Strona · s. 4strona oryginału ↗
«KWESTIA HONORU WŁASNEGO I SWOJEGO POKOLENIA»
Слово Просвіти, №49 за 2008 рік
„Strząśnij z siebie niewolniczego ducha i naucz się bardziej szanować siebie, ukraińska społeczności, jeśli chcesz żyć po ludzku i być po ludzku szanowana”. Mychajło Hruszewski fundamentem działalności naukowej Mychajła Serhijowycza. Szczególne miejsce w życiu i działalności Mychajła Hruszewskiego zajmuje Lwów. Naukowiec miał 28 lat, kiedy z rekomendacji Wołodymyra Antonowycza objął katedrę historii powszechnej ze szczególnym uwzględnieniem historii Europy Wschodniej na Uniwersytecie Lwowskim. Tutaj rozwinął wielką działalność organizacyjną i naukową. „Oprócz kursów uniwersyteckich, które musiały zabierać w pierwszych latach bardzo dużo czasu, prowadziłem wykłady publiczne, zabrałem się za organizację pracy naukowej w niedawno zreformowanym, ale zupełnie jeszcze nie wprowadzonym na naukową drogę Towarzystwie Naukowym imienia Szewczenki. Przejąłem redakcję Zapisek, a obok nich założyłem (1895 r.) w Towarzystwie inne, specjalne publikacje — Źródła do historii Ukrainy-Rusi, Zbiór etnograficzny i inne, sam zajmując się redakcją ich pierwszych tomów” — pisał Mychajło Hruszewski w „Autobiografii”. „We Lwowie prof. Hruszewski opracował i wydał kilka tomów „Historii Ukrainy-Rusi”. „Napisanie całościowej historii Ukrainy wcześnie, jeszcze w kijowskich czasach, stało się moją duszną myślą, do pewnego stopnia kwestią honoru własnego i swojego pokolenia” (Autobiografia, 1906 r.). Profesor Lubomyr-Roman Wynar, założyciel hruszewskoznawstwa, główny redaktor „Ukraińskiego Historyka”, tak charakteryzuje ten okres działalności Mychajła Hruszewskiego: „Galicyjski okres akademickiej i naukowej działalności M. Hruszewskiego obejmował dwadzieścia lat i w tym czasie poświęcił całą swoją twórczą energię i natchnienie, aby we Lwowie stworzyć ogólnoukraińską akademię nauk, która promieniowałaby na wszystkie ukraińskie ziemie i stałaby się podstawą ukraińskiego odrodzenia narodowego w XX wieku. To była prawdziwa złota era jego działalności i twórczości: Hruszewski stanął na czele Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki we Lwowie, przyczynił się do stworzenia Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego w Kijowie i stanął na jego czele… Wyjątkowo ważne znaczenie dla rozwoju ukraińskiej nauki historycznej ma założenie i działalność Lwowskiej szkoły historycznej M. Hruszewskiego” (Wynar L. Mychajło Hruszewski historyk i budowniczy narodu. — Kijów, 1995). We Lwowie, komunikując się z Galicjanami, uczony przyswaja galicyjską wymowę, pisownię i słownictwo, bo w tym języku nauczano i prowadzono badania naukowe. Mychajło Serhijowycz był pryncypialny w sprawie używania języka ukraińskiego jako naukowego. Świadczy o tym stanowisko Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki wobec wydarzeń, które miały miejsce na XI zjeździe archeologicznym (1897 r.) w Kijowie. Chodziło tam o niedopuszczenie języka ukraińskiego na zjeździe: „…Sprawa uznania języka ukraińskiego za oficjalny na zjeździe była nie tylko ważna dla dalszego naukowego rozwoju ukrainistyki, ale miała także ogólnonarodowe znaczenie. Na posiedzeniu sekcji historyczno-filozoficznej i filologicznej NTSh postanowiono nie brać udziału w zjeździe kijowskim, jeśli język ukraińsko-ruski nie byłby dozwolony do odczytywania referatów”. (Mychajło Hruszewski o języku ukraińskim i ukraińskiej szkole. — Kijów: „Weselka”, 1991). „Ukraińcy muszą całą energię włożyć w to, aby rozgrzać poczucie narodowe, a z nim — poczucie narodowej wspólnoty, solidarności różnych części narodu ukraińskiego oraz skoncentrować, możliwie systematycznie i planowo, siły narodowe tych różnych części na wspólnej pracy narodowej, którą wysuwają nam bieżące wydarzenia na porządek dzienny”. Mychajło Hruszewski. Gabinet roboczy wybitnego historyka
M. S. Hruszewski był honorowym członkiem towarzystwa „Proświta” we Lwowie. Założycielami i aktywnymi działaczami „Proświty” byli prawdziwi patrioci: ks. Stepan Kaczała, Anatol Wachnianyn, Omelan Ohonowski, Julian Romanczuk i inni. „Proświta” współpracowała z Towarzystwem Naukowym im. T. Szewczenki, którego przewodniczącym w 1897 r. wybrano Mychajła Hruszewskiego. Uczony współpracował i pomagał „Proświcie” materialnie jeszcze od czasu zbierania funduszy na zakup trzypiętrowego budynku dla „Proświty” w 1895 roku (pl. Rynok, 10). „Proświta” stała się pierwszą ukraińską organizacją społeczną, która zdołała nabyć własny budynek. Kijowianie pogratulowali „Proświcie” tego zakupu, przekazując przez profesora M. Hruszewskiego 3 000 koron. W dwóch pokojach na drugim piętrze mieściło się Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki, biblioteka oraz muzeum TNT. Członkowie TNT współpracowali z działaczami „Proświty” przy organizacji obchodów jubileuszowych: ogólnoukraińskiej manifestacji z okazji 100-lecia „Eneidy”, 40-lecia pracy pisarskiej Iwana Franki. W drukarni Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki kosztem „Proświty” wydawano książeczki z historii Ukrainy, literaturoznawstwa, przyrodoznawstwa itp. W zbiorach Państwowego Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie znajdują się ciekawe publikacje, wydane nakładem, kosztem i staraniem Towarzystwa „Proświta”: „Ilustrowana historia Rusi…” Ołeksandra Barwińskiego (Lwów, 1890), „Dwa oblężenia Lwowa. Ugoda perejasławska” według Mykoły Kostomarowa (Lwów, 1905), „Jarosław Osmomysł (1153—1187)” Iwana Krypjakewycza (Lwów, 1937) i inne. W 1934 roku „Proświta” wydała portret Mychajła Hruszewskiego w nakładzie 1 tys. egzemplarzy. We Lwowie profesor Hruszewski poznał nauczycielkę Marię Wojakowską z Pidhajczyk na Tarnopolszczyźnie, ożenił się i przeżył najszczęśliwsze lata: „…a pewną rekompensatą służyło mi jedynie moralne wsparcie, które dawała rodzina: ożeniłem się w 1896 r. z Marią Wojakowską, lwowską nauczycielką, która była wiernym i rozumnym towarzyszem mi w mojej działalności, a w 1900 r. urodziła nam się córka Kateryna” (Hruszewski M. S. Autobiografia, 1906 r.). Rodzina Hruszewskich początkowo wynajmowała mieszkanie, a od 1902 do 1914 roku mieszkała we własnym domu przy ul. Ponińskiego. W tym budynku utworzono (1998 r.) i otwarto (2000 r.) Państwowe Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego. Mychajło Hruszewski — polityk i mąż stanu, przewodniczący Ukraińskiej Centralnej Rady. O działalności Centralnej Rady i swojej roli w niej Mychajło Serhijowycz pisze w „Autobiografii 1914—1919 lat”: „Przeżyłem jako przewodniczący Centralnej Rady trzynaście miesięcy, do końca jej istnienia. Ciężkie i odpowiedzialne było to stanowisko. Wrogowie ukraińskości, którzy i dawniej piekłem na mnie zionęli, w swoim zaślepieniu uważali mnie za autora i ukraińskiego ruchu, i wynalazcę języka ukraińskiego, teraz szczególnie wsiedli na mnie swoimi wyzwiskami i pogróżkami. A najciężej stawało się, kiedy nie było zgody i między swoimi — a tak musiało być w miarę tego, jak przychodziło rozwiązywać różne pytania dalszego życia. Przy tymże, choć wszelką odpowiedzialność walili na mnie, w rzeczywistości miałem bardzo ograniczony wpływ i to moralny tylko: prawnie moja rola była czysto formalna, jako przewodniczący C. Rady prowadziłem jej zebrania oraz reprezentowałem ją na zewnątrz. Decydowała zaś we wszelkich sprawach większość, a cała władza wykonawcza była w rękach Sekretariatu Generalnego” (Wielki Ukrainiec. Materiały z życia i działalności M. S. Hruszewskiego.—Kijów: „Weselka”, 1992.—s.216). Te słowa są współbrzmiące z dzisiejszą sytuacją na Ukrainie. Miał rację Mychajło Hruszewski, kiedy pisał: „Dobrze robić historię trudniej, niż ładnie pisać ją”. Państwowe Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
