FELIETON REDAKTORA Lubow HOŁOTA
Witam Was, drodzy czytelnicy! Bieżący numer naszego tygodnika ukaże się dokładnie w 142. rocznicę urodzin Matki-Proświty. Współcześni proświcianie, którzy związali swoją postawę obywatelską z działalnością Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, nie zapominają o tej dacie: historia Towarzystwa jest bogata w znaczące nazwiska i czyny decydujące o budowaniu państwa, więc wierzy się w jego długowieczność, zdolność do pomnażania się młodymi siłami, nowymi ideami, różnorodnością form i metod pracy. Społeczeństwo postgenocydowe potrzebuje masowej organizacji społecznej, zdolnej wpływać na życie humanistyczne narodu — odrodzona „Proświta” udowodniła, że dekomunizacja Ukrainy, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie jedności narodowej, tradycji i współczesnej kultury jest sprawą setek tysięcy Ukraińców, którzy przyszli pod jej sztandary. Właśnie w środowisku prośwician, w organizacjach wiejskich, rejonowych, miejskich, w obwodowych i krajowych zrzeszeniach „Proświty” dokonały się niezbędne młodemu państwu procesy narodowego samouświadomienia, samostanowienia, samoobrony, co przejawiło się w odrodzeniu działalności oświatowej w jej najszerszym spektrum — od wiejskich i szkolnych „Proświt” po sprzeciw wobec antyjęzykowej i antynarodowej polityki współczesnej władzy. Nie na darmo odrażający minister Tabacznyk nie nazywa „Proświty” inaczej niż „nacjonalistyczną”: zbyt niewygodna jest nasza organizacja dla tych, którzy przeszkadzają w utwierdzeniu państwowości języka ojczystego, którzy narzucają Ukraińcom kolonialną historię, kulturę, oddają przestrzeń informacyjną sąsiedniemu państwu. Ciekawe, że najwięcej naszych oponentów jest wśród komunistów, szowinistów i regionalistów — tych, którzy marzą o zbudowaniu na Ukrainie kraju bez Ukraińców, pozbawieniu ich państwowości, a same określenia „naród tytularny” czy „naród ukraiński” wywołują u nich jadowitą wściekłość. Najwyraźniej nie ma na świecie innego państwa, w którym wysokiej rangi urzędnicy nazywają współobywateli „świdołytami”, „naszystami”, „nazistami” i tym podobne. Za obecnej władzy do piętnowania tego rzędu tabacznyki, kolesniczenki zaczęli dołączać także prośwician, zwłaszcza na Wschodzie i na Południu Ukrainy. Czy to „panowie” są rzeczywiście mało wykształceni, czy tylko udają, że nie wiedzą, ale od tego „Proświta” nie straci swojego statusu prawdziwie narodowej, oświatowej, proeuropejskiej organizacji, siostry polskich, serbskich, chorwackich i innych towarzystw kulturalno-oświatowych w Europie, które mają półtorawieczny i dłuższy wiek i nazywają się „Maticami” — Matkami języka ojczystego i kultury, których działalność i dziś znaczy się wielotysięcznymi nakładami książek i czasopism. Niektórzy z satelitów obecnej władzy przebiegle twierdzą, że proświcianie powinni „oświecać, a nie zajmować się polityką” — z szeroko otwartymi oczami nie zauważają, że polityka językowa i humanistyczna na Ukrainie stają się kartą przetargową w grze władzy na korzyść „Ruskiego miru” od Gundiajewa, Putina i Miedwiediewa, że z przestrzeni informacyjnej niemal usunięto składniki państwowe i narodowe, że najbardziej poczytne wydania są rosyjskojęzyczne, a najpotężniejsze kanały telewizyjne i radiowe nie sprzyjają konsolidacji narodu ukraińskiego. Czy więc spadkobierczyni „Hromady” i Matki-Proświty może bojaźliwie i wstydliwie chować się na marginesie, kiedy każda ukraińska książka, ukraińskojęzyczny film, przedstawienie teatralne, gazeta, czasopismo już są wyrazem oporu, sprzeciwu wobec tej całej sztepselno-tarapunkowej atmosfery? „Proświta” od pierwszych lat niepodległości gotowa była współpracować z władzą, kiedy chodziło o politykę humanistyczną i językową — proukraińską, twórczą dla narodu, budującą państwo. Prezydenci Leonid Krawczuk, Leonid Kuczma, Wiktor Juszczenko w takim czy innym stopniu rozumieli, że państwowy status języka ukraińskiego to, właściwie, status państwowości narodu tytularnego. Z przyjściem do władzy Partii Regionów i jej lidera W. Janukowycza Ukraińcom regularnie „podrzucają” próbne czarne kule — projekt ustawy „O językach” regionalistów-komunistów-lytwyniwców, reformy oświatowe od Tabacznyka, w tym także skierowane na zawężenie sfery używania języka ukraińskiego na wyższych uczelniach i w szkolnictwie, wspólne podręczniki historii, „przesiewanie” kadr itd.; projekty kulturowe przesiedlenia, a faktycznie — niszczenia muzeów, zdejmowania spod opieki państwowej szeregu zabytków historycznych; stało się możliwe samowolne amatorskie urządzanie ekspozycji muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowskim Rezerwacie Narodowym bez uwzględnienia jakiejkolwiek opinii szewczenkologów i profesjonalnych muzeologów; szereg rad obwodowych i miejskich przyjęło decyzje o regionalnym języku rosyjskim… Tę listę można kontynuować, o tym wszystkim czytaliście na łamach „Słowa Proświty”. Pracownicy redakcji i autorzy gazety, proświcianie każdy z tych gorzkich dla Ukraińców ataków odpierali, jak mogli. Szczególnie cenimy te publikacje, których autorami są przewodniczący „Proświt”, w których mowa o bezcenny dziś doświadczeniu pracy w terenie: Maria Olijnyk (Donieck), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Wołodymyr Pipasz (Użhorod), Stepan Wołkoweckyj (Iwano-Frankiwsk). Swoją drogą, wszyscy ci ludzie mają stopnie naukowe, ogromne doświadczenie działalności politycznej, państwowej, są prawdziwą elitą intelektualną. Tak samo redakcja z głęboką wdzięcznością i szacunkiem odnosi się do kijowskich profesorów Iwana Juszczuka, Ołeksandra Ponomariwa, Wołodymyra Wojtenki, Mykoły Żułynskiego, Łarysy Masenko, lwowian Iryny Kałyneć, Iryny Farion, Wasyla Łyzanczuka, cenimy współpracę z utalentowanymi pisarzami Mychajłem Słaboszpyckim, Dmytrem Drozdowskim, Hałyną Kyrpą, Dmytrem Czerednyczenkiem, Jewhenem Baranem (Iwano-Frankiwsk), Petrem Soroką (Tarnopol), Josypem Struciukiem (Łuck), Ihorem Pawlukiem, Wirą Kytajhorodśką (Czerniowce), Wadymem Pepą, Dmytrem Czystiakiem, Iwanem Riabczijem, Hałyną Tarasiuk i wieloma innymi, którzy nadal pozostaną naszymi ulubionymi autorami. Opór, obrona czy natarcie? Co my możemy w tym informacyjnie obciążonym obcojęzycznym świecie, my, niskonakładowa gazeta, która opiera się w swoim istnieniu jedynie na wsparciu czytelników? Jak świadczy nasza strona internetowa, w sieci gazetę „Słowo Proświty” aktywnie czytają w Ameryce i Kanadzie, w Europie, Rosji — słowem, to możliwość posiadania zagranicznego czytelnika. Tracenie tygodnika w obecnym jego istnieniu jest niedopuszczalne: przeglądając setki nadgryzionych zębem czasu wydań proświciańskich, czułam nie tylko żywy oddech języka naszych poprzedników, ale i nadzieję, że kiedyś będzie możliwe wznowienie wielu zamieszczonych w nich materiałów w oddzielnych zbiorach — powiedzmy, na 150-lecie „Proświty”. Stała się przecież biblioteka „Młodej Proświty”, wydana na początku XX wieku, podstawą do stworzenia dziesiątek kaset z autorskimi ukraińskimi bajkami pod koniec lat dziewięćdziesiątych w jednym z pierwszych projektów „Proświty”… „Słowo Proświty” — kulturologiczny tygodnik, który wszedł w życie wielu ludzi, stał się swoistym kronikarzem obecnej „Proświty”. Za czasów jego istnienia słyszeliśmy wiele dobrych, wdzięcznych słów, cierpliwie przyjmowaliśmy i przyjmujemy krytykę: byle na dobre, na korzyść sprawie! Oto i dziś na łamach proświciańskiego tygodnika rozpoczynamy interaktywną rozmowę o tym, jaka ma być praca społeczności proświciańskiej, a co za tym idzie, i gazety, dzisiaj. Chcemy usłyszeć opinie kreatywne, bezkompromisowe, żywo zainteresowane. Iwanów, którzy lubią bić „nie tam”, czyli głównie w tych, którzy sprawami ukraińskimi są przejęci, od rozmowy nie odsuwamy: pracujcie z nami, pracujcie lepiej od nas! Wszelako zachęcając prenumeratorów, przez wiele lat drukowaliśmy zdjęcia znanych ludzi ze świeżym numerem „Słowa Proświty” w rękach. To marzenie — nie wirtualne, a bardzo realne — widzieć nasz tygodnik w dziesiątkach tysięcy rąk. Dlatego zwracamy się do Was, proświcianie i czytelnicy. Nie mamy możliwości zrobienia charytatywnej prenumeraty i nie mamy środków na nakład poza prenumeratą. Ale wierzymy, że Wy — właśnie Wy, jedyny i niepowtarzalny nasz czytelnik! — nie dacie nam zginąć. Prenumerata na przyszły rok kończy się. Pospieszcie na pocztę i zamówcie Waszą i naszą gazetę. Choćby na trzy miesiące czy na sześć — później przedłużycie. Ale tym dacie nam znak, że jesteśmy razem. Szanujmy się, bo jesteśmy tego warci!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
deksu, podobnego do Podatkowego, w murach parlamentu w najbliższym czasie nie należy się spodziewać. Cóż, zobaczymy… KÓW NA MAJDAN NIE WYPROWADZISZ Reformy od “reformatorów” “dostały się we znaki” już nie tylko przedsiębiorcom. Pewnego dnia do stolicy przyjechali na konferencję prasową wieśniacy. Stowarzyszenie “Ukraiński Klub Agrobiznesu” zaprosiło ich, by opowiedzieli, co też władza szykuje rolnikom. Jeśli krótko, to jest to to samo “dokręcanie śrub”. Kodeks podatkowy zmienia system przyznawania tak zwanych dotacji producentom mleka. A bez tych dotacji litr mleka kosztowałby w sklepie nie 7—8 hrywien, a ponad 10. Dlatego państwo częściowo pokrywa wydatki producentów mleka, aby sprzedawali je po niższej cenie. Jest to wymuszony, daleko nie rynkowy środek, ale chodzi o tak zwane produkty socjalne, w przypadku których nie można dopuścić do żywiołowego wzrostu cen. Inny przykład — chleb. Otóż dotację planują wydawać nie miesięcznie, jak wcześniej, a pod koniec roku. Różnica jest kolosalna. Mnoży się rzesza urzędników, którzy będą dzielić te środki, rośnie pokusa nadużyć, łapówek. A co najważniejsze — producenci mleka (na konferencji prasowej byli także kierownicy przedsiębiorstw rolniczych) i zwykli wieśniacy, którzy trzymają w domu krowy, znaleźli się w nieadekwatnej sytuacji. “Urzędnika może i zadowoli łapówka “według wyników roku”, ale moje krowy chcą jeść codziennie i karmić je muszę nie “według wyników roku” — powiedział jeden z farmerów, który obecnie próbuje gdzieś znaleźć wolne dodatkowe środki na paszę dla bydła. Co do krów. Dziennikarze zapytali wieśniaków, czy nie czas i im wyjść na Majdan? “Trzeba by — westchnął jeden z uczestników konferencji — ale krowy na Majdan nie wyprowadzisz, trzeba ją oporządzać codziennie. Więc my, wieśniacy, nie mamy kiedy stać na akcjach”. WIDŁY JAKO NARZĘDZIE WŁADZY LUDOWEJ W każdym razie jeden wiejski atrybut na Majdanie się pojawił. W poniedziałek 6 grudnia akcja protestacyjna była kontynuowana. Prawda, o kwartał od Majdanu Niepodległości, na Placu Europejskim stolicy. Zebrało się do tysiąca ludzi. Była też część zdecydowanie nastawionych przedsiębiorców. Na transparentach nazwy miast: Charków, Dnieprodzierżyńsk, Czerniowce, Tarnopol, Kirowohrad. Niewielu. Za to flagi kilku partii: “Batkiwszczyna”, “Swoboda”, PRP, Europejska Partia Ukrainy. Hasła już polityczne: wybory, przedterminowe wybory. A najbardziej egzotycznym hasłem były zwykłe wiejskie widły, do których przyczepiono jeden z postulatów: “Symbol władzy ludowej”. Właśnie nim uczestnicy wiecu proponowali zastąpić lub poruszyć zastałe konstytucyjne organy władzy. Czyżby to był ostatni argument w “praworządnym, demokratycznym, socjalnym państwie”, gdzie “jedynym i najwyższym nosicielem władzy jest naród”? tegi wojskowo-politycznej współpracy z NATO dla państwa ukraińskiego. A to oznacza częściowe zrzeczenie się międzynarodowej podmiotowości prawnej”. Ależ to już było w naszej historii tysiące razy, kiedy kwestia Ukrainy rozstrzygała się bez nas, głównie na Kremlu. Czyż mało było hołodomorów, Czarnobyli, deportacji, rozczłonkowywania Ukrainy? Czyż niczego to nie nauczyło? Zamiast tego, by Prezydent osobiście wziął udział w szczycie głów państw — światowych liderów i wystąpił z propozycjami dotyczącymi zaangażowania ukraińskiego kompleksu wojskowo-przemysłowego oraz jego modernizacji, kierownictwo Ukrainy zareagowało jedynie oświadczeniem sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Bohatyrowej o gotowości udziału Ukrainy w budowie europejskiej tarczy antyrakietowej. Rzeczywiście, wychodzi na to, że Prezydent Miedwiediew rozstrzygnął kwestię także za Ukrainę, a Ukraina wyznaczyła sobie rolę posłusznego wykonawcy, marionetki w rękach tradycyjnej imperialnej polityki Rosji. Moim zdaniem to kolejny dowód wtórności naszej polityki zagranicznej, imieniem jako byłemu ambasadorowi Ukrainy wstyd za ukraińską dyplomację, a przede wszystkim za Głowę państwa, która coraz bardziej stacza się do roli marionetkowego quasi-państwa.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
hrywien, kupiec — za 60, a targują się o 80 hrywien. Widać, obecna władza doskonale przyswoiła sobie i te bazarowe chwyty, i taktykę „naparstkarzy”, którzy zawsze wygrywają z naiwnymi prostakami. Istotnie, z pierwszego wariantu Kodeksu, przedłożonego przez prezydenta, parlament natychmiast wykreślił najbardziej odiozyjne postanowienia. Przedsiębiorcom, małemu i średniemu biznesowi, pozostawiono dawny, tak zwany uproszczony system jednolitego opodatkowania. W ten sposób nie wprowadza się z góry proponowanej księgowo-biurokratycznej udręki i nie dopuszczono do gwałtownego wzrostu obciążeń nakładanych na przedsiębiorców. Jeszcze jedna zmiana: nieco przytłumiono apetyty służby podatkowej, ponieważ w pierwotnym wariancie Kodeksu znajdowało się to, co nieprzypadkowo dało podstawy do nazwania tej służby „podatkowym gestapo”.
DEMOKRATYCZNIE — HEJ! Sam fakt weta prezydenta wobec pierwszego wariantu Kodeksu, błyskawiczne uchwalenie przez parlament nowego wariantu, rzekomo z uwzględnieniem „głosu ludu”, wywołały tego samego wieczoru, 2 grudnia, prawdziwy salut na Majdanie. Co więcej, za koszt jednego z posłów-regionałów, który to obiecał, jeśli Kodeks zostanie zawetowany i ulepszony. Jednak reakcja Majdanu nie była jednoznaczna. Część uczestników akcji protestacyjnej odebrała to nie jako zwycięski salut, lecz jako salwę pogrzebową. Wiązano nadzieje na pełne odwołanie Podatkowego kodeksu i przygotowanie oraz uchwalenie go na zasadniczo nowych podstawach: współpracy państwa z małym i średnim biznesem, a nie jego tłumienia. Takie właśnie były żądania radykalnego skrzydła protestujących. I nieprzypadkowo do żądań gospodarczych dołączyli oni polityczne: dymisję rządu, przedterminowe wybory parlamentu wiosną przyszłego roku, a najbardziej radykalni nalegali na wybory prezydenckie. „Przedterminowe wybory” odbyły się dość szybko: już tej samej nocy w piątek namiotowe miasteczko na Majdanie zlikwidowała stołeczna milicja. Działała ona na podstawie decyzji jednego z kijowskich sądów, który zakazał tej akcji, czyli jakichkolwiek akcji protestacyjnych w centrum miasta, już w dniu jej rozpoczęcia, właśnie w Dzień Wolności, 22 listopada. Mówienie o podstawach prawnych, o tym, jak to się ma do Konstytucji, jest bezcelowe. Podobnie jak mówienie o tym, jak to zrobiono, gdy milicja, „taktownie”, według jej wersji, wyciągała zaspanych ludzi z namiotów na mróz. Tak oto na Majdanie zabrzmiała muzyka orkiestry, zamigotały karuzele i na długo przed Nowym Rokiem zapachniało choinkową igliwiem. Majdan rozgoniono dość spokojnie, także z powodu niezgody wśród uczestników akcji protestacyjnej,
Stepan WOŁKOWECKYJ, były ambasador Ukrainy w Gruzji i Azerbejdżanie, profesor katedry stosunków międzynarodowych Prykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka
Niedawno w stolicy Portugalii, Lizbonie, odbył się szczyt NATO. To wydarzenie niemal pozostało poza uwagą ukraińskich mediów, choć podjęto tam ważną decyzję o utworzeniu światowego systemu obrony przeciwrakietowej (PRO) do ochrony członków NATO w Europie i Ameryce Północnej. Do tego systemu faktycznie przyłączyła się, który starannie podgrzewany był przez władze. Jedni przedsiębiorcy zadowolili się osiągniętym, inni uważają się po prostu za oszukanych. Najbardziej radykalnych przywódców akcji natychmiast wciągnięto do milicji i prokuratur, zarzucając im naruszenie porządku publicznego. Umiarkowane skrzydło protestujących ogłosiło, że przenosi protesty do regionów i odracza masowe akcje na wiosnę. W swoich oświadczeniach umiarkowani liderzy przedsiębiorców odcięli się od radykalnych haseł politycznych i oświadczyli, że nie wzywają ludzi na nowy Majdan w poniedziałek, 6 grudnia, i że będzie to już inny mityng protestacyjny, wyłącznie polityczny.
CZY BĘDZIE NASTĘPNY SKANDALICZNY KODEKS? W zamieszaniu wokół Kodeksu podatkowego nie wolno zapominać, że to jedynie jeden z etapów „reform” nowej władzy, a w kolejce jest cała lista nie mniej konfrontacyjnych kodeksów i projektów ustaw. Pierwszym z nich jest Kodeks pracy Ukrainy, który już przeforsowano przez parlament w pierwszym czytaniu i uporczywie proponuje go władza do ostatecznego uchwalenia. Ten Kodeks od dawna nazywano kodeksem pracy pańszczyźnianej. Sytuacja jest trudna. Z jednej strony władza nie chciałaby sama prowokować kolejnego Majdanu protestów. Z drugiej, bez tych kodeksów i innych projektów ustaw nie da się ani realnie przeprowadzić reform, jak zapewnia władza, ani nawet ich imitować. Jednak najwyraźniej wzięła górę ostrożność: spiker parlamentu Łytwyn oświadczył, że jeszcze jednego ko-
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcie autora W poniedziałek 6 grudnia, zamiast zapowiadanej kolejnej akcji ogólnoukraińskiego protestu, na Majdanie Niepodległości grała orkiestra wojskowa. Najwyraźniej z okazji Dnia Wojska Ukraińskiego. To po „parzystej” stronie Chreszczatyka, obok „szklarni”. A naprzeciwko, wokół Pomnika Niepodległości, tam gdzie ponad tydzień wrzał Majdan przedsiębiorców, wielotysięczny protest przeciwko nowemu Kodeksowi podatkowemu, wszystko było zablokowane drewnianymi tarczami, stały ciężarówki z gałęziami jodeł — do montażu noworocznej choinki, której metalowy stelaż wyrósł w oczach. Po obu stronach stały pomalowane karuzele, huśtawki i inne atrakcje. Dramat często kończy się wesoło, jarmarcznie… PRZEZ WETO — W TE SAME DRZWI… Chronologia jest taka. Tuż przed odlotem na szczyt do Kazachstanu Prezydent Janukowycz ogłosił, że zawetował przyjęty przez parlament nowy Kodeks podatkowy Ukrainy i zwrócił go do Rady ze swoimi propozycjami. A już dwa dni później, w czwartek 2 grudnia, Rada Najwyższa przyjęła nową redakcję Kodeksu, z uwzględnieniem wszystkich poprawek głowy państwa. Przy czym głosowano nawet bez dyskusji, bez wcześniejszej analizy w komisjach, naruszając regulamin parlamentu, który obecnie ma już status ustawy. Błyskawiczność odnowienia dopiero co przyjętego Kodeksu, zdaje się, świadczy o jednym: nie pisał go po prostu rząd pod dyktando Bankowej — świadomie zawarto tam niektóre odrażające zapisy, które potem można było łatwo usunąć: niby to wsłuchano się w życzenia narodu. To najzwyklejsza bazarowa taktyka: sprzedawca podaje cenę 100 Dmytro PAWŁYCZKO Kijowski Majdanie, pieśni bólu, Moja rano, wiecznie ty płoniesz. Lecz fajerwerk, co nad tobą, To nie ty, a lśniący Paryż. Zwycięstwo! Raduj się, planeto! Raduj się, lecz nie szalej. Fajerwerk — to prezydenckie weto, Prześwieciło i już go nie ma. Fajerwerk — popiół na ziemię spadł; Z nami się bawili. Już koniec tej gry. Ujrzymy my ząb regionala Zza wybuchów rakiet w górze. Fajerwerk — to zabawka cudowna, W oczy bije, by rozum nasz oślepł, Byśmy nie wiedzieli, gdzie nasza mowa, Byśmy pytali tylko — gdzie nasz chleb? Fajerwerk! Chodźmy spać w namioty, Lecz nie śpijmy, bo żołnierze idą, Już do rana zapłacimy podatki, Nas, jak bydło, z placu rozgonią. Rozgonią, bo to demokratycznie, Wyrośnie choinka tam nowa, Będzie tam wspaniale, feerycznie, Gdzie zdobyliśmy swoje prawa. Nie prawa, a fajerwerku gwiazdy, Co błysnęły i zgasły w mig, Lecz my jeszcze widzimy, my nie chorzy — Żaden fajerwerk nas nie zaćmi! Dopóki staliśmy na Majdanie, Byliśmy ludźmi, lecz nocą, Pobudzeni żołnierzami i gnani, Staliśmy się jak ostrzone miecze. Więc nie ciesz się ty, możny panie, Patrząc na nas z wysokich wież: Można rozpędzić wszystkie majdany, Lecz narodu ty nie rozpędzisz! 6.12.2010
Tłumaczenie maszynowe
Rosja — w pracy szczytu wziął udział Prezydent Federacji Rosyjskiej D. Miedwiediew. Wszystko wydaje się świetnie. Na pierwszy rzut oka. Ale gdzie jest Ukraina? Dlaczego na szczycie nie było Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza? Czyżby bezpieczeństwo było potrzebne krajom Europy Zachodniej, Rosji jest potrzebne, a Ukrainie — nie, tym bardziej że mamy własne radary na Zakarpaciu? Z drugiej strony, czym jest ten system obrony przeciwrakietowej „Ameryka Północna — Europa Zachodnia — Rosja” z ogromną dziurą w kształcie terytorium Ukrainy? Czyżby to leżało w interesie Ukrainy i naszych zachodnich sąsiadów z NATO, a także wschodniego sąsiada — Rosji? Oczywiście, że nie. Dlaczego zatem na szczycie nie było naszego najwyższego dostojnika państwowego — Prezydenta? Może nie zaproszono? Nie, zaproszono, tak samo jak Prezydenta Federacji Rosyjskiej (zob. artykuł S. Hrabowskiego „Władza nie chce o tym mówić”. Czasopismo „Tyżdeń” nr 49, 2010). Może istnieć jedyne wyjaśnienie, jak stwierdza się we wspomnianym artykule: „…prezydent i jego otoczenie świadomie przekazały Rosji uprawnienia do rozstrzygania kwestii tworzenia systemu ПРО i rozwoju stra-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dwa 24-kondygnacyjne budynki, zbudowane według jednego projektu, a mianowicie kompleks „Stołyczny” (na miejscu zburzonego budynku administracyjnego przy ul. B. Chmielnickiego 102) i „Siewiernyj” (na miejscu Północnego dworca autobusowego). Oba budynki wzniosła korporacja „Menedżment assets kompani” (MAKO), której prezesem jest Ołeksandr Janukowycz – starszy syn Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. Następnie Petro Jehorow musiał opowiadać, fantazjując, jak ten nieekskluzywny budynek zostanie zaadaptowany na potrzeby uniwersytetu. Na miejscu dwukondygnacyjnego podziemnego sklepu, rzekomo, zostanie urządzony podziemny uniwersytecki kompleks sportowy. Zapewnienia p.o. rektora, że ta wielka budowa będzie realizowana przez dewelopera – syna Prezydenta Ukrainy – charytatywnie, wywołały śmiech na sali, a donecki miejski głowa nazwał je propagandą przedwyborczą jednego z kandydatów na stanowisko rektora i poradził mu, by najpierw wyremontował studenckie akademiki. Co do istniejącego budynku wydziału filologicznego, to Ołeksandr Łuk’janczenko uważa, że tam są normalne warunki do procesu dydaktycznego. Co więcej, obliczył, że średnio 24-kondygnacyjny budynek administracyjny będzie kosztować 249 600 000 hrywien. „Skąd je wziąć? Być może to prywatna inwestycja” – powiedział donecki miejski głowa. A zatem dobrodziej Janukowycz-młodszy chce podarować uniwersytetowi takie środki. I to bardzo chwalebne. Tylko po co burzyć budynek, od którego zaczynał się uniwersytet? Przecież w stałym użytkowaniu Donieckiego Uniwersytetu Narodowego znajduje się ponad 10 hektarów ziemi, z czego 4 hektary leżą obok wydziału filologicznego, pod budynkami studenckich akademików. Tutaj można zbudować nie jeden 24-kondygnacyjny budynek. Aby zrealizować projekt Janukowycza-młodszego, potrzebna jest zgoda Gabinetu Ministrów i uzasadnienie MON-u. Kto odmówi synowi Prezydenta? Kto wyjaśni, dlaczego trzeba zniszczyć pierwszy budynek uniwersytetu, dawnego instytutu pedagogicznego, dlaczego trzeba niszczyć zabytek architektury, a wraz z nim pamięć o Wasylu Stusie? Wiele zależy od woli tego, kto zostanie rektorem, wybranego pod koniec grudnia. Kandydatów, po wycofaniu swojej kandydatury przez Wołodymyra Szewczenkę, pozostało dwóch: „budowniczy” Petro Jehorow oraz Jurij Łysenko, kierownik katedry cybernetyki ekonomicznej, doktor nauk ekonomicznych, członek-korespondent NAN Ukrainy. Głos należy do 20-tysięcznej społeczności uniwersytetu. Liczymy na to, że zdrowy rozsądek zwycięży!
Tłumaczenie maszynowe
Maria OLIJNYK, Donieck
Prawie cztery miesiące po odwołaniu rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego (DonNU) Wołodymyra Szewczenki przedstawiciel obecnego reżimu Janukowycza, minister edukacji i nauki Dmytro Tabacznyk, 23 listopada ogłosił konkurs na stanowisko rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Oficjalnym powodem odwołania było zakończenie kadencji kontraktu. Nieoficjalne powody były inne: bezpartyjny rektor nie mógł zapewnić należytego poparcia „regionałom” w przyszłych wyborach lokalnych, bronił gruntów, którymi uniwersytet dysponuje w centrum miasta, przed przedstawicielami biznesu Partii Regionów, kierował obwodową Proświtą i stopniowo wprowadzał nauczanie w języku ukraińskim w swojej uczelni, dbał o ukraińskie odrodzenie na Doniecczyźnie. Dlatego stał się zaciekłym wrogiem reżimu Janukowycza i kursu Tabacznyka na denacjonalizację sfery humanitarnej. Obecnie zarządzanie Donieckim Uniwersytetem Narodowym Dmytro Tabacznyk sprawuje z powodzeniem w trybie ręcznym, za pomocą p.o. rektora Petra Wołodymyrowycza Jehorowa, dziekana wydziału obliczeniowo-finansowego DonNU. Wraz z jego przyjściem na stanowisko przeprowadzono czystki kadrowe: zwolniono i zastąpiono posłusznymi czterech z siedmiu dotychczasowych prorektorów, kierownika wydziału kadr, prawnika, a nawet sekretarki. Jeszcze przed ogłoszeniem konkursu przez Tabacznyka obecnie działająca p.o. rada naukowa i mały rektorat wysunęły kandydaturę na stanowisko rektora, chociaż nie mają takich uprawnień. Teraz kolej na wybory rektora na konferencji zbiorowości pracowniczej w głosowaniu jawnym. Tymczasem zgodnie z art. 37 „Organy samorządu społecznego w szkołach wyższych” ustawy Ukrainy „O szkolnictwie wyższym” określono, że najwyższym kolegialnym organem samorządu społecznego uczelni wyższej są zebrania ogólne (konferencja), które wysuwają „kandydata na stanowisko kierownika uczelni wyższej w tajnym głosowaniu i przedkładają swoje propozycje właścicielowi (właścicielom) lub upoważnionemu przez niego (nich) organowi (osobie)”. Petro Jehorow rozpoczął swoją kampanię przedwyborczą. Okazało się, że w jego przyszłej działalności na stanowisku rektora pe-
„Jeśli nie ja, to kto inny” — takim obywatelskim credo Borysa Hrinczenki (1863—1910) nazwano wystawę książkową i ilustracyjną, poświęconą pamięci wybitnego działacza społeczno-kulturalnego, ukraińskiego pedagoga, naukowca, aktywnego wydawcy ukraińskiej książki, która w najbliższych dniach zostanie otwarta w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Borys Hrinczenko urodził się na chutorze Wilchowy Jar na Charkowszczyźnie (obecnie obwód sumski) w rodzinie drobnej szlachty ziemiańskiej. Uczył się w szkole realnej w Charkowie, gdzie zbliżył się do kółek ludowych. Stało się to przyczyną jego aresztowania. Po uwięzieniu, pracując w czernihowskim ziemstwie, a nawet zarabiając szewstwem, za zaoszczędzone kopiejki kupował książki i zajmował się samokształceniem. Zdawszy egzaminy na stopień nauczyciela ludowego przy Uniwersytecie Charkowskim, Borys Hrinczenko nauczał na Słobożańszczyźnie i Katerynosławszczyźnie. Wspólnie z M. Michnowskim i J. Michnowskim, I. Lypą, M. Woronym, O. Czerniachiwskim założył Bractwo Tarasiwców, aktywnie współpracował z miejscową Hromadą.
Przewiduje się zniszczenie z powierzchni ziemi korpusu wydziału filologicznego, od którego rozpoczynał swoją historię uniwersytet, w którego murach studiowali Bohaterowie Ukrainy Wasyl Stus, Iwan Dziuba i inni. Na fasadzie tego budynku we wrześniu 2001 roku Wiktor Janukowycz, ówczesny przewodniczący Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej, odsłonił tablicę pamiątkową. Z okazji 70. rocznicy urodzin Wasyla Stusa w 2008 roku otwarto tu jego imienną salę wykładową. Zamierzali zniszczyć zabytek architektury! Doniecki miejski głowa Ołeksandr Łukjanczenko był bardzo zdziwiony, gdy powiedziano mu, że w jego miejscu, a także na placach kompleksu sportowego, zostanie zbudowany budynek o 24 kondygnacjach. Rzekomo przeprowadzono ekspertyzę korpusu wydziału filologicznego i stwierdzono, że „osiadły schody” (!?). Przez kogo i na czyje zamówienie przeprowadzono ekspertyzę, kto zaproponował wariant wysadzenia korpusu wydziału filologicznego w powietrze, a nie jego remont, Petro Jehorow uporczywie ukrywa, tak samo jak nazwisko dobrodzieja-dewelopera. Sytuacja wyjaśniła się, gdy p.o. rektora zaprezentował fotomakietę. Wszyscy rozpoznali
Tłumaczenie maszynowe
Uliana WOŁIKOWSKA
W Dzień Piśmienności i Języka Ukraińskiego, 9 listopada, na falach Ukraińskiego Radia rozbrzmiał Ogólnoukraiński Dyktando Jedności Narodowej, którego organizacja jest jasną tradycją jednoczenia Ukraińców wokół ojczystego słowa i radia. Tekst o zaradnym kozaku Juriju Kulczyckim, a także o „wziętych do niewoli wielbłądach” skłonił dorosłych i młodych słuchaczy do namysłu, przypominając sobie zasady ortografii i interpunkcji… Tak więc 3 grudnia w Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy zwycięzców akcji czekała uroczysta ceremonia wręczenia nagród z całym koszykiem niespodzianek, sensacji i prezentów. Miło, że wśród zaproszonych znaleźli się najlepsi znawcy języka ukraińskiego z obwodu kijowskiego — ludzie różnego wieku, zawodów i upodobań. Byli tu korektorka Ołha Hołoborodźko, kapłan Ołeksandr Owczynnikow, kursanci Wojskowego Liceum im. I. Bohuna Iwan Marcyn i Petro Kaszczenko, studenci Narodowego Pedagogicznego Uniwersytetu im. M. Drahomanowa (Iryna Berehowa, Ołeh Dawyhora) i Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (Ołeksana Barabaszn, Daryna Wietrowa), nauczycielka języka ukraińskiego Specjalistycznej Szkoły nr 87 im. Ołeksandra Dowżenki Wira Herasymenko, wychowankowie Kijowskiego Internatu dla Niewidomych Dzieci nr 5 (Lilija Demućka i Julija Czernenko). „Jestem dumny, że jestem wśród zwycięzców. Choć popełniłem błąd w dyktandzie, to pewnie po to, żeby nie za bardzo zadzierał nosa — zażartował Ołeksandr Owczynnikow. — Z drugiej strony rzeczywiście jest czym się szczycić, bo i dzieciom, i swoim parafianom zawsze staram się przekazywać, że podstawy naszego prawosławnego nabożeństwa opierają się na języku i państwowości. A taka impreza bez wątpienia temu sprzyja”. Tegoroczny dyktando radiowe okazało się sprawą rodzinną: wspólnie sumiennie pisali mama, naukowiec-biolog Olena Andruszczenko, babcia-emerytka Antonina Skrypka z wnukami — Sofijką i Stepankiem. Oto prawdziwy przykład do naśladowania! Święto poprowadzili kandydatka nauk filologicznych Alina Akulenko oraz docent Uniwersytetu im. Borysa Hrińczenki Ołeksandr Awramenko, który czytał wszystkim słuchaczom tekst dyktanda. „Ważne, żeby ludzie pisali poprawnie, ale najważniejsze, że Ukraińcy tego dnia oddają hołd ojczystemu językowi” — ucieszył się pan Ołeksandr. Znamienne, że z roku na rok coraz więcej ludzi przyłącza się do tej akcji. Tak więc w tym roku nadeszło ponad jedenaście tysięcy listów z dyktandami nie tylko ze wszystkich obwodów Ukrainy, ale także z różnych zakątków świata — Rosji, Białorusi, Polski, Włoch, Tajlandii, USA. Prawda, tylko troje uczestników napisało tekst bez jakiegokolwiek błędu, a 177 prac — z jednym błędem, a najaktywniejsi okazali się słuchacze z Kijowa i obwodu lwowskiego. Zwycięzców obdarowali nagrodami (radioodbiornikami, małymi bibliotekami, prezentowymi wydaniami książkowymi, płytami audio z unikalnymi nagraniami głosów klasyków literatury ukraińskiej, nagrodami pieniężnymi) dyrektor generalny NRKU Taras Awrachow, zastępczyni dyrektora Prezydenckiego Funduszu Leonida Kuczmy „Ukraina” Tetiana Melnyk, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Myhajło Słabosznyckyj oraz dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” Iwan Małkowycz. „Dyktando radiowe to jak preludium do Międzynarodowego konkursu z języka i literatury ukraińskiej im. Petra Jacyka, który organizujemy — podzielił się wrażeniami Myhajło Słabosznyckyj, składając życzenia zwycięzcom. — Ten konkurs nie byłby możliwy, nawet gdyby dawał polecenie prezydent, premier czy mecenasi, bo odbywa się przede wszystkim dzięki nauczycielowi”. Delikatną nutę muzyczną wplotła w wianek uroczystości ludowa artystka Ukrainy TetianaOmałuż, grając na bandurze, której kryształowe dźwięki, zdawało się, napełniły światłem nie tylko świąteczną salę, ale i każde wrażliwe serce. Tę wymarzoną bandurę Narodowa Kompania Radiowa podarowała wychowankom dziecięcego internatu dla niewidomych dzieci. A życzenia zakończyła liryczna nuta — patriotyczna pieśń Ihora Pokłada „Moja Ukraina” w wykonaniu tria bandurzystek Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy: Tetiany Omałuż, Olgi Czernij i Kateryny Kowryk.
Tłumaczenie maszynowe
Od 1902 roku, pracując w Kijowie, przygotował on wraz z żoną Marią Zagirną słownik objaśniający „Słownik języka ukraińskiego”, który Rosyjska Akademia Nauk uhonorowała drugą nagrodą im. M. Kostomarowa. Pod koniec 1904 roku Hrinczenko stał się jednym z organizatorów Partii Demokratyczno-Radykalnej. Był redaktorem pierwszych numerów ukraińskiej codziennej gazety „Hromadśka dumka” oraz czasopisma „Nowa Hromada”. Borys Hrinczenko był jaskrawym przedstawicielem ukraińskiego narodnictwa. W czasie największego rozmachu imperialno-szowinistycznej polityki rosyjskiego rządu w Ukrainie stanął on na czele Ogólnoukraińskiego Związku Nauczycielskiego, a od 1906 roku — Kijowskiej „Proświty”. Za jego kierownictwa „Proświta” przykładała dużą wagę do wydawnictw książkowych. W ciągu czterech lat wydano 36 tytułów książek o łącznym nakładzie 164 tysięcy egzemplarzy. W szczególności utworzono wydawnictwo literatury dramatycznej, w którego pracy aktywnie uczestniczyły żona Hrinczenki i jego córka. Wybitny proswiatianin wraz z żoną ułożył pierwszą książkę do czytania w szkole w języku ukraińskim „Rodzime słowo” oraz „Gramatykę ukraińską”. „Bez pieniędzy, zajęty służbą, sam z żoną napisał i wydał w krótkim czasie chyba więcej książek, niż wydało całe ukraińskie społeczeństwo po 1876 roku. Jakiej energii, pracy i uporu trzeba było, by przy ówczesnych warunkach cenzuralnych wydać taką ilość książek”, — pisał J. Czykalenko. Aby przybliżyć książkę swojemu narodowi, przeprowadził badanie socjologiczne dotyczące czytelnictwa, uogólniając doświadczenia w pracy „Przed szerokim światem”. Wystawa zapozna jej zwiedzających z działalnością wydawniczą i oświatową wielkiego oświatowca. Na niej zostaną zaprezentowane książki z jego biblioteki z autografami, wydania za jego życia. W osobnym dziale „Wydania utworów dla dzieci” będą eksponowane oryginały ilustracji i okładek artysty O. Hubarjewa do zbioru opowiadań „Bez chleba” (Dytwydaw, 1958). Również będzie można zapoznać się z badaniami współczesnych naukowców, którzy opowiadają o wszechstronnej działalności Borysa Hrinczenki. Ogółem na wystawie znajduje się około 150 eksponatów — książki, w tym wydania za życia autora, kopie dokumentów, listów, ilustracje, fotografie i inne. Przy tworzeniu wystawy wykorzystano materiały zbiorów Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, Narodowej Biblioteki Historycznej Ukrainy, Muzeum Iwana Honchara, muzeum Borysa Hrinczenki, Państwowego Muzeum Historycznego im. W. Tarnowskiego w Czernihowie, zbiorów prywatnych. Autorką idei i koncepcji wystawy jest H. I. Biłocerkiwska.
Wystawa będzie otwarta dla zwiedzających od 10 do 17 godziny codziennie (oprócz wtorku) od 10 grudnia 2010 r. pod adresem: ul. Iwana Mazepy 21, budynek 9 (Ławra).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
znaleźć pewne pozytywy, oczywiście, które miały miejsce w pierwszych latach prezydentury Krawczuka. Ale to było na entuzjazmie, na ogólnym uniesieniu. Również bardzo wiele szans miał W. Juszczenko po pomarańczowej rewolucji. Naród doprowadził go do władzy i oczekiwał od niego reform zarówno w gospodarce, jak i w sferze językowo-kulturowej. Coś pozytywnego udało mu się zrobić — przede wszystkim są to akcje dotyczące poszerzenia wiedzy o Hołodomorze, dokładał on również starań do odrodzenia pamięci historycznej, ale jeśli chodzi o politykę językową, to niestety muszę stwierdzić fakt jej braku. Jednym z głównych błędów zarówno Kuczmy, jak i Juszczenki jest to, że nie obronili oni przestrzeni informacyjno-kulturowej Ukrainy, dlatego doszło do jej okupacji przez Rosję. Właśnie dzięki temu stało się możliwe dojście do władzy sił antyukraińskich. Wschód i Południe są całkowicie informacyjnie odcięte od Centrum. To po prostu niedopuszczalna sytuacja. To samo w telewizji, która w większości transmituje rosyjskie seriale. I dzieje się to zamiast promowania języka i kultury ukraińskiej. — Do pytania o kluczowe błędy w dziedzinie humanitarnej obecnej władzy: jakie najważniejsze z nich może Pan wymienić? — Główne — kontynuacja blokady kultury ukraińskiej, pamięci historycznej w mediach, przede wszystkim w telewizji. Nawet kanałem państwowym kierują ludzie o tak wymownych nazwiskach: Benkendorf i Walid Arfusz. Ten drugi to Libańczyk, który niedawno przyjechał do Kijowa. Nawiasem mówiąc, kiedy w telewizji prowadził z nim program Skrypin i zapytał Arfusza o nominację na stanowisko oraz o to, jak zamierza prowadzić w telewizji politykę językową, skoro nie włada językiem ukraińskim, to Arfusz oburzył się, odpowiedział Skrypinowi, że to rasizm, odwrócił się i wyszedł z programu na żywo. To absolutnie absurdalna sytuacja, niedopuszczalna w żadnym cywilizowanym kraju, ale w naszym jest to możliwe. I najgorsze jest to, że chcą zmniejszyć obecność języka ukraińskiego w systemie edukacji: na to skierowane są zarządzenia Tabacznyka o zniesieniu egzaminu państwowego z języka ukraińskiego w szkołach wyższych, o nieobowiązkowości języka ukraińskiego na testach, zwiększeniu zakresu literatury rosyjskiej w szkołach itp. Trzeba czekać na kolejne nowości. Już, zdaje się, planują wspólnie z Rosją wydawać podręczniki do historii. Zrozumiałe, co to będą za podręczniki — o tym, jak wspaniale żyło się Ukraińcom w „objęciach starszego brata”, jakie wielkie potężne imperium zbudowali razem z „bratnim” narodem rosyjskim, jaką piękną stworzyli wspólną „ukraińsko-rosyjską” kulturę. Poczytajcie Tabacznyka — książkę „Zupa kacza po ukraińsku”, tam wyłożony jest cały ten program zniszczenia Ukrainy. — Ale przecież zna Pan stanowisko ministra edukacji, który mówi o tym, że „kiedy pytają mnie w języku rosyjskim, powinienem odpowiadać po rosyjsku”, to chyba i do Arfusza trzeba było zwracać się w zwykłym dla niego arabskim… I czy to stanowisko udawanej tolerancji, które dzisiaj jest kształtowane, Pana zdaniem, to jeszcze jedna droga do utopii asymilacyjnej? — Bez wątpienia. To radziecka tradycja fałszowania słów. Oni wszyscy powołują się na Europę, że to
Tłumaczenie maszynowe
Łarysa Masenko to jedna z najlepszych specjalistek w dziedzinie ukraińskiej socjolingwistyki, doktor nauk filologicznych, profesor katedry języka ukraińskiego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” (do niedawna jej kierowniczka), wiodąca pracownica naukowa Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy (od 2010 r.). Prace Łarysy Terentiwnej znane są nie tylko na Ukrainie, ale i poza granicami naszego państwa. Niedawno jej rozprawa doktorska „Język i społeczeństwo” (a później także osobna monografia, wydana w 1999 r.) została przetłumaczona na język polski. Większość badań z lat 2000. Łarysa Masenko przeprowadziła w obszarze funkcjonowania języka ukraińskiego w stolicy oraz regionach Ukrainy. Katedra języka ukraińskiego NaUKMA w swojej pracy posługuje się metodologią socjolingwistyczną, którą opracowała Łarysa Terentiwna. 6 października bieżącego roku Łarysa Masenko wystąpiła z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy podczas dyskusji nad polityką humanistyczną. Jak wiadomo, ukraińska jesień 2010 roku stała się burzliwa pod względem wydarzeń związanych z życiem humanistycznym, w szczególności w kontekście niesławnego projektu ustawy „O językach na Ukrainie”. Dzisiaj w społeczeństwie znów nadchodzi czas niepokoju o „humanitarną aurę narodu”, związany z niszczeniem państwowej polityki językowej, z procesami asymilacyjnymi, z zaśmiecaniem i kolonizacją ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Pytania te znalazły swoją odpowiedź w naszej rozmowie z Łarysą Masenko, laureatką nagrody Proświty imienia Borysa Hrinczenki.
— Czy status języka państwowego zależy od władzy i polityki państwowej, którą ona prowadzi? Jaka jest polityka językowa naszej władzy? Czego można oczekiwać w perspektywie, w szczególności w kwestii zmian polityki językowej? — Słusznie powiązała Pani politykę językową z władzą. Znany angielski socjolingwista Roger Bell pisał swego czasu, że polityka językowa zawsze zależy od elity, od tej grupy, która doszła do władzy. Obecnie mamy antyukraińską elitę, a wraz z nią nieskrywany atak na język ukraiński, a zatem i na ukraińską państwowość. Teraz „regionalni” forsują tę kwestię, o czym świadczy fakt, że na stanowisko ministra edukacji postawiono taką osobę jak Dmytro Tabacznyk, który we wszystkich swoich wystąpieniach i artykułach otwarcie zadeklarował antyukraińską, antypaństwową postawę. Teraz to właśnie od niego zależy sytuacja w systemie edukacji. Widzimy szereg jego zarządzeń, które niszczą osiągnięcia, jakie mieliśmy w poprzednich latach w tej dziedzinie. W ogóle dojście do władzy tej elity jest bez wątpienia winą poprzedniej. — Wspomniała Pani o pojęciu elity, opierając się na brytyjskim doświadczeniu. W Brytanii, w Kanadzie, w Stanach generalnie istnieje instytucja elity. Do władzy nie może dojść człowiek z ulicy czy człowiek z wątpliwą przeszłością. Parlamentarzyści w Kanadzie czy w Brytanii to ludzie, którzy mają wykształcenie fachowe i kulturę polityczną. A jaka jest nasza elita? — Nazywamy elitą umownie tę część naszego politycznego środowiska, która jest obecnie u władzy. To, że jest ona takiej jakości, jest wynikiem sowietyzmu i kolonialnego położenia Ukrainy przez długi okres. Widzimy społeczeństwo już w połowie zasymilowane w inną kulturę, inny język, a asymilacja prowadzi do obniżenia kultury w ogóle. Tak, nabyta w naszym przypadku kultura rosyjska jest powierzchownie przyswajana, jednocześnie tracone są głębokie więzi ze swoją kulturą, z poprzednimi pokoleniami, z całym doświadczeniem historycznej tradycji i pamięci, następuje odkulturowienie. To jest to, o czym wiele pisał James Mace, piszą Oksana Pachlowska, Roman Kiś, Jarosław Radewycz-Wynnycki i inni badacze. Widzimy, jak skuteczniej odbyła się dekomunizacja w tej części Ukrainy, gdzie znacznie krócej trwała władza radziecka — w Zachodniej Ukrainie, która była bliższa europejskim tradycjom, ponieważ wchodziła w skład bardziej liberalnego imperium austro-węgierskiego. Właśnie we Lwowie po raz pierwszy zburzono pomnik Lenina, właśnie tutaj zmieniono całą radziecką toponimię. Nic dziwnego, że galicyjczyków tak nienawidzi minister edukacji i nauki w rządzie Azarowa. — Dlaczego nowa władza, która pozycjonowała się jako władza, która przede wszystkim będzie mówić o zmianach gospodarczych i finansowych, zaczyna od zaostrzenia kryzysu humanitarnego? Dlaczego kwestia dwujęzyczności stała się punktem zwrotnym? — Myślę, że dlatego, iż reformowanie gospodarki to trudna i odpowiedzialna sprawa. Wydaje mi się, że Azarow po prostu nie jest w stanie zrozumieć istoty koniecznych zmian w gospodarce, to człowiek radzieckiej przeszłości, z radziecką mentalnością, i przeprowadzić tych reform, które na przykład zostały przeprowadzone w Gruzji, on nie może. Oprócz wszystkiego, ludzie, którzy obecnie są u władzy, nie czują żadnej więzi z narodem, wśród którego żyją, wykonują wskazówki Kremla, są nastawieni na powrót systemu radzieckiego. Bo dlaczego forsują kwestię języka? Logicznie byłoby w ogóle jej nie poruszać. Prawdziwego podziału na tle językowym nie ma wśród ludności. Czyli konflikt jest prowokowany specjalnie. — W takim razie możemy mówić, że obecna polityka Janukowycza i Azarowa to polityka niezrozumienia historycznego rozwoju Ukrainy, statusu języka państwowego, tych problemów, które mamy? Czy to jednak celowy atak na zniszczenie ukraińskości i późniejsze zlanie się Ukrainy z rosyjskim „bratem”? — Trudno odpowiedzieć na to pytanie, ale raczej — drugi wariant. Jeśli nawet nie sam Janukowycz, to pewni ludzie z jego otoczenia, tacy jak Tabacznyk, pełnią rolę „killera” ukraińskiej edukacji. Nie bez powodu krążą pogłoski, że stanowisko ministra edukacji objął na żądanie Kremla. A Janukowycza raczej postrzegam jako marionetkę w rękach takich ludzi. — Czy marionetka z czasem będzie mogła wyjść z tej zależności, czy to raczej pewny krok do asymilacji? — Do tego osobowość musi mieć pewien poziom wykształcenia, kultury, aby uświadomić sobie, jaką szansę dała jej historia — bycia prezydentem wielkiego europejskiego państwa, którym może być Ukraina. A ci ludzie, wydaje mi się, tego nie uświadamiają sobie. — Swoje wystąpienie w Radzie Najwyższej w październiku tego roku rozpoczęła Pani od cytatu Liny Kostenko, z „Humanitarnej aury naracji”. Czy może ona zostać zlikwidowana i zniszczona w wyniku pięciolatki obecnej władzy lub dziesięciolatki, jeśli dojdzie do reelekcji? I co w ogóle przeszkadza uformować się pełnowartościowej humanitarnej aurze na Ukrainie, jak to stało się w Polsce, w Czechach, we Francji? — Zniszczyć całą humanitarną aurę jest niemożliwe. Jesteśmy dawnym narodem, mamy potężną kulturę, uformowaną pamięć historyczną, wielu ludzi zginęło w walce o wolność narodową. Ale znajdujemy się w zbyt bliskim sąsiedztwie z Rosją. A to imperium stale się rozszerzało, „połykając” sąsiadów. Jest ciekawa hipoteza Jurija Szewelowa, wyrażona w artykule „Moskwa, Marosiejka”: nasi Ukraińcy w XVII—XVIII w. chcieli kulturowo podbić Rosję. W rezultacie ich podbito i podbito nas. Dlatego trudno robić jakieś prognozy. Myślę, że prędzej czy później środkowoeuropejski proces narodowego i prywatnego wyzwolenia, budowania państwa, w którym człowiek jest wolny, rozszerzy się i tutaj, na Europę Wschodnią. Stanie się to samo, co z krajami bałtyckimi. Ale u nas ten proces może się przeciągnąć, bo władza, którą mamy dzisiaj, w XXI wieku, bez wątpienia zahamuje nasz postęp. Jedyna nadzieja, jaką mam, to to, że taki atak ze strony naszej władzy może sprowokować silny opór. I reakcja na projekt ustawy Jefremowa, Hryneweckiego i Symonenki staje się coraz aktywniejsza ze strony wielu organizacji oraz studentów i wykładowców wyższych uczelni. — Jaka jest u nas dzisiaj kultura językowa i świadomość językowa narodu ukraińskiego? Na ile może to stać się impulsem do oporu? — Niestety, za poprzednich trzech prezydentów nie została uformowana konsekwentna polityka językowa, która jest skrajnie potrzebna. Powinniśmy mieć specjalną instytucję, która zajmowałaby się wykonywaniem ustawodawstwa językowego, tak jak zrobiły to państwa bałtyckie, tak jak w końcu mają to wszystkie państwa europejskie. Po prostu nie wykonywano ustawodawstwa o językach. Gdyby to się stało, mielibyśmy znacznie lepszą sytuację. Jednak, pomimo faktycznego braku polityki językowej, mimo wszystko i na Zachodzie, i w Centralnej Ukrainie zaszły procesy narodowego samostanowienia „oddolnie”, w tym także wśród młodego pokolenia. Teraz, wydaje mi się, formuje się prawdziwa elita. Czyli wśród wykształconej części młodzieży już pojawiły się grupy ludzi, nawet rosyjskojęzycznych, zdolnych do oporu, którzy dobrze rozumieją konsolidującą rolę państwowości języka ukraińskiego. Określiłabym politykę językową i humanitarną jako nieudaną. Jedyny sukces to to, że udało się utrzymać status państwowy dla języka ukraińskiego… póki co. Stale trwała presja dotycząca ustanowienia języka rosyjskiego jako państwowego. Jeśli nam i teraz uda się wytrwać i nie pozwolić wprowadzić tego niesławnego projektu ustawy, to jest to oczywiście także dzięki poprzedniej polityce. Jednak nie mieliśmy wcale systemowej polityki językowej. Zresztą, nie tylko językowej. W gospodarce też reformy nie zostały przeprowadzone. Można
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...nibyto europejskie doświadczenie. Śpiewaliśmy w czasach sowieckich: „Nie znam drugiego takiego kraju, gdzie tak swobodnie oddycha człowiek” — kiedy miliony ludzi wysyłano do obozów koncentracyjnych, rozstrzeliwano bez sądu i śledztwa, a u nas była „największa demokracja”. Frazeologia i retoryka dzisiejszej władzy przypomina mi język totalitarny, który zupełnie fałszuje i podmienia pojęcia. Zresztą w „pismach” Tabachnyka używana jest retoryka nie nawet późnego sowieckiego zastoju, lecz lat 30., w szczególności ciągłe oskarżenia Ukraińców o faszyzm, analogie między władzą pomarańczową a Trzecią Rzeszą. To zresztą skutek wyjątkowej „tolerancji” W. Juszczenki wobec takich absurdalnych oskarżeń, bo zaczęły się one dawno, jeszcze w czasach Pomarańczowej Rewolucji, kiedy w Doniecku wystawiono billboardy przedstawiające Juszczenkę w mundurze SS. Trudno zrozumieć, jak można było pozostawić takie rzeczy bezkarnymi. Bo kiedy tak znieważa się i kompromituje Prezydenta, bez żadnych podstaw, na jego osobę zarzut faszyzmu spada na cały naród, który go wybrał.
— Jak Pani sądzi, czy możliwe, że za 10 lat dzisiejszy dyskurs językowy obecnej władzy stanie się przedmiotem badań socjologicznych, które pokażą rozwój nowomowy w XXI wieku?
— Tak. Razem ze studentami badamy tradycje sowieckiej nowomowy we współczesnych gazetach Komunistycznej Partii i Socjalistycznej Partii. Tam używana jest ta sama frazeologia, tylko już dostosowana do nowych czasów. Ale, niestety, teraz pojawiła się jeszcze jedna partia — „Partia Regionów” ze swoimi potężnymi mediami, w przeważającej części ukrainofobicznymi. I oto paradoks: to partia najbogatszych ludzi, kapitalistów, a frazeologię regionałowie zachowują sowiecką, komunistyczną, przesiąkniętą fałszem.
— Jakie pierwsze kroki powinna podjąć nowa władza, aby podnieść prestiż języka ukraińskiego?
— Po pierwsze, poszerzenie pola kulturalnego, bo to, co u nas się dzieje, to po prostu blokowanie ukraińskiej kultury na drodze do szerszego odbiorcy, ponieważ u nas w literaturze dzieją się ciekawe procesy: powstało wiele nowych utworów, a co najważniejsze — różnorodnych, czyli skierowanych nie tylko do elity. Kształtuje się ukraińskojęzyczna kultura masowa, przeznaczona dla masowych gustów, a to charakterystyczna cecha społeczeństwa postindustrialnego. I ważne, że rozwija się ona w języku ukraińskim, czyli jesteśmy całkowicie zdolni przeciwstawić ją dominacji niskopróbnej rosyjskiej masowej kultury popularnej. U nas szybko odrodziłoby się ukraińskie kino, gdyby dano ku temu taką możliwość. Nawet jeśli przypomnieć pierwsze lata, kiedy powstało kilka seriali na motywach utworów Franki, Kobylańskiej, a wreszcie ta sama „Roksolana”. I działo się to przy niewielkim finansowaniu, głównie dzięki entuzjazmowi twórczych ludzi. Mamy utalentowanych reżyserów. Na przykład Stepan Koval, który obecnie pracuje nad serialem „Moja Ukraina”. Ale i jemu brakuje środków, by dokończyć film. W ukraińskiej kulturze jest wielu utalentowanych ludzi, zdolnych dokonać ukraińskiego przełomu, a niestety są oni blokowani, gdy próbują dotrzeć do szerszego odbiorcy. A obecna władza będzie robić wszystko, aby marginalizować ukraińskich artystów, zepchnąć ich do getta.
— Jako specjalistka od socjolingwistyki, czy podczas zajęć będzie Pani wykorzystywać doświadczenie obecnej antyjęzykowej polityki, współczesne przykłady nowomowy?
— Oczywiście. Podoba mi się w naszych seminariach to, że jest to kurs do wyboru i zapisują się na niego studenci, którzy naprawdę przejmują się problemami naszej nienaturalnej sytuacji językowej, kiedy język tej ziemi, tego narodu wciąż, choć rzekomo już we własnym państwie, znajduje się w poniżonym, upośledzonym położeniu. Sama wybrałam ten kurs, bo wychowywałam się w Kijowie w ukraińskojęzycznej rodzinie i odczuwałam stały dyskomfort dwujęzyczności: w domu jeden język, a na ulicy z przyjaciółmi — inny. I kiedy o tym rozmawiamy, wielu młodych ludzi, również z wielkich miast — Centrum, Wschodu, Południa — także to odczuwa. Jedno: czasem mam wrażenie, że stawiam młodych ludzi w trudnej sytuacji, bo to walka, którą nasze pokolenie przegrało. Nasze pokolenie zostawia młodzieży ciężką spuściznę. Bronienie swoich praw językowych w Charkowie, Doniecku, Ługańsku, Odessie jest nie tylko trudne, ale i ryzykowne. Jednak walczyć o ukraińską Ukrainę i demokrację trzeba. W końcu jak młodzi będą żyć w kraju, który garstka oligarchów zamieniła w terytorium do eksploatacji i chce uczynić z narodu bezgłosny i bezprawny „materiał do wykorzystania”?!
— Jakie przyczyny skłaniają dzisiejszą młodzież do posługiwania się językiem rosyjskim w niepodległej Ukrainie?
— To wpływ naszej informacyjno-kulturalnej przestrzeni, okupowanej przez Rosję. Wiele zależy też od nauczycieli. Na przykład z prac studentów z socjolingwistyki wiem, że w wielu kijowskich szkołach sporo nauczycieli, najwyraźniej jeszcze wychowanych w czasach sowieckich, przechodzi na język rosyjski zaraz po rozpoczęciu przerwy. W konsekwencji u dzieci wyrabia się brak szacunku dla języka ojczystego i traktowanie go jak oficjalnego — tylko na lekcjach. Natomiast do rozrywki i nieformalnych kontaktów — rosyjski. Zresztą ruch społeczny „Nie bądź obojętny” włożył wiele wysiłku w zmianę sytuacji w edukacji szkolnej na korzyść języka ukraińskiego: we wrześniu wywalczyli od Ministerstwa Edukacji przyjęcie decyzji o wprowadzeniu w szkołach reżimu języka ukraińskiego. To znaczy, żeby nauczyciele, przebywając w szkołach, mówili po ukraińsku. Jednak gdy tylko do władzy doszła nowa ekipa, już w lutym deputowani regionałowie złożyli w Sądzie Konstytucyjnym protest i tę poprawkę do zarządzenia zniesiono. A była ona bardzo ważna dla poprawy sytuacji.
— Jaka jest Pani prognoza dotycząca trwania obecnego antynarodowego, antypaństwowego stosunku do wszystkiego, co ukraińskie? Czy to projekt długoterminowy, czy krótkoterminowy?
— Jedyne, co mogę powiedzieć: musi przyjść prawdziwa elita z młodszego pokolenia, niezepsutego sowiecczyzną. Zmienić naszą sytuację z beznadziejnej na perspektywiczną zdołają młodzi wykształceni ludzie, zdolni do zorganizowanego oporu wobec sił antyukraińskich, do przezwyciężania sowieckiego dziedzictwa, do dalszej systematycznej pracy nad przeprowadzaniem reform — zarówno gospodarczych, jak i społecznych, i językowo-kulturalnych!
Rozmawiał Dmytro DROZDOWSKI, NaUKMA
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy po raz pierwszy wręczono nowo ustanowioną nagrodę imienia Hryhorija Kocura. Laureatem został pisarz, tłumacz, profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki Andrij Sodomora, który przełożył tragedie Ajschylosa, Eurypidesa, dzieła Owidiusza, Horacego oraz wielu innych klasyków i współczesnych autorów. Wręczając nagrodę, gratulacje od Ministerstwa Kultury i Turystyki przekazała wiceminister Wiktorija Lisnycza.
Nadija KYRIAN
Uroczystość rozpoczął Maksym Stricha, który zaznaczył, że od dawna przekład na Ukrainie to nie tylko sposób przekazania obcojęzycznego dzieła ludziom, ale także środek utwierdzania języka ukraińskiego. Nawet u nieżyczliwych nie może być wątpliwości, że język, w którym przełożone są dzieła klasyczne, jest pełnowartościowy. Bo czego zabraniał ukaz emski? Nie zabraniał on rozmawiać po ukraińsku w kuchni czy śpiewać pieśni. Ten ukaz zabraniał książki edukacyjnej i przekładu. Przyswajanie antyku trwa u nas od dawna, od trawestacji „Eneidy” Kotlarewskiego. Antyczne dzieła tłumaczyli S. Rudanśkyj, P. Niszczynśkyj, później Mykoła Zerow, Hryhorij Kocur. Andrij Sodomora to jeden z najlepszych współczesnych tłumaczy klasyki. W komisji nie było wątpliwości, kto ma zostać pierwszym laureatem nagrody imienia Hryhorija Kocura, choć wśród pretendentów było wielu godnych. Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko nazwał laureata „człowiekiem o frankowskim rozmachu”. Tacy twórcy zasługują nie tylko na uznanie, ale i na takie wsparcie materialne od państwa, by mogli nie myśleć o kawałku chleba, a w pełni zrealizować talent. Akademik Mykoła Żułynśkyj powiedział, że książka Seneki „Listy moralne do Lucyliusza” w przekładzie A. Sodomory jest jego lekturą podręczną. Jest tam zadziwiająco aktualna sentencja: „Zgodą budowane są małe państwa, a niezgodą rujnowane wielkie”. Trzeba o tym pamiętać, gdyż społeczeństwo, które nie zna światowego dorobku cywilizacji, jest niepełnowartościowe. Laureatowi pogratulowali syn Hryhorija Kocura Andrij oraz jego żona Marija, współzałożyciele nagrody, którzy opiekują się Literacko-Memoriałowym Muzeum H. Kocura w Irpieniu, przewodniczący Kijowskiego Związku Twórczego Tłumaczy NSPU Wsewołod Tkaczenko, rodacy ze Lwowa oraz inni wielbiciele. Artyści Borys Łoboda i Hałyna Stefanowa deklamowali wiersze klasyków w znakomitych przekładach na język ukraiński. Laureat podziękował organizatorom spotkania, powiedział, że jest bardzo wzruszony i że będzie musiał dużo pracować, aby usprawiedliwić wszystko to, co usłyszał podczas wieczoru. Pogratulowaliśmy artyście w imieniu czytelników „Słowa Proświty” i zgodził się on udzielić krótkiego wywiadu dla naszego tygodnika.
— Andriju Ołeksijowyczu, czego życzyłby Pan naszym czytelnikom?
— Mam w rękach świeży numer „Słowa Proświty”, czasopisma, które pełni ogromną rolę i misję w naszym społeczeństwie, niesie światło. Dla mnie osobiście – Proświta – to jakieś szczególne słowo, to światło, to światło w słowie, gdzie przedrostek pro- wskazuje na działanie. To wspaniale, że w naszych czasach takie czasopismo istnieje, dobrze, żeby tego światła, które płynie ze słowa, z naszego głębokiego korzenia, było jak najwięcej. Chciałbym tego życzyć.
— Jakie uczucia wywołało dzisiejsze wydarzenie?
— Nagroda imienia Hryhorija Kocura jest dla mnie szczególnie zaszczytna, wzruszająca i odpowiedzialna. Hryhorij Porfyrowycz przez cały czas uważnie śledził moją pracę translatorską i autorską, dlatego temu, co osiągnąłem w przekładzie i we własnej twórczości, w dużej mierze zawdzięczam właśnie jemu. Muszę cały czas utrzymywać ten poziom, którego wymagał od pracujących ze słowem Hryhorij Kocur. Był surowym krytykiem, ale ta krytyka była dla mnie ratunkowa, połączona z wielką ciepłotą. „Klaszcze w dłonie pochlebca, doradza prawdziwy znawca” – pisał Horacy. Hryhorij Kocur jest obecny wśród nas swoim dziedzictwem twórczym. Wszyscy jesteśmy w jednej przestrzeni duchowej.
— Każdy, kto czytał antycznych klasyków, zna Pana nazwisko, Pana przekłady z łaciny, greki. Z jakimi trudnościami się Pan spotykał?
— Przekazać czytelnikowi antyczne słowo jest bardzo trudno, w istocie powinien to być słuchacz. Antyczne słowo poetyckie to żywe słowo, to jedność treści i dźwięku. Jak mówili Rzymianie, vox viva, żywy głos. Dzisiaj czytamy, a ta poezja wymaga udźwiękowienia. W słowie, które brzmi, jest szczególny czar, jest dusza, a słowo drukowane traci dźwiękową aurę. Dźwięk to bezpośrednia droga do serca. Są inne trudności, które oddalają nas od antycznych klasyków, ale starałem się robić wszystko, wykorzystując zasoby języka ukraińskiego, aby przybliżyć to słowo, które niesie oświecenie, wewnętrzne światło, bez czego człowiekowi bardzo trudno, bez czego nie może być szczęśliwy nawet przy największym dostatku i komforcie.
— Czy obecna sytuacja sprzyja twórczości?
— Przykro mnie uderza, że w dzisiejszym słowie, które funkcjonuje w społeczeństwie, coraz mniejszy jest procent tego, co trafia do duszy, do serca, a większy – informacyjnego, pragmatycznego. Trzeba za wszelką cenę starać się wracać do tego Słowa przez duże „S”, które jest powołane, by apelować do serca i do rozumu, ale to musi być jedność. Jeśli idzie w rozbieżne strony, to trudno to przyjąć.
— Nad czym Pan teraz pracuje?
— Zakończyłem pracę, o której dawno marzyłem. Przełożyłem najulubieńsze, najsłynniejsze dzieła Wergiliusza – „Eklogi”, „Georgiki”. To głęboka filozofia, zadziwiający język pieśni, zadziwiające echa z obecną epoką. Książka czeka na wydanie. Teraz chcę wrócić do mojego ulubionego gatunku – prozy autorskiej. Niedawno wyszła moja książka „Łzy rzeczy” – to nastrojowa proza lwowska. Mam też prozę wiejską. Chcę jeszcze popracować w moim ulubionym gatunku.
Mam w rękach świeży numer „Słowa Proświty”, czasopisma, które pełni ogromną rolę i misję w naszym społeczeństwie, niesie światło. Dla mnie osobiście – Proświta – to jakieś szczególne słowo, to światło, to światło w słowie, gdzie przedrostek pro- wskazuje na działanie. To wspaniale, że w naszych czasach takie czasopismo istnieje, dobrze, żeby tego światła, które płynie ze słowa, z naszego głębokiego korzenia, było jak najwięcej. Chciałbym tego życzyć. Andrij Sodomora, 2010 rok
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
takich domów — poczucie samotności, odrzucenia, niepotrzebności społeczeństwu. Pragnienie pozostania w domu jest naturalne, a młodsze pokolenie powinno to rozumieć i wspierać. Dlatego proponujemy rozszerzyć i wzmocnić miejskie służby dla osób starszych, które mieszkają w domu; bezpłatnie zapewniać im najpotrzebniejsze leki; przywrócić dodatki do emerytur od merostwa, prowadzić ogólnoukraińskie kampanie skierowane na szerzenie kultury należytego szacunku wobec osób w podeszłym wieku, zaczynając od transportu miejskiego. Stosunek do osób starszych określa kulturę społeczeństwa. Warto, abyśmy zweryfikowali ogólne wyobrażenie o starości, gdyż dla każdego z nas zbliża się ona nieuchronnie. Spróbujcie przyjrzeć się swoim starszym sąsiadom: być może potrzebują waszego życzliwego słowa, telefonu. Poproście ich o radę, pomoc — a poczują się potrzebni nam, młodym”. Switłana Nazarenko opowiedziała, że starszym ludziom pomoc świadczona jest przez organy ochrony socjalnej ludności. W Kijowie jest 1123 pracowników socjalnych świadczących pomoc domową samotnym osobom niezdolnym do pracy. „W mieście są trzy pensjonaty dla osób starszych, w których jest pięcioposiłkowe wyżywienie i wszelkie udogodnienia. Seniorzy mają możliwość przynoszenia ze sobą rzeczy, do których przywykli. Pracownicy pensjonatów na różne sposoby starają się poprawić im życie: zapraszają w gości artystów, inne znane osoby. Często jest to lepsze niż mieszkanie w domu i poczucie bycia niepotrzebnym. Obecnie w tych pensjonatach są miejsca, więc możemy umieścić tam ludzi, którzy znajdują się w trudnej sytuacji”. Dziennikarka Ilona Dowhań wspomniała swój staż w Anglii i opowiedziała, że prezenterzy BBC mają nie mniej niż 50 lat, ponieważ tylko ludziom starszym ufa społeczeństwo. W naszych wiadomościach, talk-show jest mało twarzy osób starszych, przeważnie młodzi, bo właśnie ci ludzie są potrzebni biznesowi, oni są głównymi konsumentami. „Rozsądny, konkurencyjny naród europejski jest niemożliwy bez szacunku dla starszych. To nie jest problem jutra, o tym należy myśleć już dzisiaj. Dobroczynność to nie tylko pomoc pieniędzmi. To elementarna komunikacja, wsparcie moralne. Twarze ze zmarszczkami mogą być piękne, dobre, z pozytywną energią. Miałam szczęście widzieć starszych ludzi, od których czerpałam doświadczenie i chciało się z nimi rozmawiać. Od nich można wiele przejąć, aby uniknąć własnych błędów. Komunikacja ze starszymi ludźmi wywraca twój świat do góry nogami”. Aby człowiek żył dłużej, ważne jest dla niego, aby społeczeństwo było zainteresowane jego wiedzą, umiejętnościami, doświadczeniem, które zdobył w ciągu życia. Medycyna, ogólny poziom cywilizacji wydłużyły długość życia, realizując dawne marzenie ludzkości. Jednak często młode pokolenie dystansuje się od starszego, unikając odwiecznego konfliktu pokoleń. Ale właśnie komunikacja z babciami i dziadkami wychowuje osobowość, wpaja najlepsze ludzkie cechy: miłosierdzie, współczucie, empatię, umiejętność pomagania w trudnej chwili. Tego nie zastąpią żadne podręczniki i poradniki. Rozejrzyjmy się uważniej wokół: być może ktoś zniedołężniały potrzebuje naszej pomocy.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena Szułha. W Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska” odbyła się konferencja „Kontynent starszych. Starzy bez miłości umierają”, którą przeprowadziła międzynarodowa organizacja społeczna „Przyjaciele Wspólnoty św. Idziego” przy udziale Szkoły Pracy Socjalnej NaUKMA. Pomysł przeprowadzenia konferencji pojawił się dzięki wieloletniemu doświadczeniu kontaktów „Przyjaciół Wspólnoty św. Idziego” z ludźmi w podeszłym wieku, którzy mieszkają w domach opieki dla starszych, z tymi, którzy żebrzą na ulicy, z samotnymi. Według słów Wity Zinewycz, która pracuje z osobami starszymi nie od dziś, dla organizacji wizyty w domach starców to nie działalność charytatywna, a możliwość wpłynięcia na własną przyszłość i przyszłość swoich dzieci. Do pracy na konferencji organizatorzy zaprosili naczelnika wydziału ds. osób niepełnosprawnych i osób w podeszłym wieku Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Switłanę Nazarenko, doktora nauk medycznych, profesora, dyrektora Państwowego Centrum Naukowo-Metodycznego Geriatrii Narodowej Akademii Medycznej Kształcenia Podyplomowego im. P. L. Szupyka Łeonida Stadniuka, dziennikarkę Iłonę Dowhań, członkinię „Wspólnoty św. Idziego” z Rzymu Nikolettę d’Alessandro. Konferencję powitał rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Serhij Kwit. Otwierając wydarzenie, kierownik organizacji „Przyjaciele Wspólnoty św. Idziego” Jurij Lifanse powiedział, że wolontariusze na Ukrainie pracują z osobami w podeszłym wieku i ubogimi od ponad 20 lat i jest to główny kierunek pracy organizacji. Przecież starsi to cały kontynent, a my często zapominamy o nich, wspominając raz w roku — 1 października, w Dniu Osób w Podeszłym Wieku. „Każdy potrzebuje miłości, a my z dnia na dzień się starzejemy. Problem starszych to problem całej wspólnoty, a nie tylko państwa czy samorządu społecznego. Jak my sami odnosimy się do staruszków w sklepie, transporcie, na ulicy itd.? Każdy z nas powinien odpowiedzieć sobie na to pytanie i zastanowić się, czy wszystko robimy dobrze, zgodnie z normami moralnymi, które się ustaliły. Starsi ludzie to nie ciężar dla społeczeństwa, warto uświadomić sobie, jak bardzo użyteczni mogą być. Ludzie w podeszłym wieku to najlepsze lekarstwo na depresję, bo rozmawiając z nimi, rozumiesz wartość życia, wiele się uczysz. To nie tylko doświadczenie, ale i przyjaźń. Starzy bez miłości umierają nie tylko wtedy, gdy nikt ich nie kocha, a przede wszystkim wtedy, gdy nie mają kogo kochać”. Nikoletta d’Alessandro ujawniła liczby dotyczące starzenia się. Według danych ONZ, odsetek Europejczyków w wieku powyżej 65 lat w 2050 roku będzie wynosił 29,2 procent. Już teraz w Europie populacja osób w podeszłym wieku przewyższa liczebnością młodzież. W raporcie ONZ z 2007 roku mowa o tym, że starzenie się populacji głęboko wpłynie na społeczeństwo i przyciągnie uwagę sił politycznych odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji w XXI wieku. Starzenie się populacji to wynik sukcesu rozwoju ludzkości. Dlatego społeczeństwo potrzebuje nowej polityki społecznej wobec starych ludzi i nowej wizji kulturowej podeszłego wieku. Mimo pozytywów, powiedziała pani Nikoletta, „wydłużenie życia wywołuje niepokój, nawet strach. Życie starych społeczeństwo uważa za nieużyteczne, starsi ludzie wywołują pogardę — każdego drażni obraz własnej przyszłości, drażnią ci, którzy stracili największe wartości: siłę, zdrowie, urodę, zdolność do samoobsługi. Dlatego często młodsi próbują oddać starych do specjalnych domów, nie dbając o to, że izolacja starszych zuboża młode pokolenie”. Rzeczywiście, wcześniej, jeszcze kilkadziesiąt lat temu, rodziny żyły razem: trzy pokolenia — dziadkowie, rodzice i dzieci. Dziadek i babcia opiekowali się wnukami, opowiadali im bajki, śpiewali piosenki — tak zachowywała się ciągłość pokoleń, tradycje, zwyczaje. Obecnie, żyjąc osobno, nie kontaktując się ze starszym pokoleniem, okradamy własne dzieci, one nie wiedzą, kim byli ich przodkowie, jak żyli, myśleli, co śpiewali. Według słów Nikoletty d’Alessandro, „starsi ludzie to nie ciężar dla społeczeństwa, mogą stać się czynnikiem humanizacji, przecież w społeczeństwie jest miejsce dla każdego i nikt nie powinien znaleźć się w izolacji. Starzy są słabi, ale właśnie dlatego są ważni dla mierzenia wytrzymałości socjum”. Łeonid Stadniuk powiedział, że starość to to, co w najlepszym przypadku czeka każdego z nas, dlatego mówimy przede wszystkim o pomocy sobie. „Problem starzenia wymaga wysiłków dla adaptacji społeczeństwa. Życie powinno być dłuższe, aktywniejsze, bardziej produktywne. Społeczeństwo powinno to przyjąć. Przypomnijmy z historii: Spartanie, aby utrzymać zdolność bojową kraju, wyrzucali starych i niedołężnych w przepaść. Tak nie powinno być we współczesnej cywilizacji europejskiej. Madrycki międzynarodowy plan działań dotyczący starzenia (2002) wypracował priorytetowe kierunki: udział starszych ludzi w rozwoju socjum; zapewnienie ochrony zdrowia i dobrobytu w podeszłym wieku; zapewnienie sprzyjającego i pozytywnego otoczenia dla osób w podeszłym wieku. Ukraina przyłączyła się do tego planu działań. Według statystyk, choroby starcze (demencja itp.) częściej rozwijają się u osób samotnych. Starsi powinni czuć się potrzebni, wtedy będą chorować mniej. Ważną kwestią jest przygotowanie całego społeczeństwa do życia ze starymi. Praca naszego centrum geriatrycznego pokazała zainteresowanie i międzynarodowe wsparcie problemu starzenia. Kończymy przygotowywać Poradnik dla osób w podeszłym wieku, gdzie będą zawarte przydatne porady o służbach socjalnych, ciekawe formy spędzania czasu wolnego. Skorzystaliśmy z doświadczenia Kanady, gdzie takie poradniki wydaje się każdemu emerytowi”. Wita Zinewycz uważa, że w kontekście rozmowy o starszych warto mówić o życiu konkretnych ludzi. Przecież to nosiciele historii, bo niemożliwe jest oderwanie człowieka od życia jego kraju. „Wszyscy jesteśmy w pogoni za dobrami materialnymi, dobrobytem, miejscem w socjum, karierą, sukcesem. W tej pogoni zwiększa się dystans między pokoleniami, pojawia się izolacja społeczna i samotność staruszków. Domy dla osób w podeszłym wieku to nie wyjście dla społeczeństwa. Kiedy masz wiele lat, trudno zmieniać sposób i miejsce życia. Główna ry... Wszyscy z czasem się starzejemy, zamieniamy się w babcie i dziadków. I osoby w podeszłym wieku wywołują w społeczeństwie niejednoznaczną reakcję. Ktoś uważa ich za ciężar dla budżetu, ktoś — za bezcenne źródło wiedzy i doświadczenia. Rozwój cywilizacji daje możliwość wydłużenia ludzkiego życia, nie dając odpowiedzi na pytanie, jak być w starości. W niektórych kulturach starszych ludzi pozbywano się, aby nie zatrzymywali postępu, jednak kultura europejska deklaruje inne wartości. Ale w rzeczywistości często nie zauważamy starych ludzi, nie słyszymy ich, nie rozumiemy ich potrzeb, zapominając, że sami nie będziemy wiecznie młodzi. Nasza czytelniczka, kijowianka Hanna Stepaniwna Zastawska, urodzona w 1919 roku. Ukraińcy/proświcianie, którzy mieszkali w Polsce we wsi, która wtedy nazywała się Stare Miasto, świętowali w 1938 r. 70-lecie „Proświty”. Z tej okazji zrobili sobie zdjęcie (Hanna Stepaniwna, wtedy Bohonko, druga od lewej w 1. rzędzie)
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
pragnienie czytania ukraińskiej klasyki. Podobnie można powiedzieć o niektórych podręcznikach do języka. Dlatego z taką radością przyjmuję podręcznik Ponomariwa, który chce się czytać jak pasjonującą powieść. Czas na zewnątrz się zmienia. Zmienia się (nie w lepszą stronę) klimat polityczny. Oto zmienił się format mojej ulubionej audycji radiowej „Słowo”. Inna muzyka, inni lektorzy, inny scenariusz. Dobrze jednak, że pozostał w niej Ołeksandr Ponomariw, który życzliwym tonem, czasami z ukrytą ironią, odpowiada na listy słuchaczy. Bo komuż odpowiadać, jak nie jemu, prawdziwemu językoznawcy, uczonemu, tłumaczowi. Wśród nich, akademickich uczonych, on czasami, jakkolwiek by to dziwnie nie brzmiało, bywa samotny w bronieniu swojego twardego stanowiska wobec współczesnej pisowni. I nie zgadza się na żadne kompromisy, gotów iść do końca. Jestem wewnętrznie z Panem, drogi Ołeksandrze Danyłowiczu! I myślę, że wspiera Pana cała społeczność Proświty. Chociaż jest ona różnorodna i jeszcze daleko jej do gotowości nie tylko wyrażania Panu swojego wsparcia, ale i wiedzy, jak go udzielać. A uczyć się trzeba całe życie. I nie tylko bronić języka hasłami, zbiorem jednakowych, wyświechtanych fraz, ale i codzienną pracą, aby pełnobrzmiąco rozbrzmiewało nasze słowo w eterze i cieszyło nas jasnymi odkryciami w dziedzinie językoznawstwa ta czy inna katedra. Z rosy i wody Panu, sławny Nauczycielu! w niełatwych warunkach do końca 2002 roku (światło dzienne ujrzało ponad 300 numerów). Założył on również program wydawniczy „Biblioteka Proświty”. W Nieżynie dobrym słowem wspomina się małżeństwo Astafjewów — zarówno Ołeksandra Hryhorowycza, profesora katedry literatury ukraińskiej miejscowego uniwersytetu, jak i Marię Mykołajiwnę, prorektora, która przez ponad 10 lat kierowała uniwersytecką Proświtą. Z nimi związane są najważniejsze wydarzenia w Nieżynie w ostatniej trzeciej części XX wieku. A mianowicie — odzyskanie od konserwatywnych władz pomieszczeń kultowych i zwrócenie ich parafii, w szczególności otwarcie cerkwi Wszystkich Świętych, w chórze której swego czasu śpiewali Mykoła Hohol i Jewhen Hrebinka; otwarcie szkół niedzielnych i lektoratów ukrainoznawczych; założenie Centrum Współpracy Humanitarnej z ukraińską diasporą przy Uniwersytecie Nieżyńskim i inne. Ołeksandr Astafjew słowem i czynem utwierdza ukraińskie bytowanie. Mój przyjaciel jest odznaczony odznaką „Wyróżniający się w edukacji Ukrainy” (1999), Honorowym Dyplomem Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy (2000), uhonorowany medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki „Budowniczy Ukrainy” (2001). Posiada tytuł „Najlepszy wykładowca roku Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki” (1998). Za szczególny wkład w rozwój ukraińsko-polskich stosunków kulturalnych został wyróżniony Złotym Medalem Akademii Polonijnej (m. Częstochowa); uhonorowany „Podziękowaniem Prezydenta Ukrainy” „za znaczący wkład w rozwój państwa ukraińskiego” (2009). Szczególnie cieszy, że dorobek artystyczny niestrudzonego pracownika został wyróżniony nagrodami literackimi im. Borysa Hrinczenki (1995), Mychajła Kociubynskiego (2001), braci Bohdana i Lewka Łepkych (2009). Zatem bądźmy pewni: struny poetyckiego słowa potężnie grają, a jego echo pomaga światu stać się lepszym.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Василь КЛІЧАК, директор ВЦ “Просвіта”
Їх небагато. На пальцях можна полічити. Однієї чи двох рук. Не судитиму про загал (та й навіщо?), та якщо провести звичайнісінький експеримент — запитати в тих, хто належить до письменницької спілки, чи ігнорує її, яких нинішніх мовознавців можуть вони назвати, не певен, що назвуть багато. А якщо називатимуть, то насамперед Пономарева Олександра Даниловича. Очевидно, ще й тому, що для багатьох він запам’ятався як викладач університету. Учив рідної української мови. Хто для мене Пономарів? Можу сказати просто, одним словом — величина. Та величина (чудове поняття з математики), яку хочеться осягати, вивчати, спілкуватися з нею, навчатися в неї. Дуже шкодую, що він не викладав у мене у студентські роки. Викладала на першому курсі фонетику незабутня Ніна Іванівна Тоцька, яку неодноразово згадували ми з Олександром Даниловичем теплим словом. Звичайно, що не міг він її не любити, не поважати, не радіти, що є у нашій філології такий чудовий фахівець. Уявити собі, як на той жорстокий час — доктор філологічних наук і … безпартійна. Виходить, не могло бути інакше. Своїх здобутків досягла вона завдяки високому професіоналізму. Ніколи не забуду перше практичне заняття з фонетики, яке вела Ніна Іванівна. Потрібно було виписати із за-
Микола ЗИМОМРЯ, доктор філологічних наук, голова Дрогобицького осередку Національної спілки письменників України
Часом так буває, що сповідальне слово запізнюється з різних причин і незрідка — об’єктивних. Йдеться про те, що не кожне прагнення віддзеркалює спокій чи застиглість, з одного боку, та збурення йти на поле правди — з іншого. Особливо це болить тоді, коли сповідальне слово бодай якоюсь мірою лучиться з ім’ям друга, побратима, словом, близької людини. Хто знає, може, саме з такої рефлексії виходив Євген Баран, коли у збірці есеїв “Сутність правди” зізнався: “Мене хвилює, як сильні світу цього прагнуть змінити на краще сей світ, бо у справи того світу вони не поспішають втручатися — там все визначено: добро є добром, зло — злом, Бог — Богом, сатана — сатаною. Нам ніколи думати про такий дріб’язок, як мораль”. Тому і я кажу: жаль, що навкруг нас так багато метушні. Вона заважає іноді побачити не тільки сутність правди, а й сутність драматичної кривди. А кривди тої — Тису гатити б нею… Отже, не “все визначено”, хоч акцент Євгена Барана прецінь справедливий. Мій добрий приятель побачив світ 10 серпня 1952 року на мисі Лазарєва Хабаровського краю, в радянському концтаборі. В’язні втілювали в життя один із грандіозних сталінських проектів — зводили міст через Нівельську затоку, який мав з’єднати материк із Сахаліном. За різними підрахунками, тут загинуло від 100 000 до 600 000 осіб. Дякувати Божій ласці — і матері поета Катерині Онищак (1928 року народження), і батькові, талановитому музиканту Григорію Астаф’єву (1929) пощастило вийти живими з цього пекла. 13 червня 1953 року — уже після смерті Сталіна, оголошення амністії і закриття “проекту століття” —
Академік Олександр Пономарів даного тексту якісь лексеми з однаковими фонетичними ознаками. Викладачка викликала мене. Підводжуся і промовляю: “Я випесав…”. Ніна Іванівна глянула на мене якось особливо уважно і запитала: “Ви із Західної України?” — “Так”. — “Ой, юначе, вам треба дуже багато працювати над своєю вимовою, щоб вона була справді літературною”. Для того і вступив я в Київський університет, щоб учитися мови. Вчуся мови все життя. І донині. Радію, що мене підтримує у цьому Олександр Данилович, іноді навіть хвалить, а інколи поправляє, якщо вимовлю якесь просто на палубі пароплава “Микола Гоголь”, що прямував до Хабаровської залізниці, урки зарізали Григорія Астаф’єва і викинули за борт. Там величезні крижини (саме була навігація) і поховали під собою його тіло. У майбутньому Олександр Астаф’єв не раз повертатиметься до цієї трагічної події. Вона лягла в основу поеми “Графа анкети”, цикл віршів “Зелений клин”. Після трагічної батькової смерті майбутній поет разом із матір’ю переїхав у село Вовківці Борщівського району, що на слово із неправильним наголосом. А я не ображаюсь. Адже знаю, що наступного разу я вимовлю його так, як треба. Він і сьогодні читає лекції студентам — і журналістам, і філологам. Пам’ятає багатьох своїх колишніх, яких учив. Про декого згадує зі щирою усмішкою, радіє за їхні успіхи, а за декого йому прикро. “Краще б я його не вчив”, — каже. Або, слухаючи якось виступ перед студентами одної відомої тележурналістки, сказав мені пошепки: “Таке мала гарне дівоче прізвище, українське, а стала…” Постійна налаштованість на українськість, постійне думання над удосконаленням кожної фрази, відточеністю не те що кожної лексеми, а навіть фонеми — ось що притаманне цій людині. І я пишаюся тим, що часто зустрічаюся з Пономаревим чи на засіданнях Централі “Просвіти”, чи в коридорах та аудиторіях Інституту журналістики Шевченкового університету, де викладаю студентам редакторську майстерність і редакторський фах. Час збігає швидко. Деякі вчорашні його студенти стали викладачами, навіть докторами наук, професорами. Так би мовити, зрівнялися зі своїм колишнім учителем у рангах. Тепер вони такі, як він, тож хіба можна робити їм якісь зауваження? Якби ж вони ще й дбали про своє мовлення,
належить ціла низка поетичних книжок: “Листвяний дзвін” (1981), “Заручини” (1988), “Слова, народжені снігами” (1995), “Зблизька і на відстані” (1996, 2-е вид.1999); “На київськім столі” (Київ, 2005), “Близнюки мої, очі” (2000). Щойно у Нью-Джерсі (США) вийшла “Антологія ПЕН”, яка розпочинається нарисом про творчість Олександра Астаф’єва та добіркою його віршів. Окремо треба сказати про Олександра Астаф’єва як про талановитого інтерпретатора зарубіжної літератури. Він переклав, примі-відточували кожну фразу. Та ба! Лунає часом такий суржик, аж вуха в’януть. Почувши таке чи то на засіданнях вченої ради, чи на захистах дисертацій, Олександр Данилович тут же поправляє того чи того промовця. А вони ще й ображаються, мовляв, збиває їх із думки. А шкода… Шкода, що зупинилися вони на шляху удосконалення свого мовлення… Отож повторю ще раз. Таких, як він, дуже мало… Якось на моєму практичному занятті студентка здійснювала редакторський аналіз книжки. Обрала підручник “Сучасна українська мова” О. Д. Пономарева. Розглянула її композицію, верстку, обкладинку, поліграфічне виконання і всі інші компоненти, що стосуються видавничого проекту. Я вислухав і сказав: “Ви пропустили найголовніше. Не взяли до уваги найцінніше, що є в цій книжці. Подивіться, з якою любов’ю підібрано тексти для вправ. Вершинні зразки української поезії, чудові уривки, окремі речення із кращих здобутків української прози. Таку книжку просто хочеться читати, як художній твір, і отримувати справжню насолоду”. Нещодавно в газетному інтерв’ю Сергій Жадан зазначив, що уроки української літератури в школі, особливо підручники, на все життя відбивали в учнів ба-
Tarnopolszczyzna. Tu mieszkała rodzina matki, którą deportowano z Polski po zakończeniu II wojny światowej. O dzieciństwie nie ma co mówić — nie było go. Następnie ukończył Ukraińską Drukarską Akademię Poligraficzną (obecnie — Ukraińską akademię drukarstwa) we Lwowie, zdobył zawód dziennikarza. W Kijowie, w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy obronił rozprawy kandydacką (1990) i doktorską (1999) z teorii literatury. Od 1996 roku zapraszano go jako profesora na wykłady na uniwersytetach w Warszawie, Częstochowie, Greifswaldzie, Lüneburgu, Budapeszcie, na Sorbonie i in. Dziś w osobie Oleksandra Astafjewa mamy autorytatywnego ukraińskiego literaturoznawcę, a mianowicie teoretyka literatury, komparatystę, slawistę, a także poetę, prozaika, tłumacza, publicystę, działacza kulturalno-społecznego. Ponadto jest profesorem katedry teorii literatury i komparatystyki Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki; członkiem Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy (1992), Międzynarodowego Klubu PEN (2008). Pisarska droga O. Astafjewa rozpoczęła się dawno. Jego piórem ... rom, z arabskiej liryki V—XVIII w.; ze staroniemieckiego i łaciny — pieśni wagantów i minnesingrów; ze starofrancuskiego — poezje prowansalskich trubadurów; z francuskiego — utwory Victora Hugo, Guillaume'a Apollinaire'a, Jacques'a Prévera, René Chara; z polskiego — „Sonety krymskie” Adama Mickiewicza oraz jego ballady, poszczególne utwory Jarosława Iwaszkiewicza, Juliana Tuwima, Leopolda Staffa, Karola Wojtyły. Wybitny uczony jest zwolennikiem strukturalno-semiotycznej estetyki. Jej idee naukowiec owocnie stosuje do badania i interpretacji historii literatur słowiańskich. Aktywnie bada zagadnienia teorii literatury i komparatystyki. Jego dorobek to przede wszystkim 12 monografii, gruntownych wydań literaturoznawczych. Najważniejsze z nich: „Stylizacja” (1998); „Liryka ukraińskiej emigracji” (1998); „Obraz i znak” (2000); „Temat Hołodomoru w literaturze ukraińskiej: próba analizy egzystencjalnej” (Greifswald, 2004), „Poeci «Nowojorskiej grupy»” (2005) i in. W jego dorobku są powieść, nowele, opowiadania. Znana prawda: każdy uczony ma swoją ulubioną niwę, na której upodobania badawcze służą jako pewien identyfikator jego powołania. Zostało ono naznaczone przez O. Astafjewa obrazem pamięci. Chodzi o dotąd niedostatecznie zbadaną kwestię życia i kultury ukraińskiej emigracji, zwłaszcza w Polsce. Utwory O. Astafjewa przetłumaczono na język angielski, niemiecki, francuski, polski, bułgarski, gruziński, ormiański i in. O jego dramatycznym losie i tułaczce matki nakręcono film dokumentalny „Trzy kłosy” (reżyser — Serhij Cymbał), który wywołał duży rezonans wśród widzów. Od czasu do czasu jest emitowany na kanale UT-1. Wystarczy rzucić tylko pobieżne spojrzenie na jakąkolwiek stronicę w życiorysie Oleksandra Astafjewa jako pisarza, uczonego, działacza kulturalno-oświatowego i społecznego — i odsłaniają się nowe cechy jego duchowo bogatej osobowości. Tak, od 1993 do 2003 roku kierował Niżyńską miejską organizacją Towarzystwa „Proświta”, redagował wydawnictwa proświtiańskie — gazetę „Niżyn” (1992, ukazało się 5 numerów) oraz „Proświtę” (1992—1996), przekształconą w obwodowy tygodnik, który ukazywał się
Tłumaczenie maszynowe
„Proświcie” stuknęły 142 lata. Każda rocznica organizacji to dobra okazja, by przemyśleć przebytą drogę, podsumować dokonania, przeanalizować błędy i sporządzić plany na przyszłość. Najaktywniejsi działacze Proświty z różnych zakątków Ukrainy podzielili się problemami, przesłali swoje propozycje dotyczące poprawy pracy, odpowiedzieli na pytania: „Sprawy proświciańskie: co jest w aktywach Towarzystwa?”, „Czy można by zrobić więcej? Co przeszkadza?”, „Masowa organizacja społeczna czy marginalny elitarny klub? Nagana i pochwała w społeczeństwie”. Już prawie półtora wieku „Proświta” broni praw Ukraińców i wydaje się, że nawet w niepodległym państwie pracy na niwie proświciańskiej nie ubyło. Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
„Szczęście ludzkie ma dwa równe skrzydła: róże i winogrona, to co piękne i to co pożyteczne” — mądrze powiedział M. Rylski. W tłumaczeniu na język prozy oznacza to: do pełnowartościowej egzystencji człowiek potrzebuje zarówno gospodarki, jak i kultury. Tymczasem postsowieckich kapitalistów — oligarchów nieukraińskiego pochodzenia w Ukrainie — interesuje tylko gospodarka, ponieważ dla nich oznacza ona pomnażanie kapitału, ciągłe gromadzenie zysków. Kiedy zaś mowa o kulturze narodowej, kulturze dla tych, którzy zapewniają te zyski, to jest ona im, oligarchom, niepotrzebna, zbędna, a nawet szkodliwa, bo kształtuje świadomość narodową, budzi poczucie ludzkiej godności. I właśnie od tego — jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało — cierpi gospodarka. Dlatego też Ukraina w swoim rozwoju gospodarczym odczuwalnie odstaje nawet od krajów postkomunistycznych, takich jak Czechy, Polska, Serbia, Słowenia i inne. Kulturowo ograniczony i narodowo upokorzony producent nie będzie pracował wydajnie. „Kultura, normy etyki, zachowania, sfera sztuki, sfera edukacji, nauki — bez tego współczesny rozwój gospodarczy jest niemożliwy — słusznie pisał znany ekonomista W. Sikora. — Instytucje polityczne, sfery kultury torują drogę do udanego rozwoju gospodarczego i właśnie te sfery kształtują najważniejszą część kapitału — tę, która opiera się na zasobach ludzkich, na kapitale duchowym, powiązanym z czynnikami społecznymi. Bez sfery kultury czynniki te nie mogą funkcjonować”. Dla nas, Ukraińców, oprócz dobrobytu materialnego, żywotnie ważne jest zachowanie i utwierdzenie naszej ukraińskiej państwowości, aby nie powtórzyły się hołodomory-ludobójstwa, gułagi, niszczenie naszej inteligencji, wypieranie naszego języka z powszechnego użycia. A gwarancją narodowego istnienia jest wysoko rozwinięta kultura. „Właśnie w kulturze i tylko w kulturze, przede wszystkim w kulturze duchowej — twierdzi wybitny ukraiński myśliciel I. Dziuba — otrzymują ostateczną »sankcję«, jak i gwarancję historycznego trwania, podmiotowość narodowa, tożsamość narodowa, rozwój narodowy”. Polem działalności „Proświty” jest właśnie narodowa kultura ukraińska i nierozerwalnie z nią związany język, które przez wieki były upośledzane przez okupantów i na wszelkie sposoby są poniżane także teraz. Państwo, które mamy, nie dba o utwierdzenie w społeczeństwie narodowej kultury i języka ukraińskiego (albo tylko udaje, że dba). Musi to póki co robić „Proświta” ze swoimi ograniczonymi możliwościami. Jednocześnie pośrednio, poprzez ochronę ukraińskiej kultury i języka, „Proświta” sprzyja kształtowaniu demokratycznych relacji w ukraińskim społeczeństwie. Jak swego czasu pisał M. Drahomanow, „nawet świadoma niepodległość narodowa bez pewnej oświaty nie da nam ani liberalizmu, ani demokracji”. Propagując kulturę i język narodowy, „Proświta” stawia sobie za zadanie rozszerzanie sztucznie zwężonej ukraińskiej przestrzeni duchowej, tak samo jak w Rosji istnieje rosyjska przestrzeń duchowa, w Polsce — polska, we Francji — francuska. A to w ostatecznym rozrachunku powinno doprowadzić do pełnego samoświadomego uznania przez Ukraińców samych siebie jako społeczeństwa o wspólnych interesach gospodarczych i duchowych. Bez duchowej konsolidacji Ukraińców samo istnienie państwa ukraińskiego może okazać się problematyczne. Przecież, jak pisze znany uczony H. Kłoczek, „wymarzona przez wiele pokoleń ukraińska państwowość byłaby sprawą nierealną, gdyby naród przestał być narodem i przekształciłby się po prostu w populację, pozbawioną świadomości narodowej”. Wspólna kultura i język kształtują z populacji naród. Oprócz tego „Proświta” powołana jest do rozwiewania uprzedzeń społecznych, które celowo zasiewają ci, którym są one na rękę, i które dzielą, szarpią nasze społeczeństwo na niemal wrogie obozy. Jednym z takich uprzedzeń jest kłamstwo o tym, że bojownicy o niepodległość Ukrainy byli bandytami (tak jest w oczach okupantów i ich popleczników). Jeszcze jedno uprzedzenie tworzy się na naszych oczach, jakoby Ukraińcy, którzy zmarli podczas Hołodomoru w latach 1932—1933, to, proszę państwa, ofiary „alkoholizmu i chuligaństwa ulicznego”. Albo to, że Galicjanie, rzekomo, nie są Ukraińcami, a jeśli są, to pełnowartościowymi. Albo to, że Ukraina nie ma swojej historii, a jej historię mają pisać sąsiedzi. „Proświta” wspiera rozwój ukraińskiej twórczości artystycznej (dla oligarchicznego państwa jest ona obojętna). Nawiasem mówiąc, pierwszy pamiętny festiwal „Czerwona ruta” został zorganizowany i przeprowadzony przy udziale ówczesnego jeszcze Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki — poprzednika współczesnej „Proświty”. Proświcianie wspierają i rozwijają ludowe tradycje kulturowe. Co roku pod egidą „Proświty” przeprowadzane są dziecięce konkursy recytatorskie, wykonawców piosenek, autorów utworów artystycznych itp. Bez tego życie społeczeństwa byłoby niepełne, ułomne. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki jest nieodłączną częścią składową ukraińskiego społeczeństwa. Jego funkcje jako organizacji społecznej wcale nie zostały wyczerpane i, ogólnie rzecz biorąc, raczej nigdy nie zostaną wyczerpane. Tylko, niestety, nie ma zbyt wielu entuzjastów, którzy pracowaliby w nim. A może my, centralne i obwodowe kierownictwa „Proświty”, nie potrafimy przyciągać ludzi do pracy w nim na zasadach społecznych. Oczywiście kwestie językowe, które pojawiają się w państwie, rozwiązują językoznawcy wraz z prawnikami, kierując się wymogami obowiązującego ustawodawstwa. Kwestiami historii zajmują się uczeni historycy. Budowę i wypełnienie procesu nauczania w szkole określają pedagodzy, biorąc pod uwagę najnowsze osiągnięcia nauki psychologicznej. Ale w Ukrainie, niestety, decyzje w tych fachowych kwestiach dyktują politycy, wychodząc ze swoich wąskoegoistycznych interesów. Zapis konstytucyjny o tym, że „państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury” (artykuł 11), jest całkowicie ignorowany. Czyżby więc „Proświta” jako organizacja powołana do ochrony tych nieprzemijających wartości, miała przymykać na to oczy? Jeśli Rada Najwyższa podda pod głosowanie odrażającą antyukraińską „Ustawę o językach”, skrojoną przez O. Jefremowa, P. Symonenkę i S. Hryneweckiego według jekatierinowsko-wałujewskiego wzorca, to „Proświta” nie będzie wstydliwie apolityczna, lecz zwróci się do narodu ukraińskiego z wezwaniem do stanięcia w obronie swojego najcenniejszego, zachowanego przez ojców i dziadów i przekazanego nam skarbu — języka ojczystego. Wzorcem dla prośwician powinien być B. Hrinczenko, którego dzień urodzin zbiega się z dniem założenia „Proświty”. On, wychowany w całkowicie rosyjskojęzycznej rodzinie, zdrowie i życie poświęcił sprawie ochrony i utwierdzenia języka i kultury ukraińskiej dla przyszłych pokoleń Ukraińców.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, były Ambasador Ukrainy w Gruzji i Azerbejdżanie
Można stwierdzić ożywienie ruchu proświtiańskiego na Prykarpaciu, które charakteryzuje się licznymi imprezami poświęconymi wybitnym wydarzeniom historii Ukrainy, pamięci chwalebnych ukraińskich patriotów, wystąpieniami i wykładami proświtian, koncertami, pracą nad rozpowszechnianiem wydawnictw proświtiańskich: «Słowa Proświty» i «Halicką Proświtę», które stały się ciekawsze i bardziej treściwe, audycjami radiowymi, telewizyjnymi itp. Pełniej wykorzystujemy nasze zasoby, przede wszystkim Dom Ludowy «Proświta», gdzie codziennie odbywają się różnorodne działania o charakterze proświtiańskim. Poszerzają się możliwości wydawnictwa, z powodzeniem funkcjonuje «Ukraińska Księgarnia» przy obwodowym zjednoczeniu, uruchamiamy własną stronę internetową. Czas bowiem wymaga nowych podejść i form działalności proświtiańskiej. Społeczność proświtiańska stała się aktywniejsza w życiu politycznym kraju. Na bazie «Proświty» zorganizowano obwodową organizację Ludowego Komitetu Obrony Ukrainy, która łączy główne opozycyjne siły polityczne obwodu. Ale zadania stawiamy sobie znacznie szersze. Zgodnie z Koncepcją odrodzenia «Proświty» w obwodzie, przyjętą jeszcze w 2004 roku, dążymy do objęcia działalnością proświtiańską każdej wsi, do zorganizowania proświtiańskich ognisk w każdym zbiorowym kolektywie pracy w miastach Prykarpacia. Uważamy, że to kwestia wagi państwowej. Szkoda tylko, że państwo nie zawsze rozumie jej znaczenie. Przeszkadza brak ogólnopaństwowej polityki w sferze odrodzenia duchowego i narodowego. O ideologicznej funkcji «Proświty» w okresie budowy państwowości pisaliśmy wielokrotnie wcześniej, także w «Słowie Proświty». Wychodzimy z założenia, że pełnowartościowe i skuteczne państwo bez ideologii państwowej na świecie nie istnieje. Lecz do jej realizacji potrzebne jest podejście państwowotwórcze i zrozumienie takiej potrzeby przez elitę władzy. «Proświta», biorąc pod uwagę jej rolę w historii Ukrainy, nie jest organizacją przeciętną, która ginie wśród setek innych organizacji społecznych na Ukrainie. Jednocześnie tak ważny odcinek działalności państwowej nie może opierać się wyłącznie na entuzjazmie proświtian. W perspektywie «Proświta» to bezsprzecznie masowa organizacja społeczna we wszystkich regionach, za jaką ma dziś wszelkie podstawy uchodzić w Galicji. Lecz na etapie przejściowym dla regionów wschodnich i południowych może ona być rzeczywiście elitarnym klubem ukraińskim, jeśli przez elitę rozumieć ludzi duchowo dojrzałych i świadomych narodowo. Takie przykłady w historii są znane. Zwłaszcza na Słowacji, gdzie podobny elitarny klub odnowił narodowe oblicze miasta Pożonia (dzisiejsza Bratysława), które wcześniej było wyraźnie pomadziarzone. W obecnych ukraińskich realiach rośnie rola «Proświty» także jako siły jednoczącej. Partie polityczne, jak widzimy, konkurując ze sobą, bardziej dzielą społeczeństwo, niż je konsolidują. Przy tym, biorąc pod uwagę bezprecedensowy nacisk antyukraińskich sił, szczególnie aktualna jest potrzeba takiej struktury, która mogłaby przeciwstawić się temu zaciekłemu naporowi w skali całej Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor Kociubynski, dyrektor Czernihowskiego Muzeum-Rezerwatu Literacko-Pamiątkowego Mychajła Kociubynskiego, prawnuk klasyka literatury ukraińskiej, założyciela (1906 r.) czernihowskiej „Proświty”: „Bez wątpienia do zasług Towarzystwa trzeba zaliczyć to, że „Proświta” aktywnie walczy o ochronę, wprowadzanie do wszystkich sfer życia języka ukraińskiego oraz rozwój kultury ukraińskiej. Teraz, kiedy niestety trwa atak na nasz język, „Proświta” pozostaje jednym z bastionów ochrony języka. Zdjęcie Jewhena Buketa. Jak poprawić pracę proświtańską? Wydaje mi się, że trzeba zjednoczyć wszystkich ludzi, którzy stoją na pozycjach patriotycznych, wszystkie partie, ruchy, a nie być rozproszonymi, jak to często bywa, w tym także podczas wyborów. I właśnie „Proświta” może i powinna odgrywać taką konsolidującą rolę. Drugą rzecz, którą chciałbym zaznaczyć: trzeba więcej pracować z młodzieżą. I jeszcze jedno: trzeba iść do ludu, do kolektywów, do szkół, instytutów, uniwersytetów. Wtedy będzie efektywność, bo tylko jakichś jednorazowych działań jest za mało. Dobrze, że są gazety proświtańskie, ale tego również za mało. Trzeba iść bezpośrednio do ludzi”. Przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy Petro Tronko: „Słowo Proświty” pisze prawdę o naszej rzeczywistości”. 2010 rok.
Tłumaczenie maszynowe
Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Głównym zadaniem Proświty pozostaje nadal zachowanie i rozwój języka ukraińskiego oraz pamięci historycznej, tych właśnie czynników, dzięki którym przetrwał naród ukraiński i wokół których dziś możliwe jest zjednoczenie naszego narodu. Oprócz oświadczeń, apeli i innych akcji, które zwracają uwagę na problem języka, ale, niestety, do czego wszyscy już przywykli, Proświta realizuje konkretny i bardzo skuteczny program propagowania słowa ukraińskiego, ukraińskiej książki. Lwowska Proświta stworzyła sieć sklepów z książką ukraińską: „Centrum Książki Ukraińskiej” (ul. Wołodymyra Wielkiego), „Księgarnia Ukraińska” (ul. Wasylkowskiego) oraz czytelnię Proświty (ul. Winniczenki), a także w Złoczowie i Samborze. Planujemy otwarcie ukraińskich księgarni w każdym centrum rejonowym i mieście obwodu. Proświta realizuje jeszcze jeden ciekawy projekt: „Czytaj, oglądaj i słuchaj po ukraińsku”, którego celem jest propagowanie wszystkiego, co ukraińskie. W ramach akcji organizowana jest wystawa-sprzedaż książek, prezentacje nowych wydań z udziałem autorów, programy koncertowe, pokazy filmów. Ważnym elementem pracy Proświty jest propagowanie kina ukraińskiego. „Proświta” wykupiła licencję i kopie pierwszych fabularnych filmów o UPA „Nieujarzmiony” i „Żelazna setka” w reżyserii Ołesia Janczuka, które były wyświetlane w każdej wsi i mieście obwodu lwowskiego. Te akcje odbywają się corocznie w 8–10 rejonach obwodu, a ich aktywnymi uczestnikami są znani pisarze i poeci, zwłaszcza Roman Iwaniczuk, Nina Biczuja, Wiktor Neborak, Bohdan Stelmach, Ihor i Iryna Kałyncy, Maria Ludkiewycz, Roman Kudlyk, młodzi poeci z literackiego studia Małej Akademii Nauk oraz inni. Udanym projektem Lwowskiej Proświty jest wspólna praca z Lwowskim Uniwersytetem Narodowym im. Iwana Franki oraz wydawnictwem „Litopys” nad unikatowym wydaniem pierwszej ukraińskiej encyklopedii miasta Lwowa, nad którą pracuje ponad 200 naukowców. W tym roku wydano już trzeci tom. Towarzystwo organizuje coroczne konferencje genealogiczne „Ukraiński rodowód”. Materiały z konferencji wydawane są w osobnych zbiorach. Tę pracę prowadzi członkini Proświty Adriana Ohorczak, która przygotowała całą szkołę przewodników-egzaminatorów,
które zapoznają gości Lwowa z jego prawdziwą ukraińską historią. Odrodzeniu historii i ducha patriotycznego sprzyja coroczny Ogólnoukraiński Dziecięco-Młodzieżowy Festiwal Ukraińskiej Pieśni Patriotycznej „Surmy zwycięstwa”, którego założycielem i organizatorem są „Proświta” oraz Centrum Odrodzenia Narodowego im. Stepana Bandery. W tym festiwalu na różnych etapach uczestniczy około 10 tysięcy uczniów i studentów. Odbywa się także Ogólnoukraiński Festiwal Pieśni Duchowej „Pieśń serca”. Coroczne obchody Dnia Matki, które tradycyjnie organizuje w gaju Szewczenki „Proświta”, gromadzą tysiące ludzi. Spośród różnorodnych konkursów uczniowskich i studenckich najbardziej owocny okazał się konkurs ogłoszony z okazji Dnia Założenia „Proświty”, na który nadesłano ponad 300 niezwykle ciekawych prac twórczych o historii „Proświty” wsi i miast obwodu. W związku z zaostrzeniem sytuacji językowej w Ukrainie ważne jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na ten problem. Przede wszystkim tych, którzy mają bezpośredni wpływ na kształtowanie światopoglądu młodych Ukraińców. W tym celu „Proświta” organizuje konferencję językową z udziałem przedstawicieli szkół, uczelni wyższych, instytucji naukowych i społeczeństwa. Aby „Proświta” w pełni wypełniła swoją historyczną misję strażniczki państwowości i soborowości Ukrainy, konieczne jest odbudowanie jej jako masowej, wyraźnie zorganizowanej struktury. Dlatego kolejnym ważnym zadaniem jest zapewnienie rozwoju sieci, która obejmowałaby wszystkie rejony, miasta i wsie. W każdej wsi, kolektywie pracy powinno działać ognisko „Proświty” złożone przynajmniej z trzech entuzjastów, którzy rozumieją wagę pracy oświatowej i są gotowi poświęcić na nią swój czas. Rozumiemy, że wielu aktywnych ludzi odeszło do partii, upatrując w nich szansę na znalezienie się na listach partyjnych. Najbardziej przykre jest, gdy ci ludzie, a czasem są to także byli członkowie naszego towarzystwa, są wrogo nastawieni wobec organizacji społecznych w ogóle. Kolejną ważną funkcją „Proświty” jest kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego poprzez współdziałanie z innymi organizacjami społecznymi. Od 2000 r. Lwowska „Proświta” wraz z innymi organizacjami społecznymi utworzyła stowarzyszenie społeczne „Ukraińska alternatywa”, które wspólnie pracuje nad rozwiązywaniem najważniejszych kwestii społeczno-politycznych.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij MOKRENKO, Artysta Ludowy Ukrainy
W dorobku — realna walka o duchową tożsamość ukraińskości. Zarówno w aspekcie oświatowym, jak i organizacyjnym, jednoczącym. A to niemało, zważywszy na główny problem dzisiejszej Ukrainy, która musi pozostać Ukrainą, czyli państwem Ukraińców. Chciałoby się zrobić więcej, nawet robiąc wiele. Przeszkadza nierozwiązanie wyżej wspomnianego głównego problemu oraz opór wobec niego, nawet ze strony obecnych władz, przy odpowiednim zaangażowaniu środków masowego przekazu. Ukraiński duch narodowy pozostaje stłumiony, a społeczeństwo rozdzielone. Stąd też odpowiednie finansowe wsparcie pracy oświatowej, a także natarcie rusyfikacji. „Proświta” — ukraińska konieczność w życiu państwowego narodu ukraińskiego na jego obecnym etapie w walce o przetrwanie. To jeden z instrumentów pozapolitycznych. W dzisiejszych warunkach technologii informacyjnych nie może ona być masowa, jak w XIX wieku w epoce imperialnej, ale też nie jest elitarnym klubem. To organizacja zwykłych patriotów na swojej odwiecznej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
Rok 2002
Tłumaczenie maszynowe
Na pytania gazety odpowiada zastępca przewodniczącego — sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła NESTERCZUK. — Mykoło Trochymowyczu, proszę wskazać najważniejsze kwestie, nad którymi pracowali proświcianie w tym roku? — Jedna z najstarszych organizacji narodowo-patriotycznych zawsze stała na straży duchowości, w obronie języka. A ten rok przyniósł nam nowe, poważne wyzwania w związku ze znanymi zmianami we władzach. Akcje protestacyjne, publikacje w mediach, apele do kierownictwa państwa — wszystko to przyczyniło się do tego, że dalsze procedowanie projektu ustawy zostało wstrzymane, a tę siekierę, która zawisła nad naszym językiem, udało się odsunąć. Ale nie traćmy czujności! Dlatego proświcianie nadal trzymają tę sytuację pod kontrolą. Zaznaczę również, że w systemie oświaty i kultury zachodzą nieodwracalne procesy narodowe, młodzież coraz bardziej identyfikuje się jako Ukraińcy, a ta identyfikacja przebiega przede wszystkim poprzez język. Choć wszystko to jest bardzo niełatwe. Wspomnijmy chociażby o jeszcze jednym wyzwaniu — mianowaniu ministrem oświaty i nauki Tabacznyka, człowieka, który stoi na pozycjach ukrainofobii, znieważa nasz język. — Praca proświciańska musi docierać w samą gęstwinę życia, w głąb kraju… — Dlatego dążymy do jej aktywizacji we wszystkich regionach: na Zachodzie, na Wschodzie, Południu i Północy. Aktywnie pracuje Wołyńskie Zjednoczenie Obwodowe, Donieckie, Żytomierskie i wiele innych. Chciałbym z okazji 142. rocznicy Towarzystwa podziękować proświcianom za ich pracę i jednocześnie zaznaczyć, że pracy przed nami jest niezwykle dużo. — Czy jest możliwość aktywizacji pracy Towarzystwa? — Jest. Można to i trzeba robić. Przede wszystkim w zakresie wzmacniania struktur Towarzystwa. Trzeba, aby te komórki były w każdej szkole, innych placówkach oświatowych, w kolektywach pracowniczych, aby wszędzie byli przewodnicy naszych idei. Przesunięcia są, ale trzeba iść w głąb. — Czy nasza „Proświta” się nie starzeje? Weterani proświciańskiej niwy nadal są w szeregach, ale potrzebna jest młoda krew. — Bez wątpienia. Powiem, że jest to w ogóle szczególny kierunek naszej pracy. „Proświta” prowadzi cały szereg ogólnoukraińskich festiwali i konkursów dla utalentowanej młodzieży, a co za tym idzie, dla wciągnięcia jej w pracę proświciańską. Obecnie podsumowujemy wyniki konkursu literackiego dla młodzieży „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z rodu”. Wiek uczestników — od 7 do 18 lat. Nadesłano wiele ciekawych prac. Taka piękna poezja, proza, wspaniały język ukraiński, który coraz bardziej wchodzi w świadomość dzieci, młodzieży we wszystkich regionach kraju. Wspomnę również o festiwalu „Paleta ukraińskiego słowa”, proświciańskich konkursach młodych recytatorów, artystów. — Kiedy trzeba, proświcianie zdecydowanie krytykują władzę. Ale trzeba też współpracować? — Współpracujemy z organami władzy państwowej, jeśli chodzi o interesy narodowe. Właśnie dzięki wsparciu państwa wydajemy niemało książek, kontynuujemy wydawanie płyt kompaktowych, niedawno wydaliśmy płyty „Język ukraiński”, „Historia Ukrainy” i wiele innych. Podam taki przykład. Kraj doniecki. Zastępczyni przewodniczącego obwodowej „Proświty” Marija Olijnyk co roku organizuje festiwal „Źródło talentów”. I doprowadza do tego, aby aktywnie włączała się w to władza, w tym w organizację, finansowanie takiego konkursu twórczego, na który przyjeżdżają dzieci z całej Ukrainy. Krytykujemy i współpracujemy! Tylko konfliktując, wiele się nie osiągnie. Głównym jest twarde stanie na swoich pozycjach. — Czy jest współpraca z organizacjami społecznymi? — Oczywiście. Z siłami narodowo-demokratycznymi prowadzimy wspólne akcje. A ostatnio nawiązaliśmy ścisłe relacje z nowymi organizacjami młodzieżowymi, takimi jak „Widsicz”, „Przestrzeń wolności”, oczywiście z „Młodą Proświtą”. Od dawna i mocno współpracujemy ze Związkiem Pisarzy, Związkiem Artystów Plastyków, Związkiem Twórców Ludowych. Kontynuację interaktywnej ankiety czytajcie w następnym numerze tygodnika. Dołączcie do rozmowy!
Tłumaczenie maszynowe
Walerij FRANCZUK, artysta malarz, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki
„Proświta” — oświecenie jako Boże błogosławieństwo dla wszystkiego, co istnieje, w Ukrainie i na świecie, aby nie marniało w ciemnocie niewiedzy i bezduchowości, lecz płonęło. To niewyczerpywalność i potrzeba całemu ukraińskiemu narodowi, jak powietrze człowiekowi. To świeca miłości, do której lgną już od ponad stu lat, źródło wiedzy, do którego przychodzą spragnieni i które obcy najeźdźcy tak starali się zamulić, narzucając naszemu narodowi swoje drogi ku nicości. „Proświta” — to poznanie prawdy o ludzkim bycie dla Ukrainy i dla Ukraińców w czasie przeszłym, teraźniejszym i przyszłym. To wielka prywatna sprawa każdego świadomego Ukraińca, która obejmuje wysoką pracę oświatową, kulturalne uwznioślanie bogatego dziedzictwa historycznego, zachowanie tradycji, ducha dawnych kobzarzy, wielkości ludowej pieśni, obyczajów, obrzędów, które wydobywają się ze głębokich studni ludowej pamięci. To także mnogość palety ludowej i profesjonalnej sztuki, która, jak kwiaty, zdobi naszą ziemię. Wszystko to i wiele innego mieści się na kartach „Słowa Proświty”, bliskiego jak Ojczyzna-Matka. I ja kiedyś dotknąłem tej wyżyny ducha i honoru, wchłonąłem całym swoim sercem, ogrzałem i uleczyłem swoją duszę braterskim uściskiem dłoni chwalebnego syna Ukrainy, obecnego przewodniczącego „Proświty” Pawła Michajłowicza Mowczana. Zatem, witając swoich współtowarzyszy z okazji wysokiego jubileuszu Naszej „Proświty”, zapraszam chętnych i prawdziwych do naszego wspaniałego kręgu.
Tłumaczenie maszynowe
Chreszczatycki klasztor skalny
BOŻY DOM NAD DNIESTREM Kto i kiedy zakładał ten klasztor, znajdujący się we wsi Chreszczatyk w rejonie zastawnińskim na Bukowinie, można jedynie zgadywać, gdyż brak jest świadectw. Były pewne dokumenty, lecz spłonęły podczas I wojny światowej. Jednak o budowie tego klasztoru zachowało się podanie, które może być bliskie prawdy. Mówią, że kupiec Teodor Pryda podczas podróży zboczył z drogi. Noc była ciemna, jechał na oślep. Kiedy nagle zobaczył przed sobą światło. Mając nadzieję, że najechał na jakąś chatę, zszedł z wozu, aby przyjrzeć się, co to za światło. Lecz ledwie zrobił kilka kroków, poczuł, że stoi nad wielką przepaścią nad Dniestrem. Nagle światło zniknęło. Nie ruszając się z miejsca, Teodor Pryda doczekał świtu. W nocnej przygodzie kupiec dostrzegł wielką Bożą łaskę, która uratowała go od nagłej śmierci, więc postanowił zbudować w tym miejscu świątynię Bożą. W Chreszczatyckim urzędzie parafialnym znajduje się krótki zapis o założeniu klasztoru, który potwierdza przytoczone ludowe podanie i podaje jeszcze pewne wydarzenia historyczne. Powiedziano tam, że podczas prześladowania wiary prawosławnej w Galicji, część wiernych prawosławnych mnichów klasztoru „Skitu Maniawskiego”, który był twierdzą prawosławia, przeszła przez Dniestr i osiedliła się na lesistych skałach obok obecnego źródła klasztornego, kontynuując swoje pustelnicze życie. A bogaty kupiec Teodor Pryda zbudował dla tych mnichów kapliczkę nad samym źródłem św. Jana, która stoi do dziś, a później obok niej — także cerkiew. XVII w. oraz lata 1760. datują, odpowiednio, te dwie najstarsze murowane budowle: kaplicę nad źródłem oraz świątynię św. ap. Jana Teologa. Według podania, mieszkali tam mnisi, którzy założyli Chreszczatycki klasztor pod górą w niewielkiej jaskini pochodzenia krasowego. Istnieje nawet podanie, że w tej jaskini, jeszcze przed osiedleniem się mnichów ze Skitu Maniawskiego, żył mnich-pustelnik. Teraz to miejsce jest odosobnione do modlitwy. Istnieją podania, że od dawien dawna biło ze skały źródło, do którego pasterze pędzili stada, więc położyli tam drewniany krzyż, który przypominał przechodniom o wierze chrześcijańskiej i ukrzyżowanym Chrystusie. Możliwe, że od tego krzyża pochodzi nazwa wsi: Chreszczatyk. Przecież ziemia wokół niej należała wtedy do wsi Repużyńce, gdzie miał znajdować się mały klasztor, poświęcony św. ap. i ew. Janowi. Ale z powodu niezgody między mnichami, jak opowiada podanie, ten klasztor opustoszał. Lecz wzmianka o nim pozostała, a z czasem rozeszły się pogłoski, że w tym miejscu, obok źródła, gdzie stała kiedyś drewniana cerkiew, zawsze w dzień św. Jana pojawiało się światło. Mówią, że właśnie to podanie skłoniło mnicha Benedykta, by poprosić dziedziców wsi Repużyńce o pozwolenie na budowę w tym miejscu drewnianej cerkwi (może to być obecna kaplica ze źródłem). Znana z właściwości leczniczych woda, kąpiel i obmywanie się w której ratowało ludzi od różnych dolegliwości. Właśnie dlatego postanowiono stworzyć w tym miejscu świętą górę. Tak Serb Teodor Hadżiw zbudował zamiast drewnianej cerkwi murowaną i tam założył klasztor. Namówił dziedziców z Repużyńców, by przekazali mu grunt wokół cerkwi, i w 1765 roku T. Hadżiw zakończył budowę. Które z podań jest prawdziwe, trudno powiedzieć, zrozumiałe jest jedynie, że Chreszczatycki klasztor powstał pod koniec XVII lub na początku XVIII wieku. Po wejściu Bukowiny w 1774 r. w skład Austro-Węgier, austriacki cesarz Józef II zakończył działalność 21 klasztorów, a wśród nich także Chreszczatyckiego. Przybytek został przekształcony w parafię. Mimo to, uzdrawiające źródło pozostawało centrum pielgrzymek. Po I wojnie światowej Bukowina weszła jako część Mołdawii do Rumunii, władze kościelne i państwowe zaczęły odnawiać niektóre klasztory, które zamknęli Austriacy. Prawosławny lud regionu zatroszczył się o odrodzenie przybytku w Chreszczatyku. I 8 maja 1933 roku parafię ogłoszono klasztorem. Najcięższe czasy dla klasztoru nastały w 1940 roku, kiedy Północna Bukowina stała się częścią ZSRR. Początkowo rząd radziecki godził się z istnieniem klasztoru. Co więcej, od 1957 do 1960 roku mieszkał tam św. Kuksza Odeski. Znany starzec porównywał Chreszczatyk z Atosem, gdzie zaczynał drogę zakonną. Przybycie starca Kukszy do klasztoru było dobroczynne: ożyło życie duchowe braci. Lecz nowa fala walki z Bogiem nie ominęła także cichego klasztoru św. Jana Teologa w Chreszczatyku. W 1960 roku rozpoczęła się jego stopniowa likwidacja. W Czerniowcach zamknięto żeński klasztor św. Wprowadzenia, a mniszki przeniesiono do Chreszczatyckiego. A w 1962 roku z Chreszczatyka mniszki wysiedlono. Tak w 1963 roku, podczas chruszczowskich prześladowań Kościoła, klasztor został zamknięty. Braci przeniesiono do Ławry Poczajowskiej, św. Kukszę — do Odeskiego przybytku Zaśnięcia Matki Bożej. Budowle klasztoru ograbiono, ale to miejsce pozostawało święte dla mieszkańców Bukowiny. Część ikon mnisi uratowali i zabrali ze sobą. Pomieszczenia klasztorne wykorzystywano do wypoczynku, a na uzdrawiającym źródle urządzono ujęcie wody dla zakładu wód mineralnych, znajdującego się niedaleko. PROROCTWO, KTÓRE SPEŁNIŁO SIĘ PO TRZYDZIESTU LATACH W 1989 roku ten klasztor zwrócono Kościołowi. Błogosławieństwo na otwarcie Święty Synod Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego ogłosił 20 sierpnia 1991 roku. W ostatnich latach przeprowadzono rekonstrukcję i rozbudowę klasztoru. W ciągu następnych 10 lat wzniesiono tu nowe budowle. Wśród nich (jeszcze nie wiedząc o proroctwie św. Kukszy, pod którego modlitewną opieką klasztor znajduje się obecnie) wzniesiono korpus, o którym ostrzegał starzec. Mówią, że pewnego razu pobłogosławił swoją duchową córkę na poszukiwania dogodnego miejsca, gdzie można by zbudować duży korpus dla mnichów. Znalazłszy takie miejsce na górze nad przybytkiem, duchowa córka powiadomiła o tym starca, a Kuksza wyprorokował pojawienie się tam budynku dla mnichów. Zachowała się w Chreszczatyckim klasztorze cela o. Kukszy, z okna której widać jego ikonę. Ta niewidzialna obecność świętego jest odczuwalna wszędzie. Od 1991 do 1993 r. wzniesiono sobór Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy z dolną cerkwią Narodzenia św. Jana Chrzciciela. Prace wewnętrzne w soborze zakończono w 1998 roku. Inne budynki przybytku: kaplica św. Kukszy Odeskiego (1996), stary korpus braterski (1957), trzy nowe korpusy braterskie (1992—1996), korpus refektarzowy ze świątynią (2001), pomieszczenia gospodarcze.
ZESPÓŁ ARCHITEKTURY I PRZYRODY Serce siedziby to murowana świątynia św. ap. Jana Teologa. U podnóża długich schodów, prowadzących do świątyni, stoi kaplica nad źródłem św. ap. Jana Teologa. W dolnej świątyni Soboru znajdują się relikwiarze z cząstkami świętych relikwii wielebnych Kukszy Nowego i Wawrzyńca Czernihowskiego, ikona świętej wielkomęczennicy Barbary, która odnowiła się, w ołtarzu — arka z cząstkami świętych. W starej cerkwi znajduje się arka z cząstkami świętych relikwii wielebnych Kijowsko-Pieczerskich, ikony Przemienienia Pańskiego oraz św. Kukszy Nowego, które się odnowiły. Pielgrzym może pokłonić się odrestaurowanej cudownej ikonie św. Mikołaja Cudotwórcy, która została zniszczona w czasach władzy radzieckiej i znajduje się na ścianie kaplicy, która jest nad źródłem. Począwszy od 1993 roku, w święto Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela wznowiono wędrówki bogobojnych pielgrzymów. Dzisiaj klasztor to centrum pielgrzymek parafian z całej Ukrainy i różnych zakątków świata. Odbywają się tradycyjne procesje z Czerniowiec do Chreszczatyckiego Monasteru św. Jana Teologa w święto Narodzenia św. Jana Chrzciciela. A teraz tysiące pielgrzymów i turystów będą mogły odwiedzić wybitny zabytek prawosławia — Chreszczatycki Monaster św. Jana Teologa, który znajduje się 50 kilometrów od centrum obwodowego. Przygotowała Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce Cerkiew jaskiniowa Chreszczatyckiego Monasteru Męskiego św. Jana Teologa PRENUMERUJCIE „SŁOWO PROŚWITY”! Dzień piśmiennictwa i języka. 2001 rok
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...aby Krym pozostał ekologicznym kurortem o światowej sławie tylko w naszych marzeniach. Ekolodzy ostrzegają: katastrofy tankowców przewożących ropę naftową na odcinku przy Cieśninie Kerczeńskiej poważnie zagrażają ekosystemowi Morza Czarnego i rejonów przybrzeżnych. Wycieki ropy klasyfikuje się jako średnie. Zagraża to czarnomorskim plażom, bo żwir chłonie ropę, która trafia na brzeg. Krymscy ekolodzy od lat domagają się zamknięcia rejdowego przeładunku produktów naftowych, który zanieczyszcza morze, stale zagraża stanowi ekologicznemu całego regionu i jest potencjalną przyczyną awarii technogenicznych. Jednak sprawy tej nie da się ruszyć z miejsca. Podobnie jak ustalenia morskiej granicy Ukrainy na odcinku Cieśniny Kerczeńskiej i Morza Azowskiego, którą nasi rosyjscy sąsiedzi wolą widzieć jako bezgraniczne „wspólne terytorium morskie”. Sprawa delimitacji granicy morskiej nie jest rozstrzygana od początku naszej niepodległości, mimo już 50 rund negocjacji. Czy wkrótce zostanie rozstrzygnięta – nie wiadomo, zwłaszcza że na właściwie naszym odcinku szelfu przykerczeńskiego odkryto potężne zasoby ropy naftowej i gazu. Według kierowników toksycznego programu „Greenpeace”, zarówno w Rosji, jak i na Ukrainie wciąż brakuje programów zapobiegania wyciekom ropy na morzu i zanieczyszczaniu jego akwenów niebezpiecznymi substancjami. Co więcej, państwa sąsiednie do tej pory nie ratyfikowały międzynarodowych konwencji o ochronie środowiska morskiego przed szkodliwymi substancjami, zwłaszcza przed ropą naftową i produktami naftowymi. „Należy stworzyć sieć morskich rezerwatów ochronnych, zakazać połowu ryb, wydobycia i transportu ropy, przewozu niebezpiecznych materiałów i substancji, a także wszelkiej działalności gospodarczej, która może wyrządzić szkodę kompleksom przyrodniczym” – radzą w „Greenpeace”. W tych warunkach szeroko zakrojone projekty rozwoju gospodarczego, których podstawą jest wykorzystanie wszelkich naturalnych georesursów Morza Czarnego, muszą obowiązkowo towarzyszyć działaniom ukierunkowanym na utrzymanie równowagi ekologicznej, racjonalne wykorzystanie unikalnego kompleksu przyrodniczego i zasobu o żywotnym znaczeniu, jakim jest ekosystem Morza Czarnego, nie tylko dla mieszkańców stref przybrzeżnych, ale dla całej społeczności międzynarodowej. …Krym nieuchronnie i zauważalnie traci swoją atrakcyjność kurortową na tle światowych miejsc popularnego wypoczynku również dlatego, że próbuje maksymalnie zarobić „szybkie pieniądze” w sezonie letnim bez zauważalnych zmian stanu sanitarnego, bez poprawy serwisu, rozwoju infrastruktury, przy deficycie wygód komunalnych, niestabilnym zaopatrzeniu w wodę, przy braku zrekonstruowanych oczyszczalni. Przy tym, zdaniem samych Krymian, miejscowych urzędników i entuzjastów biznesu kurortowego, oni sami wraz z organami państwowymi tradycyjnie „doją dwiema rękami” kurorty, „zapominając” inwestować środki w ich rozwój. A pieniądze na półwyspie zawalonym brudem i chłamem udaje się im pobierać nawet przy braku serwisu. Kiedy zaś sytuacja zmieni się na lepsze? Byleby nie za późno.
Tłumaczenie maszynowe
Oficjalnie poinformowano: „Kierownictwo Ukrainy przeznaczy środki na rozwiązanie problemów zanieczyszczenia Morza Czarnego u południowego wybrzeża Krymu, gdzie znajduje się większość sanatoriów półwyspu. Organy władz autonomii otrzymały polecenie walki z zanieczyszczeniem morza w granicach swoich kompetencji”. Czy ta praca (już obiecywana przez wielu poprzednich składów naszych rządów) zostanie wykonana należycie?
Wiktor CHOMENKO, Krym
…Tradycyjnie media półwyspu wstydliwie milczą na ten palący temat, by „nie zepsuć sezonu”, „nie „odstraszyć” wczasowiczów, którzy wszystkie „uroki” ekologicznego stanu morza odczuwają w pełni na własnej skórze, a po powrocie z Krymu, zszokowani ogromnymi bolączkami jego środowiska, często nie zalecają swoim przyjaciołom i znajomym wyjazdu wypoczywać na półwysep, i tym samym podkopują wizerunek kurortu. Nic dziwnego, bo rzeczywisty stan ekologii Południowego Wybrzeża od dawna jest nie do pozazdroszczenia.
SES WYSYŁA SOS Oto zaledwie kilka ostatnich danych ekologów: nawet po sezonie kurortowym morze na wybrzeżu regionów Alušty i Jałty wciąż jest brudniejsze od normy co najmniej dziesięciokrotnie! Lekarze zauważają: „Za tymi liczbami stoją konkretne przypadki zachorowań setek ludzi, którzy liczyli tu na wypoczynek i leczenie, na co wydali spore pieniądze”. Doprecyzowują: „Główne przyczyny zakażeń ludzi to niezadowalająca jakość morskiej wody, zanieczyszczonej ściekami fekalnymi, a także spożywanie niskiej jakości produktów. Stare, zardzewiałe oczyszczalnie albo nie wytrzymują nowej skali obciążeń, albo wcale nie działają, i kanalizacyjne ścieki spuszczane są bezpośrednio do morza”. Zauważmy, że według komunikatów SES Krymu sytuacja sanitarna w wielu nadmorskich osadach jest krytyczna również po zakończeniu sezonu kurortowego. Plaże-kloaki od systematycznego zamykania nie stają się czystsze.
KURORT CZY ŚMIETNISKO? Według ekologów rzeki, zbiorniki wodne oraz przybrzeżne wody Morza Czarnego i Morza Azowskiego są zanieczyszczone ściekami przemysłowymi i komunalnymi. Zużyte oczyszczalnie kanalizacyjne z czasów jeszcze sowieckich mają niewystarczającą przepustowość, w rezultacie średnio rocznie do otwartych zbiorników wodnych odprowadza się co najmniej 230 mln m³ ścieków, z czego zanieczyszczonych — 108, a normatywnie oczyszczonych — 124 mln m³. Ogólnie zanieczyszczenie półwyspu i przyległych wód jest bardzo wysokie. Nizinna część Krymu pod względem poziomu zanieczyszczenia (zwłaszcza gleb) ustępuje jedynie regionowi krzyworosko-dnieprowskiemu, południowym częściom obwodów chersońskiego i zaporoskiego i znajduje się na tym samym poziomie co Donbas. Oto takie naukowo wyważone, realne charakterystyki, jakie przyrodnicy dają regionowi, który w reklamowych prospektach promuje się jako kurortowy i rekreacyjny, uzdrowiskowy i leczniczy. Uspokajają ogół nadziejami na szybkie przekształcenie Krymu we wzorcowy kurort o znaczeniu światowym, zamiast w końcu zmobilizować miejscowe i centralne władze do masowego oczyszczenia zanieczyszczonego kraju o naprawdę wyjątkowym, ogromnym potencjale kurortowym, który od dawna wymaga systematycznych działań ekologicznych. Przede wszystkim należy wybudować choćby kilka nowoczesnych zakładów utylizacji odpadów z głęboką przeróbką nieczystości, których góry co lato wyrastają na coraz to nowych hektarach kurortowego półwyspu. Według ekologów największą szkodę wodom przybrzeżnym Krymu wyrządzają lokalne źródła zanieczyszczeń, przy czym najbardziej poszkodowane są akweny zatok i zatoczek o słabej wymianie wody. Choć to przykre, współczesna sytuacja ekologiczna na Krymie odzwierciedla dominującą dziś na wybrzeżu ideologię „pałacomanii”, która określa człowieka jako wieńcu przyrody, a jednocześnie przeciwstawia osobę i środowisko. To przeciwstawienie stało się podstawą kształtowania ogólnie konsumpcyjnego stylu życia z wszystkimi przykrymi konsekwencjami, przede wszystkim barbarzyńskim stosunkiem do przyrody, ponieważ u wielu naszych „postradzieckich” współczesnych nadal dominuje wyobrażenie o darmowym charakterze nieograniczonych zasobów naturalnych.
KURORTOWICZE WYJEŻDŻAJĄ, BRUD POZOSTAJE… Na krymskich poligonach odpadów komunalnych nagromadziło się już ponad 60 mln ton śmieci. Co roku na wysypiskach półwyspu gromadzi się 2 miliony nowych „śmierdzących metrów sześciennych”. Objętość powstających odpadów wzrasta co roku prawie o milion ton. Według danych krymskiego Komitetu Ochrony Środowiska, z 28 zaledwie oficjalnych poligonów funkcjonujących na terytorium „półwyspu zdrowia”, na ponad 200 hektarach, tylko 50 procent otrzymało akty państwowe na prawo użytkowania ziemi. Ponad połowa krymskich wysypisk nie odpowiada normom i wymogom sanitarno-technicznym, nie mówiąc już o dziesiątkach nowych śmietnisk, które wyrastają jak grzyby po deszczu. Ich rzeczywistej liczby nie są w stanie ustalić nawet kontrole odpowiednich służb i systematyczne akcje ekologów. Sytuację komplikuje też to, że bezgospodarcze, niedbałe użytkowanie Krymu trwało przez całą jego historię, co doprowadziło do poważnych problemów ekologicznych. A dzieje się to w regionie, gdzie skupiona jest ogromna liczba rzadkich gatunków roślin i zwierząt, unikalnych stref klimatycznych i rezerwatów ekologicznych, uzdrowisk leczniczych. Chodzi o los prawdziwej oazy życiodajnej, której wartości dla przedłużania życia Ukraińców nie sposób przecenić. Tym bardziej w kraju, który doświadczył katastrofy czarnobylskiej. Jeśli nie zastosujemy ostrych i radykalnych środków stabilizacji sytuacji ekologicznej, po prostu stracimy ten unikalny region rekreacyjny. Biorąc pod uwagę jego obecny stan zanieczyszczenia, rządy Ukrainy i Krymu powinny wreszcie poświęcić należytą uwagę tej kwestii regionalnej o znaczeniu ogólnonarodowym, doprowadzić do skutecznej polityki ekologicznej i stosować bardziej odczuwalne, maksymalnie surowe sankcje wobec naruszycieli prawa ekologicznego. Bo poza ekologią od dawna „uderza” kuracjuszy i mieszkańców półwyspu niepocieszający stan pasa nadbrzeżnego całego Południowego Wybrzeża. To ogólnonarodowe dobro narodowe faktycznie zostało oddane różnego rodzaju długoterminowym dzierżawcom i „właścicielom”, brutalnie wyprzedane na „czarnym rynku ziemi” i chaotycznie oraz pospiesznie zabetonowane pretensjonalnymi „nowobudami” rodzimych i rosyjskich dorobkiewiczów, nawet w parkach ochronnych i rezerwatach, które powinny być szczególnie pewnie chronione prawem. Co więcej, zamiast należytej, jakościowej pracy nad umocnieniem brzegu, w działalności krymskiego Zarządu ds. Zapobiegania Osuwiskom ponownie ujawniono znaczne naruszenia. „Osuwiskowcy” są zobowiązani sumiennie zajmować się swoją bezpośrednią sprawą: umacnianiem krymskiego wybrzeża, które stale, aktywnie i potężnie niszczy i „zlizuje” morze. A oni podchodzą do tego skrajnie niedbale. Na przykład z 5,2 mln hrywien, otrzymanych przez zarząd za okres od kwietnia ubiegłego roku do wiosny bieżącego, na remont podległych mu budowli wydano… ponad sto tysięcy hrywien. Dzieje się tak, mimo że Krym, jak wiadomo, żyje z kurortów, a zachowanie plaż jest dla niego kwestią przetrwania.
GDZIE SĄ „WEWNĘTRZNE ZASOBY” I DOSTĘPNE PLAŻE? Od dawna stały się banałem obietnice i oficjalne zapewnienia o bezpłatnych, „jak w Europie”, krymskich plażach. Dla kuracjuszy i miejscowych mieszkańców to chybiona reklama, mająca zwabić na półwysep jak największą liczbę wczasowiczów. W rzeczywistości, nawet po kilku pokazowych nalotach urzędników na miejsca masowego wypoczynku, różnorodnych „zbieraczy haraczu” za prawo wejścia do fal nie ubyło. Prześledzić, dokąd idą i na co są wykorzystywane zebrane pieniądze, do dziś się nie udaje. Również stan sanitarny takich „płatnych terytoriów” z rzadkimi wyjątkami nie staje się lepszy. Zatem opłaty za krymskie krajobrazy i plaże nadal osiadają w kieszeniach biznesmenów i urzędników różnych resortów, upoważnionych do dysponowania ogólnonarodowym dobrem. Mimo że za każdą plażą są przypisane wydziały miejskich i osiedlowych zarządów kurortów, których pracownicy dwa razy w tygodniu są zobowiązani przeprowadzać kontrole i sporządzać akty o wykrytych naruszeniach. A wykonawczym komitetom wiejskich, osiedlowych i miejskich rad powierzono zapewnienie bezpłatnego i swobodnego dostępu wczasowiczów i miejscowych mieszkańców do pляży komunalnych. W stosownej uchwale krymski rząd prosi prokuraturę i milicję półwyspu o szybką reakcję na bezprawnie ustanowioną opłatę za wstęp na plaże, miejsca masowego wypoczynku, tereny i obiekty przyrodniczo-rezerwatowego i leśnego funduszu. Jednak „wszystko po staremu”, co, odpowiednio, nie poprawia stanu ekologicznego.
RADZI „GREENPEACE” Tymczasem naukowcy obserwują nasilanie się degradacji stanu ekosystemu Morza Czarnego. Bo nawet w czasie kryzysu gospodarczego trwa niekontrolowane zagospodarowywanie wybrzeża Morza Azowskiego i Czarnego, nie zwalnia zanikanie unikalnych krajobrazów przyczarnomorskich, katastrofalnie kurczą się siedliska unikalnej flory i fauny, tarliska endemicznych gatunków ryb. Coraz intensywniej zanieczyszczają wybrzeże Morza Czarnego nadmorskie regiony kurortowo-rekreacyjne. Eksperci doszli do wniosku, że w ostatnich latach dynamika zanieczyszczenia Morza Czarnego znacznie wzrosła. W morzu pojawiły się obszary przydenne, gdzie praktycznie nie zarejestrowano żadnego żywego organizmu. Na jednej trzeciej powierzchni szelfu północno-zachodniej części Morza Czarnego notuje się rozległe strefy bez tlenu, co prowadzi do zagłady wszystkiego, co żywe. Kolejną bolączką Morza Czarnego w regionie krymskim ekolodzy uważają działalność Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Według ich danych akwen Morza Czarnego katastrofalnie zanieczyszczają systematyczne, długotrwałe wycieki benzyny z okrętów floty. Od 14 lat program „Morski brzeg” szuka poważnych inwestorów, bez wdrożenia
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
większa część gospodarki, języka, kultury, historii, terytorium, wiary, sumienia i nieszczęścia skorumpowanego narodu. Jednak takie zjawisko w historii ma bardziej wyrazistą i bezbłędną definicję — okupacja” (s. 84); w „Pierwszą ofiarą syjonistycznej okupacji przestrzeni informacyjnej Ukrainy stało się wielkie narodowe kino Ukrainy” (s. 119); w „Żadnej roli człowiek nie zagra przekonująco bez wiary” (s. 120); w „Telewizja dziś to mini-trumna dla ukraińskiej idei narodowej” (s. 128); w „Stulecie bezpaństwowej egzystencji narodu niepostrzeżenie dla tubylców przechodzi w podokupacyjną egzystencję w formacie fantomowego pseudoniepodległego państwa” (s. 135); w „„Kobzarz” — to nie Księga, „Kobzarz” — to Konstytucja Ukrainy” (s. 154). To nie wszystko, co chciałbym zacytować. Ale wystarczy, by zrozumieć radykalność myśli Jurija Iłlenki. Nie ze wszystkimi tezami się zgadzam. Przynajmniej nie zgadzam się z formą radykalnego kategoryzmu (niemal za Doncowem, integralnego nacjonalizmu), ale Jurij Iłlenko ma sto razy rację, gdy mowa o stanie okupacji, w którym się znajdujemy. A wtedy nie mamy prawa do pseudoliberalizmu (ostre, lecz słuszne rozważania Jurija Iłlenki o Wiktorze Juszczence, zob. s. 133 w tej książce, redaktorka nazwała te rozważania „Liberalizm”; czy o osobliwościach współczesnej demokracji — „Demokracja”, s. 143; albo o narodowym renegactwie — „Logofagi”, s. 144), tylko do radykalnego nacjonalizmu. Choć Jurij Iłlenko nazywa swoją główną bronią własny intelekt, i to także trzeba rozumieć, by nie dać się uwieść formie Szewczenkowskiej Hajdamaczyzny, która doprowadzi do całkowitej klęski zarówno państwa narodowego, jak i idei narodowej. Nie dziwi, że i dziś rozmowa o Juriju Iłlence i jego spuściźnie prowadzona jest lokalnie. Nikt nigdy jej nie popularyzował, wręcz przeciwnie — przemilczano ją. Trwało to za życia wybitnego Ukraińca („Jaką piękną nazwę znalazł Wadim Skuratowski dla mojej dziesięcioletniej kolejki — „kinocyd”!”, s. 118; „Głównym narzędziem ludobójstwa przeciwko mnie jest dezinformacja”, s. 125), trwa to i teraz. Ale wiara w duchowe i polityczne zwycięstwo indywidualne i narodowe jest tym najcenniejszym rdzeniem, który pozwalał Jurijowi Iłlence mówić „brudną”, „nieczesaną” Prawdę, by Ukraińcy, oczyszczając się z zzkazy janczarstwa, tworzyli własną historię narodową. „Moje doświadczenie mówi, że ratunek może przyjść jedynie przez ideę narodową” (s. 156) — twierdził Jurij Iłlenko. Tę Prawdę Jurij Iłlenko potwierdził nie tylko swoim życiem, ale i śmiercią: „Jestem, byłem i będę Ukraińcem, nawet gdy będę leżał w trumnie. Proszę włożyć mi do trumny widły — moje zakazane filmy…” (s. 157). Nam pozostaje iść tą drogą.
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BARAN Aforyzmy ta sentenciji Jurija Illienka. Krynycia dlja sprahłych / Autor ideji, ukladacz ta literaturnyj redaktor Iryna Farion. Spiwtworci ukladannia Ljudmyla Illienko, Pyłyp Illienko, Andrij Illienko. — Iwano-Frankiwśk: Misto NW, 2010. — 160 s. “Pislia smerty kozhne słowo w posmiertnomu poslanni staje Konstytucijeju Smerty” Jurij Illienko Jurij Illienko (1936—2010) — widomyj kinoreżyser, pyśmennyk i hromadśkyj dijacz, jakyj widijow wid nas ulitku śoho roku — je odnijeju z najbiłszych wrat ukrajinciw na poczatku nowoho tysiacolittia. Czy my rozumijemo wsju hłubynu cijeji wraty, — ce wże insze pytannia, ale zalyszajetśsia faktom, szczo szcze dowho widłunjuwatyme pustkoju, tam, de win stupaw. Ja ne howorju pro filmy, w jakych Jurij Illienko wystupaw jak operator i reżyser, — se ne moja parafija, tut ja je wdjacznym hliadaczem — howorju pro knyhy, jaki win zalyszaw. Nawit ne pro knyhy, a pro knyhu skondensowanoho doswidu Jurija Illienka, bo joho “Dopowidna Apostolowi Petru. Awtoportret altereho (sebe inshoho) wnaturie. Roman-charaman utrjoch knyhach” (Ternopil: Bohdan, 2008) i dosi zalyszajetśsia neproczytanoju. Wważaju, szczo cija knyha powynna buty w biblioteci kożnoho ukrajincia. Bo ce odna z tych knyh, jaka dopomahaje nam uswidomyty swoje pryznaczennia u siomu chymerno-wulharnomu switi. Iryna Farion — sej “swobodiwśkyj hołosnyk” i dobryj mowoznaweć zrobyła wełestenznu sprawu: proczytała wsioho Jurija Illienka (z toho, szczo wydrukowane) i podała skondensowanyj doswid ostanńoho u knyzi, nazwanij duże prosto i duże toczno — “Aforyzmy ta sentenciji Jurija Illienka. Krynycia dlja sprahłych”. Aforyzmamy w nas “bawiatśsia” bahato awtoriw, a serjozno zajmajutśsia Wołodymyr Briuhhen iz Charkowa (joho “Błoknoty” — odni z kanonicznych ćoho żanru w ukrajinskij literaturi nowoho tysiacolittia), Wałerij Nikolenko z Dnipra (“Skabreznosty”), Dmytro Arsenycz iz Nyżńoho Berezowa na Kosiwszczyni (“Postrily z łuka”)… Jurij Illienko ne prydumuwaw aforyzmiw, win mysliw aforystyczno. I jak jaskrawa tworcza osobystist (henij!), znaw sobi cinu: “Ja — wilnyj — znjaw film, jakyj mrijaw znjaty wse swoje żyttia. Ne za scenarijem. Bo druhu połowynu żyttia wiryw lysze swojij intuiciji, swojemu heniju (henij je w kożnoho, ja pro ce wże pysaw, — dechto w joho ne wiryt, a ja wirju) i Hospodu Bohu. I żyw ne za scenarijem. Ja — kamin z Bożoji praszczi” (s. 39—40). A znaju czy jiji, wże ne sumniwawśsia i ne chytawśsia w stryżnewomu — nacionalnomu. Tut buw na dywo cilnym, cilisnym i twerdym. Chocz dałosia take perekonnannia jomu ne odrazu, i pro toj swij szliach Jurij Illienko widwerto howoryt: “Dracz maw neabijakyj wpływ na Paradżanowa pid czas znjimannia “Tinej zabutych predkiw” i bahato w czomu sformuwaw koncepciju filmu — ja ćomu swidok. Dracz buw awtorom scenariju kultowoji “Krynyci dlja sprahłych”. Nareszti, Dracz je awtor scenariju najpotużniszoho kinoszedewra XX stolittia — Osykowoho “Kamjanoho chresta”. Ce film na wiki. Ni. Szcze odne reczennia: same Iwan dokław tytanicznych i dowhotrywałych zusyl, aby jakisno rozjaniczaryty mene. Reczennia wyjšło tupohołowym, banałno patosnym, ale tocznym po sutti. Rozjaniczarjuwaw czwert stolittia” (s. 134). Uporjadnycia podyła knyhu na IX błokiw-rozdiliw (Żyttia i smert; Tworczist jak mystectwo; Mowa; Istorija; Kultura; Kino; Informacijnyj prostir; Polityka; Nacionalizm), dawczy nazwu kożnomu aforyzmiwi j kożnomu mirkuwanniu. U takomu podili je swoja docilnist i swij chosen: adże my stajemo liniszi w czytanni, a tut zaproponowano wytiahy z ohromu drukowanych materialiw (osnownoju dżerełnoju bazoju staw zhadanyj memuarnyj trytomnyk Jurija Illienka “Dopowidna Apostolowi Petru”). Ja nawedu najjaskrawiszi mirkuwannia j aforyzmy Jurija Illienka, dodajuczy swij komentar tam, de wważatymu za potribne (pry nawedenni cytat uże ne podawatymu nazwy uporjadnyka, tilky wkazuwatymu storinku). Tak bude i meni proszcze, i czytaczewi spidrucznisze zrozumity sut knyhy. Otoż: y “Hohol natomist szliachećkoho kozaćkoho żupana sam dlja sebe skrojyw, sam poszyw i sam natiahnuw na sebe czynownyćku impersku “Szynel” (s. 15); y “Czy je szczoś prawdywisze za Prawdu? Je. Neprawda. Bo Neprawda pylnuje, aby buty perekonływoju, a Prawdi bajduże do toho, jake wona sprawlaje wrażennia na korystuwacza. Tomu Neprawda zdebiłsz bezdohanna. Prawda — brudna, neczesana, nemyta i w usi czasy służyła najmyczkoju u brechni. y “Najzmistownisze żyttia u switi, najwelycznisza poema switu, najbiłszyj epos switu mistyt lysze szist sliw — Swit łowyw mene, ale ne wpijmaw” (s. 23); y “…Doswid ne peredajetśsia. Mij doswid umre razom zi mnoju. Prote ja możu peredaty moji podorożni karty czasu-prostoru, po jakomu ja błukaw, nabuwajuczy swoho doswidu” (s. 26); y “Moja zbroja — mij intelekt” (s. 27); y “Jakszczo ty budujesz dim i skazaw, szczo “ja joho zakinczyw”, — ce wże ne dim, a domowyna” (s. 40); y “Widnyni ja budu pysaty lysze sam sobi. Tobto Bohu w Sobi. Budu hriszyty, prote ce harantija, szczo meni ni wid koho niczoho ne treba: ni raju, ni honoraru, ni sławy, ni chuly, ni wyznannia, ni zaborony” (s. 51); y “Postmodernizm — to wzahali klonuwannia kopij, jaki ne majut w żytti widpowidnykiw” (s. 56); y “… ja ne maju stylju, jakyj można nasliduwaty, a u Stefanyka — kineć stylju. Kincewa stadija słowotworennia. Pisla neji tilky pustka. Tabuła rasa. Można ne pysaty. Ważke, jak kaminia, mowczannia. Mowczannia jak styl. Stefanyk — terminator stylju” (s. 58); y “Swoboda dlja mytcia — ce tałant. I chocz Czechow stwerdżuwaw, szczo styslist — sestra tałantu, ne wirte jomu. Tałant ne maje sester. Ne maje i bratiw. Nawit batka nema. Tałant — kruhłyj syrota” (s. 59); y “Wrjatujmo mowu — mowa wrjatuje nas!” (s. 70); y “Spochatku buło Słowo. I Słowo buło Boh. Naprykanci teź bude Słowo. Niczoho, krim Słowa, ne zalyszytśsia. Ale, bojuś, Słowo wże bude w Satany. I Słowo stane Dyjawołom. Słowo w Dyjawoła — ce kineć Switobudowy — Zwałyszcze Cywilizacij — Zwałyszcze Sliw…” (s. 75); y “Aby ne małoros Hohol ta etiop Puszkin, — wony, moskali, j dosi b na myhach iz wedmediamy rozmowljaly” (s. 81); y “Szczo oznaczaje słowospołuka “druha derżawna mowa”? Wono oznaczaje, szczo niby isnuje na ćomu tereni druha derżawa — i ne mensze. Parałelna derżawa. Rosijśkomowna derżawa. Tinowa derżawa, jakij niby należyt”
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Niedawno w osiedlu Makariw na Kijowszczyźnie, w przytulnej literackiej świetlicy miejscowego liceum odbyło się wydarzenie, na które społeczność Makariwszczyzny czekała przez kilka lat. Z inicjatywy kierowniczki klubu „Poszuk” Rejonowego Centrum Dzieci i Młodzieży im. Danyła Tuptala Diny Netrebi zaprezentowano książkę – „łabędzi śpiew” członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Petra Syczenka „Wiatr z Chołodnego Jaru”.
Diana Swyrydiwna Netreba — członkini Narodowej Spółki Krajoznawców Ukrainy, osoba, która przywróciła z niebytu setki zapomnianych nazwisk partyzantów-konspiratorów (zarówno radzieckich, jak i członków OUN). Jest redaktorką pierwszej i jedynej w rejonie antologii utworów pisarzy regionu «Literacka Makarowszczyzna», niestrudzoną badaczką historii wsi, wieloletnią prenumeratorką tygodnika «Słowo Proświty». Nasza ostatnia wspólna praca to «Szkice z historii Jasnohorodki». Przez kilka lat Diana Swyrydiwna pomagała mi gromadzić materiał o znanych mieszkańcach i gościach wsi. Do książki weszło pięć szkiców napisanych przez D. Netrebę oraz ponad dwadzieścia unikalnych zdjęć historycznych, które odnalazła w domowych archiwach jasnohorodczan. Właśnie w tej wsi znajduje się siedziba Syczenków — ośrodek życia społecznego, literackiego i krajoznawczego drugiej połowy XX wieku. Diana Netreba jest najgorliwszą kontynuatorką idei Petra Syczenki i uważa za swój obowiązek strzec pamięci o wybitnym synu i płomiennym patriocie rodzinnej Makarowszczyzny. Powieść historyczna Petra Syczenki «Wiatr z Chołodnego Jaru» została ukończona już w 1993 roku. Opowiada o wydarzeniach powstania chłopsko-kozackiego na Prawobrzeżnej Ukrainie w 1768 roku, które w historii otrzymało nazwę Koliszczyzny. Powieść jest ostatnią i najobszerniejszą częścią trylogii o Koliszczyźnie. Dwie pierwsze książki «Ój huk, matko, huk» (1972) i «Rzeki wychodzą z brzegów» (1985) Petro Syczenko napisał we współautorstwie z historykiem Witalijem Kulakowskim. Praca doktorska W. Kulakowskiego była właśnie poświęcona wydarzeniom powstania hajdamackiego 1768 roku, dlatego ten temat został głęboko zbadany, autorzy dysponowali znacznym materiałem faktograficznym i folklorystycznym, i w rezultacie wszyscy męscy bohaterowie trylogii są rzeczywistymi postaciami historycznymi. W zakończeniu trylogii autor uzupełnił i uogólnił informacje przedstawione w dwóch poprzednich. Zatem słuszne jest twierdzenie czytelników, że powieść historyczna «Wiatr z Chołodnego Jaru» jest szczytem twórczości tego artysty. Pewnego słonecznego marcowego dnia 2004 roku pisarz Petro Syczenko po długiej chorobie odszedł do lepszych światów, nie doczekawszy się wydania swojej ostatniej powieści. W lipcu tego samego roku w gazecie rejonowej «Makarowskie Wiadomości» ogłoszono wspólny apel rejonowej organizacji «Młodej Proświty» i klubu «Poszuk» do społeczeństwa z wezwaniem do zebrania środków na wydanie książki «Wiatr z Chołodnego Jaru». Na apel odpowiedziała wspólnota terytorialna wsi Nowosiłki na czele z wiejską głową Natalią Płotnicką. 20 listopada 1922 roku Petro Syczenko urodził się w Nowosiłkach, i mieszkańcy wsi postanowili właśnie w ten szlachetny sposób uczcić pamięć rodaka. Jesienią 2008 roku książka ujrzała światło dzienne. Ale z powodu szeregu okoliczności jej prezentacja była odkładana przez dwa lata. Literacka świetlica zgromadziła wielu wielbicieli twórczości pisarza-rodaka. Nie będę wymieniać wszystkich uczestników prezentacji, gdyż pomieszczenie było przepełnione. Zgodzicie się, nieczęsto można przeczytać wyrafinowany utwór artystyczny, w którym każda strona poświęcona jest znanym z dzieciństwa wsiom, w każdym wierszu spotyka się znane nazwisko, a co najważniejsze — czytelnika od pierwszych zdań zachwyca dynamiczna fabuła, która niepostrzeżenie wplata się we wzór faktów z bohaterskiej przeszłości kraju. Licealiści, którzy przygotowując się do prezentacji, przeczytali powieść «Wiatr z Chołodnego Jaru», ogarniało uczucie patriotyzmu. Jestem przekonany, że właśnie na takich książkach trzeba wychowywać młodzież, gdyż w nich jest dusza narodu ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dy czyta powieść historyczną, odbywa podróż przez stulecia. Autor, tworząc taką powieść, musi być przede wszystkim obiektywny. Tak, sam Petro Kraluk przyznaje, że starał się nie idealizować swojego bohatera, ale też go nie potępiać. Wasyl-Konstanty postępował zgodnie z okolicznościami, tak jak wymagała tego sytuacja polityczna, która ukształtowała się w tamtym czasie w Europie — zbierał ziemie, próbował zatrzymać zachodnioeuropejską ekspansję kulturową na ukraińsko-rosyjskiej interpretacji, czyli historię Ukrainy rosyjskimi oczami”. Poeta, prozaik Stanisław Bondarenko, witając kolegę, powiedział: “Niestety, nasza historia, nasza świadomość jest porwana. Wraz z pojawieniem się tej powieści te wyrwy maleją, zszywają się. Powieść Petra Kraluka współbrzmi z powieścią Mykoły Winhranowskiego o Sewerynie Naływajce (u Petra Kraluka — Semerij Naływajko. — Aut.). Chodzi o czasy, kiedy Szekspir pisał swojego “Hamleta” i “Romea i Julię”, a na naszej ziemi rozkwitały kultura i duchowość”. Do studia zawitał Taras Kompaniczenko i zespół “Chorea kozacka”. Zespół stara się podnieść, przywrócić nam warstwę ukraińskiej kultury arystokratycznej. Robi to niezwykle utalentowanie i powstają prawdziwe arcydzieła. Nawet trudno sobie wyobrazić, jakich wyżyn sięgała w czasach Ostrogskich ukraińska sztuka pieśniarska. Na pytanie prowadzącego o to, dlaczego mimo wszystko na portrecie książę Wasyl-Konstanty przedstawiony jest z pieniędzmi w rękach, Petro Kraluk odpowiedział tradycyjnie dla każdego autora: “Niech to pozostanie intrygą dla czytelnika”. Rzeczywiście, dla pisarza nie ma większego uznania ponad to, że jego utworami się interesują, że je czytają. Czytajmy utalentowane powieści historyczne — a tych w naszej literaturze nie brakuje, chociaż jeszcze wiele osobistości wymaga artystycznego przemyślenia — myślmy nad lekcjami naszej historii, aby świadomość oczyszczała się z kompleksu niższości, zbliżała się do prawdy, poszerzały się horyzonty naszego poznania. główną cechą całej twórczości Hałyny Tarasiuk. W tym kontekście Pasza Neczajewa i Hałyna Kobernyk wymieniły także inne utwory pisarki, w szczególności powieść-spowiedź, swoistą sagę rodzinną “Grzeszni, uczciwsi od cherubinów”, nowele “Sam na trasie”, “Żeka i Spyrydon”, “Hańka — sama sobie wróg”. Ponieważ pojawiły się pytania i uwagi krytyczne, dyskusja przerodziła się w otwarty i konstruktywny dialog pisarki z czytelnikami na temat ukraińskich realiów społecznych i zadań literatury. — Jestem pewien — powiedział, podsumowując kolejne posiedzenie stołecznych publicystów, Mychajło Sydorżewski, — że powieść “Siostra mojej samotności”, jak i cała twórczość Hałyny Tarasiuk, będzie źródłem prawdziwej informacji dla tych, którzy zechcą poznać prawdę o naszym czasie, naszym narodzie i naszym kraju. A dla nas, współczesnych, myślącej inteligencji, właśnie takie utwory są wzorcem oporu wobec agresywnego natarcia globalizacji na naszą tożsamość, środkiem powstrzymywania tego bezdusznego śmiecia, którym nas zasypuje.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena Szułha “Bywają utwory, które stają się wydarzeniem dla literatury, wychodzą poza proces literacki, mają znaczenie ogólnokulturowe. To intelektualna proza historyczna. Takim utworem jest powieść Petra Kraluka “Szestydnew, albo Korona domu Ostrogskich”. Autor poruszył w niej te strony kultury, edukacji, nauki, duchowości, bez znajomości których nie możemy w pełni uświadamiać sobie siebie jako naród europejski. Dla narodów postkolonialnych historia jest bardzo ważna. To lekarstwo na traumy, których doznał naród” — powiedział laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Mychajło Słaboszpycki, prowadząc transmisję na żywo z cyklu “Radiokanał ‘Kultura’ przedstawia”. Gościem studia był doktor filozofii, pierwszy prorektor Narodowego Uniwersytetu “Akademia Ostrogska”, pisarz Petro Kraluk. Krytyk literacki Dmytro Drozdowski wyraził nawet opinię, że “Szestydnew…” jest ukraińską odpowiedzią Danowi Brownowi na jego “Kod Leonarda da Vinci”. Petro Mychajłowycz podzielił się niektórymi sekretami twórczości. Wołynianin, zakochany w przeszłości rodzinnego kraju, starał się nawet w szczegółach nie oddalać od prawdy historycznej, choć utwór jest fikcją literacką. Trafnie znalezione rozwiązanie kompozycyjne pozwoliło mu zajrzeć w najskrytsze zakamarki duszy księcia Wasyla-Konstantego Ostrogskiego. Według słów pisarza, starał się on określić logikę jego zachowania w określonych sytuacjach, posługując się źródłami dokumentalnymi. Kiedy lu- Hałyna Tarasiuk podczas dyskusji Jurij Czyhyryn Zdjęcie autora Dziś w centrum uwagi ogółu czytelników znajduje się “skandaliczna powieść” “Siostra mojej samotności” Hałyny Tarasiuk, którą znana pisarka Jewhenija Kononenko słusznie uważa za pierwszy ukraiński bestseller, od którego zaczęła się nowa ukraińska proza epoki niepodległości. Napisana i opublikowana na początku lat 90. pod tytułem “Śmierć — siostra mojej samotności” (“Bukowynśkyj żurnał”, 1993 r.). W czasach przewartościowania wartości, w atmosferze zagubionego milczenia twórczej inteligencji na rozdrożu wyzwań ideologicznych, próba Hałyny Tarasiuk artystycznego przemyślenia ówczesnego ukraińskiego bytu “na przełomie” odniosła wielki sukces. Natomiast oficjalna krytyka, która przeżywała wtedy stan postsowieckiego kolapsu, przyjęła powieść wrogo, oskarżając autorkę o “oczernianie wszystkiego, co święte” i na wszelkie sposoby próbując wykreślić ją z list popularnych autorów, a powieść — z obiegu literackiego. Jednak sama autorka nie przerywała pracy nad powieścią. W 2009 roku dopracowana, dopisana o całe dwa rozdziały i pod nowym tytułem “Siostra mojej samotności”, powieść ukazała się w wydawnictwie “Widrodżennia”. Efekt wybuchu się powtórzył. Powieść została wyróżniona nagrodą imienia I. Neczuja-Le- W ramach Roku Konstantego Ostrogskiego na Ukrainie, którego 550. rocznicę urodzin obchodzimy, w stołecznym wydawnictwie “Jarosławiw Wał” ukazała się drukiem powieść Petra Kraluka “Szestydnew, albo Korona domu Ostrogskich”. skie ziemie, aby stać się niekoronowanym królem, i stał się nim. Wasyl-Konstanty Ostrogski — wielka postać naszej historii, kultury. Zwracając się do jego życia osobistego, zaczynasz lepiej rozumieć kontekst historyczny. Na antenie rozbrzmiewało wiele telefonów — nie było osób niezainteresowanych i obojętnych. Padła też propozycja podarowania powieści obecnym wysokim urzędnikom, bo pomoże im ona wypełnić luki w ich wiedzy historycznej, zrozumieć, że kierują wielkim narodem. Na to Petro Mychajłowycz powiedział: “Podarować jestem gotów, ale czy będą czytać…” A oto jego odpowiedź dotycząca wspólnego z Rosjanami podręcznika do historii: “Sama idea jest dobra. Podobne podręczniki pisali inni europejscy narody: Niemcy i Francuzi, Niemcy i Polacy itd. Wspólny podręcznik należy pisać nie tylko z Rosjanami, ale także z Polakami, Węgrami, Turkami, Rumunami. To sprawa nie jednego roku, a nawet nie jednej dekady. Mówią, że podręcznik jest prawie gotowy, ale to historia Ukrainy w
Tłumaczenie maszynowe
Kolejne posiedzenie sekcji kijowskich publicystów, które odbywało się w Związku Pisarzy, poświęcone było omówieniu twórczości Halyny Tarasiuk, jednej z najbardziej aktywnych i produktywnych wśród współczesnych prozaików. W ciągu minionej dekady wydała ona 12 książek prozatorskich, a to pół setki nowel i 9 tak znanych czytelnikom i wysoko ocenianych przez krytykę powieści psychologiczno-społecznych, historycznych i satyrycznych.wickiego oraz tytułem „Najlepsza książka roku” (Narodowy konkurs „Książka roku — 2009”), a na początku 2010 roku został wznowiony przez „Oświatę Ukrainy”. Otwierając posiedzenie, przewodniczący sekcji kijowskich pisarzy i prowadzący Mychajło Sydorżewski podkreślił, że powieść Halyny Tarasiuk „Siostra mojej samotności” to prawdziwy przekrój życia społeczno-politycznego Ukrainy z ostatnich 30 lat. Jednocześnie autorka stworzyła całą galerię barwnych i rozpoznawalnych „bohaterów naszych czasów” oraz ich realnych pierwowzorów. Jednak uwagę stołecznych publicystów powieść przyciągnęła tym, że jest to jak dotąd jedyny utwór literacki, napisany na styku różnych gatunków, w którym tak organicznie połączono artyzm i publicystykę, środki artystyczne z technikami dziennikarskimi. Tym utworem Halyna Tarasiuk po raz kolejny udowodniła, że jej aktywna postawa obywatelska jest zgodna z twórczymi zasadami moralno-etycznymi i że w dzisiejszych czasach pisarz na Ukrainie to więcej niż pisarz. Swoimi przemyśleniami o powieści podzielili się pisarze Ołeksij Mykytenko, Wasyl Wasylaszko, Mykoła Tkacz, literaturoznawcy Natalja Łysenko, Wałentyna Szewczenko, dziennikarze Pasza Neczajewa, Jurij Rudnycki, artystka Halyna Kobernyk, zwykły czytelnik Ołeksij Pryjmak i inni. Każdy z uczestników wieczoru mówił o swoim odkryciu powieści, w szczególności o jej tematycznej, gatunkowej i stylowej wieloaspektowości, gdyż utwór można zakwalifikować jako satyrę publicystyczną, parodię, dramat psychologiczno-filozoficzny, spowiedź-objawienie, mistyczny kryminał czy polemiczny pamflet, który prowokuje czytelnika do dialogu, dyskusji, zapraszając do współautorstwa. Podkreślano nasycenie informacyjne utworu, dokładne odtworzenie za pomocą środków artystycznych skomplikowanej i niejednoznacznej sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie w epoce kapitalizacji społeczeństwa oraz akcentowano znaczenie i symbolikę „Siostry mojej samotności” dla humanizacji współczesnego ukraińskiego procesu literackiego. Przecież właśnie humanizm, miłość do człowieka, małego, bezbronnego w swojej dobroci i naiwnej ofiarności, oraz dążenie, by słowem go ochronić, zdaniem występujących, są g-
PRENUMERUJCIE „SŁOWO PROŚWITY”!
22000022 rrookk
Tłumaczenie maszynowe
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Grandiozna wystawa pod takim tytułem, rozłożona w salach Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy na Lwowskim Placu stolicy, przedstawia dorobek Pracowni malarstwa i kultury sakralnej, stworzonej w latach 1993—94 w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Jej niezmiennym kierownikiem jest akademik Mykoła Andrijowycz Storożenko. Nasza historia, krwawo rozdarta w XX wieku i zniekształcone przez komunistyczny reżim idee chrześcijaństwa, odcisnęły piętno na świadomości kilku pokoleń. Stworzyć most nad przepaścią, gdzie obok, zamiast zniszczonych świątyń, wzniosły się nad ludem portrety wodzów (czytaj — katów), podjęli się artyści-filozofowie, nadrabiając stracone, odnawiając zapomniane, ucząc myśleć samodzielnie, aby nie stała się głuchoniemą dusza narodu nawet po wszystkich historycznych okropnościach. Byliśmy już świadkami, kiedy niektórzy artyści zamiast Lenina zabrali się od razu do malowania Chrystusa (i co z tego wyszło). A ile cerkwi, gdzie zachowały się resztki starodawnych malowideł (choć wiele dziesięcioleci służyły za pomieszczenia magazynowe), zostało zeszpeconych malarstwem ignorantów od sztuki! Zatem, powołana przez samo życie Pracownia z roku na rok uczy utalentowaną młodzież malarstwa akademickiego i jednocześnie odkrywa prawa malarstwa religijnego, a także ikonopisarstwa (co nie jest tym samym). Monumentalne dyplomy, kartony fresków i mozaik, rozmieszczone w salach wystawowych Związku Artystów Plastyków, zachwycają bogactwem barw i tematów, a nie tylko rozmiarami. Studenci „przechodzą” swoją drogę od bizantyjskiego rozumienia sakralnej sztuki, zanurzają się w ukraińskie barok (niektórzy pozostają pracować właśnie w tej historycznej warstwie); są próby wyrażenia swojej wizji obrazu Zbawiciela w manierze, którą nazywają „współczesną”… Wystawa odkrywa przed widzami, że tak powiem, „pośrednie” etapy nauki: akademickie ustawienia z naturą w skomplikowanych skrótach perspektywicznych. Mykoła Storożenko, który w istocie przywrócił szeroko i na wielką skalę do naszej sztuki plastycznej pradawną technikę enkaustyki (przypomnijmy, że jego ilustracje do „Ukraińskich bajek ludowych”, wyróżnione Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 1988 r., wykonane są właśnie w tej technice), dzieli się swoją wiedzą bez dyktatu. Obok ćwiczeń studentów 3—4 roku przedstawił na wystawie także swoje własne studia. Unika „hierarchicznego mułu” w relacjach Nauczyciel—Uczeń, ucząc rzemiosła jako takiego ze wszystkimi skomplikowanymi niuansami kompozycji, mistrzostwa rysunku, malarskiej spójności kolorów i pozłoty. I wszystko — po to, aby w sercu młodego artysty dojrzało ziarno, zdolne przyjąć Boży Promień i odtworzyć nieodtwarzalne, otworzyć przez religijny obraz czy ikonę okienko w świat nadmierny, skąd przyszły tutaj, na Ziemię, nasze dusze. Każda dusza ma swoje zadanie i tylko wybór ludzki toruje drogę powrotu do Świata Bożego. Zadanie artysty, który maluje cerkwie, jest nadzwyczaj trudne — pomóc obrócić przestrzeń świątyni w uniwersalne Łono, aby dusza nabyła tutaj utraconej niegdyś harmonii. Albo nie przeszkadzać tej duszy znaleźć harmonię samodzielnie. Obecnie, kiedy Ukrainę opanowali bezczelni sekciarscy łowcy dusz i portfeli łatwowiernych obywateli, rola artysty w odradzanych prawosławnych świątyniach staje się misją. Musi być uczciwy i wysokoduchowy, jak niegdyś ascetyczni mnisi-ikonopiscy. Student ma jeszcze prawo do błędu, jeszcze może zachwycać się odtwarzaniem bogato zdobionych starodawnych tkanin w kobiecym stroju, tak modnym w czasach baroku. Ale za formą nie można zapominać o istocie: czynach tych osobowości, które nie poddały się ziemskim pokusom i wytrzymały najstraszniejsze tortury w imię zasad niebieskich. Oni, święci, pomagają nam, dzisiejszym, w trudnych chwilach dokonać swojego właściwego wyboru. Dlatego wyjątkowe na wystawie są dzieła uczniów Storożenki, którzy unikają epigoństwa, a wewnątrz kanonu tworzą cudowne rzeczy (powiedzmy, wyróżnione srebrnym medalem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy „Męki Teofana Greka” Darji Rybiny czy wykonane we własnej technice na szkle „Polowanie św. Eustachego” Anastasiji Poderwjanśkiej). Wiadomo, że kobieta w ciąży przez dziecko ma bezpośredni związek z Pierwszym Twórcą świata. W dyplomie licencjackim Olhy Łytwyn-Horbaczenko „Zmierzch” — to bezsporny fakt. Niemowlę, przedstawione na obrazie z 2009 r., było jeszcze nienarodzone, a na otwarciu wystawy „Od szkoły do świątyni” uśmiechało się u mamy na rękach. Bo w każdym narodzonym dziecku przychodzi do nas Zbawiciel. I każdy z nas w ciągu życia musi osobiście określić, czy jest godny miana Człowieka, czyli — swojego bożego powołania. W tym kontekście dziwnego samodzielnego myślenia nie można nie wspomnieć o „Ogrodzie Getsemańskim” Iwana Mychajłowa. Pod nocnym niebem, na ogromnym tle Jerozolimy, zalanej księżycowym blaskiem, dwie małe postacie w oddali — Judasz wydaje pocałunkiem Zbawiciela. Rzymska straż, uzbrojona w czerwone włócznie i miecze, obserwuje ten ruch zza drzew, widz — również… Zatem wystawa, wsparta jeszcze katalogiem (wydawnictwo „Dnipro”), osiągnęła swój cel: zmusiła nas do refleksji. Zakłada na widza własne czarodziejskie okulary, za pomocą których ten trafia do magicznego teatralnego świata. Autor okładki — Swiatosław Kosztelanczuk proponuje odwiedzającym wybrać tę optykę, która pasuje właśnie jemu. I to jest całkiem realne. Wszak wystawa połączyła artystów różnych pokoleń: są tutaj i mistrzowie, i studenci Akademii Sztuk Pięknych. Stylowa, gatunkowa, semantyczna różnorodność zachwyca. Każdy artysta ma swój charakter pisma, swoje oblicze. Nawiasem mówiąc, to pierwszy raz w jednej sali przedstawiono prace klasyków ukraińskiej scenografii: Danyła Lidera, Dawida Borowskiego, Jewhena Łysyka, Fedora Niroda, Myrona Kiprijana, Mychajła Frenkiela. A spostrzegawczy widz zrozumie, że szkło w okularach, narysowanych na okładce — to szkic Danyła Lidera, którego prace są wystawione w muzeum. Jego pamięci poświęcony jest unikalny katalog, który artyści teatralni wydali za własne środki. Trafić za kulisy, zajrzeć do kuchni artysty teatralnego udaje się tylko nielicznym. Zobaczyć szkice dekoracji i kostiumów, makiety scenografii, plakaty na wystawach też można niezbyt często. Ale teraz wszyscy miłośnicy sztuki teatralnej i plastycznej mają taką okazję. W Kijowskim Narodowym Muzeum Sztuki Rosyjskiej trwa wystawa artystów teatralnych „Scenografia”. Zważywszy na liczbę tych, którzy przyszli na wernisaż (a było ich bardzo wielu), staje się jasne, że podobnych projektów stolicy brakuje. Z reguły we współczesnym teatrze wszystkie laury przypadają aktorom, dalej uwagę widzów przyciąga reżyser, a scenograf, artysta zawsze pozostaje w cieniu. Chociaż właśnie od tych tajemniczych ludzi, których nikt nie zna z twarzy, zależy nastrój inscenizacji. To, jak ten czy inny spektakl zapamiętał widz. I nie na darmo na okładce katalogu, zaprezentowanego podczas otwarcia, przedstawione są okulary. Wszak każdy scenograf
Tłumaczenie maszynowe
Leśja Kowerzniewa
Jesień zakończyła się drugim sezonem festiwalu „Dni Prawdziwej Białoruskiej Muzyki”. Swoją muzykę do Kijowa przywiozło dziewięć zespołów, stylistycznie bardzo różnych. Dyrektor agencji muzycznej CAD Jewhenija Stryżewska opowiedziała, że tą różnorodnością wykonawców (od etno przez elektronikę po jazz) chcieli pokazać wielogatunkowość białoruskiej muzyki. Pierwszego dnia wystąpiło trio Kostiantyna Horiachyjа, Serhij Pukst oraz zespół „The Apples”. Koncert rozpoczął białoruski pianista Kostiantyn Horiachyj. Muzykę, którą wykonują w swoich własnych aranżacjach, scharakteryzował jako „nowy standard XX wieku”. Muzycy wirtuozersko grali covery piosenek „The Beatles”, „Depeche Mode”, „Aerosmith”, ale z jakiegoś powodu nowe wersje znanych utworów nie zrobiły wrażenia. Piosenki znanych zespołów w jazzowych aranżacjach były miłe, rozluźniały, a nawet nakłaniały do snu. Muzyka w tle, która nikogo nie napina, ale zupełnie nie porusza, niczego nowego nie odkrywa. Aby zrównoważyć pierwszą monochromatyczną część koncertu, postanowiono zaprosić bardzo niejednoznacznego wykonawcę, Serhija Pukstа. Niejednoznacznego nie tylko dla Ukrainy. Na ojczyźnie stosunek do niego też jest różny: od uwielbienia i tworzenia klubów fanów po całkowite nieprzyjęcie. Kiedy Pukst pojawił się na scenie, sen przestał być problemem. „Zaraz będę wyć i krzyczeć”, uczciwie ostrzegł śpiewak przed występem. Swoją muzykę, którą twórca „nihilistycznego jazzu”, balansującego na granicy rock and rolla i piosenki autorskiej, scharakteryzował jako „histeryczną i schizofreniczną”. Śpiewanie z gitarą przerywały monologi, w których wykonawca opowiadał, o czym zaraz będzie śpiewał. Nieliczni słuchacze nie docenili nowatora i wychodzili z klubu zorganizowanymi grupami. Ale to nie bardzo zasmuciło artystę, który jest już przyzwyczajony do takiej reakcji na swoje piosenki. Pierwszy dzień festiwalu zamykał zespół „The Apples”. Według słów generalnego producenta „Dni Prawdziwej Białoruskiej Muzyki” Ołeha Tykhonova ten zespół gra muzykę „The Beatles” lepiej niż sami „The Beatles”. I to jest czysta prawda. Tylko nie wiadomo po co. Tak samo pojawia się pytanie, czy warto było rozpoczynać festiwal właśnie występami tych zespołów. W kolejne dwa dni wystąpili oryginalni „CherryVata”, znani niektórym słuchaczom z występów na JazzKoktebelu, legendarne „Etno-trio Troica” i inni. Jednak ci, którzy byli na otwarciu festiwalu, raczej nie odważą się przyłączyć do prawdziwej muzyki jeszcze raz.
SCENOGRAFICZNA OPTYKA
Tłumaczenie maszynowe
7 grudnia — 110. rocznica urodzin wybitnej ukraińskiej malarki, niezwykle silnej duchem kobiety, Kateryny BIŁOKUR (1900—1961). Jej miłość do sztuki pomogła jej, mimo ciężkich okoliczności życiowych i niezrozumienia przez bliskich jej „dziwacznego” pociągu do malarstwa, zostać artystką. Postanowiliśmy porozmawiać o Katerynie Biłokur z pisarzem, badaczem jej twórczości — Mykołą KAHARŁYCKIM. — Panie Mykoło, czym dokładnie, Pana zdaniem, wyróżnia się twórczość artystki? — Kateryna Biłokur to nie po prostu wybitna, a genialna malarka, samouczka, która weszła do literatury listami-nowelami, a do twórczości malarskiej — swoimi martwymi naturami, pejzażami, portretami. Nigdy nie chodziła do szkoły, nigdy nie uczyła się malarstwa, ale właśnie ono było dla Kateryny Biłokur największym błogosławieństwem. Jej martwe natury to coś nieznanego nawet w światowym malarstwie. Kwiaty na obrazach nie są w wazonach, a jakby wyrastają z ziemi w niebo. Nierzadko artystka łączyła na jednym płótnie kwiaty wiosenne, letnie i jesienne. Odnosi się wrażenie, że mają one swoje życie i wzywają, by podziwiać ich piękno. — Skąd ta niewiarygodna miłość do kwiatów? — Ta miłość zaczęła się jeszcze w wieku półtora roku. Zobaczywszy jakąś roślinkę, która kwitła, Kateryna wyciągnęła do niej rączki, a dziewczyna, która była obok, zerwała kwiat i dała jej do rąk. I dziewczynka zadrżała, jakby od jakiegoś cudu. Kwiaty stały się jej życiem. Najskrytszym marzeniem artystki było pragnienie ucieleśnienia ich na płótnie. Malować kwiaty zaczęła od wczesnego dzieciństwa. Matka żnie i wiąże snopy, a ona na ściernisku maluje kwiaty. Nieco później kupiono jej elementarz i sama z niego nauczyła się pisać, czytać i próbowała przerysowywać z niego obrazki. Ale rodzice nie rozumieli jej pociągu do sztuki. Matka krzyczała na nią: „Czyś ty zwariowała, córko, czym ty się zajmujesz? Inne dzieci pomagają rodzicom, a ty malujesz!”. Mimo niezrozumienia bliskich, Kateryna Biłokur nauczyła się tak malować kwiaty, jak nikt na świecie z artystów nie malował. A dowiedział się świat i Ukraina o artystce dzięki wybitnej śpiewaczce Oksanie Petrusenko. Podczas wystawy ukraińskiej sztuki ludowej w 1957 roku w Paryżu prace Kateryny Biłokur zobaczył Pablo Picasso, który skłonił się przed jej obrazami i powiedział: „Gdybyśmy mieli artystkę takiego poziomu mistrzostwa, zmusilibyśmy cały świat, by o niej mówił!”. Niestety, na świecie wiedzą o Katerynie Biłokur więcej niż na Ukrainie. Fanatyczną miłością do malarstwa, niewiarygodną uduchowioną postawą artystka osiągnęła szczyty światowej sztuki. Nie lubiła, żeby ktoś patrzył, jak maluje, dlatego prosiła sąsiedzkiego chłopca, żeby pilnował, aby nikt nie podchodził i nie widział, co ona robi. I malowała. Każdy listek, łodyżkę, kwiatuszek. Malowała dotąd, dopóki kwiat nie ożyje, nie przemówi do niej. Malowała natchnienie, z miłością, bezgranicznie zakochana i jakby wlewała w kwiaty swoją krew. Kwiat dla niej to żywa istota, ozdoba i oczy Ziemi, najbardziej poetyckie stworzenie wśród królestwa roślin. Pielęgnowała go, modliła się do niego, za potrzebnym do obrazu kwiatem szła chorymi nogami dwadzieścia-trzydzieści kilometrów do lasu pod Pyriatynem, w malownicze zakątki pod Jahotynem. Kateryna Biłokur nigdy nie zrywała kwiatów i jeśli widziała, że ktoś zrywał, nie pozwalała tego robić, bo to grzech! Nie przyjmowała darowanych bukietów. — Nazwał Pan Katerynę Biłokur poetką w prozie. Co Pana najbardziej uderzyło w listach artystki? — Kiedy zacząłem czytać jej listy, odkryłem dla siebie wielką osobowość duchową. Wiejska kobieta, która nie miała ani jednej klasy wykształcenia, pisała niegramotnie, nawet nie wiedziała, gdzie postawić znaki przestankowe, — ale nie to jest najważniejsze. W jej listach objawiło się wiele niesłyszanego, niewidzianego od prostej kobiety. W nich rozmawiała z jesienią, odkrywała swoje laboratorium twórcze. Chociaż rzadko wychodziła poza granice rodzinnego obejścia, wiedziała wszystko o swojej wsi, o ludziach, którzy tam żyją. Wiedziała wszystko o Ukrainie, jakby widziała więcej niż inni. NOTKA Pisarz Mykoła Kaharłycki ponad 30 lat poświęcił badaniu życiowej i twórczej drogi artystki. Spotykał się z mieszkańcami wsi Kateryny Biłokur, zbierał listy i wspomnienia współczesnych, opracowywał je, komentował. Skutkiem tej niełatwej pracy stały się książki: „Kwiaty moje dzieci”, „Kateryna Biłokur: Będę artystką!”, „Kateryna Biłokur oczami współczesnych”, „Listami, jak gwiazdą, rozbłysła”, dziesiątki publikacji w prasie. Zapisała Łesia KOWERZNEWĄ
Z listów Kateryny Biłokur: „…A później, kiedy dowiedziałam się o istnieniu tego świętego malarstwa, zaczęłam nieco i sama próbować. A kiedy moi bliscy zobaczyli, to powiedzieli mi: „Katro, nie bierz ty sobie tego do głowy, bo do tego trzeba rozumnej głowy i wielkiej szkoły, a gdzież tobie, głupiej, za to wielkie dzieło się brać? Ot, byłem w Smotrykach u malarza, on ikony maluje. No gdzież tam! To człowiek rozumny, a ty — głupia!” — i ojciec spluwał z taką pogardą, że myślałam: „A może i naprawdę jestem głupia?” — i rzucałam swoje gorzkie malowanie. Ale gdzież to porzucisz? Jak najdzie na mnie, jak to starzy ludzie mówią, ten sztych, — gdzie ja nie idę, co ja nie robię, a to, co umyśliłam malować, — śladem za mną. I spać się położę, a ono mi się przesłyszy, a ono mi się przywidzi, i niby coś do mnie przemawia, żebym go nie porzucała, żebym się go nie wyrzekała, żebym go malowała, czy to na papier, czy na płótno wylewała. To ukradłam matce białego płótna, wezmę węgiel, i wlezę gdziekolwiek w cień, żeby mnie nikt nie widział i nie słyszał, i zacznę wyprowadzać czarnym na białym i chaty, i młyny, i drzewa. A czasem takie na mnie najdzie, że zacznę malować coś takiego, jak to mówią, fantastycznego, — to śmieszne, to straszne, a czasem takie dziwne, takie pociągające, że i napatrzeć się nie można! I rozwieszę ja te dzieła w tym cieniu, i dziwię się im, i płaczę nad nimi, i chichoczę jak szalona, że zdołałam takie coś wymyślić! I były przypadki, że w takim ekstazie mnie łapali!..” „Los wystawia na próbę tych, którzy umyślili dojść jakiegoś wielkiego celu… I on na ich życiowej drodze wszelkie przeszkody podsuwa. I bojaźliwi, i nieśmiali, i mali duchem boją się i w połowie drogi [i wcześniej] porzucają, bo oni bez siły iść tą drogą i nieść to wielkie dzieło. Ale silnych duchem nie przestraszy nic. Oni ze zaciśniętymi ustami, z zasępionymi brwiami, uparcie, śmiało i dumnie [idą] do wyznaczonego celu — krok po kroku, wszystko naprzód i naprzód… Oni i na chwilę nie zapominają mądrego przysłowia „że i cierpliwość i trud — wszystko przetrą” i osiągają cel. I wtedy los nagradza ich stokrotnie i otwiera przed nimi wszystkie tajemnice pięknej i przez nikogo nieprześcignionej sztuki”. „A może wy milczycie i nic nie piszecie do mnie, może nie jesteście zadowoleni z mojej pracy, że ja maluję tylko kwiaty, tak jakże ich nie malować, jak one takie piękne?! Ja i sama jak zacznę malować jakiś obraz kwiatów, to i myślę: ot, jak skończę, wtedy już będę malować cokolwiek z życia ludzkiego. Ale póki skończę, to w głowie zagnieździ się cały szereg obrazów, jeden od drugiego cudowniejszy, jeden od drugiego piękniejszy — i wciąż te kwiaty, ot wam takie. A jak przyjdzie wiosna i zazielenią się trawy, a potem i kwiaty zakwitną!.. Oj, Boże mój, jak spojrzysz wokoło, to ta ładna, a ta jeszcze ładniejsza! A ta jeszcze cudowniejsza! I niby aż skłania się do mnie, i jakby przemawia: „Któż nas będzie malował, jak ty porzucisz?”. To ja wszystko na świecie zapomnę i znów maluję kwiaty. Oj, nie gniewajcie się na mnie, moi bliscy i dalecy przyjaciele, że ja maluję kwiaty, bo z kwiatów obrazy piękne. A jeszcze jak będzie czym i na czym, to ja bym wam wszelakie namalowała”. Kateryna Biłokur weszła w ukraińską i światową sztukę jako zjawisko oryginalne, niemające analogii z żadnym artystą w dziedzinie malarstwa ludowego, naiwnego czy profesjonalnego. I tym jest niepowtarzalna. Mychajło Derehus W wolnym locie wyobraźni czarodziejka widziała swój szczególny świat, jej kwiaty są i realne, i zarazem jakby wyrwane z jakichś wizji fantazji… Jej życiorys to jak powieść, pełna dramatyzmu, gdzie była i nieodwzajemniona miłość, i czyjeś niezrozumienie, gdzie były konflikty z bliskimi ludźmi, a przyczyną wszystkiego była ta sama obsesja, niepokonane oddanie artystycznemu powołaniu. Ołeś Honczar
Tłumaczenie maszynowe
Uliana WOŁIKOWSKA
Jakie nowe podejścia obowiązują w dziedzinie produkcji (producenckiej działalności) w XXI wieku? Jak chronić ramy prawne działalności producenckiej na Ukrainie? Jakie problemy ma współczesny show-biznes? Właśnie te ważne pytania zostały omówione na II Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Działalność producenta w kulturalno-artystycznej przestrzeni XXI wieku”, która odbyła się w murach Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki. Konferencję tego rodzaju zorganizowała Katedra Kulturoznawstwa Teoretycznego i Stosowanego NAKKiKS, która jako pierwsza na Ukrainie zainaugurowała nową, nowoczesną specjalizację „Muzykolog – producent muzyczny, impresario, nauczyciel dyscyplin artystycznych”.
Ewolucja działalności producenckiej może zostać zapewniona przez synergię praktycznego i teoretycznego pokładu kulturoznawstwa. Właśnie na tym aspekcie skupiła się kierowniczka Katedry Kulturoznawstwa Teoretycznego i Stosowanego NAKKiKS Walerija Szulhina, przedstawiając szczegóły kształcenia specjalistów tego profilu oraz priorytety działalności naukowo-badawczej katedry.
Po zbadaniu normatywno-prawnego uregulowania działalności producenckiej na Ukrainie zastępca dyrektora ds. naukowych Ukraińskiego Centrum Kultury i Dziedzictwa Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy Walentyn Sołodownyk doszedł do wniosku, że w ustawodawstwie ukraińskim w ogóle brak uniwersalnej definicji pojęcia „producent”.
Nie można pominąć uwagą wystąpienia docenta Katedry Show-biznesu KNUKiM Ołeksandra Łytowka o działalności festiwalowej w pracy producenta. Prelegent wyodrębnił problemy, na które cierpią krajowe festiwale muzyczne, w szczególności: brak jasnej koncepcji, która określałaby oryginalność, „twarz” imprez, nieudolną infrastrukturę, słabe wyobrażenie o docelowej grupie odwiedzających festiwale.
Docent Katedry Menedżmentu KNUKiM Ołeksandr Zyryn opowiedział o „formacie telewizyjnym” jako elemencie działalności producenckiej w sferze audiowizualnej Ukrainy, podkreślając, że Ukraińcom „wykrzywiają” wyobrażenie o telewizji, lecz krajowy rynek nie może się temu przeciwstawić, ponieważ „na ukraińskie pieniądze nie dają”.
Jednak są też pozytywne momenty: napływ na nasz rynek międzynarodowych formatów daje pracę ukraińskim profesjonalistom telewizyjnym, którzy przynajmniej nie tracą kwalifikacji.
Profesor Katedry Kulturoznawstwa Teoretycznego i Praktycznego NAKKiKS Larysa Horenko skupiła się na historyczno-kulturoznawczym wymiarze działalności producenckiej, a także poruszyła problem „ksero-kopiowania” zagranicznych projektów. Jej zdaniem trzeba kształcić producenta, który będzie miał nie wąskobranżowe, lecz zintegrowane podejście do swojej działalności i będzie kształtował wokół siebie środowisko zawodowe.
Tłumaczenie maszynowe
Te zdjęcia pochodzą z archiwum „Słowa Proświty”. Z tygodnikiem w rękach pozują pierwszy Prezydent niepodległej Ukrainy Leonid Krawczuk, twórca „Kraju marzeń” piosenkarz Oleg Skrypka, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki reżyser Ołeksandr Dzekun, artyści ludowi Taras Petrynenko i małżeństwo Biłonożko, kursanci wojskowej szkoły im. Bohuna… To jest nasza historia i dzień, który nadejdzie. Przyłączajcie się do naszych czytelników — bez Was nie możemy rozwijać się dalej. Bądźmy razem!
Tłumaczenie maszynowe
1 0 0 4 9
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KB nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi): na 1 miesiąc 4 grn 77 kop. na 3 miesiące 13 grn 71 kop. na pół roku 25 grn 77 kop. na rok 50 grn 34 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Liubov HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Liubov HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Łesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRYJAN 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Natalia ANTONIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301249 Nakład w grudniu — 35 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe