Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

PRZYWÓDCY „PROŚWITY” — W PARLAMENCIE

Слово Просвіти, №49 за 2007 рік

Pawło MOWCZAN: 1. To dwie nierozłączne kategorie. Wszystkie problemy, które istniały i istnieją w ukraińskiej wspólnocie, były i są skrajnie upolitycznione, ponieważ procesy denacjonalizacji są zawsze polityczne. Siły polityczne rosyjskie, polskie, węgierskie, innych państw próbowały denacjonalizować Ukraińców, rozmyć ukraiński etnos. Dlatego też powstał ruch oświatowy jako ruch oporu wobec dominujących narodów. Ukraińskie słowo stało się tarczą, która nas obroniła i utwierdziła jako odrębny naród w warunkach, gdy Polacy nazywali nas małopolakami, Rosjanie — małorosjanami, rozbijali Ukraińców na inne małe grupy etniczne. Ruch oświatowy powstał na zachodzie Ukrainy po to, by bronić Ukraińców właśnie w sferze językowej, i przekształcił się w długotrwały proces państwowotwórczy. W warunkach, gdy edukacja nie była ukraińska, powstawały chaty-czytelnie; gdy handel nie był ukraiński, powstał ruch „Swój do swego po swoje”, żeby Ukrainiec nie przepijał majątku w karczmie. Był to unikalny system ochrony narodu, którego obecnie nie ma: ginie ukraińska wieś, a zatem ginie naród. Czy dotrzemy tam ze swoją „Proświtą”? Chcieliśmy odrodzić ten ruch, tworząc „Domy Ludowe”, zwróciliśmy się do Prezydenta, ale nie mamy władzy wykonawczej w terenie, która realizowałaby tak wielkie projekty. Obecnie w wiejskich klubach wybija się ostatnie szyby, ponieważ zbudowała je władza radziecka, są one obce naszemu narodowi, a kiedyś zbierano się na czyny społeczne, budowano czytelnie, tworzono spółdzielnie, wszak ruch ten był wtedy nie tylko kulturalny, ale i ekonomiczny. Teraz zaś gospodarką jest komu się zajmować, ochrony wymaga ukraińska kultura. Należy utwierdzać miłość do swojej rodziny, do swojego domu, do ojczystej ziemi. Nie mówię o miłości w szerokim rozumieniu — każdy ma swoją. I trzeba ją pielęgnować od dzieciństwa. 2. Trzeciego grudnia w Kijowskiej Państwowej Telewizji rozpoczął się premierowy pokaz serialu animowanego „Lis Mykyta”, stworzonego przez „Proświtę” wspólnie ze studiem „Fresky”. Ten film, który budzi zachwyt u wybitnych osobistości, odmawiają pokazywać wszystkie ogólnokrajowe kanały. Dlaczego? Dlatego że warstwom społeczeństwa, w których dominują cudzoziemskie kategorie, nie jest potrzebny powrót do swoich. Mamy unikalne dialektyzmy, które zastępują obcojęzyczne słowa na wszystkich poziomach leksyki — od naukowej po wulgarną. Trzeba je przywrócić, aby nie stosować obcej leksyki. To jedno z moich głównych zadań — nawrócenie do tego, co zapomniane, ale skrajnie potrzebne. Teraz, dzięki Bogu, około dziesięciu członków „Proświty” jest w Radzie Najwyższej w składzie dwóch frakcji — Bloku Julii Tymoszenko i „Naszej Ukrainy — Ludowej Samoobrony”. Naszym wspólnym zadaniem jest prowadzenie tej polityki, która zawsze była priorytetowa dla towarzystwa „Proświta” — narodowe odrodzenie Ukrainy. Tutaj jest mnóstwo pracy. Wszak wielu uważa, że zostaliśmy już zniszczeni. „Przybyszom”, którzy przyszli ze swoimi prawami, dominującymi we władzy i biznesie, nie jest potrzebne porozumienie z Ukraińcami, nie jest potrzebne narodowe jednoczenie. Oni, ograbiwszy ludzi, za pomocą manipulacji zagarnąwszy mienie, nie chcą liczyć się z masami ludowymi, otwarcie produkują pogardę, mówią, że ukraiński produkt to nieformat na kanale narodowym, kanałom komercyjnym to nie jest potrzebne. Komu więc potrzebna jest Ukraina? 3. Należy odradzać Towarzystwa. Ponieważ ustawodawstwo zepchnęło nas na margines — nie tylko „Proświtę”, ale i wszystkie organizacje społeczne — nie możemy samodzielnie brać udziału w życiu politycznym, więc warto wykorzystywać do realizacji naszych zadań partie polityczne, i robimy to. Sprawa w rękach szeregowych aktywistów „Proświty”, wszak wiele kwestii rozwiązuje się nie przez Radę Najwyższą. Wielką politykę robi się w terenie — to nie tylko Kijów, ale i Lwów, Ługańsk, Donieck. Należy włączać się w już istniejące mechanizmy państwowe, aby mieć możliwość wpływania na proces państwowotwórczy, poczynając od budżetu lokalnego, w którym należy przewidywać środki na wszystkie ukraińskie akcje. Zwróciłem się do członków Rady Głównej, aby sami sformułowali plan działań na przyszły rok i powiedzieli: dość wszystko robić w Kijowie, przeprowadźmy festiwal w Połtawie, finał konkursu — na Winniczyźnie, „okrągły stół” — na Chersońszczyźnie, bo Ukraina jest wielka i nie trzeba zamykać się tylko na stolicy. „Proświta” to organizacja społeczna, powinna szukać środków w terenie, wszak nie możemy zarabiać pieniędzy i ze składek członkowskich też nie wyżyjemy. Chciałbym, abyśmy wrócili do tego ruchu, który był w „Proświcie” XIX — początku XX wieku — objazdowe teatry ludowe itp., aby przywrócić ludzi, którzy zwątpili, do wielkich spraw. Andrij ILLENKO 30 listopada w Kijowie odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie „Ukraina — strefa klęski kulturowej”. Zgromadzenie miało zadeklarować „klęskę kulturową” i wypracować mechanizmy jej przezwyciężenia. Ale wydarzenie pozostawiło o wiele więcej pytań niż odpowiedzi. Najpierw i najważniejsze: o jaką kulturę chodzi? Z jaką kulturą jest klęska? Jeśli chodzi o kulturę w ogóle, to wtedy to zgromadzenie nie ma żadnego sensu. Jest problem z ukraińską kulturą. Ostatnie stwierdzenie, nawiasem mówiąc, wywołało niejednoznaczną reakcję organizatorów i niektórych uczestników zgromadzenia. Ten sam problem z sformułowaniami. Naród Ukrainy czy naród ukraiński? A może lepiej — naród ukraiński? Wszystkie te zasadnicze pytania organizatorzy odebrali jako „próbę odejścia od tematu”. Tak samo jak próby zabronienia mówcom posługiwania się językiem niepaństwowym. W projekcie rezolucji zgromadzenia proponowano „uznać, że na Ukrainie istnieje zagrożenie dla interesów kulturowych jednostki”. Ale na samym zgromadzeniu pojawiło się pytanie: czy są problemy z zaspokojeniem potrzeb kulturowych, na przykład u pana Tabacznyka? Właśnie nieokreśloność terminów spowodowała nieskuteczność tej akcji. Jurij HNATKEWYCZ: 1. Oczywiście. Prawie cała praca oświatowa w obecnych warunkach — to praca polityczna, wszak głównym celem „Proświty” jest przypomnienie Ukraińcom, że są Ukraińcami, przywrócenie języka ukraińskiego, tradycji, powrót do źródeł narodowych, a kwestia narodowa zawsze W parlamencie VI kadencji dziewięciu przedstawicieli narodu to członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, troje z nich to aktywni działacze oświatowi. To przewodniczący OT „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan, przewodniczący Połtawskiego Zjednoczenia Obwodowego Mykoła Kulczynski i były przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Jurij Hnatkewycz. Z okazji 139. rocznicy założenia „Proświty” poprosiliśmy ich o odpowiedź na kilka pytań: 1. Czy łączą się na Ukrainie oświata i polityka? 2. Jakie stosują Państwo metody oświatowe w działalności politycznej? 3. Państwa życzenia dla oświatowców Ukrainy z okazji rocznicy powstania „Proświty”. Jaki, Państwa zdaniem, los czeka „Proświtę” w przyszłości?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn