Strona · s. 15strona oryginału ↗
RODZINNY KRAJ PROWINCJONALNY PEKAŁÓW OBCHODZIŁ 500-LECIE
Слово Просвіти, №49 за 2008 рік
Wśród naszych czytelników jest wielu tych, którzy badają historię rodzinnego kraju. Dlatego rozpoczynamy cykl materiałów krajoznawczych, aby z przeszłością i teraźniejszością wsi oraz małych miast Ukrainy mogły zapoznać się jak najszersze kręgi czytelników. Zaczynamy od publikacji zbioru materiałów badawczych pisarza i działacza Proświty z obwodu rówieńskiego Jewhena CYMBALUKA. Zapraszamy Was, szanowni czytelnicy, do włączenia się w twórczość, aby wspólnie napisać historię rodzinnego kraju. Na obecnych mapach geograficznych Ukrainy wsi Pekałów w rejonie młynowskim często nie ma, bo jest ona jak ziarnko grochu: 62 gospodarstwa, 219 mieszkańców… Jednak pod względem historycznego dorobku wieś stoi obok najważniejszych miejsc dawnej Wołyni. W teraźniejszości Pekałów strzeże pradawnej sławy. Jaskrawym świadectwem tego są uroczystości z okazji półtysiącletniego jubileuszu. Wieś Pekałów istniała w XV, a nawet XIV wieku, jednak dokumentalny licznik jej historii zaczyna się w 1508 roku. Właśnie wtedy polski król Zygmunt podpisał dekret, w którym obok osady Młynów wymieniono Pekałów. Ten zapis zachował się w archiwach: osadę jako dar przekazano namiestnikowi krzemienieckiemu Janowi Montowtowi z przywilejem zapisanym w Statucie Litewskim. Pekałów w średniowieczu aktywnie się rozwijał, wpływał na życie innych osad, w tym na sąsiedni Młynów, gdzie w 1780 roku na zlecenie hrabiów Chodkiewiczów założono pałac, który uważano za jedną z najlepszych budowli na Wołyni. Wzniesienie tego zamku swoim rodzicom Janowi i Ludwice, którzy mieli posiadłość w Czarnobylu w powiecie kijowskim, podpowiedział ich syn, który mieszkał w Pekałowie nad Ikwą i nazywał okolicę „rajskim zakątkiem”. Pekałów miał kamienną posiadłość. I nie tylko kamienną, ale i glinianą. Związana ona jest z imieniem rodzonego brata imperatora Aleksandra I, generał-inspektora Konstantego Romanowa. Rzecz w tym, że Ludwika Chodkiewicz, poznawszy wielkiego księcia, zaprosiła go w gości. Wtedy pałac młynowski jeszcze nie był ukończony i aby gościna odbyła się na wysokim poziomie, hrabiowska rodzina podjęła decyzję o wzniesieniu glinianego pałacu na wzgórzu w Pekałowie. Dołączono dwieście osób z okolicznych wsi i do wyznaczonej daty budynek był gotowy. Od tego czasu w każdej rozmowie z poważnymi gośćmi Ludwika Chodkiewicz chwaliła się, że miała z wizytą Konstantego Romanowa i że teraz o ich rodzie wiedzą na dworze carskim. W Pekałowie, według przekazów, obozowało pospolite ruszenie hetmana Bohdana Chmielnickiego. Potwierdzeniem czasów kozaczyzny stały się znalezione na pekałowskim brzegu Ikwy atrybuty kozackie, w szczególności monety z wizerunkiem Bohdana Chmielnickiego z rokiem: „1648”. Najbardziej obfitym w monety był rok 1962. Wtedy wieś ogarnęła „gorączka złota”. A wszystko dlatego, że podczas jesiennej orki traktorzysta wykopał dawny skarb i na setki metrów pługiem porozciągał monety, w tym z wizerunkiem króla Zygmunta III, datowane na lata 1628–38. W Pekałowie znajdowała się jedna z największych bibliotek Wielkiej Wołyni, która należała do rodziny Chodkiewiczów i którą rozgrabiono oraz spalono podczas I wojny światowej. Wieś trafiła pod zmasowany ostrzał artyleryjski wojsk austriackich. Tutejsi mieszkańcy stali się uchodźcami. Dzwony kościelne dla zachowania trzeba było zdjąć i ukryć. Centrum życia duchowego pekałowian był kościół. Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego wzniesiono w 1876 roku na miejscu starej, zbudowanej w 1750 roku. Poświęcono ją w imię świętych nieposiadających srebra Kosmy i Damiana, w niej do I wojny światowej przechowywano cudowną ikonę Matki Bożej. Świątynia działała do 1958 roku, dopóki władza radziecka nie zamknęła obiektu kultu. W sierpniu 1963 roku garstka ateistów przy wsparciu miejscowych urzędników wdarła się nocą do świątyni, zbezcześciła ją, zniszczyła ikonostas. Kilka ikon, całun, chorągwie, krzyże ołtarzowe, dywany, tabernakulum wywieziono i wyrzucono za płot cerkwi w sąsiednim Chorupaniu. Po pogromie w pomieszczeniu cerkiewnym umieszczono magazyn rejonowej spółdzielni spożywców, potem kołchozowy spichlerz. Na początku 1982 roku robotnicy pod kierownictwem miejscowej władzy i komórki partyjnej traktorami zburzyli cerkiew. Drewno wywieziono do cegielni we wsi Ihnatiwka. Tak zakończyła się historia świątyni, która przetrwała dwie wojny światowe. Na początku lat 90. ubiegłego wieku na miejscu zburzonej świątyni powstała nowa murowana cerkiew, poświęcona w imię świętych Kosmy i Damiana. Najcenniejszym skarbem wsi są jej ludzie. Wśród nich – lekarze, pedagodzy, sportowcy, naukowcy. Szczególnie szanują tutaj najstarszego mieszkańca – 85-letniego księdza Leontija Trostianczuka. Właśnie od starca zaczęło się honorowanie mieszkańców Pekałowa podczas uroczystości z okazji 500-lecia. Dyplomy Rady Rejonowej w Młynowie, rejonowej administracji państwowej podczas święta otrzymało od przewodniczącego rady rejonowej Wałerija Szynkara oraz zastępcy przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Switłany Hasiak prawie dwudziestu zasłużonych. A uzupełnieniem dyplomów stała się książka podarunkowa „Zew dawnego dzwonu” oraz bursztynowa ikona Matki Bożej z Przedwiecznym Niemowlęciem. Święto, którego głównymi inspiratorami i organizatorami byli sołtys Chorupania Wasyl Andrijenko oraz bibliotekarka wsi Pekałów Ludmyła Matwijczuk, stało się przykładem tego, jak bardzo współcześni cenią sławne dokonania. To pierwsze jubileuszowe honorowanie Pekałowa w całej jego historii. Zatem 500-letni jubileusz odbył się, dając początek następnemu półtysiącleciu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
