Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

KOZACKIEGO HARTU

Слово Просвіти, №49 за 2008 рік

Ukraińskie oblicze rejonu antra-cytowskiego na Ługańszczyźnie jest nie do pomyślenia bez Iwana Mychajłowycza Zacharczenki, który 25 listopada skończył 60 lat. Przede wszystkim w tym człowieku zadziwia uniwersalizm: dociekliwy krajoznawca, utalentowany pedagog, znawca rodzimego języka i jego południowo-wschodniego dialektu, umiejętny organizator, niestrudzony folklorysta, znany poeta-pieśniarz. A także — godny kontynuator wolnościowych tradycji kozactwa zaporoskiego na terenach Donbasu, obdarzony wysoką świadomością narodową. Cała jego droga życiowa i twórcza jest tego jaskrawym potwierdzeniem. Urodził się Iwan Mychajłowycz w starodawnej kozackiej słobodzie Isajiwka-Diakiwka, która od blisko trzech wieków zdobi brzegi cicho płynącej rzeczki Naholnej — siostry niebieskookiego Miusu. Razem z Iwasiem tego dnia na świat przyszedł jego brat bliźniak Wasyl. Rodzicami noworodków byli Mychajło Illicz i Kateryna Fedoriwna — rolnicy z dziada pradziada. Oboje rówieśnicy: urodzeni w 1910 roku. Mychajło Illicz doświadczył wszystkich okropności II wojny światowej: uczestnik obrony oblężonego Leningradu przez trzy lata. Łącznościowiec, dwukrotnie ranny, przeżył niełatwe życie. Znał wiele ludowych bajek, za każdym razem opowiadając każdą z nich w nowym wariancie wnukom, a było ich u Mychajła Illicza aż jedenaścioro w momencie jego śmierci (1974 rok). Wnuki bardzo kochały takie „bajkowe” wieczory, które często przeciągały się długo po północy. Matka Iwana Mychajłowycza, Kateryna Fedoriwna, pochodziła z Krywenków, razem z mężem wychowała sześcioro dzieci. Ona, podobnie jak Mychajło Illicz, miała chłonną pamięć i ostry, dociekliwy umysł. Znała prawie wszystkie wsie i słobody byłego okręgu taganroskiego, legendy i prawdziwe historie związane z tym krajem. W rodzinie szanowano język ojczysty, legendy o Sawur-mogile, Dzikim Stepie. Diakiwska szkoła średnia, w której uczył się Iwaś Zacharczenko, była ukraińska nie tylko z szyldu, ale i z ducha. Tutaj na rocznice szewczenkowskie ogromny chór szkolny pod dyrekcją nauczyciela śpiewu I. P. Czornowołowa śpiewał „Testament”, „Dumy moje, dumy…” oraz „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…” Narodowej samoświadomości uczniów sprzyjało też to, że cała ludność słobody to potomkowie zaporoskich kozaków, których nazwiska znajdują się na liście wojsk Bohdana Chmielnickiego z 1649 roku. Dlatego absolwent z 1966 roku Iwan Zacharczenko nie wahał się, kim być i gdzie pójść się uczyć: wybrał ukrainistykę na wydziale filologicznym Ługańskiego Instytutu Pedagogicznego. Lecz los zdecydował inaczej: poszedł uczyć dzieci języka niemieckiego, a sam musiał uczyć się zaocznie. Nauczycielem-ukrainistą został dopiero po ukończeniu uczelni. Zacząwszy pisać wiersze od dziesiątego roku życia, publikował w gazetach obwodowych i republikańskich. Mając talent do rysowania, stworzył herby wsi i rejonu, które oficjalnie zatwierdziły komitety wykonawcze odpowiednich rad. Wytrwale studiując historię własnego rodu i śledząc ją aż do 1730 roku, Iwan Mychajłowycz stworzył herb rodzinny rodziny Zacharczenków, który odzwierciedla kozackie korzenie. Trzydzieści pięć lat życia Iwan Zacharczenko oddał wychowaniu młodego pokolenia: pracował w szkołach wsi rejonu antracytowskiego oraz miasta Rowieńki. Zyskał sławę nauczyciela-innowatora, erudyty, a w 1996 roku wywalczył pierwsze miejsce w obwodowym etapie konkursu „Nauczyciel roku” w nominacji „Historia”, został dyplomantem ogólnoukraińskiego konkursu. Materiał etnograficzny i folklorystyczny, który zebrał Iwan Mychajłowycz, publikowano na łamach gazet „Kamianyj Brid”, „Łuhanski wisti”, „Nasza hazeta”, „Ukraina Prydinczewa”. Były to opowieści o pochodzeniu kozackich nazwisk, świętach chrześcijańskich i ludowych oraz związanej z nimi tradycyjnej obrzędowości, właściwej wsiom południa Ługańszczyzny itp. Jeszcze u zarania nowoczesnego ruchu narodowo-demokratycznego I. Zacharczenko mocno stanął na pozycjach państwowotwórczych i nieporuszenie trwa na nich do dziś. Był jednym z organizatorów miejscowej komórki Ludowego Ruchu Ukrainy, później — przewodniczącym organizacji rejonowej Ukraińskiej Partii Ludowej. Wydarzenia ostatnich lat (liczne rozłamy i swary w szeregach sił narodowo-demokratycznych) zmusiły Iwana Zacharczenkę do wycofania się z aktywnej działalności politycznej. Nie zdradził ukraińskiej sprawy i skoncentrował się na kulturalnej pracy. Pracował jako agronom na Winniczyźnie, gdzie zastał go Wielki Głód. Wspomnienia o tamtych czasach Ołeksij przeniósł przez całe życie i już na obczyźnie opisał to, co widział. Hołodomor stał się bólem jego serca jeszcze dlatego, że w 1933 roku zmarła matka Ołeksija. Jako epigraf do książki Woropaj wziął wiersz Jurija Klena „Tercyny”: Uważaj na magię strasznych liczb. Oto piekło, to ziemi część szósta, A kraj zielonych wierzb i bujnych ziół, Co wszędzie go pokryła już krostą, — Ostatni w piekle krąg, dziewiąty krąg. W 1944 roku Ołeksij Woropaj z Odessy przez Podole, Galicję, Polskę wyjechał do Niemiec. Zaczęły się lata tułaczki w obozach osób przemieszczonych (te czasy Woropaj szczegółowo opisał w książce „W drodze na Zachód”). W 1948 roku rodzina Woropaja przeniosła się do Anglii. W 1961 roku w Monachium O. Woropaj obronił pracę doktorską. W latach 60.—70. prace z etnologii przyniosły mu uznanie nie tylko w środowisku ukraińskiej emigracji, ale i w świecie naukowym Europy, jego prace drukowano w USA, Kanadzie, Francji, Niemczech, Anglii. Zmarł Ołeksij Woropaj w 1989 roku, a dwa lata później na Ukrainie ujrzało światło dzienne jego główne dzieło „Zwyczaje naszego narodu”. Czas powrotu większości prac Ołeksija Woropaja jeszcze nie nadszedł, ale odeska „Proświta” zrobiła krok na tej drodze.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn