świat zmienia się z niewiarygodną prędkością. Każdego dnia przed ludzkością stają nowe wyzwania: zmiany klimatu, globalne epidemie, niebezpieczne zoonozy, kwestie bezpieczeństwa żywnościowego, etyczne traktowanie zwierząt oraz zrównoważony rozwój sfery agrarnej. W centrum tej turbulentnej rzeczywistości stoi specjalista, który łączy głębokie zrozumienie natury, myślenie kliniczne i szczere pragnienie niesienia pomocy. Jest nim lekarz medycyny weterynaryjnej. Zawód lekarza medycyny weterynaryjnej dawno wyszedł poza ramy wyobrażenia o „lekarzu dla zwierząt”. Dziś jest to kluczowy składnik bezpieczeństwa narodowego, zdrowia publicznego oraz postępu naukowego. To specjalista, który pracuje na styku biologii, medycyny, zootechniki, farmacji, technologii i analityki. Jest jednocześnie obserwatorem i badaczem, klinicystą i farmakologiem, bioetykiem i menedżerem. Medycyna weterynaryjna – zawód, który zmienia losy. Zwierzęta nie mówią. Nie powiedzą, co je niepokoi, nie wskażą objawów. Dlatego lekarz medycyny weterynaryjnej to nie tylko specjalista, ale także uważny detektyw, empatyczny rozmówca i strategiczny myśliciel. Jego zadaniem jest rozpoznanie niewidzialnych zagrożeń, zapobieganie chorobie, ratowanie życia. To zawód, który nie wybacza powierzchowności. Ten, kto wybiera ścieżkę lekarza medycyny weterynaryjnej, nie szuka łatwych rozwiązań – on szuka sensu. Wszak medycyna weterynaryjna to odpowiedzialność za żywe stworzenie. Od pracy w prywatnej klinice dla zwierząt domowych – po podejmowanie strategicznych decyzji w walce z afrykańskim pomorem świń. Od interwencji operacyjnej na farmie – po opracowywanie krajowych protokołów bezpiecznej produkcji artykułów spożywczych. Lekarz medycyny weterynaryjnej dzisiaj – to wielowymiarowy specjalista nowej generacji. Być lekarzem medycyny weterynaryjnej – oznacza stać na straży zdrowia nie tylko zwierząt, ale i całego świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

“Zawód lekarza weterynarii dawno wyszedł poza ramy wyobrażenia o „lekarzu dla zwierząt”. Dziś jest to kluczowy element bezpieczeństwa narodowego”. Społeczeństwo Wybór serca i rozumu Jak długo istnieje ludzkość, tak długo istnieje potrzeba ludzi, którzy leczą zwierzęta. W dawnych czasach byli to uzdrowiciele, później – weterynarze-koniuszowie, a dziś – specjaliści ze stopniem naukowym, którzy pracują z najnowszymi biotechnologiami, protokołami bezpieczeństwa biologicznego, sztuczną inteligencją. Jednak nawet wśród gwałtownych zmian niezmienne pozostaje to, co najważniejsze – empatia. Ten, kto wybiera medycynę weterynaryjną, musi posiadać głęboką zdolność współczucia, krytyczne myślenie, ciekawość, wytrwałość i delikatność. Lekarz weterynarii to nie zawód „na pewien czas”, a powołanie na całe życie. I właśnie dlatego tę drogę wybierają najlepsi. Wydział Medycyny Weterynaryjnej NUBiP Ukrainy – serce kształcenia zawodowego „Tutaj rodzi się fach, hartuje charakter i kształtuje światopogląd lekarza weterynarii” Narodowy Uniwersytet Biozasobów i Wykorzystania Zasobów Naturalnych Ukrainy to nie tylko uczelnia. To ekosystem, w którym nauka, edukacja i realna praktyka codziennie łączą się w imię przyszłości. I właśnie Wydział Medycyny Weterynaryjnej jest jednym z tych magnesów, wokół których buduje się reputacja NUBiP jako flagowca edukacji weterynaryjnej na Ukrainie. To wydział, na którym nie tylko uczą leczyć – tutaj uczą rozumieć życie. Od komórki – do całego organizmu. Od pierwszego wykładu z anatomii – do udziału w międzynarodowych projektach. Właśnie tutaj kształtuje się profesjonalista, gotowy na wyzwania XXI wieku i odpowiedzialny za bezpieczną przyszłość społeczeństwa. Przestrzeń edukacyjna, w której wiedza ma praktyczną wartość NUBiP Ukrainy to potężne centrum kształcenia zawodowego, gdzie kształci się ponad 30 tysięcy studentów na 54 programach licencjackich i 70 magisterskich. Wśród tej różnorodności Wydział Medycyny Weterynaryjnej zajmuje szczególne miejsce. To platforma edukacyjno-naukowa, która łączy tradycje akademickie, nowoczesne innowacje i międzynarodowe standardy przygotowania. Program przygotowania lekarza weterynarii w NUBiP obejmuje cały wachlarz współczesnych dyscyplin: od biologii ogólnej, anatomii i fizjologii – do diagnostyki klinicznej, farmakologii weterynaryjnej, chirurgii, rozrodczości, chorób zakaźnych i ekspertyzy weterynaryjno-sanitarnej. Każdy moduł studenci opanowują poprzez prace laboratoryjne, zajęcia praktyczne i treningi kliniczne, co pozwala utrwalać wiedzę w praktyce i kształtuje prawdziwe kompetencje zawodowe. Studenci uczą się w centrum stolicy – w zielonym kampusie z infrastrukturą naukową na poziomie europejskim Kampus NUBiP Ukrainy to prawdziwe „miasto w mieście”. Strefa leśno-parkowa, nowoczesne akademiki, laboratoria, boiska sportowe, ogród botaniczny, własna klinika weterynaryjna oraz gospodarstwa dydaktyczno-badawcze tworzą środowisko, w którym student nie tylko zdobywa wiedzę – on żyje i rozwija się w atmosferze, która inspiruje do wzrostu zawodowego i osobistego. Wydział posiada laboratoria anatomii, histologii, fizjologii, farmakologii i mikrobiologii. Tutaj wyposażono nowoczesne centra symulacyjne, funkcjonuje własna klinika weterynaryjna oraz muzeum anatomii. Przygotowanie praktyczne odbywa się nie tylko w murach uniwersytetu, ale także w gospodarstwach dydaktyczno-badawczych oraz w przedsiębiorstwach partnerów, co zapewnia studentom całościowe zrozumienie zawodu. Praktyka od pierwszego roku, doświadczenie międzynarodowe – od drugiego Na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej nie czeka się do piątego roku, aby student „wreszcie zobaczył chore zwierzę”. Od pierwszego roku nauki przyszli lekarze weterynarii aktywnie włączają się w zajęcia praktyczne. A już od drugiego roku mają możliwość uczestniczenia w międzynarodowych stażach na wiodących uniwersytetach Europy. NUBiP Ukrainy jest aktywnym uczestnikiem europejskich sojuszy akademickich EUgreen oraz UNIgreen. Realizowane są wspólne programy z uniwersytetami Niemiec, Polski, Francji i Czech. W 2024 roku uniwersytet zajął pierwsze miejsce w rankingu pod względem liczby uzyskanych patentów wśród szkół wyższych. W 2025 roku Europejskie Stowarzyszenie Instytucji Edukacji Weterynaryjnej zatwierdziło raport z wyników akredytacji Wydziału Medycyny Weterynaryjnej NUBiP Ukrainy i zarekomendowało przeprowadzenie kolejnego etapu pełnowartościowej wizyty akredytacyjnej z późniejszym przystąpieniem do składu stowarzyszenia. Wydział odpowiada europejskiemu systemowi oceny jakości kształcenia, co jest ważnym krokiem na drodze do integracji z europejską przestrzenią edukacji weterynaryjnej. Absolwent wydziału – praktyk i myśliciel Dziś biznes szuka nie tylko posiadacza dyplomu, ale kompetencji. Wydział Medycyny Weterynaryjnej jest zorientowany na multidyscyplinarność. Tutaj przygotowuje się specjalistów z krytycznym myśleniem, zdolnych do podejmowania decyzji w warunkach niepewności, pracy z danymi, rozumienia globalnych trendów. Absolwenci to specjaliści, którzy mogą pracować w klinikach, laboratoriach, międzynarodowych projektach, państwowych organach nadzoru weterynaryjnego, firmach farmaceutycznych, instytucjach analitycznych. Rodzina akademicka, która wspiera i inspiruje Nauka na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej NUBiP Ukrainy to nie tylko dyscypliny i egzaminy. To atmosfera wzajemnego szacunku, partnerstwa i wspólnota ludzi o podobnych poglądach. Studenci od pierwszych lat włączają się w badania naukowe, pracują w studenckich kołach naukowych, występują na konferencjach i realizują własne projekty pod mentorską opieką doświadczonych wykładowców. Katedra Fizjologii Kręgowców i Farmakologii – laboratorium wiedzy „Farmakologia – to rozmowa z organizmem. Fizjologia – umiejętność słuchania go”. Prawdziwy lekarz weterynarii to nie tylko mistrz interwencji klinicznej, ale także subtelny analityk żywego organizmu. Na skrzyżowaniu tej wiedzy pracuje Katedra Fizjologii Kręgowców i Farmakologii – przestrzeń, w której student zaczyna rozumieć, co naprawdę oznacza „leczyć”. Unikalna katedra o podwójnej naturze Połączenie fizjologii i farmakologii w ramach jednej katedry jest wyjątkowe i strategicznie uzasadnione. Dyscypliny te są nierozerwalnie związane: nie da się przepisać leków, nie rozumiejąc, jak działa organizm. W katedrze studenci opanowują fizjologię układów organizmu kręgowców, farmakologię ogólną i specjalną, farmakokinetykę, farmakodynamikę, rośliny lecznicze w medycynie weterynaryjnej, toksykologię oraz farmakologię kliniczną. To nie tylko teoria – to żywa wiedza, która jest stosowana w każdym przypadku klinicznym. Laboratoria, gdzie student jest badaczem W katedrze funkcjonują laboratoria dydaktyczne z fizjologii, farmakologii, toksykologii. Studenci przeprowadzają eksperymenty z badania wpływu różnych substancji na organizmy zwierzęce, analizują efekty farmakologiczne preparatów, badają działanie biologiczne roślin leczniczych, studiują mechanizmy regulacji neurohumoralnej, modelują sytuacje kliniczne. Nauczanie prowadzone jest z wykorzystaniem platform interaktywnych, wizualizacji multimedialnych. Takie podejście pozwala przyszłym lekarzom weterynarii nie tylko zapamiętywać, ale i rozumieć. Podstawa do podejmowania decyzji klinicznej Wiedza zdobyta na katedrze staje się bazą do dalszego rozumienia patologii, wyznaczania terapii, oceny skuteczności leczenia. Absolwenci zyskują systemowe myślenie kliniczne, umiejętność oceniania działania leków w kontekście stanu fizjologicznego pacjenta, zdolność do farmakologicznego prognozowania, rozumienie bezpieczeństwa biologicznego i oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Katedra to nie tylko ogniwo w łańcuchu edukacyjnym, ale kluczowy etap kształtowania profesjonalisty klinicznego. To miejsce, w którym rodzi się szacunek do złożoności organizmu i zrozumienie tego, jak ją wykorzystać dla dobra zwierzęcia. Współczesna medycyna weterynaryjna: wyzwania, na które odpowiadamy. „Choroby nie mają granic. Ale mają barierę – wiedzę”. W XXI wieku medycyna weterynaryjna przekształciła się w strategiczną dziedzinę, w której rozstrzyga się nie tylko zdrowie zwierząt, ale i bezpieczeństwo narodów. Nowe infekcje, globalne pandemie, antybiotykooporność, zagrożenia biologiczne, zoonozy, bezpieczeństwo żywności – to wszystko wyzwania, na które dziś odpowiada nauka weterynaryjna. Wirus, bakteria, toksyna – codzienna rzeczywistość. Afrykański pomór świń, wysoce zjadliwa grypa ptaków, wąglik, wścieklizna, nowe szczepy koronawirusów, mykotoksykozy, niekontrolowane stosowanie antybiotyków – to realne problemy, które wpływają na życie milionów. Właśnie lekarze medycyny weterynaryjnej jako pierwsi stają na drodze lokalizacji ognisk chorób. Kontrolują bezpieczeństwo produktów, śledzą rozprzestrzenianie się infekcji, prowadzą monitoring epizootyczny. Ich wiedza to podstawa narodowego bezpieczeństwa żywnościowego i biologicznego. Globalne wyzwania – globalne rozwiązania. Koncepcja One Health przewiduje ścisłą integrację medycyny, weterynarii, ekologii. NUBiP Ukrainy aktywnie wdraża to podejście w przygotowanie lekarzy medycyny weterynaryjnej. Programy edukacyjne są rewidowane z uwzględnieniem globalnej oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, zagrożeń biologicznych, nadzoru farmaceutycznego, konieczności systemowej profilaktyki. Technologie, które stają się codzienną rzeczywistością. Lekarz medycyny weterynaryjnej przyszłości pracuje z diagnostyką molekularną, biosensorami, biostatystyką, tomografią cyfrową, bazami elektronicznymi, wielkimi zbiorami danych, modelowaniem symulacyjnym, cyfrowym monitoringiem stada. NUBiP Ukrainy integruje te technologie w procesie nauczania: studenci zapoznają się z nimi w praktyce, we własnych laboratoriach, podczas praktycznych case studies, symulacji, rzeczywistych praktyk klinicznych. Innowacyjna platforma NUBiP Ukrainy to dziś platforma badawcza, gdzie adaptują międzynarodowe protokoły kliniczne, wypróbowują nowe formy preparatów, przeprowadzają screening toksykologiczny, wdrażają koncepcje zrównoważonego chowu zwierząt, pracują nad prognozowaniem epizootologicznym. Badania te prowadzone są wspólnie z biznesem, instytucjami państwowymi, partnerami międzynarodowymi. Absolwenci, którzy brali w nich udział podczas nauki, stają się poszukiwanymi specjalistami zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Student, który zmienia system. NUBiP Ukrainy kształtuje liderów. Przyszli specjaliści uczą się nie bać tego, co złożone, stawiać właściwe pytania i znajdować nieoczywiste odpowiedzi. Każdy zdobywający wykształcenie ma możliwość brania udziału w projektach naukowych, publikowania wyników badań, występowania na konferencjach, realizowania własnych inicjatyw oraz odbywania staży międzynarodowych. Nie czekamy na przyszłość – my ją tworzymy. Póki świat przygotowuje się na nowe wyzwania, szkoła weterynaryjna NUBiP Ukrainy już działa. Nie tylko naucza – kształtuje kulturę odpowiedzialnego stosunku do wiedzy. I dowodzi: lekarz medycyny weterynaryjnej to nie tylko zawód. To postawa. To świadomy wybór na korzyść życia. I w tym wyborze nie ma miejsca na kompromisy. Ołeksandr WAŁCZUK, dziekan wydziału medycyny weterynaryjnej NUBiP Ukrainy, kandydat nauk weterynaryjnych, docent, Ołena ŻURENKO, kierownik katedry fizjologii kręgowców i farmakologii, doktor nauk weterynaryjnych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, Wałentyn KARPOWŚKYJ, profesor katedry fizjologii kręgowców i farmakologii, doktor nauk weterynaryjnych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, Hryhorij BOJKO, docent katedry fizjologii kręgowców i farmakologii, kandydat nauk weterynaryjnych. TWIERDZA POD OCHRONĄ. 4 grudnia Twierdza Akkermańska w Białogrodzie nad Dniestrem została oficjalnie wpisana na Międzynarodową listę dóbr kultury pod wzmocnioną ochroną UNESCO. Tę historyczną decyzję podjęto podczas 20. posiedzenia odpowiedniego Komitetu, gdzie poparto ukraińską inicjatywę dotyczącą zachowania unikalnych obiektów w okresie wojny. O tym poinformowano na stronie Ministerstwa Kultury Ukrainy. Razem z twierdzą na liście znajduje się już 18 ukraińskich zabytków w obwodzie odeskim, w szczególności budynek kościoła św. Pawła, Schody Potiomkinowskie, Odeskie Muzeum Sztuki Zachodniej i Wschodniej, Odeskie Narodowe Muzeum Sztuki oraz narodowa biblioteka naukowa w Odessie. Ogólny wykaz obiektów pod wzmocnioną ochroną liczy teraz 46 ukraińskich dóbr kultury. „To czyni Ukrainę jednym z krajów z największym wykazem dziedzictwa kulturowego, które znajduje się pod najwyższą ochroną prawnomiędzynarodową w sferze prawa humanitarnego. Będziemy nadal pracować nad rozszerzeniem wykazu obiektów pod wzmocnioną ochroną oraz nad wzmocnieniem mechanizmów prawnomiędzynarodowych w sferze ochrony dóbr kultury” – powiedziała minister kultury Tetiana Bereżna. Na stronie Ministerstwa Kultury zaznaczono, że wzmocniona ochrona wymaga zgodności z trzema warunkami: światowe znaczenie kulturowe, istnienie krajowych środków ochrony oraz całkowity brak wykorzystania wojskowego. Naruszenie reżimu ochrony takich obiektów prawo międzynarodowe traktuje jako zbrodnię. Ukraina stała się pierwszym krajem, który zastosował ten mechanizm na taką skalę podczas aktywnej wojny. „Nasze doświadczenie dowodzi, że nawet w czasie codziennych ataków można i trzeba przestrzegać prawa humanitarnego oraz chronić dziedzictwo kulturowe” – zaznaczyła koordynatorka krajowa Lina Doroszenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Z Salomeą – od Czerniowiec po Sycylię

Wraz ze świętej pamięci kompozytorem Leonidem Neczyporukiem stworzyliśmy piosenkę. Ołeksandr BAŁABKO, pisarz, publicysta. Ten los już prawie osiem lat jest związany z postacią Salomei Kruszelnickiej: podróże po Ukrainie i Europie, gdzie stawała jej noga, prezentacje pierwszej powieści „Kimono dla Butterfly”, obchody 150-lecia od dnia jej urodzin i 70-lecia od dnia pamięci, który, nawiasem mówiąc, przypada na 16 listopada. A początek bieżącego roku oznaczył się tym, że wreszcie miałem możliwość trzymać w rękach, przeglądać, głaskać, a nawet wąchać świeżo wydany i wydrukowany w czerniowieckim domu wydawniczym „Bukrek” egzemplarz nowej powieści „Role i manekiny. Z życia Salomei Kruszelnickiej”. Jestem dumny, że została wydana przy wsparciu Ukraińskiego Instytutu Książki i teraz książkę będą miały wszystkie biblioteki kraju. Osiem lat nie byłem w Czerniowcach, chociaż z jego przedstawicielami, w tym z dyrektorką „Bukreku” Daryną Maksymeć, w tych latach nie raz spotykałem się na Książkowym Arsenale. I wreszcie nadarzyła się okazja po raz pierwszy zaprezentować nową powieść tam, gdzie jest wydawana. Tak jak to miało miejsce w już dalekim 2011 roku, kiedy wyszła tu moja powieść na podstawie listów artysty „Kijów, Irynińska, Lifariom” – w sali konferencyjnej hotelu „Bukowyna” z udziałem wydawców, siostry Wołodymyra Iwasiuka Oksany, a także kijowian – dawnej przyjaciółki, publicystki i prowadzącej radio Hałyny Daciuk oraz śpiewaczki, która wykonuje piosenki do moich słów, Iryny Persanowej. A teraz „Role i manekiny” po raz pierwszy stanęły przed studentami i wykładowcami katedry muzyki Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza! Miło, ale i odpowiedzialnie było zdawać mi relację, jako pisarzowi tworzącemu powieści o wybitnych artystach, przed specjalistami i przyszłością ukraińskiej sztuki. „Role i manekiny”. W tym dniu, nawiasem mówiąc, za Bożym błogosławieństwem ciepłym i słonecznym, zdarzyło się kilka szczęśliwych zbiegów okoliczności – spotkanie odbyło się zaraz po dniu pamięci Salomei Kruszelnickiej, w Dniu Studenta, a co najważniejsze – w obecności moich drogich wydawców Daryny i Mykoły Maksymećów, Olhy Bryzyckiej; czerniowczan, absolwentów tego uniwersytetu, którzy przeczytali wszystkie moje książki i wyczekiwali nowej – małżeństwa Tetiany Nasonenko i Borysa Szabaszkewycza, którego ojca, pana Hryhorija, zastępcę redaktora naczelnego gazety „Bukowyna”, znało niejedno pokolenie dziennikarzy. A czymże jest listopad bez piosenki „Pokochajcie listopad”? I właśnie małżeństwo – dziennikarka Łarysa Tatarynowa i narodowy artysta Ukrainy Ołeh Dziuba – znaleźli się w odpowiednim czasie i w odpowiednim miejscu. Z organizatorami – kierownikiem katedry muzyki Wadymem Lisowym i wykładowcą, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy Iwanem Hatryczem, którzy mistrzowsko kierowali dźwiękiem i wideo – umówiliśmy się, że od 13:00 do 14:00, kiedy jest prąd, damy pierwszeństwo piosenkom i wideo, a potem – prezentacja nowej powieści i quiz na jej podstawie wśród studentów. Śpiew Ołeha stał się ozdobą spotkania: wykonywał nie tylko nasze z Leonidem Neczyporukiem piosenki, ale także znane światowe hity w tłumaczeniu na ukraiński. Brzmiał też język polski, wszak Ołeh Andrijowycz jest również zasłużonym działaczem kultury Rzeczypospolitej Polskiej. Pisarz, profesor historii i teorii muzyki. Był założycielem Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Wiedeńskiego, Międzynarodowego Towarzystwa Muzykologicznego. Właściwie to on po raz pierwszy wprowadził do obiegu naukowego termin „muzykologia”. Dalej opowiedziałem o historii moich zainteresowań postacią Salomei, które zaczęły się od wspólnej pracy w redakcji gazety „Kultura i życie” ze znanym muzykologiem Mychajłem Hołowaszczenkiem, któremu poświęcona jest pierwsza powieść „Kimono dla Butterfly”. Wykładowcy katedry, oczywiście, są zaznajomieni z dorobkiem Mychajła Iwanowycza, jego badaniami poświęconymi Salomei Kruszelnickiej, Modestowi Mencyńskiemu, Ołeksandrowi Myszusze, Ołeksandrowi Koszyciowi. Przyjaźnił się i dużo pisał o twórczości narodowego artysty Ukrainy, laureata nagrody im. Szewczenki Andrija Kusznirenki, z którego inicjatywy w 1992 roku utworzono tę katedrę muzyki. W koncercie wziął udział także znany już w tamtym czasie galicyjski pianista i pedagog Taras Szuchewycz. Przedstawicielom tej sławnej rodziny poświęcono sporo uwagi w mojej nowej powieści. A siostrze Salomei, Hannie, pierwszą część – „Siostra”. Nawiasem mówiąc, młoda Hanna również występowała w Czerniowcach, na tej samej scenie, w marcu 1906 roku w ramach obchodów wieczorów szewczenkowskich: śpiewała „Sadok wysznewyj” oraz „Jakby mi, mamo, korale” do muzyki Mykoły Łysenki. Z wybitną dla bukowińczyków i całej Ukrainy postacią związany jest jeszcze jeden epizod powieści: Salomea z przyjaciółmi samochodem podróżuje po Europie i w Kordobie słyszą cudowne andaluzyjskie piosenki w wykonaniu młodzieńca. Proszą go, by śpiewał dalej. Wstydzi się. Wtedy Kruszelnicka, aby go zachęcić, zaczyna tęskno-liryczną piosenkę: „Zagraj, mój stary Cyganie, taką, jakiej pragnę...”. Oczywiście, to Sydir Worobkewycz, pisarz, kompozytor, redaktor, malarz, pedagog! W repertuarze śpiewaczki był jeszcze jeden jego solowy utwór – „Język ojczysty”, zwrotką z którego oraz zdjęciem Kruszelnickiej przy półce z książkami projektantka „Bukreku” Anna Andrejewa ozdobiła drugą stronę okładki powieści „Role i manekiny”. Można ją czytać jako kontynuację poprzedniej – „Kimono dla Butterfly”, o której czytelnicy „Słowa Proświty” dowiadywali się dzięki wywiadom, licznym prezentacjom – oraz jako osobne dzieło. Wybitna primadonna, córka greckokatolickiego księdza, a teraz – żona masona Cesare Riccioniego – pojawia się w willi „Salomea”, w oknie której na manekinie niemal codziennie zmieniają kostiumy bohaterek śpiewaczki. Ten zabieg fabularny pomaga wspomnieć dawne triumfy na scenach operowych, a dalej – i na koncertowych – zebrać pod dachem willi w Viareggio wybitnych gości. Na przykład Eleonorę Duse i Isadorę Duncan, która po koncercie Salomei uczy jej siostrę Hannę tańczyć na plaży. Było wiele nadziei na jej udaną karierę, ale na przeszkodzie stanęła wojna, zamknięcie większości teatrów i „wrogi” austriacki paszport. Szeroka panorama wydarzeń na podstawie realnych faktów, domysłów i wyobraźni autora przenosi czytelnika do Rzymu, gdzie znajduje się Hanna; Mediolanu, gdzie Salomea ma ostatnią premierę operową; Neapolu, gdzie odbywają się jej pożegnalne spektakle. Miło mi było poznać przed rozpoczęciem wieczoru jej profesora i znanego solistę-wokalistę, artystę ludowego Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Iwana Derdę. A bohaterka moich powieści jest bezpośrednio związana z Czerniowcami. W 1911 roku ukraińska społeczność kulturalna Galicji i Bukowiny obchodziła 100-lecie urodzin Markijana Szaszkewycza, a śpiewaczka, odłożywszy występy we Lwowie, przyjechała tutaj na zaproszenie „Towarzystwa Pielęgnowania Muzyki na Bukowinie”. Jedyny koncert (nawiasem mówiąc, w listopadzie!) odbył się w sali „Towarzystwa Muzycznego”. Publiczność była zachwycona! Mając już za sobą dziewięć lat intensywnych występów na scenach operowych świata, Salomea właśnie w Czerniowcach przeprowadziła próbę swojego dalszego losu twórczego — koncertów pod hasłem „Pieśni narodów świata”. Recenzent niemieckojęzycznej gazety „Bukowiner Post” napisał: „Kiedy te piękne usta otwierają się i zaczyna brzmieć w obcym dla mnie języku ciepły, giętki i dźwięczny głos, to wydaje się, że wpadasz w jakiś przyjemny, delikatny hipnozy stan. Wszystko staje się zagadkowe, dalekie, niezwykłe. Świadomość całkowicie się wyłącza, a uczucie buja w błogości najwyższych rozkoszy... Śpiewaczkę nagrodzono burzliwymi oklaskami, musiała śpiewać na bis. Śpiewała jeszcze w językach polskim, niemieckim i włoskim... Profesor Adler, godny śpiewaczki akompaniator, musiał ustąpić jej miejsca przy fortepianie. Sama usiadła do fortepianu, zwróciła się do publiczności i zaśpiewała ukraińskie pieśni ludowe... W tym wolnym, przypominającym recytatyw śpiewie czuło się i rodzinę, i naród, czuło się jakąś bardzo bliską intymność”. Na tym tle — okupacja przez carskie wojska Lwowa, zakaz ukraińskich wydawnictw; zsyłka na Sybir krewnych i przyjaciół rodziny Kruszelnickich; śmierć Pawłyka i Franki; radość z usamodzielnienia Ukrainy. A po klęsce Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i Ukraińskiej Republiki Ludowej Kruszelnicka w koncertach w miastach Włoch, Galicji, za oceanem określa się jako ukraińska śpiewaczka. Podczas podróży za kierownicą własnego samochodu ma szereg niespodziewanych spotkań, jak choćby z uczniem maestro Cecchettiego Sergem Lifarem, który uciekł z bolszewickiego Kijowa. Popularne także we Włoszech idee socjalistyczne spowodowały dojście do władzy faszystów, których poparło wielu uczonych i artystów. A uznanie masonerii za nielegalną odbiło się także na sytuacji Salomei i jej męża. Jego śmierć, także Giacomo Pucciniego, emigracja wielu przyjaciół, w szczególności Arturo Toscaniniego, Titty Ruffo, samotność nieustannie wzywają Kruszelnicką do sióstr, ich rodzin. Przyjeżdża do Galicji co roku, stało się to także w sierpniu 1939 roku. Myślano, że w gości, a okazało się — na zawsze. A następnego dnia czekała na mnie niesamowita, niezapomniana prezentacja powieści w Czerniowieckim Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka, dokąd mieszkańców i gości miasta zapraszał jaskrawy afisz, umieszczony na Facebooku i na miejskich stronach internetowych. Radośnie było spotkać się tutaj, przy portretach i rarytasach wybitnego artysty, który, podobnie jak jego wielka poprzedniczka Salomea Kruszelnicka, utwierdzał ukraińskość na świecie, z siostrą kompozytora Oksaną Iwasiuk, jej mężem, pierwszym merem Czerniowiec w niepodległej Ukrainie Wiktorem Pawlukiem, moimi wydawcami, pracownikami bibliotek, naukowcami, dziennikarzami. Tym razem obszerne słowo o powieści wygłosiła jej bukreckowska redaktorka Marianna Antoniuk, której przypadło dwukrotnie przeczytać tekst — w składzie komputerowym i w łamaniu. Bardzo komfortowo pracowało mi się z panią Marianną online — staraliśmy się oszlifować tekst tak, aby nie było uchybień i, na przykład, różnych zapisów. Ale ona zatrzymała się na treści, szerokiej panoramie wydarzeń na świecie i na Ukrainie, w losie bohaterki od początku pierwszej wojny światowej do początku drugiej. A redaktorką literacką powieści, podobnie jak poprzedniego „Kimona dla Butterfly”, została Hałyna Daciuk. Tego samego wieczoru ja i delegacja w składzie zastępczyni dyrektorki domu wydawniczego „Bukrek” Lubow Prokopyszyn, projektantki Anny Andrejewej, zastępczyni naczelnika wydziału rozwoju terytoriów i projektów inwestycyjnych Rady Obwodowej w Czerniowcach Wałentyny Fuduły obraliśmy kurs na Włochy! Kilka miesięcy temu dom wydawniczy „Bukrek” dzięki wsparciu Narodowego Kongresu Ukraińskich Stowarzyszeń Włoch, ukraińskiego stowarzyszenia w Reggio Calabria „S.ME.RE.CA” („Smereka”) nawiązał relacje ze znanym włoskim wydawnictwem „Leonida Edizioni”, które zaprosiło nas na międzynarodową konferencję kulturalno-artystyczną „Głosy Wschodu i Kaukazu”. Miało ono już wspólne przedsięwzięcia z Gruzją i Armenią, a Ukraina będzie reprezentowana po raz pierwszy właśnie przez naszą delegację. I na długo przed podróżą zaczęła się o nią troszczyć z wysokości droga bohaterka moich powieści. Rzecz w tym, że początkowo wypadało lecieć innym kierunkiem, bez przesiadek, ale primadonna Salomea zdecydowała, że muszę jeszcze raz pokłonić się miastu jej młodości, jej nauki i dalszych triumfów — Mediolanowi! Więc cała droga — tam i z powrotem wiodła przez Mediolan. Wyruszywszy z zaśnieżonego lotniska w Jassach, przylecieliśmy jakby w ukraiński październik, kiedy jeszcze drzewa stoją w różnobarwnych strojach i rzadko błyszczy słońce. I chyba najjaskrawiej jawią się te przepychy jesieni z brzegów jeziora Como. Bez odpoczynku udaliśmy się tam, wjechaliśmy zabytkową kolejką linową na górę i podziwialiśmy tę perłę Lombardii... W drodze powrotnej znów będzie cały dzień w Mediolanie, który przypadnie na 22 listopada, kiedy na placu Duomo przed majestatyczną katedrą weźmiemy udział w licznej manifestacji Ukraińców i Włochów w celu uczczenia ofiar Wielkiego Głodu na Ukrainie. A oto i Kalabria, która nocą nas powitała Jednym z pytań quizu było właśnie pytanie o akompaniatora. A Guido Adler to austriacki krytyk muzyczny i pedagog, „Pokochać listopad”, gdzie są takie wersy: „Pokochać listopad, choć i słońce jeszcze gdzieś za górami, choć i marznie na gałęzi ptaszyna w gaju, Pokochać listopad, w nim tworzą się wiersze i powieści, kiedy chce się znów powiedzieć „kocham”. Wiersz ten napisany wiele lat temu, a ja jakby przepowiedziałem: od tamtej pory listopad rzeczywiście stał się decydujący w moim losie twórczym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ciepłym kwietniowym deszczem i temperaturą do plus osiemnastu stopni. Przy wyjściu z lotniska czekali główni organizatorzy wydarzenia — szef wydawnictwa „Leonida Edizioni” signore Domenico Polito oraz przewodnicząca stowarzyszenia „Smereka”, pochodząca z Bukowiny Łarysa Watrycz, która przez cały czas naszego pobytu pełniła nie tylko rolę naszej tłumaczki, ale można powiedzieć, naszej dobrej wróżki: opiekowała się spotkaniami i pożegnaniami, dowoziła swoim autem w wyznaczone miejsca, oprowadzała po nabrzeżu... A jest ono w Reggio di Calabria niezwykle piękne! Łarysa powiedziała, że nazywają je „najlepszym kilometrem Włoch”. I rzeczywiście — na prawo od naszego czterogwiazdkowego hotelu łagodne, z usłanym kamykami brzegiem, błękitne Morze Tyrreńskie pod takim samym niebem, na którym przez wszystkie dni w ciągu dnia nie przestawało świecić słońce; po prawej — bulwar z palmami, drzewami mandarynkowymi z jasnymi owocami i magnoliami. Takich majestatycznych, potężnych drzew z jasnymi, jakby ulepionymi z gipsu pniami, nigdzie nie widziałem! Wyobrażam sobie, jak wielką pięknością wypełnione jest to nabrzeże, gdy kwitnie magnolia! A oto ukraińskie aksamitki, także chryzantemy, kwitły tu do tej pory! To aktywiści ukraińskich stowarzyszeń urządzili tu swój kącik z napisem po włosku: „Ten klomb urządziła ukraińska społeczność” oraz cytatem Łesi Ukrainki: „Odległość uczy nas szczerzej kochać swoją ojczyznę”. I oto wieczorem 20 listopada sala Francesco Perri w Palazzo Corrado Alvaro na placu Włoch rozkwitła jasnymi kolorami ukraińskich wyszywanych koszul i sukien, chust, pisanek, ozdób, charakterystycznych dla naszych tradycji. To stowarzyszenie „Smereka” przygotowało wystawę naszej autentyki, gdzie wystawione były także trzy moje „włoskie” książki, wydane w „Bukreku” od początku wojny raszystów przeciwko Ukrainie w 2014 roku — „Raj i piekło Kociubynskiego” oraz dwie powieści o Sołomii Kruszelnickiej. Wybór, oczywiście, nie był przypadkowy — te moje utwory właśnie demonstrują dawne kontakty literacko-artystyczne między Włochami a Ukrainą. Zresztą stworzone zostały po moich podróżach na wyspę Capri, nie tylko opiewaną przez Mychajła Kociubynskiego, ale też napisał on tutaj kilka swoich klasycznych utworów — „Konie nie są winne”, „Prezent na imieniny”. A o Sołomii Kruszelnickiej, którą we Włoszech cenią i szanują (opera w Reggio di Calabria nosi imię Francesco Cilei, który z wielką radością słyszał jej głos w swoich operach „Gloria” i „Adriana Lecouvreur”, jednej z najbardziej ulubionych w repertuarze śpiewaczki), nie ma co mówić: uważała Włochy za swoją drugą ojczyznę, ale o tym, że jest Ukrainką, nigdy nie zapominała. Oprócz tego w sali byli głównie kobiety i mężczyźni w wyszywankach, miejscowi Ukraińcy, do których dołączyliśmy i my. Wszystko to nadzwyczaj harmonizowało z wystawną salą z wielkim żyrandolem. I w ogóle ten wzniesiony w 1920 roku elegancki pałac ucieleśnia majestat architektury umbertyńskiej, gdzie historia i sztuka są harmonijnie połączone. Wielkie schody witają odwiedzających starorzymskim ołtarzem. A sala nazwana jest imieniem pisarza, dziennikarza, działacza społecznego Perriego, który jako jeden z pierwszych potępił faszyzm. W 1924 roku w jego powieści „Konkwistadorzy” mowa jest o krwawych faszystowskich represjach, o egoizmie, politycznej demagogii zwolenników Mussoliniego, wśród których, niestety, okazało się wielu przedstawicieli świata pisarskiego i artystycznego. W mojej powieści niemało stron poświęcono tym bolesnym wydarzeniom w losie mojej bohaterki — właściwie drugi rozdział utworu nosi tytuł „Faszyzm”. Z członkiniami stowarzyszenia „S.ME.RE.CA”. Popularniejszych miejscowych muzeów — bergamotki — gdzie odbyło się wieczorne wydarzenie z muzyką i śpiewem. Do chóru miejscowych wykonawców dołączyła wspaniała sopranistka Natalia Kucewycz, która śpiewała w Operze Odeskiej, a na wieczorze wykonała ukraińskie pieśni ludowe oraz arie z włoskich oper. Zwieńczeniem wizyty było spotkanie następnego dnia w tej samej sali ukraińskiej delegacji oraz szefa wydawnictwa „Leonida Edizioni” Domenico Polito z wice-sindaco, czyli wiceburmistrzem Reggio di Calabria, a od niedawna — pełniącym obowiązki szefa miasta doktorem Paolo Brunettim oraz jego doradcą ds. kultury Giuseppe Giordano. Oczywiście, nas i tutaj towarzyszyła Łarysa Watrycz, z którą zaprzyjaźniliśmy się tak, jakbyśmy znali się nie od dziś. Podczas rozmowy omówiliśmy dyplomację kulturalną, wsparcie ukraińskiej społeczności w Reggio di Calabria, jak choćby stworzenie biblioteki literatury ukraińskiej, oraz dalszą współpracę z regionami Ukrainy, włoskim i ukraińskim wydawnictwami. Konferencja kulturalno-artystyczna „Głosy ze Wschodu i Kaukazu” rozpoczęła się od wykonania hymnów Gruzji, Ukrainy i Włoch. I najgłośniej, oczywiście, zabrzmiał nasz hymn, gdyż śpiewała go ponad połowa sali. Jeśli Gruzja była reprezentowana głównie dzięki przekazanym organizatorom nagraniom wideo, to głos Ukrainy brzmiał na żywo. Uwaga w kontekście Gruzji: Łesia Ukrainka, która spoczęła w mieście Surami, mawiała kiedyś: „gdybym nie była Ukrainką, byłabym Gruzinką”. A przed rozpoczęciem wydarzenia mnie oraz przedstawicielce innego ukraińskiego regionu — Winnicczyzny — poetce, prozaiczce, działaczce społecznej, szefowej rady młodzieżowej rady miejskiej Koziatyna Marynie Wasyluk-Czahin, która już przyjeżdżała tutaj na takie spotkania, przypadło udzielić wywiadu miejscowemu kanałowi telewizyjnemu. Winniczanka Maryna Wasyluk-Czahina, którą tutaj dobrze znają, miała wielki zaszczyt otrzymać międzynarodową nagrodę Anassilaos, jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień południowych Włoch w dziedzinie sztuki, kultury, gospodarki i nauki za zaangażowanie kulturalne i społeczne. Po zakończeniu młoda dziennikarka również z pomocą tłumaczki Łarysy Watrycz przeprowadziła rozmowę z Lubow Prokopyszyn i Walentyną Fudułą. Co więcej, my wszyscy mieliśmy wystąpienia w trakcie samej konferencji. Maryna, oprócz swoich zainteresowań literackich, poruszyła temat kultury niematerialnej Ukrainy, Walentyna — o planach kontaktów zagranicznych Bukowiny, a Lubow — o dorobku „Bukreku”, planach dotyczących tłumaczenia ukraińskich utworów na włoski, a także podręczniki języka ukraińskiego dla dzieci naszej diaspory we Włoszech — to ważna sprawa. Ja opowiedziałem o swoim cyklu utworów „Śladami Ukraińców na świecie” i o pracy nad każdą z przedstawionych na wystawie książek. Z niecierpliwością oczekiwałem wyjazdu na Sycylię, do Mesyny, odwiedzonej rok po trzęsieniu ziemi w 1908 roku przez Mychajła Kociubynskiego, który potem napisał nowelę „Pochwała życia”. We wszystkich wystąpieniach Włochów — naukowców, literatów, artystów — słyszeliśmy o bezwarunkowym wsparciu Ukrainy w walce z raszystowskim agresorem, o licznych faktach pomocy materialnej. Na spotkaniu, oczywiście, nie obyło się bez prezentów. A jakie mogą być u pisarzy i wydawców? Oczywiście, książki, albumy! Bukowińczycy przekazali wydania, które symbolizują siłę, wytrwałość i pamięć kulturową Ukraińców: komiks Maryny Szwarcman „Ludzie zwycięstwa. Conan”, książkę „Podróż do superbohaterów”, napisaną przez obrońcę Iwana Mołdowana, oraz zbiór „Dmytro Zahul. Utwory”, opracowany przez obrończynię Ingę Kejwan. I ja zachowałem na to spotkanie jedyny egzemplarz mojej powieści „Kimono dla Butterfly. Z życia Sołomii Kruszelnickiej”. Signore Brunettiego zainteresowało wydanie — przeglądał jego strony, czytał streszczenie podane po włosku. Zeszło na temat... A jakież to włoskie wydarzenie bez pieśni?! Zatem z wielką przyjemnością i radością słuchaliśmy pięknych pieśni na początku i na końcu wydarzenia w wykonaniu sopranistki Alessii Maio, której na gitarze akompaniował Pino Cutrupi. A potem czekała na nas niespodzianka od organizatorów — wizyta u jednego z najpopularniejszych. Z włodarzem miasta Reggio Calabria Paolo Brunettim rozmawialiśmy także o noweli Mychajła Kociubynskiego „Pochwała życia” — Łarysa Watrycz nawet streściła jej treść. A mer powiedział, że nasz kraj zawsze budzi w nim ciepłe uczucia, gdyż właściwie ma niemal krewną w Ukrainie: jeszcze wiele lat temu pewna kobieta z rodziną zaczęła przyjeżdżać tutaj na wypoczynek, zaprzyjaźniła się z jego żoną i one już niemal się spowinowaciły. A teraz wojna ze strasznym agresorem przerwała te kontakty... W prezencie wszyscy otrzymaliśmy pięknie ilustrowane wydanie o architekturze i archeologii Reggio Calabria. Na koniec wszyscy wyszliśmy na plac Włoch z ukraińską flagą i sfotografowaliśmy się przed pałacem z signorem Brunettim na znak wsparcia naszego kraju w walce z okrutnym wrogiem... Po godzinie we trójkę byliśmy już w Mesynie — zaledwie pół godziny promem. Wziąłem ze sobą egzemplarz powieści „Raj i piekło Kociubynskiego”, wydanej na 150-lecie pisarza i, sfotografowawszy się z nim, napisałem do pisarza list: „Mychajłowi Kociubynskiemu z Mesyny, Sycylia. Drogi Mychajle Mychajłowiczu! Oto spełniło się wreszcie moje życiowe marzenie — odwiedzić Włochy tam, gdzie czerpał Pan inspirację do tworzenia bodaj najwytworniejszych przykładów impresjonistycznej prozy w literaturze ukraińskiej — nowel „Sen”, Pana łabędzi śpiew — „Na wyspie” — oraz „Pochwała życia”. W dwóch pierwszych pojawia się wyspa Capri, którą odwiedziłem już w dalekim 2005 roku. A druga to miasto Mesyna, gdzie był Pan rok po strasznym trzęsieniu ziemi i tsunami. I oto jestem w Mesynie, z książką o Panu, gdzie w dodatku zamieszczono wszystkie trzy włoskie nowele! Poprosiłem towarzyszki, Lubę Prokopyszyn i Anię Andrejewą, które wydają moje książki w Czerniowcach, by sfotografowały mnie z książką przy części zniszczonego przez trzęsienie ziemi skromnego kościoła świętej Annunziaty. Został on odnowiony zaledwie kilka dekad temu... A samo miasto dzięki woli, pracy, myśli pracowitego ludu zostało odnowione i lśni w promieniach jeszcze łagodnego listopadowego słońca... Pan widział tutaj ruiny i to, jak wyciągają trupy spod gruzów... Lecz stało się to w wyniku żywiołu, a w Ukrainie obecnie niemal codziennie zdarzają się takie klęski to w jednym, to w drugim mieście, bo nasz straszny sąsiad ze Wschodu chce zburzyć Ukrainę doszczętnie... Ale jesteśmy pewni, że mu się to nie uda i odbudujemy z ruin nasze miasta i wsie. Bo przecież widzimy, jak i Pan tutaj, w Mesynie, i w Czernihowie, i w Ukrainie, góry, „zalane radosnym słońcem, pomarańczowe sady, bezkresna jedwabna przestrzeń błękitnego morza, i dusza nasza pragnie śpiewać pochwałę życia”... Wiem, że aktywiści, deputowani Lwowskiej Rady Obwodowej wraz z pomocnikami z regionu Kalabria prowadzą prace nad ustanowieniem znaku pamięci Mychajła Kociubynskiego na Capri. I ja im wszelkimi sposobami pomagam”. Kijów – Czerniowce – Jassy – Mediolan – Reggio Calabria. Ukraińska delegacja z Domenico Polito na nabrzeżu z ukraińską flagą

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

który przetrwał po strasznych raszystowskich bombardowaniach. I odrodził się jak Feniks z popiołów. Bo ten ptak pochodził z Wasylkowa, a wszechzwycięską siłę tchnął w niego wasylkowski Mistrz. Wierzy się, że i zakład zmartwychwstanie jak Ptak. Bo to sprawa honoru włodarzy miasta, za którymi stoją wielkie rody garncarzy i artystów. Jak zdradzić ich tradycję? Tym bardziej, że dla miasta to także perspektywa rozwoju, miejsca pracy, zysk, międzynarodowe kontakty kulturalne i gospodarcze. A tymczasem tysiące wyrobów wasylkowskiej majoliki, zebranych w małej świetlicy, potrzebują przestrzeni, światła i metrów kwadratowych! I wierzy się, że w sławnym mieście znajdzie się godny pałac dla tych arcydzieł dziedzictwa kulturowego. Obecnie trwają usilne prace nad wpisaniem wasylkowskiej majoliki na listę dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Na razie ogólnoukraińskiego. A dalej – na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO. Bo wyroby artystyczne tej klasy zasługują na światowe uznanie. Olga Wietrowa przyszła na prezentację w koralach swojej babci, które wykonał niegdyś Mychajło Nykyforowycz dla swojej żony według specjalnej technologii, z polewą z efektem złota. Było to wzruszające pozdrowienie z przeszłości i świadectwo, że piękno jest wieczne. A pani Ola przyniosła też fajkę, podarowaną niegdyś jej dziadkowi przez Hryhorija Pawłowycza Denysenkę. Nie, dziadek nie palił, ale majolikowa fajka była symbolem wiernego braterstwa, twórczego pokrewieństwa, kozackiego rycerstwa. Dziś zaświadczyła, że przyjaźń jest wieczna. Wieczna jest glina i wieczni jesteśmy my. Bo jesteśmy narodem, którego powołaniem jest twórczość, duch, służba, poświęcenie. Bo nasze geny są nastrojone na piękno. A ono jest nieśmiertelne. (Dziękuję mojej małej towarzyszce, która wszystko słuchała i oglądała tak cicho, że chyba Anioł przeleciał nad nami). Dziękuję drogim Łesi Denysenko, Serhijowi Denysence, Ludmyle Szkulkowej, Wiaczesławowi Hładuszkinowi, Oldze Wietrowej oraz wszystkim, z którymi poznałam się w niezapomniany sobotni dzień. Dziękuję rodzinie Mychajła Nykyforowycza za udostępnione dokumenty. Nasze wydawnictwo będzie trzymać rękę na pulsie tematu wasylkowskiej majoliki aż do Zwycięstwa. I po nim. największa strata to strata czasu, dlatego cenił każdą chwilę i wypełniał ją głębokimi sensami. Teraz Skoworoda pojawił się w twórczości artystów, którzy również nie zmarnowali ani minuty. Twórcze zagłębienie i przemyślenie bytu rodzi w ich sercach miłość. Są szczęśliwi, bo praca ich jest zgodna z naturą. W szczęściu wewnętrznym widział sens życia miłujący ludzi Skoworoda. Można więc powiedzieć, że zebrał on tutaj szczęśliwe, pokrewne serca, upojone Ukrainą. „W przyszłości Ukrainy widzę nowych ludzi... i nową jej sławę” – przenikliwie przewidywał Hryhorij Sawycz. Nowych ludzi dzisiaj zobaczył. A nową sławę zdobywamy, rycersko wywalczając Zwycięstwo. O nie walczą obecnie Siły Zbrojne Ukrainy, w których szeregach są także bandurzyści z grupy „Szpylasti kobzari”. Dla swoich towarzyszy broni grał nam na bandurze Jarosław Dżuś. Taka była wola Hryhorija Sawycza, posłańca dyplomacji kulturalnej, subtelnego muzyka, który pielęgnował Ogród boskich pieśni i rozumiał, że pieśń to siła, bez której Ukraina nie przeżyje. Dlatego trzeba ją zachować... Ogromna wdzięczność dla pana Ihora Ostasza za to aktualne, treściwe, a zarazem bardzo szczere wydarzenie, które o jeszcze jeden krok przybliżyło nas do zrozumienia niewyczerpanego dziedzictwa wielkiego Skoworody. Najważniejsze, abyśmy przybliżyli jego miłość na odległość własnego serca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Święto serca w Wasylkowie

Halyna DACIUK, dziennikarka Na wystawie zaprezentowano 11 jego prac. Na stoiskach profesjonalnie wyeksponowano fotografie, rysunki, dokumenty. W otoczeniu piękna wasylkowskiej majoliki wystawa przypomina oryginalne dzieło sztuki. Na barkach Mychajła Bibika przedsiębiorstwo powstawało i krzepło. A w latach 30., przy jego udziale, rodziło się jako artel „Keramik”. Mychajło Nykyforowycz musiał organizować produkcję w warunkach, gdy nawet woda nie była doprowadzona. A czym jest garncarstwo bez wody? To samo, co żyto bez deszczu. Mychajło Nykyforowycz prowadził sprawę z wiedzą, umiejętnościami i zrozumieniem. I miał zwyczaj zapisywać to, co przemyślał i zaplanował. A do tego rysował na wszystkim, co wpadało mu w ręce. Nawet na papierkach po cukierkach. I dzisiaj te zebrane i zachowane przez rodzinę zapiski, karteczki, rysunki, szkice, zdumiewające wyroby Mistrza – to skarb. Mychajło Bibik przeszedł na emeryturę w wieku 79 lat, a przy kole garncarskim pracował do ostatniego dnia. Przeżył 94 lata. Kiedy wnuczka artysty Olha Wietrowa zainteresowała się historią rodziny i zaproponowała badania do publikacji, w odpowiedzi usłyszała, że to nie jest aktualne. Teraz do wielu ludzi przychodzi olśnienie, że podobne zapiski, szkice, fotografie są bezcenne. One jakby uruchamiają przywracanie pamięci o fenomenie wasylkowskiej majoliki. I nie trzeba twierdzić, że ukraińska ceramika jest zbadana. Zaledwie po kilku godzinach rozmowy odkryły się niezwykle ciekawe fakty zarówno o wyrobach, jak i o ludowych mistrzach oraz ich czasach, które dotąd były nieznane. Z zewnątrz – piękno, które cieszy oko i daje ukojenie sercu. A pod zieloną polewą, w wypalonych kawałkach wiecznej gliny – myśli i uczucia twórców. Co myślał artysta? Jak mu się wiodło? Co wiedział takiego, czego nikt poza nim nie wiedział? W każdym talerzu, wazonie, misce, dzbanie, filiżance – pod polewą życiodajna magma! Informacja, która dowodzi, że w tym miasteczku biło potężne źródło ukraińskiej oryginalnej kultury. A ile trudu włożono! Aby wypalić nawet mały dzbanek, potrzebne są nie tylko ogień, glina, woda, ale i wybrane przez niebo serce Mistrza, które porusza kołem jak planetą. O tym na 9 stronach maszynopisu Mychajło Bibik pozostawił krótkie, ale szczegółowe i prawdziwe wspomnienia. Z nich dowiadujemy się, że artel „Keramik” został założony przez mistrza garncarza Ołeksandra Usowa w 1923 roku, który zorganizował zdrowskich i wasylkowskich garncarzy. Kierownikiem mianowano Nyczypora Parubcia. Zaczynali od dwóch pieców garncarskich i jeszcze Halyna DACIUK, dziennikarka W tak wielowymiarowym ujęciu ukazywał się ukraiński miłośnik mądrości europejskiego formatu Hryhorij Skoworoda podczas uroczystości zorganizowanej przez Akademię Dyplomatyczną Ukrainy imienia Hennadija Udowenki przy Ministerstwie Spraw Zagranicznych Ukrainy. Jak podkreślił dyrektor Akademii Dyplomatycznej, nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Ukrainy Ihor Ostasz, Skoworoda to posłaniec dyplomacji kulturalnej. Powinien być obecny na całym świecie, żyć w naszych ambasadach. A świat powinien znać go jako wybitnego Ukraińca. W tym celu, będąc Nadzwyczajnym i Pełnomocnym Ambasadorem w Libanie, Ihor Ostasz dołożył wielu starań, aby Skoworoda został przetłumaczony na język arabski. Tak jak Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Taras Szewczenko – światła narodu. Wróg rozumie znaczenie tych imion dla utwierdzenia ukraińskiej tożsamości, dlatego trzyma na celowniku nasze świętości i barbarzyńsko je niszczy. Dlatego też zrównał z ziemią muzeum Hryhorija Skoworody. Nawiasem mówiąc, w czasie, gdy nad muzeum latały rosyjskie rakiety, pan Ihor wraz z reżyserem Stanisławem Łytwynowym kręcili film dokumentalny „Hryhorij Skoworoda. Świecie, idę do ciebie!”. Właśnie po to, stała „drewniana prosta budowla na warsztaty o wymiarach 70 na 11 metrów bieżących, w których zainstalowano proste koła garncarskie i stół do przygotowywania gliny”. Początkowo wypalano proste garnki, miski, makitry, a potem pojawiły się angoby z ukraińskim ornamentem. Na początku lat 30. był to jedyny zakład kultury narodowej, ale głodny 33. rok pozostawił w zakładzie zaledwie 10 osób... Mychajło Nykyforowycz musiał w 1935 roku podnosić przedsiębiorstwo. Wykopali na łące naprzeciwko zakładu staw. Zbudowali młyn do mielenia polewy. Wymurowali piec, zainstalowali silnik naftowy – to była pierwsza mechanizacja – i uruchomili proces. Z czasem zakład trafił pod zarząd Farfortrestu, co stało się krokiem naprzód. Rozpoczęto budowę ceglanych pomieszczeń. Udoskonalano piece, w 1938 roku pojawiła się studnia artezyjska. Mechanizacja, silniki naftowe, gliniarka, wyrzucone żarna… Wydaje się, że te codzienne problemy nie mają żadnego związku z wytwarzaniem wasylkowskiego piękna. A jednak, aby produkować jakościowe, trwałe i piękne naczynia, trzeba wszystko obliczać z matematyczną precyzją. Ta praca zabierała Mychajłowi Bibikowi najwięcej czasu. Ale był potężnym organizatorem i fachowcem! Udało mu się podnieść i zakład, i pensje, i byt pracowników. Bo to przecież ich życie. W 1948 roku wytwarzanie wyrobów z majoliki przeniesiono na częściowe odlewanie. Stało się to wielkim wydarzeniem. Do składu mieszanki zaczęto dodawać takie materiały, jak „glina czasojarska, kaolin hłuchowiecki, pegmatyt mariupolski, piasek kwarcowy miejscowy…”. Gdzie teraz te kopalnie w Czasiw Jarze i Mariupolu, skąd wozili bezcenne materiały do wasylkowskiej majoliki?.. Kiedy w 1949 roku, pisze Mychajło Bibik, ich majolikę po raz pierwszy pokazano na wystawie rejonowej, to ludzie nie mogli uwierzyć, że zrobiono to w Wasylkowie. Kupili gdzieś, mówili, a teraz pokazujecie. W 1949 roku do Wasylkowa przybyli utalentowani artyści z Oleszni Hryhorij i Mychajło Denysenkowie. A w 1950 przyjechało małżeństwo Nadija i Wałerij Protoriewowie. Tej utalentowanej plejadzie udało się wyprowadzić tradycję wasylkowskiej majoliki na nowy poziom artystyczny. I już w 1950 roku wasylkowskie wyroby demonstrowano na wystawie w Mediolanie i Brukseli, po czym produkcję zaczęto eksportować na targi do Włoch, Polski, Niemiec, Japonii. Wyrobów garncarskich ubywało, a liczba majolikowych rosła. W 1960 roku wasylkowska majolika gościła na wystawach w Kanadzie, Chicago, Waszyngtonie, Londynie, Rio de Janeiro. Artystów uznano w Związku: Mychajło Denysenko został nagrodzony złotym medalem Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej ZSRR, Hryhorij Pawłowycz srebrnym, Mychajło Nykyforowycz brązowym. Do zakładu po doświadczenie zaczęli przyjeżdżać mistrzowie z Fergany, Teodozji, Urgenczu. Przez dziesiątki lat sława o wasylkowskiej majolice jaśniała zwycięstwami na wielu międzynarodowych wystawach. Byt tysięcy ukraińskich rodzin upiększały majolikowe dzieła wasylkowskich mistrzów. I to był triumf. Obecnie zakładu nie ma, jego serce ostygło, woda wyschła. Ale dusza twórców nie zna śmierci. Przebija się do życia nową generacją garncarzy-artystów z nieodpartym pragnieniem – odrodzić produkcję wasylkowskiej majoliki. Która sama w sobie jest zjawiskiem arcydzielnym, bo przecież wyroby są malowane ręcznie! W muzeum wasylkowskiej majoliki (w jednym pokoju), które z poświęceniem założyła Ludmyła Szkulkowa, jest ponad 1000 takich wyrobów. W kolekcji Wiaczesława Hładuszkina w Kijowie – 2000. U ludzi w całej Ukrainie – tysiące takich, które zachowały się jako rodzinne artefakty. Zestawy „Swat” i „Szypszyna” mam u siebie. Więc jeśli potoczyć po Ziemi zapalone w Wasylkowie słońce pragnienia, to świat zwycięży! Wiarą w to, że wasylkowska majolika będzie żyła wiecznie, pałały serca artystów-garncarzy Mychajła Iwanowycza oraz Hryhorija Pawłowycza Denysenków. Znałam ich od 1991 roku, rozmawialiśmy, przyjaźniliśmy się, razem bywaliśmy w Oleszni na Czernihowszczyźnie, skąd pochodzą artyści. W tym roku minęło 100 lat od urodzin Hryhorija Pawłowycza. 7 grudnia mija 25 lat, odkąd garncarzy w niebie Mychajło Iwanowycz. W sobotę uczczono 145. rocznicę urodzin Mychajła Nykyforowycza Bibika, również pochodzącego z Oleszni. Zasłużonego Mistrza twórczości ludowej, którego pobłogosławiła kiedyś do nauki Sofija Rusowa, urodzona w Oleszni. Takie to naczynia krwionośne więzi duchowych żywią Ukrainę. Taki to potężny zaczyn prawdziwej majoliki z angobami symboli narodowych – od Czasiw Jaru, Mariupola, Oleszni, Meżyhirji – do Wasylkowa. I właśnie ten zaczyn utrzymał na kuchennej szafce w Borodziance ceramicznego kogucika, 22 listopada w Wasylkowie odbyła się prezentacja wystawy, poświęconej 145. rocznicy od dnia urodzin Mychajła Nykyforowycza Bibika, artysty, inżyniera, technologa, jednego z założycieli i działaczy Wasylkowskiego Zakładu Majoliki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Świecie, idę do ciebie!»

W swoje 303. urodziny Hryhorij Sawycz Skoworoda nie uciekał od świata, a wyszedł mu naprzeciw. I szczęśliwi byli ci, którzy spotkali się dzisiaj z wybitnym myślicielem, pedagogiem, muzykiem, tłumaczem, poetą, oświeceniowcem, poliglotą, erudytą, aby pokazać międzynarodowej wspólnocie poziom wykształcenia i głębię myślenia tej osobowości, rodem z Ukrainy. Oraz podłość i nędzę bagiennej nieczystości. Fragment filmu zobaczyliśmy. I od tego postać filozofocentrycznego filozofa stała się nam jeszcze droższa. W ramach wydarzenia odbyła się prezentacja unikalnej monografii „Wiecznie współczesny. Życie, twórczość filozoficzna, pedagogiczna i literacka Hryhorija Skoworody”. O historii powstania wydania, nad którym przez 10 lat pracowało 52 uczonych nie tylko z Ukrainy, ale i z zagranicy, opowiedział Witalij Kocur, rektor Uniwersytetu imienia Hryhorija Skoworody w Perejasławiu, bo właśnie tam ukazało się to eleganckie, drogie wydanie, które zasili biblioteki, placówki oświatowe lub stanie się najlepszym prezentem dla tych, którzy badają spuściznę Skoworody. W gronie badaczy znajduje się kandydatka nauk filozoficznych Natalija Juchymenko, która kieruje Centrum Skoworodoznawstwa na Uniwersytecie w Perejasławiu. Błyskotliwy wykład pani Natalii „Dorobek filozoficzny H. S. Skoworody w kontekście europejskim” sala nagrodziła oklaskami. A jeszcze w ramach wydarzenia otwarto zdumiewającą wystawę „Hryhorij Skoworoda w dziełach ukraińskich artystów”. I ten finałowy akord poruszył szczególnie. Bo przecież przy swoich obrazach stanęli ich autorzy, nasi wspaniali malarze i malarki, którzy opowiadali o swojej wizji i rozumieniu postaci Filozofa. On jest ciałem z ciała Ukraińcem, urodzonym tutaj, dorastał z Ukrainą w sercu, jej miłością napojony, jej naturą uświęcony, jej pradawną mądrością oświecony, wzniósł się do rangi duchowego Przewodnika... O tym mówiła ludowa artystka Ukrainy, mądra Wira Iwaniwna Barynowa-Kułeba, której 1 grudnia stuknęło 87 lat i dzisiaj szczerze ją powitano. O swoich pracach opowiedzieli rzeźbiarz Mykoła Biłyk, malarze Oksana Hujda-Połtaweć, Wasyl Korczynśkyj, Ołeksandr Melnyk. Pan Ołeksandr jest kuratorem wystawy. I skąd ten człowiek czerpie na wszystko czas i siły, chyba tylko Hryhorij Sawycz wie. On uważał, że

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Urodzona, by przywracać Światło

Tetiana JAROWYCYNA, poetka To spotkanie, na wskroś przesiąknięte światłem, zakumulowanym w bogatym w miłość i hojnym w wdzięczność kobiecym sercu, wzmocnionym ostrym rozumem, intuicyjną przenikliwością, czujną pamięcią, umiejętnością odczuwania, doceniania i chronienia. Pani Halyna (z tym jej głosem i kunsztem!) przyznała, że po raz pierwszy będzie czytać teksty ze swoich książek! Trudno w to uwierzyć, ale okazaliśmy się pierwszymi słuchaczami esejów, szkiców, reportaży – od przejmujących i ciepłych historii rodzinnych „Barszcz niepodległości: lokalna historia” oraz „Mój przyjaciel Komunalnik” po szkice „Życie jako światło i pokuta” (o Wasylu Owsience), „Powrót Ziemi” (o Romanie Ratusznym), „Wieczny ogród...” (o Irynie Cwiłej), „Bóg dał mu w ręce łopatę i skierował na Ukrainę” (o Wikentiju Chwojce)... I wszystko to – miękkie, czułe, prawdziwe aż do gęsiej skórki! A są jeszcze historie o rodzinach Mykołajczuków, Dziubów, Lindforsów-Rusowych, o rodzinnej wsi Kordyszów na Tarnopolszczyźnie, o współmieszkańcach-wojownikach UPA, o tułaczce Ukraińców po Sybirach i GUŁAG-ach. I o niestrudzonych twórcach ukraińskiej historii, literatury, sztuki wszystkich czasów, którzy dają człowiekowi siłę na tle Wielkiej wojny. Ogółem w książce takich historii jest 85 i każda z nich świeci! Każda budzi dumę, miłość, godność, nowe sensy, pragnienie zrozumienia Ukrainy i Ukraińców z pozycji autochtonów, a nie upokorzonych małorosjan. „Światło powraca” – to książka, której promienie biorą początek w światopoglądzie autorki i jej życiowej drodze. W rodzinnym domu, w rodzinie, w wiejskiej bibliotece, w szkole, na uniwersytecie, w redakcjach wiodących czasopism, w „Radio Kultura”, w działalności dydaktycznej, w licznych badaniach, analizach i wywiadach, w książkach ocalonych historii „Anioły niebieskiego oddziału”, „Jedna z nas”, „Na drodze krzyżowej” i wielu innych. „Czytać te książki – to sprawdzać swoją duszę pod kątem ukraińskości” – pisze we wstępie do prezentowanej książki pisarka, laureatka nagrody im. Szewczenki Lubow Hołota. I ma rację! Wszyscy liczni wielbiciele, współpracownicy, przyjaciele autorki, obecni na spotkaniu, zgadzają się z tym jednogłośnie. Z panią Halyną łączy nas bardzo ciepła historia. Ta delikatna kobieta, sama nie zdając sobie z tego sprawy, dała mi osobiście chyba najwięcej ze wszystkich serdecznego światła, blasku głosu, wiary w jutro, dumy z przeszłości, bezwarunkowej akceptacji, miłości do ludzi, ani razu nie wywołując ani odrzucenia, ani wątpliwości. To człowiek powołany, by być strażniczką dziedzictwa narodowego, świadkiem triumfu ukraińskiego ducha, światłodajnym motywatorem człowieczeństwa, wzorem szlachetnej hojności w życiu i zawodzie! Szczęśliwa, że dzisiejsza prezentacja jej książki esejów i szkiców „Światło powraca”, napisanych od 2022 roku, udała się jak najlepiej! I że dzięki ukochanej Centralnej Bibliotece imienia Hryhorija Skoworody tyle osób odkryło dla siebie niewyczerpane źródło autentyczności, człowieczeństwa, inspiracji! Tak jak ja kiedyś... Patrzę na panią Halynę, czuję każdą emocję i myślę, i rozumiem: ten skarb trzeba chronić! Mój wiersz o człowieku, przy którym zawsze ogrzewasz się sercem! Na najcieplejszy wywiad dla dziennikarki radia „Kultura”, autorki-opracowującej zbiór kobiecych wywiadów „Jedna z nas”, Halyny Daciuk! No i nowina! Jedna z was? Czyżby? Gdzież mi tam?!! Niezbyt silna jestem – w tym czasie gonić demony... Wśród kobiet wielkich tych, którym się kłaniają, miększe ode mnie i silniejsze nieraz się trafiają! Silną z natury nie byłam. Coś mi zrobiono. Nie jestem wielka, nie jestem mała, a po prostu zmęczona... Ponad światem gwarnym lecę jak piórko... I sercem nie jestem byle z kim – z Ukrainą. To inne, prawdziwe strażniczki – mają wielkie cechy, galony czułości i siły, i oddech świętości, i godność, jasną jak młodość! Lecz... znowu płynę w najcieplejszy wywiad – z Daciuk Halyną. Poczujesz człowieczeństwo, dobroć – drżysz jak kłos! I po tobie mrówki chodzą od tego Głosu... On – to wysokość, i głębia, i szerokość – jakbyś szedł przez pole... A jak natchniona dusza, gdy pola bez granic! 2022 r. *** Drodzy przyjaciele, jesteście niesamowici! Dziękuję, że obdarzyliście mnie radością i naładowaliście, jak potężny powerbank, uwagą i szczerym zainteresowaniem książką. Szczęśliwa byłam, mogąc zobaczyć wszystkich, uściskać się (zebrała się pełna sala) i usłyszeć od was, że „Światło...” skłania do zwrócenia się ku historiom rodzinnym, wypytania starszych, zapisania, zachowania. To na dziś prawdziwy skarb, który, jak choćby domowe albumy czy fotografie, leży u wielu nawet w walizkach ewakuacyjnych... Dziękuję, że podzieliliście się bardzo osobistymi i czułymi sprawami. Dziękuję Siłom Zbrojnym i Komunalnym Ukrainy, że trzymały niebo i światło. Dziękuję poetce i moderatorce Tetianie Jarowycynie, Oldze Chodackiej, Oldze Samolewskiej, Olenie Kowalenko, Wasylowi Korczynskiemu, Ihorowi Jakubowskiemu, Wołodymyrowi Carence, mojej byłej studentce Toni – mamie dwójki maluchów. Dziękuję niestrudzonym pracowniczkom Centralnej Biblioteki Sołomianki imienia Hryhorija Skoworody za błyskotliwą organizację święta i ciepło herbaty po głównej części prezentacji. Dziękuję mojej jasnej rodzinie, o której przeczytałam kilka stron. Wykwintna oprawa muzyczna w wykonaniu muzyka Ihora Jakubowskiego, mojego krajana z okolic Krzemieńca, stała się po prostu wykrzyknikiem. To było święto duszy! Z wdzięcznością Halyna Daciuk 16 listopada, w Dniu pracowników radia, telewizji i łączności, w Centralnej Bibliotece Sołomianki odbyła się prezentacja książki pisarki Halyny Daciuk „Światło powraca”. Wspólne zdjęcie z prezentacji książki „Światło powraca”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Ukraińskie pieśniśpiewy” Łocmanów – Hłuchenkych

W zapełnionej sali Pałacu Pieczerśk odbył się zadziwiający śpiewogród (Ukrainospiw) zasłużonej artystki Ukrainy Ruslany Łocman z jej dziećmi Orijaną, Myładą i Tarasem. To nie były zwykłe śpiewy, lecz jasne artystyczne widowisko, w którym każde z nich z natchnieniem wykonywało swoją rolę. W ciągu dobrej godziny wykonali siłę–siłeczną piosenek. Halina DACIUK, dziennikarka Zaśpiewali „Pierogi z serem...” i nadgryzli kalitę. Ofiarowali „Szła dziewczyna łączkami...” oraz „Za Ukrainę, za jej wolność...” Zawołali: „Mamo, mamo, gdzie moja piżama...”. A przy refrenie kołysanki „Niech się skończy wojna...” widzom popłynęły łzy. Swobodnie, z talentem, szczerze śpiewający zespół trzymał uwagę, zbierał oklaski i śmiech. W repertuarze tej wyjątkowej rodziny uzbiera się dobra setka piosenek, a może i więcej. Ruslana zna z pół tysiąca, Taras powiedział cichutko, że jemu znanych jest nieco mniej. Jednak, jaką piosenkę by nie zaczęto, chłopiec podchwytywał ją lub śpiewał dalej, bo znał! Przepięknymi głosami i słuchem obdarowali wszystkie troje dzieci Bóg i rodzice. Jednak ile pracy trzeba włożyć, by wyjść z „Ukraińskimi pieśniśpiewami” na scenę, wie tylko mama. I tata, oczywiście, bo cała ich twórcza rodzina żyje pieśnią. Talenty pielęgnuje się tu od kołyski, a jeśli mówić szczerze, to jeszcze przed narodzeniem. Dlatego ten pieśniowy skarb pozostanie w sercu na całe życie, jako spadek, który przekazała mama. I który dzieci również komuś przekażą. Z piosenkami wędrują, malują, kręcą filmiki, piszą bajki i książki. Ich koncerty ludziom przywracają drugi oddech. I ratują od strachu. I rozpalają miłość do pieśniowego dziedzictwa Ukrainy. I zbierają tysięczne sale na całym świecie. (W tym maju Łocmanowie śpiewali w 15 krajach). I wlewają wiarę w to, że będziemy zawsze. Bo kto pokona naród, który stworzył setki tysięcy pieśni i modli się nimi – od najstarszego do najmniejszego? Dziękuję, droga Ruslano, nasza ogólnonarodowa artystko Ukrainy! „Ви – Світло Пісні!” – szczerze napisałam Pani na przedziale mojej książki «Світло повертається», w której jest też esej o Pani. Pisz, twórz, śpiewaj, broń doktoratu, otrzymuj tytuły i nagrody, bo na nie zasługujesz! Niech każde z Twoich dzieci, urodzonych w czasie obecnej wojny, ma szczęśliwy los w zwycięskiej i szczęśliwej Ukrainie! Podczas występu śpiewacza rodzina zebrała nieco pieniędzy na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Oni z radością robią to na każdym koncercie jako wolontariusze z powołania – od urodzenia. Dzięki ich dobroczynności nasi wojownicy-wyzwoliciele otrzymali już 29 termowizorów. Drodzy Lotmani-Głuchenькі, jesteście wspaniali! Brawo!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Metropolita kijowski Sylwester Kossow

Nadia NAUMOWA Postać metropolity Sylwestra Kossowa zajmuje szczególne miejsce w historii Ukrainy i jej cerkwi. Został on postawiony na czele eparchii po Piotrze Mohyle i właśnie na te lata przypadły wielkie wydarzenia i próby: długa i wyczerpująca wojna z Polakami pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, naznaczona zarówno zwycięstwami, jak i, prawdę mówiąc, porażkami, które doprowadziły do Rady Perejasławskiej. Witał on Bohdana w soborze św. Zofii razem z patriarchą Paisjuszem, kiedy ten w 1648 r. w drodze do Moskwy po jałmużnę przebywał przejazdem w Kijowie. Potem było wejście do Kijowa wojska litewskiego pod wodzą hetmana Janusza Radziwiłła i wreszcie przyjazd na Ukrainę patriarchy Makarego (który również wyruszył po jałmużnę do Moskwy). Jego syn i sekretarz Paweł z Aleppo prowadził swój dziennik „Ukraina – ziemia kozaków”, jego wspomnienia o tym kraju są cytowane przez naukowców i są niezwykle cenne dla zrozumienia sytuacji politycznej tamtego czasu. Metropolita Sylwester przyjmował Makarego w Ławrze Pieczerskiej i w soborze św. Zofii. On przyszedł na tron patriarszy po swoim poprzedniku, który podniósł prawosławie (jak wtedy mówiono – „z ciemności podziemnej”), odnowił cerkiew prawosławną, rozpoczął restaurację soboru św. Zofii. Niestety, nie sprawdziły się jego nadzieje na pojednanie prawosławnych, tych, którzy występowali za unią i tych, którzy byli przeciwko niej. Zagubienie i beznadzieja zapanowały na Ukrainie wraz z jego odejściem w 1647 r. w wieku zaledwie 50 lat. Następcy pozostała wielka liczba niedokończonych spraw, a on działał jak patriota Ukrainy. Po śmierci Piotra Mohyły na kijowską katedrę metropolitalną został wybrany biskup mścisławski, orszański i mohylewski Sylwester Kossow, który pozostawał na niej w latach 1647–1657. Ten hierarcha kontynuował linię swojego poprzednika, próbując znajdować porozumienie z władzami Rzeczypospolitej, odmawiając orientacji pro-moskiewskiej. Jednak Sylwestrowi Kossowowi przyszło działać w niełatwych warunkach powstania pod wodzą Bohdana Chmielnickiego i Rady Perejasławskiej, która w rzeczywistości przekreśliła wszystkie zwycięstwa i zdobycze hetmana. Dlatego metropolita zmuszony był manewrować między dwiema potęgami politycznymi: polską i moskiewską. Przysięga złożona carowi moskiewskiemu w oczach metropolity Sylwestra niszczyła dwa ważne „filary”, na których opierało się „Odrodzenie Mohylańskie” – lojalność polityczną wobec korony Rzeczypospolitej, a także wierność metropolii kijowskiej Cerkwi-Matce – Patriarchatowi Konstantynopolitańskiemu. Ten metropolita to bez przesady dramatyczna figura. Na jego oczach w płomieniach „Chmielniczyzny” dosłownie spłonął jego świat. Ale wierność temu światu zachował do końca. Warto wspomnieć o drodze życiowej i działalności tej postaci naszej historii, jego miejscu urodzenia i wychowania, aby zrozumieć logikę jego zachowania i działalności. Stefan (jego imię świeckie) Adamowicz Kossow pochodził z niezamożnej białoruskiej szlachty prawosławnej herbu Korczak. Wyjaśnijmy tutaj jego nazwisko Kossow (Kosiw – wersja ukrainizowana). Sylwester, imię, które nadaje się przy święceniach, oznacza „leśnik”. Mamy jego autograf: w nazwisku stoi litera „o”. Urodził się około 1600 r. we wsi Żarobicze w powiecie witebskim w inteligentnej rodzinie. Jego ojciec, który służył jako witebski pisarz grodzki (miejski), postarał się, aby syn otrzymał dobre wykształcenie. Początkowo prawdopodobnie uczył się w szkole prawosławnej Bractwa Wileńskiego, potem w kolegium jezuickim w Lublinie (wzmianka z 1622 r.) i w Akademii Zamojskiej (w albumie studentów klasy filozofii zapisany w roku akademickim 1628–1629). Istnieje również wersja, że studiował w Ołomuńcu (Czechy) i Wiedniu. Oczywiście taka nauka nie przeszła bez śladu i uczyniła go „zachodnikiem”. Po zakończeniu studiów Sylwester Kossow poświęcił się pracy dydaktycznej. Przynajmniej wiadomo na pewno, że pracował w szkole Bractwa Lwowskiego. Pracując w tej połączonej szkole-kolegium, zajmował stanowisko prefekta, będąc drugą osobą po rektorze. Wykładał tam retorykę i filozofię. Opiekował się również szkołą prawosławną w Winnicy. Właśnie jako prefekt szkoły Sylwester Kossow wpisał się do rejestru Bractwa Kijowskiego. Sylwester Kossow. Ikona w Monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach. Właśnie na zaproszenie Piotra Mohyły, ówczesnego przełożonego Ławry Pieczerskiej, znalazł się w Kijowie. W 1631 r. wykładał w szkole ławrskiej retorykę i dydaktykę, później także filozofię w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Będąc zwolennikiem edukacji zachodniej, uważał za konieczne, aby jej studenci uczyli się języka łacińskiego i „siedmiu sztuk wyzwolonych”. Przeciwko temu nastawieni byli konserwatyści prawosławni, którzy bronili starego słowiańsko-bizantyjskiego systemu edukacyjnego. Oni, wykorzystując Kozaków, grozili nawet rozprawą nauczycielom ławrskim. Później w swoim dziele „Egzegesis na posłanie św. Pawła” (1635) Sylwester Kossow tak pisał o tej sytuacji: „Był czas, żeśmy już wyspowiadali się i czekali, kiedy nami będą nadziewać kiszki dnieprowych jesiotrów albo jednego ogniem, a drugiego mieczem wyprawiać będą na tamten świat…”. (Miał na myśli rozprawę z unickim biskupem, archimandrytą Jozafatem Kuncewiczem, zagorzałym zwolennikiem unii, którego utopiono w 1623 r. w Witebsku w Dźwinie. W Kościele katolickim został kanonizowany jako święty). Jednak do tego sprawa nie doszła. W 1632 r. szkoła ławrska została połączona ze szkołą bracką, w wyniku czego powstało kolegium, gdzie wykładano język łaciński i stosowano system nauczania właściwy szkołom jezuickim. Ta placówka edukacyjna właściwie dała początek istnieniu Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Broniąc właśnie zachodniego systemu edukacji, Sylwester Kossow we wspomnianym dziele pisał: „Ty, pełen świętości narodzie ruski, proś, jako łaski, aby ci nie zabraniano manny sztuk wyzwolonych. Tylko wtedy twoje cerkwie napełnią się bogobojnymi kapłanami, katedry twoje rozkwitną elokwentnymi kaznodziejami, potomkowie twoi, umocnieni w ojcowskiej wierze i przyozdobieni oracją, filozofią, jurysprudencją, wsławią się swoimi sądami i przemowami na sejmach ogólnych i trybunałach, w sądach i rozprawach ziemskich, twoi adwokaci i nadal będą dochodzić prawdy różnego rodzaju i strzec twoich praw każdego dnia”. Paterykon. Zostawszy przełożonym w 1633 r., kijowsko- Ławry Pieczerskiej, zastępując Piotra Mohyłę, zajął się opracowaniem nowej redakcji Pateryka Kijowsko-Pieczerskiego, który w 1635 r. został opublikowany w języku polskim, pełniącym w warunkach ówczesnej Rzeczypospolitej rolę języka państwowego i komunikacji międzyetnicznej. Dobrze rozumiano go zarówno na Ukrainie, jak i na Białorusi. W tym języku publikowano nawet niektóre utwory polemiczne, skierowane na obronę Cerkwi Prawosławnej. Dla autora Pateryka Kijowsko-Pieczerskiego ważne było, aby również Polacy-katolicy zapoznali się z tym dziełem. Wszak mowa w nim była o kijowskich świętych prawosławnych i cudach, które przez nich były czynione. Księga ta podnosiła autorytet Cerkwi Prawosławnej na ziemiach ruskich w oczach zarówno jej zwolenników, jak i przeciwników. Przy opracowywaniu Pateryka Kijowsko-Pieczerskiego wykorzystano szeroki krąg źródeł. Były to nie tylko kroniki staroruskie, ale i dzieła różnorodnych historyków – Jana Zonarasa, Cezarego Baroniusza, Jana Długosza, Aleksandra Gwagnina, Macieja Stryjkowskiego. Sylwestrowi Kossowowi przypisuje się również pracę «Didascalia, albo Nauka o siedmiu sakramentach, albo tajemnicach…», wydaną w 1637 r. Nawiasem mówiąc, utwór ten spotkał się z ostrą krytyką i oskarżeniem o herezję ze strony moskiewskiego patriarchy Joachima (Sawiłowa), za czasów którego rządów dokonano podporządkowania Metropolii Kijowskiej Patriarchatowi Moskiewskiemu.Tytułowa karta «Didascalii, albo nauki o siedmiu sakramentach, albo tajemnicach» (1637) Sylwestra KossowaW 1635 r. po śmierci Józefa Bobrykowicza Sylwester Kossow został wybrany biskupem mścisławskim, orszańskim i mohylewskim. Po wyborze zrzekł się majątku odziedziczonego po ojcu i podjął energiczne działania na rzecz wzmocnienia prawosławia w swojej diecezji. Łamiąc królewski dekret z 1624 r. (wydany po zabójstwie Jozafata Kuncewicza), wyruszył w podróż pasterską do Witebska i Połocka, gdzie sprawował nabożeństwa. W rezultacie takich działań część miejscowych unitów ponownie przyjęła prawosławie. Starał się również zwrócić prawosławnym niektóre świątynie i klasztory, które znalazły się w rękach zwolenników unii. Doprowadziło to do konfliktu z połockim arcybiskupem unickim Anastazym Sielawą. Ten hierarcha dokładał starań, aby uzyskać zgodę króla na zakładanie nowych klasztorów w prywatnych majątkach szlachty. I rzeczywiście, szereg takich klasztorów został założony w diecezji.We wrześniu 1640 r. Sylwester Kossow brał udział w soborze prawosławnych Rzeczypospolitej, który odbył się w Kijowie. Sobór ten odegrał znaczącą rolę w reformowaniu Kijowskiej Metropolii Prawosławnej. Należał on również do uczonego koła, które istniało przy metropolicie Piotrze Mohyle. Jego członkowie, w tym i Sylwester Kossow, opracowali katechizm prawosławny, który został zatwierdzony w 1643 roku do druku i rozpowszechniania przez patriarchów wschodnich. Było to pierwsze wydanie tego typu, stworzone w Metropolii Kijowskiej. Szeroko korzystali z niego nie tylko prawosławni Rzeczypospolitej, ale i innych krajów.Mniej niż rok po jego wyborze na katedrę metropolitalną, w 1648 r. wybuchło powstanie Bohdana Chmielnickiego, które w rzeczywistości stworzyło zupełnie inną rzeczywistość, z którą nowy metropolita – pragmatyk i realista, jak mówią, «od stóp do głów» zmuszony był się liczyć. I liczył się, próbując jednocześnie wykorzystać ją w interesach Ukrainy – tak jak on je rozumiał. Można spotkać opinię, że Sylwester Kossow negatywnie odniósł się do Chmielniczyzny. W pewnym sensie można przypuszczać, że tak jest. Wszak on, podobnie jak jego poprzednik Piotr Mohyła, starał się zachować dystans wobec kozaków i szukać porozumienia z władzami Rzeczypospolitej, dbając przede wszystkim o interesy Metropolii Kijowskiej. Powstanie kozackie prowadziło do dezorganizacji społecznej, co nie mogło nie uderzyć w cerkiew. Ale z drugiej strony, metropolita kijowski nie mógł nie brać pod uwagę nowej rzeczywistości, która powstała w wyniku powstania. Dlatego robił wszystko, aby osiągnąć porozumienie z Bohdanem Chmielnickim. Znamienne, że metropolita kijowski wraz z jerozolimskim Paisjuszem uroczyście witał tego ostatniego podczas jego wjazdu do Kijowa po zwycięstwach nad Polakami 23 grudnia 1648 roku. (Paisjusz, łamiąc wszelkie kanony, odpuścił Bohdanowi jego minione grzechy, a nawet przyszłe, i obwieńczył go zaocznie z Heleną Czaplińską). Później Sylwester Kossow wykonywał pewne misje dyplomatyczne kozackiego hetmana. Nie było w tym nic niezwykłego, w tamtym czasie wysokiej rangi duchowni często stawali się pośrednikami między przedstawicielami władzy a cerkwią.Hierarcha Sylwester zwracał uwagę na stosunki metropolitów kijowskich z Konstantynopolem i Rzymem, mówił o chrystianizacji narodów słowiańskich. Określił główne momenty tego procesu. Uważał, że pierwszy chrzest Słowian przeprowadził apostoł Andrzej Pierwszy Powołany, który po głoszeniu Ewangelii w Chersonezie podniósł się w górę Dniepru i dotarł do wzgórz, gdzie z czasem powstał Kijów, oraz do ziem, gdzie później wyłonił się Nowogród. Był to, według jego przekonania, pierwszy chrzest ludzi, którzy tu żyli i nazywali się Polanami. Drugi chrzest odbył się w 863 roku, kiedy patriarchą konstantynopolitańskim był Focjusz, a cesarzem romejskim (bizantyjskim) Michał. Wtedy na prośbę książąt państwa wielkomorawskiego Świętopełka, Rościsława i Kocela do Słowian zostali posłani chrześcijańscy nauczyciele Cyryl i Metody. Trzeci chrzest odbył się w 886 roku. Czwarty – w 958 roku za czasów księżnej Olgi, która ochrzciła się podczas swojej podróży do Konstantynopola i, powra

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

moskowici nie zdołali jej podporządkować Moskwie. W Wikipedii podano, że Sylwester Kossow zmarł 13 kwietnia 1657 roku w Kijowie i został pochowany w Soborze Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej. Jednak niedawno potwierdzono jego pochówek w Soborze Mądrości Bożej (Sofijskim), który odnalazł archeolog Teodozjusz Mowczaniwski podczas jego renowacji jeszcze w 1936 r. Wówczas zdjęto kwadratowe żeliwne płyty podłogi, a uczony, wykonując wykop w nasypowym humusie, odkrył cztery pochówki między północno-zachodnią wieżą a ścianą zachodniej wewnętrznej galerii. Datował je na XVIII wiek, a jeden z nich zidentyfikował jako pochówek metropolity Sylwestra. Pracownik Narodowego Rezerwatu «Sofia Kijowska», kandydat nauk historycznych Ihor Netudyhatkin potwierdził ten fakt i przedstawił dowody na to, że Sylwester Kossow został pochowany jednak w Soborze Sofijskim. «Mam nadzieję dzisiaj zamknąć kwestię dyskusyjną dotyczącą pochówku metropolity» — zapewnił naukowiec i zaprezentował odrestaurowany paraman (element stroju zakonnego), który należał do patriarchy, którego krypta znajdowała się w kaplicy św. Michała soboru. Dowody na to udało się zebrać dzięki przestudiowaniu ksiąg inwentarzowych Teodozjusza Mowczaniwskiego, który prowadził wykopaliska w Sofii i który, według słów pana Ihora, jako pierwszy odnalazł pochówek metropolity Kossowa i innych duchownych. Właśnie za tę działalność został rozstrzelany przez bolszewików w 1938 roku. Do dziś nie wiemy dokładnie, jak wyglądał Sylwester Kossow. W Monasterze Sofijskim była duża galeria portretów, która do naszych czasów zachowała się tylko częściowo. Szczątki znajdują się w zbiorach Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu, ale portretu Kossowa tam nie ma. Można wyciągnąć wniosek: tak się złożyło, że właśnie jego portret do tego czasu się nie zachował. Ale odnosi się wrażenie, że go usunięto, resztę mogli odnawiać, a portretów Kossowa nie. Czyli «był on nie do końca wygodną postacią historyczną» — mówi historyk. Właściwie mamy ikonę w Monasterze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, ale to już ikona późniejszego czasu. Metropolita wyróżniał się twardym stanowiskiem wobec Rady Perejasławskiej, nie śpieszył się z przysięgą carowi i bronił niezależności Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Stulkiwska Myrosława Jewheniwna. Droga Krzyżowa», zaprezentowana w kilku nominacjach Iryna Hołub... Dobrze przemyślana struktura Antologii, która zawiera 17 rozdziałów, których nazwy jeszcze raz przypomniały mi dyferencjację tekstów z antologii ukraińskiej twórczości ludowej «Zakowała kukułeczka», tylko nie według formy i treści, a według mitów i ideologemów, takich jak: «Powstanie narodu», «Wiara w zwycięstwo», «Niewola», «Śmierć bohatera», «Alarm lotniczy. Groza wojny w ukraińskich miastach», «Wolontariat», «Emigracja, ewakuacja i decyzja o pozostaniu», «Szewczenko – symbol walki narodowej», «Język», «Miłość i wojna», «Dedykacja miastom», «Posłowie mecenaski»... czyli wszystkie egregory ludzkich emocji: miłość, kosmos, ojczyzna. I (co bardzo ważne i świetne): rozdział «Felietony (satyra)», który «czyni» książkę życiodajną, witalną, wszak «wróg, który nie boi się niczego, boi się śmiechu», o czym czytamy w wierszach, między wierszami i nad wierszami autorów, w szczególności w całkowicie ludowym humorystycznym wierszu «Baba Mania»: Baba Mania w szopie już zebrała jajka. Nagle widzi przy podwórzu ruskiego poganina. «Babko, daj pożreć czegoś», – Prosi Manię przybłęda. «To wchodź-wchodź, hołoto, Baba jeść znajdzie». «Ty, babciu, nie rugaj się Lepiej smaż kotlety. Przed nami ty pokaj się. Nie zapomniałaś gdzie ty?» Baba choć nie przestraszyła się, Język przygryzła. Jakby nic jeszcze się nie stało, Jedzenia nanosiła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kuje, kuje zozulenka...

wszy, przyniosła kijowianom światło Chrystusowej wiary. Wreszcie piąty chrzest wydarzył się w 988 roku, kiedy wielki książę Włodzimierz ochrzcił Ruś w Poczajnie. W jego koncepcji historii chrztu narodów słowiańskich Kijów zajmuje jedno z głównych miejsc. W późniejszych czasach, kontaktując się z przedstawicielami Moskowii, Sylwester Kossow często apelował do takiego poglądu. Będąc wysoko wykształconym człowiekiem, nie mógł odnosić się pozytywnie do Moskali i do moskiewskiej cerkwi. Dlatego u niego powstawały konflikty z wysłanymi do Kijowa przedstawicielami moskiewskiej władzy. Komunikując się z nimi, w szczególności z dyplomatą Wasilijem Buturlinem, specjalnie podkreślał przeszłość Kijowa jako „pierwoprestolnego grodu” dawnych ruskich książąt, którzy nadali metropolii kijowskiej różnorodne prawa i przywileje. Również ten hierarcha zwracał uwagę na wyczyny pieczerskich świętych, co miało świadczyć o szczególnej błogosławionej naturze kijowskich świętości. Takie odwołania do staroruskiej historii miały również na celu wskazanie na niestosowność podporządkowania cerkwi patriarsze moskiewskiemu, wszak z tego wynikało, że kijowska tradycja prawosławna jest bardziej dawna niż moskiewska. Natomiast zwolennicy jedności z Moskowią też apelowali do tej historii. W szczególności przysięgę Bohdana Chmielnickiego na wierność moskiewskiemu carowi uzasadniano wspólnotą wiary, tym, że kiedyś książę Włodzimierz ochrzcił Ruś, do której zaczęto włączać i moskiewskie ziemie, a także ideę związku moskiewskiej dynastii Romanowów z kijowską dynastią „plemienia Włodzimierzowego”. Odpowiednio, i przejście Wojska Zaporoskiego oraz kontrolowanego przez nie terytorium pod władzę moskiewskich władców uzasadniano jako przejście dziedzictwa dynastycznego. Odpowiednio, moskiewski car otrzymywał prawo do kijowskiej „ojcowizny”, co włączało i prawo posiadania metropolii kijowskiej. Dlatego Sylwester Kossow i jego otoczenie uświadamiali sobie konieczność potwierdzenia szczególnego statusu swojej metropolii, jej praw i wolności. Mimo tego, że w środowisku duchowieństwa metropolii kijowskiej było niemało zwolenników podporządkowania ukraińskich ziem Moskowii, Sylwester Kossow pozostawał, ogólnie, przeciwnikiem tego. Oleha Fedorowa, 2025. – 216 s. Ihor PAWŁIUK, członek-laureat Brytyjskiego PEN Clubu, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Pierwsze wersy z tej strasznej emocjonalnej najnowszej historii naszego narodu, które wpadły mi w oczy, – to jej podtytuł: „Poezja ludowa o współczesnej wojnie”, bo wielu prawdziwych (profesjonalnych) poetów oddałoby wszystkie swoje wiersze za jeden, który stałby się pieśnią ludową, wszak w ideale każdy wiersz pragnie stać się pieśnią. I ręka moja wyciągnęła się do znakomitej książki w mojej domowej bibliotece: „Zakukała kukułeczka. Antologia ukraińskiej twórczości ludowej: pieśni, przysłowia, zagadki, wyliczanki” (Kijów: Weselka, 1989. – 606 s.), którą składają „klasyczne wzorce ukraińskiej ludowej twórczości poetyckiej – poezja obrzędowa, pieśni epickie i liryczne, kołomyjki, a także pieśni autorskie, które stały się ludowymi, strzeleckie, pieśni-hymny”… Osobne teksty z „utworu wielosztucznego” „Wersy niezłomności” mają egzystencjalne szanse (bo „nie dane nam przewidzieć, jak nasze słowo się odzewie”) kontynuować tę „Antologię twórczości ludowej”, w szczególności jej działy liryczno-epickie „Pieśni rekrutskie i żołnierskie”, „Dumy”, „Pieśni historyczne”, „Pieśni-kroniki”, „Ballady”, „Głoszenia”… Szczególnie „głoszenia” – jako głosy martwych, żywych i nienarodzonych, – jako płacz, jako głos wołającego – jak choćby artezjańsko przejmujący, przenikliwy liryczno-dramatyczny epos znanej mi autorki Inesy Dolenyk (laureatka ludowego konkursu poetyckiego „Różowe marzenie” w nominacji „Najlepsza poezja – pamięć o poległych”) „A matka kazała bojownikom otworzyć trumnę” z na wskroś archetypowymi, prawdziwie chrześcijańskimi wersami: Kiedy ojciec mówił, że teraz tylko Bóg Decyduje – i trzeba modlić się wszystkim nam za brata, Ona podeszła i powiedziała: „Ja będę za dwóch Modlić się odtąd – za syna swego i za kata”. Poważne Jury ludowego konkursu poetyckiego „Różowe marzenie” w składzie znakomitych postaci naszej przestrzeni kulturowo-informacyjnej (Sędzia Główny – Bohusław Polak, Olha Sumska, Anżelika Rudnycka, Ołeh Nikof, Wiktor Wasylczuk, Kateryna Tymoszenko) wybrało aż osiemdziesiąt twórców tekstów wierszowanych, wśród których są znani na Ukrainie poeci (Mychajło Żajworon, Oksana Łozowa, taż Inesa Dolenyk...) i uczennica 11 klasy Mira (Szewczenko Weronika Witalijiwna), która „lubi tańczyć, czytać książki, komunikować się i obserwować świat, wyrażając swoje myśli za pomocą poetyckich wersów, uczęszcza do kółka dramatycznego”, tutaj też (wybieram na chybił trafił): „© Szewczenko Ołeksandr Mykołajowycz. Ochotnikowi (Bratu Szewczence Mychajłowi Mykołajowyczowi i wszystkim wojownikom Ukrainy)”, Iryna Iwaskiw. Słoneczniki Iłowajska”, Sofija Diakunczak „Saga rodzinna, albo jak próbowano zabić Ukrainę”. Cerkwie. Taka postawa metropolity miała swoją logikę. Większa część ziem metropolii kijowskiej nie była objęta powstaniem kozackim i pozostawała w składzie Rzeczypospolitej. W takiej sytuacji dla metropolity kijowskiego przejście pod rękę cara moskiewskiego, tak jak to uczynił Bohdan Chmielnicki, oznaczało stworzenie dla prawosławnych Rzeczypospolitej niemałych problemów. Traktowano by ich jak wrogów, wszak ten kraj prowadził wojnę z Moskwą. Jednocześnie podporządkowanie Moskwie tak czy inaczej prowadziło do przejścia metropolii kijowskiej do Patriarchatu Moskiewskiego. A takie przejście nieuchronnie doprowadziłoby do rozłamu w metropolii. Właściwie tak też się stało, gdy w latach 1685–1686 metropolita kijowski uznał swoje podporządkowanie patriarsze moskiewskiemu, to niemało prawosławnych z Galicji, Wołynia i Białorusi, żyjących w Rzeczypospolitej, przeszło na unię. Lewobrzeżny hetman Iwan Samojłowycz był zwolennikiem połączenia metropolii kijowskiej z patriarchatem moskiewskim, blisko związał się z patriarchą Joachimem Sawełowem, nawet żeniąc się, pojechał brać ślub do Moskwy. I kiedy na Soborze 8 lipca 1685 r. wybrano metropolitą Światopełka Czetwertyńskiego, który nawet był nieobecny na soborze, wykorzystał to Samojłowycz. W porozumieniu z regentką carycą Zofią wysyła gramoty, a także 200 czerwońców i 120 skór sobolich do Konstantynopola, gdzie patriarcha konstantynopolitański Dionizy podpisał gramotę o przejściu metropolii kijowskiej pod rękę patriarchy moskiewskiego. A jeszcze w 1649 r. Sylwester Kossow otrzymał tytuł egzarchy patriarchy konstantynopolitańskiego, czyli stał się jego namiestnikiem. Wskazano to również w skrócie, który był zaznaczony na trumnie metropolity: „Sylwester Kossow, metropolita kijowski, halicki i całej Rusi, Egzarcha Najświętszego Apostolskiego Tronu Konstantynopolitańskiego”. I jest to jeszcze jedno potwierdzenie tego, że spoczął on w świętej Zofii. Sylwester Kossow to niezwykle ważna postać w naszej historii. Wybitny intelektualista, księgarz, teolog, patriota Ukrainy, współpracownik Piotra Mohyły. Jeśli Piotra Mohyłę nazywano słońcem, to Sylwestra Kossowa – księżycem, w którym odbija się światło idei mohylańskiego odrodzenia. Poprosiła okupanta, by naprawił antenę, a sama szybciutko do kwarty wsypała purgenty... W pełnej ducha przedmowie ukraińskiej dziennikarki, radioprezenterki, autorki i współautorki książek o współczesnej wojnie rosyjsko-ukraińskiej, redaktorki książek, wolontariuszki Darii Buroj, która między innymi ogłasza: „Proponujemy dotknąć i poczuć: słowa matki, która czeka na dziecko z wojny, pokornie przyjmując ten wybór najdroższej krwinki; dziewcząt i żon wojowników, gotowych podzielić los ukochanego i wyciągnąć go swoją miłością z każdego piekła; synków i córeczek, zmuszonych dorastać pod alarmami lotniczymi i chaotycznymi ostrzałami, chowając się w piwnicach, dzieci, które piszą listy, czekając na tatę czy mamę z frontu; słowa starszego człowieka, który przeżył życie i modli się za swój naród; poczuć ból ukraińskich miast, rozbitych rosyjskimi bombami; uświadomić sobie nienawiść i pogardę do wroga, a mimo to i siłę, by go pokonać. W końcu usłyszcie słowa wojowników, którzy ze wszystkich sił starają się odwieść kule i pociski od najbliższych, piszą do nich o swojej miłości”. Antologia jest stosownie i ze smakiem inkrustowana-zilustrowana aktualnymi i silnymi fotografiami. Historia jest tutaj zintegrowana ze współczesnością, co skłania do komparatywistyki, do emocjonalnych rozważań, co w końcu jest istotą prawdziwej sztuki – jako stopu niekompatybilnych energii. Czyli wszyscy zaangażowani w tworzenie „Wierszy niezłomności” dobrze wykonali swoją robotę. Dlatego ta Książka to prawdziwie narodowy, wysokiej klasy artystyczny artefakt naszej heroicznej epoki, prezent dla potomnych. Recenzja książki Wiersze niezłomności: Utwór polistyczny. – Kijów: Drukarski dwór

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Święte słowo testamentu Szewczenki. W 180. rocznicę napisania 25 grudnia 1845 roku

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Testament – wielkie, najlepsze słowo! Po 180 latach od stworzenia wiersza „Jak umrę, to pochowajcie…” na nowo wnikamy w każdy jego wers. I zaczynamy od samego tytułu, bo w języku Szewczenki – poetyckim i prozatorskim – brakuje słowa… testament. Przypomnę, że po raz pierwszy wiersz opublikowano, prawdopodobnie według odpisu Pantełejmona Kulisza, pod tytułem „Myśl” w Lipsku w 1859 roku. Pełny tekst po raz pierwszy wydrukowano we lwowskim czasopiśmie „Meta” (1863, nr 4) i tutaj pojawił się już zasadniczo nowy, można by rzec, rodowodowy tytuł „Zawiszannie”1, powtórzony w 1867 roku w publikacji wiersza w dwutomowym wydaniu „Poezji Tarasa Szewczenki” we Lwowie. Podkreślę, że w obu przypadkach chodzi właśnie o tytuł „Zawiszannie”, a nie zrusyfikowane „Zawiszanie”, jak czasami się twierdzi. W tym samym 1867 roku w Petersburgu ukazało się nakładem Dmytra Kożanczykowa pierwsze pośmiertne wydanie „Kobziarza”, w którym wydrukowano tylko pierwsze osiem wersów wiersza „Jak umrę, to pochowajcie…” pod redakcyjnym tytułem „Zapowit”2, który później stał się tradycyjnym. Choć w rzeczywistości wspomniany tytuł odnosił się tylko do woli Szewczenki, by pochować go na Ukrainie, co zostało spełnione wiosną 1861 roku, i faktycznie zwiastował zakaz dalszego całościowego, głębokiego postrzegania i rozumienia Testamentu, co rzeczywiście zostało utrwalone w czasach imperialnych. Z tego względu za istotne źródło historycznego tytułu utworu należy uznać już wspomniane „Zawiszannie”, ponieważ właśnie w ukraińskiej Galicji po raz pierwszy zatytułowano na nowo pełny tekst „Jak umrę, to pochowajcie…” w ojczystym języku. Jednak nie był to, że tak powiem, produkt intelektualny – prezent dla Ukraińców w dosłownym sensie, bo właśnie naród zalegalizował w ogólnoukraińskiej przestrzeni tytuł „Zapowit” jako prawdziwie masowy, poprawny i dokładny. Pozwolę sobie powiedzieć po szewczenkowsku: „Wielkie, najlepsze słowo!”. W tym kontekście ważne jest przypomnienie, że pod koniec lat 50. XIX wieku wiersz „Jak umrę, to pochowajcie…” przepisał z nieustalonego odpisu Iwan Łazarewski pod tytułem „Zawiszanie”3, a Szewczenko po powrocie z zesłania wprowadził poprawki do niektórych wersów utworu4. Ale nie do tytułu! W ten sposób oczywiste jest, że poeta przyjął go w swej istocie… Bardzo ciekawe, że pod takim samym tytułem („Zawiszanie”) w latach zesłania Szewczenki przepisał w Moskwie z nieznanego odpisu wiersz „Jak umrę, to pochowajcie…” przyjaciel poety Osyp Bodianski, który od siebie postawił na końcu tekstu wieloznaczne cztery kropki. Mądry Osyp Maksymowycz, który na długo przed Testamentem uważał Tarasa Hryhorowycza za „przewodnika nas wszystkich” – Ukraińców, najwyraźniej przewidział nieśmiertelność tego utworu…5. Historyczny fenomen Testamentu Szewczenki pokazał, jak osobisty, intymny motyw śmierci bohatera lirycznego wyrósł organicznie do, mówiąc słowami Jurija Barabasza, „skalnego kontekstu filozoficznego i historiozoficznego, przez co tragedia śmierci jednostkowego „ja” staje się, w istocie, faktem historii narodowej, impulsem do rozmyślań poety o losie Ukrainy, o przeznaczeniu artysty, o swoich nieprostych relacjach z Bogiem…”. Należy zaznaczyć, że „Zapowit” został umieszczony w „Kobziarzu” z 1867 roku nie w porządku chronologicznym, zachowanym w wydaniu, a na końcu (strona 666) po ostatnim wierszu Szewczenki „Czy nie porzucić nam, niebogo…” (14–15 lutego 1861 roku). Wszakże już po „Zapowicie” poezje Szewczenki zamykał bezlitośnie pocięty przez cenzurę wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie…”, napisany w Moskwie 19 lutego 1844 roku, do którego przejdźmy dalej. Pawło Czubynski: „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Zatrzymam się, aby szczególnie podkreślić, można by rzec, encyklopedycznie znany, ale rzadko wspominany historyczno-mistyczny fakt: w 4. numerze czasopisma „Meta”, jak to zapisano w „Encyklopedii literaturoznawczej” (2007), „po raz pierwszy został opublikowany hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina” P. Czubynskiego, błędnie umieszczony w wyborze T. Szewczenki…”. I nawet po tym przez długi czas wspomniany utwór przypisywano Szewczence. Powiedzmy, został on umieszczony w 1. tomie lwowskiego wydania jego poezji (rok 1867). Nic dziwnego! W utworze Czubynskiego nieuchronnie wyrosła szewczenkowska stłumiona, ale niezniszczalna nadzieja, zawarta w ostatniej strofie wiersza „Czyhrynie, Czyhrynie…”: Śpij, Czyhrynie, niech giną U wroga dzieci, Śpij, hetmanie, póki wstanie Prawda na tym świecie. Nawiasem mówiąc, w wierszu Pawła Czubynskiego, który otwierał zbiór, czytamy: Jeszcze nie umarła Ukraina, I sława, i wola! Jeszcze nam, bracia-młodzieńcy Uśmiechnie się dola! Zginą nasi wrogowie, Jak rosa na słońcu; Zapanujemy, bracia, i my W swojej stronie. Zatem w pierwodruku mowa jest o nieśmiertelności Ukrainy – narodu, a nie tylko jej sławy i woli, oraz o tym, że „zginą nasi wrogowie”, jak u Szewczenki w „Czyhrynie, Czyhrynie…”. Leksem „worozieńky” (wrogowie) Szewczenko używał tylko dwukrotnie, na przykład „z wrogów zakpię”. Zupełnie inaczej – gniewnie – brzmi u niego: „Wrogowie!! I okrutni! okrutni!.. Niechrześcijanie!”. Zapewne zwróciliście uwagę również na to, że u Czubynskiego nie „bracia młodzi”, a „bracia-młodzieńcy” – dokładnie po szewczenkowsku, jak w wierszu „Iwan Pidkowa” (1839): „Niech wróg ginie!... Panowie młodzieńcy…”. Tak samo słowo „zapanujemy” u Czubynskiego mentalnie powiązane jest z szewczenkowską wizją „i sławy, i woli”: Było kiedyś – na Ukrainie Ryczały armaty; Było kiedyś – zaporożcy Umieli panować. Panowali, zdobywali I sławę, i wolę… Znany szewczenkoznawca Wołodymyr Mowczaniuk w artykule o Pawle Czubynskim w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” dowodowo zapisał: „Publikację pieśni „Jeszcze nie umarła Ukraina” jako utworu Szewczenki wraz z wierszami rzeczywiście jego autorstwa… można wyjaśnić podobieństwem poszczególnych motywów i obrazów przyszłego hymnu z poezją Szewczenki. Pieśń Czubynskiego przenikają szewczenkowskie idee honoru narodowego, sławy, woli, braterstwa”. Mentalne pokrewieństwo poezji „Czyhrynie, Czyhrynie…” i „Jak umrę, to pochowajcie…”. Powróćmy do tych poezji, które umieszczone są obok siebie na końcu „Kobziarza” z 1867 roku. Zapewne zrobił to Mykoła Kostomarow, który przygotowywał wydanie i, oczywiście, doskonale wiedział, że właśnie wierszem „Czyhrynie, Czyhrynie…” Szewczenko otworzył rękopiśmienny zbiór „Trzy lata” z 23 poezji z lat 1843–1845, a zakończył „Jak umrę, to pochowajcie…”. Jeśli Testament rzeczywiście został napisany jako ostatni w 1845 roku, to „Czyhrynie, Czyhrynie…” stał się pierwszym w genialnym szeregu pod względem pełnej, wyczerpującej zgodności z duszą poety i istotnej przewidywalności kluczowego politycznego wezwania Testamentu Szewczenki o rozerwaniu kajdan i skropieniu woli „wrogą złą krwią”. Wiadomo, że wspomniana publikacja „Czyhrynie, Czyhrynie…” odbyła się z cięciami w wersach 45–46 oraz 83–86 ze względu na cenzurę. W pierwszym przypadku chodzi o usunięcie wersów „Póki ci niedorostki / Podrosną, hetmani”. W drugim – usunięto wybuchową końcową strofę wiersza, już zacytowaną wyżej. Ale to nie wszystko. W wersach Szewczenki «Za co skrobaliście włóczniami / Moskiewskie żebra??» ostatnie zostało bezczelnie podmienione na «tatarskie żebra»! Czyli w «Czyhrynie, Czyhrynie…» Szewczenko właściwie po raz pierwszy pośrednio wskazał na «krew wrogą», wyskrobaną właśnie spod «moskiewskich żeber»… Między innymi, jeszcze w wierszu «Do Osnowjanenki» (1839) dwudziestopięcioletni Taras Szewczenko wprost pisał o tym, że za czasów sławnych zaporoskich kozaków «krew lacha, tatarzyna / Morzem czerwieniała…», i to zostało wydrukowane w «Kobzarzu» w 1840 roku… Nie wątpimy, że w tym morzu poeta widział także wrogą moskiewską krew, ale warto było napomknąć o niej w «Czyhrynie, Czyhrynie…»… Właśnie «tatarskie żebra», według trafnych słów Iwana Dziuby i Mykoły Żułynskiego, «na radość ideologicznym fałszerzom “zadomowiły się” w kolejnych masowych i nawet wielotysięcznych zbiorach utworów T. Szewczenki». Zrobiono to, «aby nie obrazić Moskwy, “starszego brata”». Zapamiętajmy to wyjaśnienie, przyda się ono jeszcze w zrozumieniu nienazwanego fenomenu moskiewskich kajdanów. Przy okazji trzeba pamiętać, że wiersz «Czyhrynie, Czyhrynie…» został wydrukowany we Lwowie w tym samym 1867 roku bez zaznaczonych powyżej petersburskich cięć. Z obecnością skrobanych przez Ukraińców moskiewskich żeber! Inna rzecz, że po trzech dekadach nawet Mychajło Hruszewski, występując na święcie Szewczenki we Lwowie w 1896 roku, cytował właśnie ocenzurowany tekst. To samo zrobił w artykule «Szewczenko i ukraińska przeszłość» w 1912 roku. Jest to zrozumiałe, bo «tatarskie żebra» wyzierały także z «Kobzarza», wydanego przez Wasyla Domanickiego w 1907 roku w Petersburgu. Przypomnę, że właśnie w Moskwie Szewczenko zostawił ogniste wersy o hetmańskiej rezydencji i faktycznie stolicy Ukrainy: «Czyhrynie, Czyhrynie, / Wszystko na świecie ginie, / I święta twoja sława, / Jak pył, płynie…» Do wiersza «Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie» (25 grudnia 1859 roku) pozostawało jeszcze ponad półtorej dekady, ale właśnie w «Czyhrynie, Czyhrynie…», właśnie w moskiewskiej atmosferze zostało rzucone przez poetę ziarno najstraszniejszego ostrzeżenia Szewczenki: «Zginiesz, przepadniesz, Ukraino / Nie zostanie znaku na ziemi…» Wiersz «Czyhrynie, Czyhrynie…» – jedyny napisany przez Szewczenkę w Moskwie – otworzył antymoskiewski okres twórczości Szewczenki. Pomimo bezlitosnych cięć stał się on uosobieniem świadomości narodowej i tożsamości, ofiarnej miłości Szewczenki do Ukrainy: Czyhrynie, Czyhrynie, Mój przyjacielu jedyny, Przespałeś stepy, lasy I całą Ukrainę. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pomodliwszy się, i ja bym zasnął… Tak myśli przeklęte Rwą się duszę zapalić, Serce rozerwać. Mychajło Hruszewski wyjaśniał: Szewczenko, odkrywając przed rodakami obrazy przeszłości i teraźniejszości oraz ognistym słowem wzywając rodaków, aby przyjrzeli się im i rozważyli je sobie, miał nadzieję, że wyjdzie z tego zbawienna nauka dla naszego narodu na jego przyszłość… Nawiasem mówiąc, utwór «Czyhrynie, Czyhrynie…» był usuwany z radzieckich wydań utworów Szewczenki w latach 1925–1931, 1943, 1950, 1955 i innych… Mówiąc słowami Mykoły Żułynskiego, «Czyhrynie, Czyhrynie…» ma «narodowo-ratowniczy sens». Tak jak «Testament» Szewczenki! «Moskwa w nocy podpaliła…» Przypomnę, że wszystkie inwektywy Szewczenki pod adresem Moskwy zawarte są w jego utworach poetyckich, napisanych w latach 1844–1845, czyli po pierwszej wizycie w mieście i napisaniu tam «Czyhrynie, Czyhrynie…» z jego «moskiewskimi żebrami», a później, w lipcu 1844 roku już w Petersburgu – poematu «Sen» (komedia) oraz po drugim przejeździe przez Moskwę na Ukrainę wiosną 1845 roku i stworzeniu w Ojczyźnie misterium «Wielki loch», poematu «Kaukaz», Posłania «I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie…», wiersza «Chołodnyj Jar». W poemacie-komedii «Sen» Kobzar po raz pierwszy kładzie odpowiedzialność za niszczenie Ukrainy bezpośrednio na Moskwę: «Moskwa wypaliła…»; dalej w «Wielkim lochu» (1845) – «Moskwa w nocy podpaliła…» i t. d. Może się to wydawać mistyczne, ale «Testament» Szewczenko napisał zaraz po tym, jak powiedział swojemu narodowi o wrogiej Moskwie z jej zniewoleniem Ukrainy wszystko, co najważniejsze na wieki naprzód, aż do nienarodzonych Ukraińców… I potwierdzili to pierwsi z brzegu pracownicy III Oddziału Własnej Jego Cesarskiej Mości Kancelarii – najwyższego organu tajnej policji politycznej. Przypomnę przyczynę dziesięcioletniego zesłania Szewczenki słowami z raportu naczelnika III Oddziału Aleksieja Orłowa, skierowanego do Mikołaja I 28 maja 1847 roku: «Szewczenko, kochając płomiennie swoją ojczyznę, Małorosję, w wydrukowanych przez siebie książkach z zachwytem opisywał ducha dawnego kozactwa… napomykał, że ten duch nie wygasł także do dziś w Małorosjanach; opisywał zarządzenia imperatora Piotra I i jego następców w formie ucisku i tłumienia praw ludowych…» W czwartym roku zesłania poety, w kwietniu 1851 roku, w «Informacji o szeregowcu Szewczence» III Oddział pamiętliwie powtórzył, że z jego wierszy wynikała myśl «o możliwości istnienia Ukrainy w formie odrębnego państwa». Zatem specjalistom III Oddziału nie można odmówić zdolności analitycznych i prognostycznych, a także szczególnie ostrego żandarmskiego węchu na główne zagrożenie dla Imperium Rosyjskiego, czyli Moskwy i Moskowszczyzny, które nieuchronnie wynikało z poezji Szewczenki – niepodległość Ukrainy od Moskwy i Moskowszczyzny. Zresztą cenzor Aleksandr Trojnicki, dając zezwolenie w 1859 roku na drugie wydanie «Kobzarza» i «Hajdamaków», szczególnie wskazał na poezję «Myśli moje, myśli moje…» (1840): «Tę pieśń wolałbym usunąć w ogóle… ogólna jej myśl jest wroga zjednoczeniu Małorosji z Wielkorosją. Usunięcie tej pieśni… odsunie ciężką myśl, że zalicza on także Rosję do liczby dawnych wrogów Ukrainy». Moskowszczyzna była i zawsze pozostawała zaciekłym wrogiem Tarasa Szewczenki, a on uświadamiał sobie, że niepodległość Ukrainy można zdobyć w końcu w zbrojnej walce z nią: «I na odnowionej ziemi / Wroga nie będzie, surowego…»

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wypowiedzenie na głos wprost o tej istocie Testamentu Szewczenki przez wiele dziesięcioleci nie było możliwości, nie odważono się, nie stało się… Publiczne uznanie takiej duchowej i umysłowej pracy było w ogóle niemożliwe w czasach carskich i radzieckich. Jednak nie ma wątpliwości, że w korzeniach żywej duszy narodowej, która zawsze cierpiała od „moskala-włóczęgi”, w intelektualnej wierzchołkowej warstwie narodu, nasyconej bolesnymi rozmyślaniami o tym, że spomiędzy skorodowanych włóczniami moskiewskich żeber wyrosła „woli naszej trucizna”, zachowywało się głębokie, prawdziwe rozumienie Testamentu Kobziarza. Dmytro Doncow: „Iść za tak aktualnym obecnie Testamentem Tarasa” Surowe maksymy, które nie pozostawiają wątpliwości, że w Testamencie chodzi właśnie o moskiewskie kajdany, pozostawił Dmytro Doncow, który 9 marca 1950 roku wygłosił w Toronto potężny referat „Testament Szewczenki” na specjalnej akademii, zorganizowanej przez ośrodek Związku Ukraińskiej Młodzieży: „Do czego wzywa jego Testament? Co nienawidził on?... Co nienawidzić uczył?... Diabelską siłę Północy, brutalną, obłudną, cyniczną, zakłamaną, przez osiem stuleci niezmienną we wszystkich swoich odrażających barwach kameleona – nienawidził on całym sercem swoim, całą duszą swoją i całym umysłem swoim. Nienawidził, jak nienawidzi człowiek wolny tego, kto pluje mu w duszę; kto depcze nogami jego godność ludzką; kto trupami narodów ścielił swój szlak historyczny. Ta nienawiść płomieniem bucha z każdego wiersza, napisanego przez niego. Lecz nie tylko obcej despocji należała jego nienawiść”. I dalej po szewczenkowsku zdecydowanie odrzucał Doncow od ukraińskiej tożsamości promoskiewskich Ukraińców – niewolników, „sług cudzoziemca”, fałszywych ziomków-„braci”: „Nie uważał Szewczenko za brata tego, kto pomagał moskalowi ‘z matki połataną koszulę zdejmować’. Nie uważał za braci… ‘niewolników, podnóżków, brud Moskwy’… Szewczenko wolał… żeby zabił ojciec syna, niż ‘sprzedał w rzeźnię moskalowi’… Ci, którzy Szewczenkę znali, świadczą, że odnosił się ‘zaczepnie i nietolerancyjnie do idei połączenia z moskalami’… Rozkazem Szewczenki było kochać Swoją Prawdę, którą obcy tyrani i ich nasi podszczuwacze do dziś chcą trzymać zamkniętą wieloma zamkami, zapieczętowaną wieloma pieczęciami… Iść za tak aktualnym obecnie Testamentem Tarasa! Przejąć się jego wielką nienawiścią do niewolnictwa, do gwałciciela-cudzoziemca, do jego podszczuwaczy… Bez odkupieńczej siły krwi, bez odnowienia w ruchu, bez duchowego oczyszczenia nie uczyni Pan twardymi naszych rąk, nie pomoże wstać na kata znowu! Studiujmy jego Testament!... Testament tego, kto karał się, męczył, ale nie kajał się! Testament starej heroicznej – strasznej dla wrogów – Ukrainy!”7. Ze wszystkiego tego Doncow osobno wyodrębnił swoje lapidarne rozumienie stanowiska Szewczenki: „Tych, którzy kuli kajdany – przeklinał, tych, którzy je nieśli pokornie – żałował, tych, którzy je rwali – kochał!” W czasie, gdy wypowiadano te słowa, Moskiewszczyzna – przewodnik Związku Radzieckiego – wydawała się niezwyciężona, i Dmytro Doncow wzywał Ukraińców, by nie poddawali się tym, którzy „nakłaniają was kochać trochę żółto-błękitne, trochę czerwone, trochę Tryzub, trochę sierp z młotem i z katem za nimi”. I wreszcie skrajnie ostatecznie ważne: „Kiedy przyjdą do was namawiać, nie stając na kata, a handlem i krętactwami krętaczy ‘zdobywać’ Ukrainę – przypomnijcie im słowa Szewczenki, że nie prędzej wstanie wolna, nowa Ukraina, aż ‘popłynie strumieniami w sine morze krew wroga’… Nie ma innej drogi wyzwolenia narodu”8. Dmytro Doncow ani razu nie wspominał od siebie Moskwy i Moskiewszczyzny, za to krańcowo jasno formułował swoje rozumienie i odczytanie Testamentu Szewczenki w kontekście realnego czasu, a mianowicie: w USRR wyzwolenie Ukrainy od kajdanów „obcej despocji” z „sierpem z młotem i z katem za nimi” jest niemożliwe, a stanie się tylko po tym, jak ukraiński naród skropi wolność „wrogą złą krwią”… Ustami Iwana Franki i Mychajła Hruszewskiego W tym kontekście przytoczę mało znane Frankowe słowa z początku XX wieku, dopasowane do już wspomnianej kluczowej strofy Testamentu Szewczenki o rozerwaniu kajdanów: „My nie prorocy i nie możemy wiedzieć, czy sprawdzi się słowo Szewczenki; czy wielki poeta siłą swojego czucia zdołał odgadnąć wielką zagadkę naszej przyszłości. Dla nas, jednodniowych much, które żyją dzisiejszym dniem, jego krótkimi troskami i nadziejami, trudno wiedzieć, co nam samym czynić, do czego dążyć, jak trzymać się na naszym krótkim szlaku”9. Wielki Kamieniarz, który jeszcze w 1878 roku wzywał Ukraińców „łupać skałę”, do której był przykuty naród Szewczenki, jednoznacznie wiedział, jak działać, i uświadamiał sobie, że „szczęście wszystkich przyjdzie po naszych aż kościach”. Ale pod koniec przytoczonego cytatu on sformułował dla tych, którzy naprawdę żyją „dzisiejszym dniem”, Szewczenkowe niezwłoczne wysokie przykazania, w szczególności przypomniał z poezji „Sen – Góry moje wysokie…”: Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga, Za nią duszę zgubię! chodzą daleko nie wszyscy. Jak tu nie wspomnieć Charlesa Darwina z jego doborem naturalnym. Sir Charles miał rację. Oprócz młodzieżowej prozy, Sana Dutka pisze bajki dla dzieci, jest uczestniczką zespołu „Pierwsze ukraińskie radio w Niderlandach”, lubi przygody, przyrodę, góry i komunikację. Dziś jednak chce mi się rozmyślać nad książką Sany Dutki „Taka, jaka jest”. Kompaktowa książeczka Sany Dutki czyta się łatwo, ma 144 strony. Przed czytelnikiem czy to wieś, czy miasto, w którym rozgrywają się wszystkie wydarzenia. Wydarzeń szczególnych nie ma: nastolatkowie wyjaśniają międzyludzkie stosunki w szkole. Pierwsze zakochania – pierwsze rozczarowania. Są w klasie wyrzutkowie, są nieformalni liderzy, są szumowiny, są ci, którzy znęcają się, są ofiary, są wstrętni nauczyciele i nieprzyjemne dla wszystkich lekcje. Główna bohaterka Julia traci ojca na wojnie – ta rana krwawi stale, szczególnie odzywa się wtedy, gdy jej mama znajduje sobie kochanka z Włoch – Ramona. Dla dziecięcej psychiki – to zdrada, gwałt, obraza, nieakceptacja, konflikt. Dla mamy zaś – to sposób znów poczuć się kobietą, kochać i być kochaną, realizować się w życiu osobistym. Ten moment w powieści mi Jeden będzie, jak ten Gonta, Katów katować! Drugi będzie … oto już nasz! Katom pomagać. Ten „drugi” odtwarza się na korzyść Moskiewszczyzny z pokolenia na pokolenie, i Franko proroczo ostrzegał, że nam przyjdzie jeszcze długo pokonywać „swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”. Wybitny szewczenkoznawca Jurij Barabasz (1931–2024) podkreślał, że rozbrat w misterium jest potencjalnie nieuchronny, fatalny, z góry określony egzystencjalną naturą Ukrainy: „W tym Szewczenkowym przepowiadaniu zawarte jest mistyczne ziarno, i ta mistyka nie przeczy prawdzie historycznej, bo ona jest mistyką samej historii, historii Ukrainy”11. Wiemy o niezwykle wysokim kryterium ukraińskiej tożsamości, wprowadzonym przez Szewczenkę w „Wielkim lochu”: młoda dziewczyna, która dorastała pod Czehryniem w Subotowie, „do Raju nie wpuszczają”, bo ona … z pełnymi wiadrami przeszła drogę hetmanowi, który „jechał w Perejasław Moskwie przysięgać!..”. Mychajło Hruszewski, który przekazał Ukraińcom systemowo odziedziczony od Kobziarza najdroższy testamentowy sens, mądrze i ostro oświadczył, że wyzwolenie od „psiego obowiązku” wobec Moskwy jest niezwykle ważne i cenne. Ale w rzeczywistości wtedy to się nie stało… 1 Zawiszczannia – zachodnioukraiński przestarzały synonim słowa testament, który spotykamy w utworach Olhy Kobylańskiej, Bohdana Łepkiego, Andrija Czajkowskiego i in. 2 Taki akcent został postawiony w wydaniu „Kobziarza” z 1867 roku. 3 W wykazie przepisanych utworów Szewczenki Łazarewski oznaczył: „“Zawiszczanije” (“Jak umru, to pochowajte…”)”. 4 Jaskrawą była poprawka w ewidentnie niskiej jakości tekście, z którego przepisywał Łazarewski, wersu „zemlu okropite” na „Woliu okropite”. 5 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. „Na sławu naszoji presławnoji Ukrajiny” (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski). M., 2008. 560 s. 6 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Moskwa u twórczij doli Tarasa Szewczenka. M. 2015. 496 s. 7 Doncow D. Zapowit Szewczenka. Dopowid, wyhołoszena na Szewczenkiwśkij Akademiji w Toronto 9 bereznia 1950 r. Toronto; Ontario, 1950. S. 4, 10–12, 16. 8 Tamże. S. 12–13. 9 Franko I. Szewczenkozawczi studiji. Lwiw, 2005. S. 316. 10 Hruszewski M. Twory : u 50 t. T. 1. Lwiw, 2002. S. 391. 11 Cyt. za: Szewczenkiwśka encykłopedija : w 6 T. T. 1. K., 2012. S. 603. Zakończenie w następnym numerze w wieku młodzieńczym często świat wydaje się okrutny i niesprawiedliwy. Nastolatki okazują okrucieństwo wobec sobie podobnych. A jeszcze lubią dręczyć rodziców, świat zwierząt własnymi, czasem ostrymi, wybrykami. Za te wybryki nastolatki mogą drogo zapłacić – nawet więzieniem. Sana Dutka subtelnie wyczuła ten nerw okresu dojrzewania, przekazując go w tytule. Czyli, przyjmujcie mnie taką, jaka jestem, albo nie przyjmujcie. W wieku młodzieńczym ten maksymalizm przekracza wszelkie granice, czasem stopień napięcia jest tak wielki, że i sam nastolatek nie rozumie, co dzieje się wokół. Te sceny są maksymalnie nerwowo odzwierciedlone w powieści – w szczególności w relacjach z babcią Juli, szkolnym otoczeniem, z mamą, a z jej kochankiem tym bardziej. Powiem, że początek u Sany Dutki jest dobry. Autorka utrzymuje intrygę do końca, barwnie opisuje dzieciaki, daje pożywkę dla filologicznych i życiowych rozważań, pokazuje psychologię nastolatków, jeszcze dzieci, ale już nie dorosłych, którzy próbują odnaleźć siebie w burzliwym morzu pod nazwą życie. ...i rzeczywiście miał rację sir Charles: przeżywają nie najsilniejsi, a najbardziej aktywni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Sir Charles miał rację

Jarosław KARPEĆ. Pisarka Sana Dutka (Oksana Jahła) zadebiutowała w Centrum Wydawniczym „Akademia”. Jej młodzieżową powieść „Taka, jaka jest” można zobaczyć we wszystkich popularnych księgarniach. Prozatorka występuje w Tarnopolu, gdzie aktywnie dzieli się swoją twórczością z czytelnikami. Jej przypadek to dobry przykład startu w pisarstwie, kiedy autorka sama aktywnie rozpowszechnia własną książkę. Najczęściej obserwuje się obraz polarny: pisarz napisał książkę i siedzi w oczekiwaniu na mannę z nieba. I czytelników mu podaj, i prezentacje organizuj, i książki realizuj. Takich bezinicjatywnych młodych autorów jest dość dużo we współczesnej literaturze ukraińskiej. Według moich obserwacji, nie wszyscy oni przeżywają szok pierwszej książki, te wyzwania, które stają przed młodym twórcą, bardzo szybko odbierają chęć do pisania w przyszłości i występowania publicznie. Do mety – ogólnonarodowego uznania – do... Właśnie te wersy najwyżej stawiał i Mychajło Hruszewski: „Czy pali nas ta święta, pełna poświęcenia miłość do Ukrainy, której wyraz dał Szewczenko w znanych słowach...” Chodzi nie o to, czy wiemy o świętej ofiarnej miłości poety lub czy w nią wierzymy... Nie! Czy pali ona właśnie nas?! I przede wszystkim państwowych przywódców – „carików”, jak ironicznie i porażająco napiętnował ich Szewczenko! Mychajło Hruszewski w przełomowym czasie historycznym sformułował imperatyw Nowej Ukrainy: „Pierwsze, co uważam za przeżyte i odżyte... to nasza orientacja na Moskiewszczyznę, na Rosję, narzucana nam długo i uparcie siłą, i koniec końców, jak to często bywa – rzeczywiście przyswojona sobie przez znaczną część ukraińskiego społeczeństwa”. Nagromadzona przez stulecia niemożność, czyli strach przed powiedzeniem na głos tego, co nakipiało na duszy i wykrystalizowało się rozumem w pełnym odbiorze Szewczenkowego Testamentu, a tym bardziej wyłożeniem na papierze, i to jeszcze w kontekście naukowym, jest nieodłącznym fragmentem historycznego fenomenu, który Mychajło Hruszewski sformułował ponad wiek temu, a mianowicie: „ukraińskie samozaparcie”: „Och, to ukraińskie samozaparcie, klasyczne samozaparcie... Ci rodacy-Ukraińcy, którzy szczycili się swoim wyrzeczeniem się wąskich lokalnych i narodowych interesów na korzyść „ogólnorosyjskich” i ogólnopaństwowych, powtarzając przy tym nieszczęsne frazy o tym, że należy wyrzec się podziałów narodowych w interesach wspólnoty i braterstwa narodów, – tak jakby wyrzeczenie się swojej narodowości dawało przejście do stanu ponarodowego, – czy pocieszali swoje sumienie takimi rozważaniami, że rozwiązanie problemów ogólnopaństwowych samo w sobie przyniesie rozwiązanie kwestii narodowej oraz nada ukraińskiemu narodowi warunki rozwoju i samostanowienia! Oczywiście, nie wyobrażali sobie i nie wyobrażają sobie, że to wyrzeczenie się interesów narodowych w rzeczywistości jest bynajmniej nie wyczynem, nie świadectwem obywatelskiego męstwa z ich strony, a małodusznym dezerterstwem, odejściem od pozycji, które wymagają większej wytrzymałości, taktu, obywatelskiej odwagi niż bierne płynięcie z prądem wszechrosyjskich nastrojów, że to wyrzeczenie, zadając niepowetowaną szkodę kulturalnemu i społecznemu rozwojowi ukraińskiego narodu, oddaje zbyt dwuznaczną przysługę i „wspólnej sprawie”, która wcale nie potrzebuje do swojego sukcesu takiego dezerterstwa...”. Cytat niemały, a skracać nie można, bo wnioski wielkiego Ukraińca są naukowo precyzyjne i egzystencjalnie ważne nie tylko w czasie historycznym, ale i w teraźniejszości. Nigdy, nigdy nie zapominajmy, co wykraczała ukraińska wrona w Szewczenkowej misterii „Wielki loch”, stworzonej na dwa miesiące przed Testamentem, o narodzinach dwóch narodowych bliźniąt: wydał się dość ciekawym zaostrzeniem fabularnym, jednak autorka poważnie go nie rozwija w linii fabularnej. Dopiero pod koniec wyłania się motyw zemsty za poległego ojca, zemsty na krzywdzicielach nastolatków. Zemsty, za którą przyjdzie bohaterce zapłacić zdrowiem i jednocześnie odnaleźć nutkę szczęścia w nudnej codzienności. Główna intryga powieści – przypadkowe spotkanie bogatego nowego ucznia Archiego z biedną uczennicą Julią. Właśnie wokół tego wydarzenia autorka buduje fabularne zawiłości. Idea miłości bogatego mężczyzny i biednej dziewczyny jest eksploatowana przez pisarzy wszystkich czasów i narodów, każdy w ten temat chce włożyć coś od siebie. Nie powiem, że wyczytałem coś unikalnego w tym starym chwycie, ale wydał mi się całkiem organiczny w powieści „Taka, jaka jest”. Już wtedy, kiedy główna bohaterka przekroczyła próg posiadłości Archiego, stało się zrozumiałe zakończenie utworu: bogaty pokocha biedną, biedna zaś w żaden sposób nie będzie mogła ochłonąć ze szczęścia, które zwaliło się na nią w sali szpitalnej. Ładne melodramatyczne zakończenie powieści, jakby nie patrzeć. Chce się jeszcze kilka słówek powiedzieć o formule książki: „Taka, jaka jest”. W pod...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

konkursie „Galicyjskiego Wydziału Krajowego” i została wystawiona na scenie teatru ukraińskiego we Lwowie. Zezwolenie na wystawianie „Jasnych zórz” na Ukrainie Wschodniej uzyskano w 1895 r. Wystawiali ją Saksahanski i Kropywnycki, rolę głównej bohaterki Aminy grała M. Zańkowecka. Akcja rozgrywa się w tureckim mieście Azowie „roku 167...”. Dramat poświęcony jest historycznej przeszłości. Bohaterami sztuki są kozacy i pospólstwo, którzy trafili do tureckiej niewoli. Z bólem wspominają rodzinny kraj i robią wszystko, aby powrócić na Ukrainę: O, Boże! Czyż dasz mi Zobaczyć mój kraj kochany? O, drogie, o, wieczne jasne zorze! Wy blaskiem przeczystym z wysokości Do wyższych dzieł podnosicie nam duszę.... Kiedy przez długi czas nie było listów od B. Hrinczenki, to Ołeksandra Mychajliwna bardzo się martwiła: „Niepokoi mnie Pana długie milczenie. Czy wszystko u Pana w porządku? Czy wszyscy zdrowi? Znam Pana uczciwość i dokładność”. W jednym z listów pisze: „Wielkie dzięki za wspaniałe opowiadania. Przeczytałam wszystko od deski do deski. Dostało się „Błotnemu kwiatowi””. Chodzi o opowiadanie „Błotny kwiat”, w którym ustami głównego bohatera B. Hrinczenko wyraża swoje pojęcie o prawdzie i uczciwości: „Adwokat Horynowycz mówi swojej narzeczonej: bo ja taki już jestem i dopóki człowiekowi wierzę – to wierzę we wszystkim, bez wyjątku; jednemu słowu takiego człowieka uwierzę mocniej nawet wtedy, gdyby wszyscy mówili przeciwnie. Ale już jak złapię tego człowieka choć raz jedyny tylko na nieprawdzie – przestaję mu wierzyć zupełnie, i im wyżej on u mnie stał wcześniej, tym niżej teraz upadnie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Portret stworzony listami. Ku pamięci Borysa Hrinczenki

Anna STOLAROWA, członkini Proświty, m. Charków. O nim mówiono, pisano i myślano – wybitny ukraiński pisarz, poeta, pedagog, leksykograf, literaturoznawca, etnograf, historyk, publicysta, nauczyciel życia, prorok, apostoł, wydawca, działacz Proświty, działacz społeczno-kulturalny i polityczny, autor pierwszego słownika języka ukraińskiego. To nasz krajan ze Słobożanszczyzny, Borys Dmytrowycz Hrinczenko. Urodził się niedaleko Charkowa, na chutorze o poetyckiej nazwie Wilchowyj Jar, w pobliżu wsi Ruśki Tyszky. Uczył się w Charkowskim Gimnazjum Realnym, eksternistycznie zdał egzamin na nauczyciela ludowego. Formowanie świadomości B. Hrinczenki przebiegało pod wpływem prostego ukraińskiego ludu, z jego pieśniami, tradycjami, obrzędami. „Kobziarz” T. Szewczenki dopełnił narodowe formowanie jego duszy. Imię B. Hrinczenki odnajdujemy w informatorze „Literacka Charkowszczyzna”. W artykule podano krótką biografię i działalność twórczą pisarza. Jego pierwsze opowiadanie zostało napisane w 1885 r., wtedy nauczał na Charkowszczyźnie we wsi Nyżnia Syriwatka. Akcja rozgrywa się w Charkowie. W opowiadaniu mowa o tragicznym losie 16-letniej Maryny, której zmarli rodzice. Przychodzi ona na ulicę Kocarską do pani, aby przyjęto ją do służby. Odmówiono jej i w rozpaczy, chora, rzuca się pod pociąg. Po raz pierwszy opowiadanie zostało wydrukowane w 1887 r. w almanachu „Składka”. Potem jeszcze pięć razy było wznawiane – Lwów, Kijów, Połtawa. B. Hrinczenko marzył o nauczaniu w ukraińskiej wsi. Dlatego od razu odpowiedział na zaproszenie Ch. D. Ałczewskiej do pracy jako nauczyciel w jej prywatnej szkole we wsi Ołeksiwka na Ługańszczyźnie. Tutaj B. Hrinczenko pracował od połowy września 1887 r. do jesieni 1893 r. Ołeksiwka oczarowała pedagoga słobożańską przyrodą – wąwozy, gaje, rzeka Biła. A poza tym Ługańszczyzna to kozacki kraj, założony przez kozaków, tutaj panował język ukraiński. Pod wpływem widzianego życia robotników-górników B. Hrinczenko tworzy opowiadania „Ojciec i córka”, „Pańko”. Swoją działalnością pedagogiczną i literacką B. Hrinczenko przekształcił głuchą wieś w jeden z duchowych ośrodków ukraińskiego życia literacko-społecznego. Dzieci do szkoły chodziły jak na święto. Teraz wieś nosi nazwę Mychajliwka, ponieważ we wsi znajduje się cerkiew Archanioła Michała (1787 r.). Obok szkoły, w której pracował B. Hrinczenko, wzniesiono jego popiersie. W Charkowie jedna z ulic dzielnicy kijowskiej na przedmieściu Wełyka Danyliwka nazwana jest imieniem B. Hrinczenki. W rocznice pisarza w Charkowie w Narodowym Uniwersytecie imienia W. N. Karazina odbywają się konferencje naukowe poświęcone B. Hrinczence. Kolejna Ogólnoukraińska konferencja odbyła się 19 stycznia 2024 roku pod hasłem „Borys Hrinczenko: znany i nieznany”, pracowało pięć sekcji, 73 uczestników. Jedną z nowości wyróżniono artykuł członkini Proświty (m. Charków) A. Stolarowej „Ewangelia Szewczenki dla Borysa Hrinczenki”, w którym zaprezentowano mało znaną pracę B. Hrinczenki „Szewczenki »Kobziarz« na wsi” (Kijów, 1906). Znaczenie przeprowadzania konferencji polega na tym, że skłaniają one do dalszego badania twórczości działaczy kultury, poznawania okoliczności, w których żyli, a zwłaszcza ich spuścizny epistolarnej. Żaden malarz, rzeźbiarz, fotograf nie będzie w stanie ukazać tych cech charakteru i zachowania osoby, o których można dowiedzieć się od człowieka bliskiego duchem rozmówcy. Korespondencję z Kuliszem zapoczątkował B. Hrinczenko listem z 24 marca 1894 r., prosząc o książki „Dzwin” oraz „Towitowi słowesa”. Od tego czasu zawiązuje się przyjaźń między małżeństwami Hrinczenków i Kuliszów. Po śmierci P. Kulisza listowny dialog między Hrinczenką a Ołeksandrą Mychajłiwną (tak zwracał się do niej pisarz w listach) nasila się. W 2023 r. ujrzała światło dzienne książka „Hanna Barwinok. Zbiór utworów”, w której zamieszczono jej wspomnienia i listy. W książce jest wiele listów do tych ludzi, którzy tworzyli historię Ukrainy. Jednym z nich jest B. Hrinczenko, do którego napisano 174 listy. Większość listów ma zwrot „Wysokoszacowny Borysie Dmytrowyczu”, na „Wy” i wielką literą. Miała Ołeksandra Mychajłiwna cel – wydać wszystkie utwory swojej żony Pantełejmona Kulisza. Do tego potrzebowała pomocnika z doświadczeniem wydawcy. Zwróciła się o pomoc do B. Hrinczenki. Pierwszy list z 28 czerwca 1897 r. zaczyna się tak: „Posyłam Panu wykaz utworów mojego małżonka”. Dalej w następnym liście – „Mam wielką nadzieję, na Pana czułe serce, że nie uchyli się Pan od takiego dzieła, o które mam Pana prosić”. Pisała do niego otwarcie i szczerze, bo wiedziała – zrozumie. Ona, jak przed Bogiem, spowiada się B. Hrinczence z dawnego wydarzenia, aresztowania Kulisza: „Cały kwiat naszego życia niespodziewanie wtedy zwiędł! Młodzi, pełni wszelkich nadziei. Pragnący nauki i dobra Ukrainie. Kochający się nawzajem, i miesiąc po ślubie rwą nasze serca – i rozdzielają, i rozpędzają, i potomek w tej zawierusze ginie – niemowlątko. Jak myśmy wynieśli tyle smutku. Wybaczcie szalonej cierpiętnicy”. Wylewała ból duszy Borysowi Dmytrowyczowi, jak spowiednikowi. Wiedziała Ołeksandra Mychajłiwna i o przeżyciach B. Hrinczenki. Kiedyś pisała do niego, że pamięta te wiersze, w których on oznajmia, że nie umieją na Ukrainie szanować ludzi. Jest wiersz „Znowu”, stworzony w 1885 r., kiedy B. Hrinczenko nauczał na Charkowszczyźnie we wsi Nyżnia Syriwatka: I znowu męki srogie i ciężkie... Pośród ludzi żyję, jak w samotności... I znowu serce rwie się na strzępy I cichej dla mnie nie ma ani chwili. Nie, ja między wami, o ludzie, nie zaznałem Ani przyjaźni, ani szczerej miłości, I nikt między wami jeszcze nie powiedział Od serca szczerego i przychylnego słowa! Ołeksandra Mychajłiwna wyróżniała B. Hrinczenkę jako patriotę, który „idzie ścieżką świętą, samoofiarną”. W jednym z listów pisze Ołeksandra Mychajłiwna: „Pan nieskończenie wzrusza swoimi pracami! Tak i cudzym nie daje Pan leżeć... Gdyby Panu Pan Bóg tak sypał szczodrą ręką we wszystkie strony szczęściem, losem, jak Pan sieje dla rodzimej Ukrainy książeczkami”. Kontynuuje swoją myśl autorka listów – „Żyłam z takim pracusiem, że nauczyłam się cenić czas, znając i Pana pszczele pracowitość”. W innym z listów zawiadamia: „Radowałam się, jak wieść do mnie przyleciała, że Wy oboje (z żoną – S. A.) jak anioły Boże skierowani do wsparcia ukraińskiej sprawy, trzymacie w swoich rękach Biblię”. Mowa o wydaniu Biblii w języku ukraińskim w przekładzie P. Kulisza, I. Puluja i I. Neczuja-Łewyckiego. Najpełniejsze i najbardziej autorytatywne (ostatnie za życia) wydanie utworów Hanny Barwinok „Opowiadania z ludowych ust” zrealizował B. Hrinczenko w 1902 r. na 40-letni jubileusz jej pracy pisarskiej i tak, jak ona prosiła – „z portretem autorki i przedmową B. Hrinczenki”. Swoje książki B. Hrinczenko darował Ołeksandrze Mychajłiwnej. Ona bardzo dziękowała za takie drogocenne prezenty i pisała – „Moja biblioteka upiększa się Pana książkami, jaki piękny sposób mówienia, widać znawcę odczuwania serca ludu”. Przypomnijmy o kilku książkach B. Hrinczenki, o których wspomina w listach Ołeksandra Mychajłiwna. Znajdujemy oddźwięk o dramacie „Jasne zorze”: „Przeczytałam Pana »Jasne zorze«. Rozbłysły mi Pana kobiety i Panas. Dziękuję, jakie piękne i charakterystyczne kobiety Pan oboje nakreślił. To wesprze naszych i ocuci”. Napisana drama w 1894 r. w Czernihowie. B. Hrinczenko przeprowadził się ze wsi Ołeksiwka do Czernihowa i zaczął pracować w gubernialnym ziemstwie. W 1895 r. sztuka otrzymała pierwszą nagrodę na Za ocenę twórczego i społecznego życia B. Hrinczenki można uznać wypowiedź Ołeksandry Mychajliwny Biłozerskiej-Kulisz (Hanny Barwinok) w jednym z listów: «U Was praca huczy wszędzie. Choć ta pociecha, że ślad swój na rodzimej niwie zostawicie». Z jej listów tworzymy portret B. Hrinczenki dla nas, potomnych: Wysokoszanowny Dobrodziej, kochający Ukrainę i rodzinę, anioł Boży, wolnomyślny, znawca uczuć serca ludu, pełen poświęcenia, z «pszczelim pracoholizmem», uważny wobec bliźniego, czułe serce, uczciwy, prawdomówny, skromny i wyznawca. Dodam, że w naszej rodzinie przechowuje się święta rodzinna relikwia – «SŁOWNIK języka ukraińskiego», B. D. Hrinczenko, wydawnictwo państwowe Ukrainy, 1925 rok, z wielkim rozdziałem «Najważniejsze zasady UKRAIŃSKIEJ PISOWNI», 2178 stron, wykonany w Berlinie metodą fotograficzną. Ze słownika często korzysta czwarte pokolenie, tylko bardzo ostrożnie. Słowo Boże mówi nam – pamiętajcie o jasnych ludziach, którzy odeszli w wieczność. PAMIĘTAMY! Przypis: zachowano pisownię Hanny Barwinok

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tablica pamiątkowa bohaterki i jej pieśni

Roman PASTUCH, członek NSPU. Z miastem Stryj na Lwowszczyźnie związane są dziesiątki sławnych postaci naszej historii i kultury. Wystarczy wymienić przynajmniej takie jak poeta Iwan Franko, kompozytorzy Ostap Nyżankiwski i Bohdan Wesolowski, dowódca USS i UGA Hryhorij Kossak, Przywódca OUN Stepan Bandera, szef Sztabu Głównego UPA Ołeksa Hasyn, malarz i pisarz Edward Kozak, historyk Jarosław Isajewycz, poeta Wiktor Romaniuk oraz inni, aby w wyobraźni stanęły ich wizerunki, życie i działalność, polityczne, naukowe, twórcze i artystyczne dziedzictwo. Do tej plejady należy także poetka, aktywistka OUN, łączniczka Głównego Dowódcy UPA Romana Szuchewycza, Bohaterka świata, kawaler orderu Księżnej Olgi III stopnia, Honorowa obywatelka miasta Stryja, autorka zbiorów „W sidłach dwóch „zamknięć” oraz „Pokusa, albo Obudź się, Ukraino” Olha Ilkiw (Stryj, 1920–Lwów, 2021). Ta odważna dziewczyna, żona poległego powstańca, wdowa, matka dwojga odnalezionych i zwróconych z domów dziecka swoich dzieci, więzień najstraszniejszych więzień politycznych-„zamknięć” ZSRR – Aleksandrowskiego (Syberia) i Włodzimierskiego „centrali” (nad rzeką Klaźmą) przeżyła straszne czasy II wojny światowej, nie mniej straszne znęcanie się i tortury enkawudzistów i kagiebistów, na złość wszystkim próbom losu pozostała wierzącą w Boga, niezłomną patriotką Ukrainy, a pod koniec swojego ponad stuletniego życia – także działaczką Proświty i kultury. Oto z kogo należy brać przykład obecnym i przyszłym pokoleniom naszej młodzieży. Jaskrawym przykładem talentu poetyckiego Olhi Ilkiw stała się jej „najważniejsza pieśń” „Powstańcze tango” do muzyki towarzyszki broni Marty Paszkiwskiej z Tarnopolszczyzny. Według słów poetki, „napisała tekst późną jesienią, w listopadzie 1944 r. we wsi Uholna w rejonie stryjskim obwodu lwowskiego (historyczna nazwa wsi Uholna w okresie sowieckim zniekształcona do formy Uholna, Uhiłnia i czeka na przywrócenie. – Aut.). Dokładniej, nie w samej wsi, a na chutorze, w przysiółku pod samym lasem koło Uholnej (tam były dwie chatki, tak zwana parcelacja...)”. Jako pochodzący z tej wsi, gdzie dwukrotnie przebywał Roman Szuchewycz, spotykałem się z poetką we Lwowie. Według wspomnień pani Olhi miejscem napisania wiersza dla przyszłej pieśni stała się dawno nieistniejąca chata parcelanta Iwana Kosa rodem z Daszawy. Kiedy w 1945 r. podziemna powstańcza pianistka Marta Paszkiwska ułożyła wiersz do muzyki, a pieśń otrzymała tytuł „Powstańcze tango”, obie autorki nie oczekiwały jej szerokiej popularności na terenach działań OUN-UPA. A stało się właśnie tak. Ich „Tango...” weszło do złotego funduszu ukraińskiej twórczości pieśniarskiej okresu walki o niepodległość lat 40. XX wieku. Latem 2025 r. autor tych słów zwrócił się do mera Stryja Ołeha Kaniwcia z propozycją upamiętnienia miejsca napisania wiersza dla znanej powstańczej pieśni tablicą pamiątkową. Do szlachetnej patriotycznej sprawy szczególnie aktywnie włączył się urodzony w Uholnej, starosta „podorożnieńskiego klucza” wsi Zenowij Mykytyn, a także przedsiębiorca i sponsor Andrij Mełenewycz, starosta sąsiedniej wsi Wielkie Diduszyce Ihor Bardyn. W zaśnieżoną niedzielę 23 listopada 2025 r. odbyło się odsłonięcie tablicy pamiątkowej na fasadzie Domu Ludowego w Uholnej. Akt poświęcenia dokonał proboszcz ks. Wasyl Fedorowycz. Do obecnych przemawiali zastępczyni naczelnika wydziału kultury, młodzieży i sportu Rady Miejskiej Stryja, przewodnicząca stryjskiego oddziału Towarzystwa „Ukraina-Świat” Julia Kuryłyszyn oraz wasz pokorny sługa. Chór cerkiewny pod dyrekcją regentki Lubow Prytockiej wykonał „Powstańcze tango” dla obecnych mieszkańców, która stała się dla nich prawdziwym odkryciem. Niechże oni jeszcze lepiej znają historię rodzinnej wsi i z dumą się nią szczycą.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Jestem adептem wszystkiego, co charkowskie — przyznaje Artem Wusik, reżyser spektaklu. — Niedawno w Dniepru wystawiałem Serhija Żadana. Dążę do popularyzacji kultury Charkowa, utworów pisarzy o Charkowie. Ten materiał jest trudny. Było ciekawie zanurzyć się w nim i rozplątać tę łamigłówkę. Postanowiłem podjąć takie wyzwanie. Dmytro Wesełski już mówił o tym, że spektakl tworzyła charkowska drużyna. Z kompozytorem Stasem Kononowem pracowaliśmy zdalnie, a moi koledzy — kostiumograf i autor scenografii — po rozpoczęciu pełnowymiarowej inwazji przenieśli się do Kijowa. Wcześniej razem pracowaliśmy w Charkowie. Miałem szczęście, że teraz są tutaj i mogliśmy kontynuować naszą twórczą współpracę. Kostiumograf Sasza Szaj, z którym mieliśmy wspólne projekty w teatrze «Nafta», to ponadto utalentowany aktor. Grał w wielu spektaklach w Charkowie. A z artystą Andrijem Chworostjanowem współpracujemy już ponad dziesięć lat. Z tymi ludźmi pracuje mi się znacznie łatwiej, ponieważ potrzeba mniej czasu, by znaleźć wspólny język i punkty styczne. Wejście do nowego zespołu zawsze jest nieco stresujące. Nie wiadomo, jak aktorzy przyjmą materiał, decyzję reżyserską. Kiedy przyjeżdżam jako zaproszony reżyser na realizację, pierwsze dwa tygodnie poświęcam na synchronizację z zespołem aktorskim. Prowadzę kurs treningów aktorskich, na którym proponuję swój spojrzenie na teatr, pewne struktury aktorskie. Obserwuję, jak aktorzy reagują na moje propozycje i zadania. Szukam punktów styczności. Jeśli chodzi o aktorów i aktorki Małego Teatru, to dość szybko porozumieliśmy się z tym młodym zespołem. Ważne, by zespół miał dobre poczucie humoru. Wyczuliśmy rytm i nastrój Johansena i wspólnie budowaliśmy tę historię. Najpierw zrobiłem inscenizację, czyli przerobiłem powieść na sztukę. Oczywiście zacząłem tę pracę jeszcze przed przyjazdem do Kijowa. A kontynuowałem ją, gdy już poznałem aktorów i aktorki. Proces tworzenia sztuki i realizacji spektaklu przebiegał równolegle. Równolegle powstawała także muzyka oraz tworzono scenografię i kostiumy. Był to jeden, żywy i naturalny proces twórczy. Dla mnie ważna była dynamika grupy, poczucie jedności. Nie potrafię wyróżnić kogoś z osobna. Wszyscy wykonawcy i wykonawczynie są jednakowo cenni. Jak będzie wyglądać rozwiązanie sceniczne, zrozumiałem już na placu teatralnym. Razem z artystą plastykiem zastanawialiśmy się, jakie dekoracje mogą być w tak ograniczonej przestrzeni scenicznej. Miały być lakoniczne i proste. Na początku spektaklu te dekoracje są prawie niezauważalne. Dlatego że zlewają się ze ścianami i pojawiają się tylko tam, gdzie są potrzebne. Kostiumy natomiast są jednym z najbardziej wyrazistych instrumentów. Miały być ekstrawagancko, jaskrawo, wielowarstwowo i groteskowo. Otóż u mnie postacie są wypukłe, a dekoracje płaskie. Jeśli Johansen na pierwszy plan wysuwa krajobraz, to my na pierwszy plan wysuwamy bohaterów. Krajobraz podajemy Powstawanie filmu odbywało się pod patronatem Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kinematografii. Zdjęcia realizowała firma TOW „Gol’strim produkszn”, kierownik firmy i główny producent Mychajło Hajdaj. Autorzy pomysłu – Mychajło Hajdaj, Serhij Martyniuk. Scenariusz – Serhij Martyniuk. Reżyser – Jurij Bedenko. Dyrektor filmu – Oleksandr Hajdaj. Producent liniowy – Walentyn Szewcow. Asystent operatora – Roman Martyniuk. Film powstał na podstawie książki „Pseudonim «Pisarz», czyli jak Irpińcy od-irpińcili ruskich” Serhija Martyniuka (Switohor Leleko). Pomysł na stworzenie taśmy zrodził się jeszcze w drugiej dekadzie marca 2022 roku w Nowobiliczach, w sztabie Irpińskiej Obrony Terytorialnej u Mychajła Hajdaja i Serhija Martyniuka. Wyobraźcie sobie: Moskale stoją pod Kijowem, a dwaj irpinianie planują nakręcić film o heroicznym minimalistycznymi środkami. Moim zdaniem takie podejście okazało się dość udane. To spektakl, który ma się rozwijać. Widziałem dopiero dwie premiery. I już te pokazy różniły się między sobą. W dużej mierze zależy to od tego, jacy widzowie przychodzą. Teatr to delikatna materia. Można uchwycić ogólny nastrój, falę, poddać się jej i ją unieść; odbijać się od widza albo go prowokować. Dla mnie ważne, żeby spektakl był żywy, pulsujący. Żeby aktorzy za każdym razem znajdowali dla siebie coś nowego. Planuję być w Kijowie w grudniu. Jeśli uda mi się dostać do Małego Teatru, byłoby ciekawie zobaczyć, jak spektakl się zmienia, jak aktorzy i aktorki niosą to, co znaleźliśmy na próbach. Irpień. I to nie literacka fikcja, tak właśnie było. Historia filmu zaczyna się 24 lutego 2022 roku. Czerwoną nicią filmu przechodzi historia obrony miasta Irpień. Od pierwszego dnia do wyzwolenia Irpienia. Pierwsze minuty pełnoskalowej inwazji, eksplozje, helikoptery, samoloty transportowe, atak na lotnisko w Hostomelu, pierwszy sztab ochotników Irpienia w Domu Twórczości Pisarzy, walka przy moście w Hostomelu 25 lutego, legendarne punkty kontrolne: „Żyrafa”, „Karawan-Hala”, „Synergia”, „Wodokanał”. W czym jest wyróżnik filmu? Reżyser zrezygnował z dokumentalnej kroniki i koncentruje uwagę na bohaterach filmu. Emocje, opowieści, gniew, heroizm, odraza do okupanta, nieugiętość, odwaga, poświęcenie, miłość do rodzinnego miasta przechodzą jako główny temat filmu. Każdy bohater ma swoją historię, swój styl, emocje, heroizm.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wśród obrazów Majka Johansena

Śmiałym twórczym eksperymentem Ukraińskiego Małego Teatru Dramatycznego stało się przedstawienie na podstawie powieści o tym samym tytule харків'янина Majka Johansena «Podróż uczonego doktora Leonarda i jego przyszłej kochanki pięknej Alczesty do Słobożańskiej Szwajcarii» w inscenizacji харків'янина Artioma Wusyka. Niczego podobnego w naszym repertuarze nie ma. I oni z ogromną ochotą, a nawet z zapałem spróbowali swoich sił w tym gatunku. Zasługa w tym reżysera. Nasz teatr jest bardzo zadowolony z tej współpracy. Artem zaproponował, by do pracy nad spektaklem wziąć swoją charkowską drużynę. Chętnie na to przystałem. Poza tym to, że „projekt charkowski” w Kijowie jest dobrą koncepcją, to także wsparcie dla artystów z Charkowa, którzy obecnie nie zawsze mają możliwość zajmować się swoim zawodem na własnych scenach, „pracą zgodną z powołaniem”. Do projektu zaangażowaliśmy scenografa Andrija Chworostjanowa, który przygotował dość interesujące rozwiązanie przestrzenne. Myślę, że na świecie niewiele jest spektakli, podczas których widzowie znajdują się w centrum, a akcja toczy się na 360 stopni. Takie rozwiązanie wymagało szczególnego myślenia scenograficzno-obrazowego. Wydaje mi się, że Andrij dobrze sobie z tym poradził. Tym bardziej że z Artemem pracował już nie po raz pierwszy. Dobrze się rozumieją. Trzeba też powiedzieć o artyście odpowiedzialnym za kostiumy, Saszy Szaju. To także nie pierwsza współpraca Artema z Saszą. Osobiście jestem pod wrażeniem pracy Saszy. Kostiumy w tym przedstawieniu to odrębne zjawiska artystyczne. Z kompozytorem Stasem Kononowem Artem pracował już wcześniej. Zatem jest to zespół, którego wszyscy członkowie dobrze się znają, słyszą się i rozumieją. Co przyczyniło się do wyniku. A artysta od świateł Kostiantyn Nioradze, realizator dźwięku Dawid Zgardan i charakteryzatorka Kateryna Skoryh to już członkowie zespołu Małego Teatru. Z zapałem włączyli się we wspólne tworzenie. Co do obsady aktorskiej, to reżyser radził się ze mną. Przedstawiał swoje kryteria i życzenia, swoje rozumienie tego, kto powinien znaleźć się w zespole aktorskim. Lepiej znam aktorów Małego Teatru, dlatego Artem wsłuchał się w moje uwagi. Ostatecznie, moim zdaniem, nie pomyliliśmy się w wyborze. Od premiery minęło mniej niż rok. Ta sztuka w dobrym znaczeniu tego słowa jest formalistyczna. Dla aktorów to bardzo interesująca gra i nieustanny trening. Oni stale dopracowują wszystkie obrazy zaproponowane przez reżysera. Ta inscenizacja, jak każdy dobry spektakl, a uważam ją za dobrą, rośnie, zmienia się, pojawiają się nowe aktorskie rozwiązania. Ma ona nadal potencjał do rozwoju. Nasz teatr zawsze pracuje nad czymś nowym. Bardzo rzadko zdarza się, że nie są w tym czasie przygotowywane żadne nowe spektakle. Obecnie w procesie są trzy nowe prace. Spektakl na podstawie powieści Wiktora Domontowicza „Doktor Serafikus” przygotowuje Stanisław Wieselski. To jego druga reżyserska próba. Pierwszy spektakl „120 uderzeń na minutę” czasowo nie jest wystawiany w repertuarze, ale długo grano go i cieszył się popularnością. Również swój drugi spektakl reżyseruje nasz aktor, główny mistrz sceny Jurij Kulinicz. Będzie to klasyka dramaturgii absurdu. Jedna z najsłynniejszych sztuk Eugène’a Ionesco. Jego pierwsza reżyserska praca „Wątpliwość” na podstawie sztuki Johna Patricka Shanleya co miesiąc gra się na naszej scenie i cieszy się uwagą widzów. Oprócz tego młoda, perspektywiczna reżyserka Maria Szwarniowa pracuje nad spektaklem, do stworzenia którego zainspirowała ją jedna znana współczesna francuska sztuka. Ale nie będzie to inscenizacja właśnie tej sztuki. Osobiście mam tymczasem przerwę, obecnie jestem w twórczych poszukiwaniach. Pod koniec ubiegłego sezonu wyreżyserowałem „Sonatę patetyczną” (o tym projekcie nasze wydawnictwo już pisało. – E. O.) w Teatrze Młodym. Był to dość energochłonny proces. Na razie pracuję tylko jako dyrektor teatru i pracuję ze studentami. – Ten utwór Mike’a Johansena zainteresował mnie tym, że jest bardzo charkowski,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pseudonim „Pisarz”

Serhij MARTYNIUK, Irpień, obwód kijowski „Irpień bronili sami ochotnicy. Było nas do 200 osób i utrzymaliśmy miasto. Dobrze rozumieliśmy: jeśli padnie Irpień, to padnie i Kijów. Dlatego staliśmy na śmierć…” – to cytat ze scenariusza. Właśnie o tym opowiada film „Pseudonim Pisarz”. Zatem główny przekaz filmu – irpieńczycy. Ludzie. Tytani. Zwykli ludzie, którzy stali się legendami! Miasto, które stało się legendą i uratowało Kijów przed zajęciem! Niedawno w czytelni Irpieńskiej Miejskiej Biblioteki im. Maksyma Rylskiego odbyła się premierowa projekcja dokumentalnego filmu „Pseudonim «Pisarz»”. „Ale ze mnie. Nie spodziewałem się takiego napięcia podczas oglądania. A scena z dziećmi i hasło „Jestem Ukraińcem i mam umysł Zwycięzcy” – to bomba” – mówi, ściskając mi rękę, towarzysz broni po zakończeniu filmu. „W porządku, pisarzu” – mówi inny towarzysz broni, który, podobnie jak ja, od początku pełnoskalowej inwazji stanął w obronie miasta z własną myśliwską strzelbą. Jego dwa słowa są dla mnie jak balsam na duszę. „Film – ogień. Łzy w oczach. Zachwycona, nawet bałam się poruszyć. Chwyta za serce” – tak powiedziała mi pewna pani po seansie i cały czas próbowała wyjaśnić, że trzeba go obejrzeć na dużym ekranie. Tu się zgadzam i oczywiście nasza drużyna zrobi jeszcze pokazy prezentacyjne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Artystyczny front w czasie wojny: II Międzynarodowy Festiwal-Konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy” – światło pośród ciemności

Lesia KOROLYK-BOJKO, przewodnicząca Stowarzyszenia Kulturalno-Oświatowego „Mist-Il Ponte” oraz Międzynarodowej Organizacji „Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze”, współprzewodnicząca komitetu organizacyjnego, przewodnicząca jury II Międzynarodowego Festiwalu-Konkursu „Artystyczne promienie Ukrainy” Kiedy kraj walczy o swoją wolność i prawo do istnienia, kultura nabiera zupełnie innego wymiaru – przestaje być tylko sferą estetyki, staje się duchowym oparciem, dziedziną, w której zachowuje się pamięć, pojawia się sens i kształtuje potrzebna siła, by przetrwać. Właśnie takim zjawiskiem stał się II Międzynarodowy Festiwal-Konkurs „Artystyczne promienie Ukrainy”, który odbywał się od lipca do października tego roku, zjednoczył prawie tysiąc uczestników z trzynastu krajów świata i zakończył się dwoma koncertami galowymi – w Kijowie oraz Iwano-Frankiwsku. Ten festiwal-konkurs w swoim zamyśle i realizacji stał się nie tylko konkursem twórczym, ale platformą kulturalną, gdzie ukraińska tożsamość brzmiała na całym świecie – pewnie i przekonująco. W czasach, gdy wróg pragnie zatrzeć naszą godność, pamięć i narodową samoświadomość – każdy występ artystyczny staje się małym aktem oporu, przywróceniem głosu, potwierdzeniem siebie w świecie, a kultura jest zawsze odpowiedzią, a w czasie wojny – odpowiedzią szczególnie ważną. Festiwal-konkurs zgromadził uczestników w różnym wieku, twórcze ośrodki, studia, dziecięce szkoły muzyczne, szkoły ogólnokształcące, uczelnie wyższe, domy kultury i twórczości o profilach artystycznych, a każdy z nich zademonstrował nie tylko talent, ale i wspólną dla wszystkich potrzebę – bycia częścią wielkiej twórczej ukraińskiej rodziny, która dziś trzyma front kulturalny tak samo wytrwale, jak nasi żołnierze trzymają front wojskowy. I w tym właśnie tkwi największa wartość tego wydarzenia. „Artystyczne promienie Ukrainy” stworzyły przestrzeń, w której brzmiała nie tylko pieśń czy poezja – brzmiało życie, godność i wiara. Jednak szczególnego znaczenia nabrał charytatywny komponent festiwalu-konkursu, ponieważ jego celem było nie tylko zachowanie tożsamości narodowej i popularyzacja ukraińskiej sztuki, ale także materialne i moralne wsparcie naszych Sił Zbrojnych Ukrainy. Po zakończeniu festiwalu-konkursu organizatorzy przekazali środki dla 82. Brygady Desantowo-Szturmowej na pulpity Radiomaster TX16 oraz na wyposażenie dla dywizjonu artylerii samobieżnej baterii artylerii samobieżnej (kierunek kupiański). W czasie, gdy każda hrywna, każdy gest i każdy krok są ważne – sztuka staje się nie pocieszeniem, a konkretnym działaniem. W tych trudnych czasach twórczość ratuje życie, a kultura pracuje na zwycięstwo. W tym roku, podobnie jak w poprzednim, organizacja społeczna „Federacja kobiet na rzecz pokoju na całym świecie” (przewodnicząca Tetiana Koceba) nagrodziła najlepszych uczestników – zdobywców Grand Prix – kryształowymi nagrodami. Otrzymali je: Ludowy zespół artystyczny Teatr pieśni „Ładonyky” Centrum Pracy Pozaszkolnej Rejonu Swiatoszyńskiego miasta Kijowa (kierownik artystyczny Switłana Sadowenko), zdobywcy Grand Prix w dwóch kategoriach – „Najlepsze wykonanie pieśni patriotycznej” oraz „Gatunek folklorystyczno-etnograficzny”, Chór kameralny „CANTEMUS” cerkwi Chrystusa Króla klasztoru oo. Bazylianów UKGK z Iwano-Frankiwska (regent Ihor Demianec), zdobywcy Grand Prix w dwóch kategoriach – „Gatunek wokalny (sztuka chóralna)” oraz „Najlepsze wykonanie pieśni patriotycznej” oraz Dziecięce studio wokalne „Peredzwin” z Madrytu (Hiszpania, kierownik Lilija Tkaczuk), zdobywcy Grand Prix w trzech kategoriach – „Gatunek wokalny (śpiew estradowy)”, „Sztuka audiowizualna” oraz „Najlepsze wykonanie pieśni patriotycznej”. Wielkie podziękowania dla organizacji społecznej „Federacja kobiet na rzecz pokoju na całym świecie” oraz jej przewodniczącej Tetiany Koceby za owocną współpracę międzynarodową, wsparcie i wspaniałe prezenty dla uczestników projektu! Ważnym wsparciem w tym roku dla festiwalu-konkursu była również pomoc darczyńców. Zwycięzcy otrzymali cenne prezenty od: Rotary Club miasta Kijowa (przewodniczący Dmytro Aleksiejew). Podarowali oni 50 egzemplarzy zbioru pieśni do słów Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki „Oskrzydleni miłością” kompozytorki z Przykarpacka Hałyny Terłeckiej, wydawnictwo „Jarosławiw Wał” (dyrektor Switłana Koronenko) przekazało ponad 100 książek, Ihor Demianec – członek jury i współorganizator, podarował kilka wydań własnego zbioru utworów duchowych, Ołena Poliszczuk – członkini jury z Kanady, przekazała swoje książki „Opowiadania dziadka”, Kijowskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Kyryło Stecenko) już po raz drugi wsparło projekt i podarowało „Kobzarze”. Wszystkie wydania zostały uroczyście wręczone zwycięzcom podczas koncertów galowych w Kijowie i Iwano-Frankiwsku. Festiwal-konkurs pokazał, że nawet w mrocznych czasach w kraju działa ogromna siła światła. Siła, którą tworzą ludzie – organizatorzy, przedstawiciele organizacji społecznych, wykładowcy, artyści, dzieci, rodzice, wolontariusze – ludzie, którzy nie złamali się i zachowują naszą tożsamość poprzez sztukę, nawet gdy nad krajem latają rakiety i szahedy. Dzisiaj, kiedy każdego dnia walczymy o prawo do życia na swojej ziemi, kultura dowodzi, że ukraińskiego ducha nie da się ani zatrzeć, ani złamać. „Artystyczne promienie Ukrainy” – to o niezłomności, o jedności, o miłości do swojego narodu, o tym, że w momencie, gdy milczą armaty, mówi sztuka, a kiedy armaty strzelają – sztuka nie milczy, lecz wspiera. I właśnie za takie inicjatywy chce się powiedzieć słowa szczerej wdzięczności wszystkim, którzy włożyli swoją pracę, swój talent, swój czas i serce – wszystkim, którzy nie zatrzymują się, a czynią ukraiński głos głośniejszym, bo nasza kultura – to nasza siła, a nasza siła – to nasze zwycięstwo. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! Sława Siłom Zbrojnym Ukrainy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. W AT KB „Prywatbank” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA 263052990000026004036804116; odbiorca GO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn