Strona · s. 9strona oryginału ↗
PREMIERA KSIĄŻKI
Слово Просвіти, №49 за 2008 рік
— Olgo Wołodymirowno, to bezsprzeczny sukces — w wieku 28 lat wydać solidną pracę naukową. Proszę opowiedzieć, co było impulsem do Pani zainteresowania tematyką z historii „Proświty”. — Wszystko zaczęło się od Małej Akademii Nauk w Winnicy, kiedy wybrałam temat naukowy „Działalność towarzystwa „Proświta” na Podolu Wschodnim na początku XX wieku”. Uczyłam się wtedy w dziesiątej klasie winnickiej szkoły nr 34. Gromadził się materiał i praca stawała się coraz ciekawsza, ponieważ otwierały się nowe kierunki poszukiwań. Zaczynałam badać działalność kulturalno-oświatową „Proświty”, z czasem zrozumiałam, że nie tylko to określało działalność organizacji. Członkowie „Proświty” brali udział w wielu innych stowarzyszeniach społecznych, w życiu społeczno-politycznym, wpływali na kształtowanie polityki i wychowanie młodego pokolenia. Z czasem zamiłowanie do historii przerodziło się w trwałe zainteresowanie naukowe. Najbardziej zainteresowało mnie doświadczenie działalności państwowotwórczej członków „Proświt”, które można było wykorzystać na współczesnym etapie, analizując przyczyny tego, dlaczego państwo ukraińskie nie zdołało się utwierdzić na początku XX wieku i jak osiągnąć sukces w naszych czasach. Właśnie „Proświta” była tą jedyną organizacją społeczną, która od samych początków starała się objąć działalnością wszystkie dziedziny życia społecznego. W miarę tworzenia towarzystw branżowych o określonej specjalizacji w XIX — na początku XX w. przekazywała ona pewne kierunki im, a sama wyznaczała te główne punkty zwrotne, które wpływały na kształtowanie świadomości narodowej, były podstawowymi w określaniu kwestii dotyczących dobrobytu gospodarczego, życia politycznego. Ta organizacja od czasu powstania jasno określiła właśnie narodowy kierunek działalności, tworzyła i gromadziła ten potencjał, to podłoże, które zostało wykorzystane w okresach zmagań o państwowość Ukraińców: na początku, w połowie XX wieku, w latach 90., kiedy wreszcie udało się utworzyć i obronić niepodległe państwo ukraińskie. Ale wszystko to zdołałam zrozumieć, głęboko wnikając w istotę problemu, i właśnie dlatego tyle lat i tyle czasu poświęcono badaniu tej tematyki. Początkowo zajmowałam się badaniem krajoznawstwa historycznego Podola Wschodniego, potem — działalnością „Proświty” na Podolu i na Ukrainie Prawobrzeżnej, z czasem zrozumiałam, że aspekt państwowotwórczy jest ważny dla całej Ukrainy i od 2001 roku całkowicie określiłam kierunek: „Proświta” i jej wpływ na kształtowanie potencjału państwowotwórczego narodu ukraińskiego. To badanie stało się podstawą mojej pierwszej monografii. — Jakie źródła zostały wykorzystane podczas pracy? — Wykorzystano dokumenty, które znajdują się w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy we Lwowie, w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym Ukrainy w Kijowie, materiały archiwów państwowych obwodów winnickiego, dniepropetrowskiego, chmielnickiego, a także zbiory Instytutu Rękopisów Narodowej Biblioteki Ukrainy im. W. Wernadskiego NAN Ukrainy, oddziału rękopisów Lwowskiej Biblioteki Naukowej im. W. Stefanyka. Najbardziej reprezentatywne w odtworzeniu państwowotwórczego aspektu działalności „Proświty” są materiały znajdujące się w Centralnym Państwowym Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy w Kijowie. — Komu z naukowców zawdzięcza Pani wskazówki w wyborze tematyki? — Badanie działalności „Proświty” na Podolu Wschodnim prowadziłam pod kierunkiem naukowym kandydata, a obecnie już doktora nauk historycznych Stepana Drowoziuka, na Podolu — kandydatów nauk historycznych Anatolija Łysego i Mykoły Łychohliada (niestety, obecnie już nieżyjącego). Temat działalności państwowotwórczej „Proświty” badałam w aspiranturze Instytutu. Pomnik „Proświty” we Lwowie. Zdjęcie Ksenii Hładyszewej. — Studiowanie doświadczeń poprzedników jest pożyteczne o tyle, że daje możliwość wcielenia dorobku w teraźniejszość. Prowadzenie w państwie ukraińskiej polityki narodowej może skonsolidować społeczeństwo: poprawić dobrobyt, wesprzeć działalność przede wszystkim młodych naukowców, stworzyć im możliwości twórczego rozwoju, pewności jutra, zapewnić postęp narodowo-kulturowy. To główne punkty zwrotne, które powinny wyznaczać podstawę polityki współczesnych krajowych parlamentarzystów. Ukraińskie niepodległe państwo będzie rozkwitać wtedy, gdy będą na nie pracować świadomi narodowo, patriotycznie nastawieni naukowcy, a młodzież będzie widzieć perspektywę. Warto pamiętać, że towarzystwo „Proświta” w XIX — na początku XX wieku w imperiach Austro-Węgierskim i Rosyjskim jednoczyło naukowców, przygotowywało świadome narodowo pokolenia społeczeństwa ukraińskiego, tworzyło im możliwości rozwoju narodowego. Wychowankowie „Proświty”, przechodząc szkolenie w życiu społeczno-politycznym, przodowali w zmaganiach narodowowyzwoleńczych i ukraińskim państwowotwórstwie w XX wieku. — Jakie są Pani plany na przyszłość? — Widzę siebie w działalności naukowej. Mam nadzieję, że ta pierwsza książka da początek wielu kolejnym. Rozmawiała Nadija KYRIAN. Postacie o działalności naukowej i społeczno-politycznej włączyły się w zmagania narodowowyzwoleńcze narodu ukraińskiego w latach 1917—1921, stały się ukraińskimi państwowotwórcami. Uzyskane doświadczenie twórców idei narodowej odzwierciedlało się w działalności Towarzystwa i było przekazywane następcom. Książka młodego historyka odtwarza te epoki historyczne, kiedy narodowi ukraińskiemu w zmaganiach narodowowyzwoleńczych przychodziło bronić samodzielności Ukrainy, walczyć o prawo do nazywania się narodem. Codzienna działalność społeczno-polityczna i państwowotwórcza w XIX — na początku XX wieku była heroizmem. Członkowie „Proświty” w XIX—XX w. w parlamentach innych państw, do których zostali wybrani, bronili zdolności do utworzenia własnego niepodległego państwa ukraińskiego. Ukraińska niepodległość kosztowała ogromne wysiłki wiele pokoleń świadomej narodowo inteligencji — tej, która przodowała w tworzeniu środowiska ukraińskojęzycznego w okresie przedpaństwowym; tej, która zdobywała i utwierdzała niepodległe państwo ukraińskie. Ukraińcy w tamtych czasach starannie bronili tego, co wymaga dzisiaj utwierdzenia: ukraińskiej nauki, historii, języka, pamięci historycznej… Jedynie włożone wysiłki setek tysięcy, a być może milionów Ukraińców, których wyszkoliła „Proświta”, tych, którzy kochali Ukrainę „nie tylko do głębi duszy, ale do głębi własnej kieszeni”, co chwilę i co dnia powracając do odrodzenia narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego, mimo okoliczności społeczno-politycznych, umożliwiły zdobycie niepodległości. Ich praca jest warta tego, aby o niej wiedzieć. Olha Maluta — autorka książki „„Proświty” i Ukraińska Państwowość (druga połowa XIX — pierwsza połowa XX w.)”, która niedawno ujrzała światło dzienne dzięki Centrum Wydawniczemu „Proświta”. Olha Maluta urodziła się w Winnicy. Ukończyła wydział historyczny Winnickiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Kociubynskiego, aspiranturę Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy. Kandydat nauk historycznych. Autorka opowiedziała o pracy nad monografią, podzieliła się planami na przyszłość.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
