Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

TOPONIMIKA

Слово Просвіти, №49 за 2007 рік

Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, pisarz, deputowany Rady Kijowskiej w latach 1990—94. Mapa Kijowa pozostała tak samo pstrokata, jak w pierwszych latach niepodległości, nosząc na sobie ślady różnych epok i uwieczniając antagonistyczne postacie oraz wydarzenia. Wyobrazić sobie, że kijowska ulica Hruszewskiego już ponad piętnaście lat będzie spokojnie przechodzić w ulicę, nazwaną niegdyś na cześć skierowanego przeciwko kierowanej przez Hruszewskiego Centralnej Radzie „Powstania Styczniowego”, nie zdołałby, zapewne, nawet on sam. (Cieszyć się, że Rada Kijowska podjęła pod koniec października decyzję o nazwaniu tej ulicy ulicą Mazepy, jest za wcześnie: mer Czernowecki decyzji jeszcze nie podpisał.) Powszechnie wiadomo: dusza każdego miasta nie tkwi tylko w jego materialnych zabytkach. Tkwi ona także w nazwach — tych, które przetrwały stulecia. A próbę czasu przeszły nazwy kijowskich ulic, które nadali sami kijowianie. Powiedzmy, przebita na początku lat 40. XIX wieku przez dawne kijowskie wały ulica oficjalnie była Prorizną (Przeciętą) przez kilka lat. Potem nazywano ją i Martynowską (na cześć właściciela domu), i Zołotochreszczatycką (bo ciągnęła się od Chreszczatyku aż do Złotych Wrót). W 1869 roku ulicę przemianowano na cześć gubernatora Wasylczykowa, a w 1919 roku — na cześć działacza bolszewickiego przewrotu Swierdłowa. Hasłem bolszewików, jak wiadomo, było zburzyć wszystko „do podstaw”. Już w 1919 roku oficjalna mapa miasta zmieniła się nie do poznania. Na niej bez żadnego systemu osiedlono cały ówczesny panteon „założycieli” i „wodzów” — Marksa, Engelsa, Lenina, Stalina, Artioma, Urickiego, Worowskiego, Woroszyłowa, Bożenkę, Bosz, Piatakowa… „Imienne” nazwy mieszały się z „wydarzeniowymi” — 25 Października, 9 Stycznia, III Międzynarodówki, a osobno — Kominternu, Rewolucji, Komuny Paryskiej, Powstania Styczniowego. Znalazło się miejsce i dla wybitnych buntowników minionych epok — od Spartakusa do Stepana Razina. Z „ukraińskich” imion na mapę nieco później dopuszczono chyba tylko Szewczenkę z Franką oraz jeszcze Łysenkę z Łeontowyczem. Wszakże nowe komunistyczne nazwy długo istniały tylko w oficjalnych dokumentach. Kijowianie ich nie uznawali i nie używali. Szukając ulicy, należało pytać o starą nazwę, bo inaczej prawie nikt nie mógł pomóc. Masowy brak akceptacji kijowian doprowadził do tego, że już w czasie wojny i po wojnie jakoś niezauważalnie powróciły Chreszczatyk, Wołodymyrska, Wełyka Żytomyrska. Ale jednocześnie miasto intensywnie się rozbudowywało i miejski komitet wykonawczy musiał nazywać za każdym razem po kilkaset nowych ulic. Szczególnej pomysłowości nie zachęcano — mapy wszystkich radzieckich miast musiały „brzmieć” mniej więcej tak samo. W ruch szły imiona komunistycznych działaczy, przodowników produkcji, bohaterów wojny domowej, Wielkiej Wojny Ojczyźnianej oraz wojny 1812 roku. Tam, gdzie lista się wyczerpywała, pojawiały się niezliczone „Przodowników”, „Entuzjastów”, „Delegackie”, „Deputackie”. Zdjęcie O. Łytwynenki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn