Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIEZMORDOWANIE PRACOWAŁ DLA NASZEJ SPRAWY

Слово Просвіти, №49 за 2008 рік

Oksana TEBESZEWSKA, wieś Hołyń, obwód iwanofrankiwski. Pamięć i poczucie wdzięczności często prowadzą nas do tych, którzy pracowali dla ukraińskiej sprawy: wywalczali wolność, strzegli języka — tego, jeszcze do niedawna ostatniego, przyczółka ukraińskiego narodu, nieśli w masy światło wiedzy. Wśród nich jest rodzina Stebelskich. Siedmioro dzieci Ilji i Eleonory stało się patriotami Ukrainy. To pedagog, oświatowiec, dowódca UPA Stepan (pseudonim „Chrin”), który zginął w 1949 roku, wieloletni przewodniczący zarządu NTSz w Kanadzie, naukowiec, doktor Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, grafik, rzeźbiarz, działacz społeczny Bohdan, który żył i pracował w Toronto, pedagodzy, aktywiści życia społeczno-politycznego, proświcianie Roman, Wołodymyr, Marija, Natalija i Iryna. Wysoką miłość do rodzinnej ziemi, narodu, pełną poświęcenia pracę na rzecz ludzi synowie i córki odziedziczyli po rodzicach. Kimże on jest, Ilja Stebelski, który wychował dla Ukrainy takie dzieci? Ród Stebelskich wywodzi się ze wsi Wołoszcza w dawnym powiecie samborskim (obecnie rejon drohobycki obwodu lwowskiego). Ojciec Ilji, Fedir, urodził się w 1835 roku. Był człowiekiem wykształconym. Od 1853 do 1854 roku przy parafialnej cerkwi w Łuczyńcach był poddiakiem, później — diakiem, a także uczył dzieci „składania i czytania ruskiego i polskiego”. W 1898 roku Ilja Stebelski, zdobywszy kwalifikacje nauczyciela, rozpoczyna działalność pedagogiczną. Pracuje we wsiach pod Rohatynem (Kuropatniki, Jawcze), a później na Kałuszczyźnie, we wsi Cwitowa (obecnie obwód iwanofrankiwski). Ilja Stebelski uczy dzieci pisania i czytania, aktywnie włącza się w życie społeczne. W liście-zawiadomieniu oddziału czytelni „Proświty” w Cwitowej z 29 stycznia 1905 roku, adresowanym do Głównego Oddziału Towarzystwa „Proświta” we Lwowie, czytamy, że na walnym zgromadzeniu, które odbyło się tego dnia, po sprawozdaniu przewodniczącego czytelni z pracy za 1904 rok „głos zabrał p. Ilja Stebelski, nauczyciel tutejszy, i wskazawszy na niepocieszający stan rusko-ukraińskiego narodu na polu ekonomicznym, oświatowym i politycznym, zagrzewał obecnych, żeby nie tylko oni, ale i ich żony i dzieci, ojcowie i matki, słowem, wszyscy byli członkami czytelni, bo tylko, jak mówił, przez oświatę dojdziemy do lepszego losu. Referat ów, trwający ponad godzinę, wysłuchali obecni z wielkim ożywieniem i uwagą”. Na zebraniu zwracano uwagę również na to, że we wsi szerzy się pijaństwo. Wszyscy członkowie czytelni przysięgli nie spożywać wódki, a Ilja Stebelski obiecał „wyuczyć czytelników amatorskie przedstawienie „Pierwszy góral” i „Na starość lat” — chcąc tym sposobem utwierdzić cały naród, podobnie jak to Uczestnicy VIII turnieju Stebelskich uczynił był w Jawczu powiatu rohatyńskiego, za co, prawdopodobnie, i został stamtąd do nas przeniesiony”. Podczas letnich wakacji I. Stebelski uczęszczał we Lwowie na kursy pszczelarstwa, a później w Kołomyi na kursy ogrodnictwa. Dokumenty z tamtego czasu, które znajdujemy w CDIA we Lwowie oraz w osobistym archiwum Ilji Stebelskiego, świadczą, że zawsze był w wirze życia społecznego, umiał zorganizować ludzi, zainteresować ich, dbał o wzrost ich świadomości. Pracując w Cwitowej, Ilja koresponduje z Głównym Oddziałem „Proświty” we Lwowie: przesyła składki cwitowskich prośwician, zawiadomienia o walnych zgromadzeniach, roczne sprawozdania miejscowej czytelni. Nauczyciela ludowego stale wybierają na przewodniczącego zebrań proświciańskich, wsłuchują się w jego propozycje i rady, wspierają go. Stebelski rozmawia z członkami czytelni, chłopami o sytuacji politycznej i ekonomicznej na Ukrainie, naglącej potrzebie edukacji szerokich mas, ożywieniu życia kulturalnego, wzywa chłopów do wstępowania do „Proświty”. Na V walnym publicznym zgromadzeniu członków czytelni w Cwitowej, które odbyło się 2 lutego 1906 roku, na propozycję I. Stebelskiego przyjęto uchwałę „założyć pod jego kierownictwem mieszany chór nutowy czytelni”. Kończąc zebranie, przewodniczący (I. Stebelski — aut.) dziękował obecnym „za liczny udział w zebraniu”, a jeszcze bardziej za to, że wstępują do „Proświty”, zwrócił się z prośbą, „żeby schodzili się zawsze tak licznie, uczyli się, trudzili, czytali i radzili, a wtedy i owoce z pracy będą, i muszą być, i nadejdzie… piękny los, a świat jasny, niezmierzony cichutko zajaśnieje”. Ilja Stebelski podczas służby w wojsku austriackim, 1915 r. Czytelnia „Proświty” w Cwitowej od jesieni 1905 roku zaczęła „ożywać” dzięki Ilji Stebelskiemu. „Co wieczór, początkowo po trochu, potem coraz bardziej, zaczęli schodzić się do czytelni, ale zawsze tylko wtedy, gdy dowiedzieli się, że jest tam nauczyciel t. zw. (I. Stebelski — aut.), że jest komu im coś przeczytać, mądrze doradzić, opowiedzieć i pouczyć. Zachęta i praca codzienna — nie raz od Od 5. godziny do 12. i 1. w nocy — gromadziło coraz więcej ludzi w czytelni”. Stebelski stworzył we wsi kurs dla „analfabetów”, bo prawie nikt nie umiał czytać i pisać. Z 41 uczestników kursu 37 osób nauczyło się czytać i pisać po ukraińsku. Wszyscy oni zostali członkami czytelni „Proświty”. Nauka na kursie odbywała się codziennie od 5. do 7. godziny wieczorem, oprócz soboty i niedzieli, bo w te dni schodzili się do czytelni starsi gospodarze. Ilia czytał im gazety i książki, rozmawiali o politycznym i ekonomicznym położeniu narodu ukraińskiego. Tak wieśniacy stopniowo zaczynali rozumieć potrzebę oświecenia, stawali się członkami czytelni. Ilia zorganizował chór mieszany, „który już na św. Mikołaja (w dzień odpustu) odśpiewał w cerkwi mszę świętą, wprawiając ludzi w zdumienie”. Z inicjatywy Ilii utworzono „Związek oszczędności i pożyczek” systemu Raiffeisena, którego walne zgromadzenie odbyło się 9 marca 1906 roku. „A żeby naród odwrócić od karczmy i pijaństwa, — czytamy w sprawozdaniu proświatowym mieszkańców Cwitowej, — uczą się członkowie również pod kierownictwem nauczyciela przedstawienia amatorskiego „Pierwszy góral”, które zostanie odegrane dnia 15 maja, jako w rocznicę Wolności”. Z inicjatywy Stebelskiego założono sklep czytelni, planowano budowę nowego budynku. I choć w następnym roku Ilia zostaje mianowany kierownikiem szkoły we wsi Tomaszowce-Kamień, związki z „Proświtą” w Cwitowej utrzymywał nadal. W marcu 1908 roku Ilia Stebelski brał aktywny udział w pierwszym walnym zgromadzeniu podczas otwarcia czytelni „Proświty” w Tomaszowcach Średnich. W „Sprawozdaniu” z 8 marca 1908 roku podaje się, że na zebraniu wystąpił „przedstawiciel filii towarzystwa „Proświta” w Kałuszu” p. Taras Korytowski, który opowiedział o celach towarzystwa i obowiązkach jego członków, funkcjonowaniu czytelni we wsiach, wyborze ich kierowników, rozwiązywaniu sporów, majątku. „Po tym, — czytamy dalej, — zabiera głos p. Ilia Stebelski, kierownik szkoły w Tomaszowcach-Kamieniu, i podaje przyczyny naszego upadku oraz ciemnoty, które usunąć ma czytelnia „Proświty”. Dalej podaje korzyści z hodowli królików i pielęgnowania sadownictwa; referuje sprawę założenia fabryki dachówek i zakupu maszyny, a na koniec proponuje założenie sklepu przy czytelni. Po tym wzywa do zapisywania się na członków czytelni, po czym zapisało się 42 członków, w tym i członkowie-założyciele”. To jeszcze jedno potwierdzenie tego, że rola Ilii Stebelskiego w rozwoju „Proświty” w powiecie kałuskim (a liczyła ona wtedy 13 613 członków) była bardzo ważna. Ten niestrudzony człowiek sam niezmordowanie pracował dla sprawy ukraińskiej i umiał zgrupować, zapalić do takiej pracy innych.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn