Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 49 (582), 9—15 grudnia 2010 NASZA GAZETA

Слово Просвіти, №49 за 2010 рік

FELIETON REDAKTORA Lubow HOŁOTA Witam Was, drodzy czytelnicy! Bieżący numer naszego tygodnika ukaże się dokładnie w 142. rocznicę urodzin Matki-Proświty. Współcześni proświcianie, którzy związali swoją postawę obywatelską z działalnością Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, nie zapominają o tej dacie: historia Towarzystwa jest bogata w znaczące nazwiska i czyny decydujące o budowaniu państwa, więc wierzy się w jego długowieczność, zdolność do pomnażania się młodymi siłami, nowymi ideami, różnorodnością form i metod pracy. Społeczeństwo postgenocydowe potrzebuje masowej organizacji społecznej, zdolnej wpływać na życie humanistyczne narodu — odrodzona „Proświta” udowodniła, że dekomunizacja Ukrainy, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie jedności narodowej, tradycji i współczesnej kultury jest sprawą setek tysięcy Ukraińców, którzy przyszli pod jej sztandary. Właśnie w środowisku prośwician, w organizacjach wiejskich, rejonowych, miejskich, w obwodowych i krajowych zrzeszeniach „Proświty” dokonały się niezbędne młodemu państwu procesy narodowego samouświadomienia, samostanowienia, samoobrony, co przejawiło się w odrodzeniu działalności oświatowej w jej najszerszym spektrum — od wiejskich i szkolnych „Proświt” po sprzeciw wobec antyjęzykowej i antynarodowej polityki współczesnej władzy. Nie na darmo odrażający minister Tabacznyk nie nazywa „Proświty” inaczej niż „nacjonalistyczną”: zbyt niewygodna jest nasza organizacja dla tych, którzy przeszkadzają w utwierdzeniu państwowości języka ojczystego, którzy narzucają Ukraińcom kolonialną historię, kulturę, oddają przestrzeń informacyjną sąsiedniemu państwu. Ciekawe, że najwięcej naszych oponentów jest wśród komunistów, szowinistów i regionalistów — tych, którzy marzą o zbudowaniu na Ukrainie kraju bez Ukraińców, pozbawieniu ich państwowości, a same określenia „naród tytularny” czy „naród ukraiński” wywołują u nich jadowitą wściekłość. Najwyraźniej nie ma na świecie innego państwa, w którym wysokiej rangi urzędnicy nazywają współobywateli „świdołytami”, „naszystami”, „nazistami” i tym podobne. Za obecnej władzy do piętnowania tego rzędu tabacznyki, kolesniczenki zaczęli dołączać także prośwician, zwłaszcza na Wschodzie i na Południu Ukrainy. Czy to „panowie” są rzeczywiście mało wykształceni, czy tylko udają, że nie wiedzą, ale od tego „Proświta” nie straci swojego statusu prawdziwie narodowej, oświatowej, proeuropejskiej organizacji, siostry polskich, serbskich, chorwackich i innych towarzystw kulturalno-oświatowych w Europie, które mają półtorawieczny i dłuższy wiek i nazywają się „Maticami” — Matkami języka ojczystego i kultury, których działalność i dziś znaczy się wielotysięcznymi nakładami książek i czasopism. Niektórzy z satelitów obecnej władzy przebiegle twierdzą, że proświcianie powinni „oświecać, a nie zajmować się polityką” — z szeroko otwartymi oczami nie zauważają, że polityka językowa i humanistyczna na Ukrainie stają się kartą przetargową w grze władzy na korzyść „Ruskiego miru” od Gundiajewa, Putina i Miedwiediewa, że z przestrzeni informacyjnej niemal usunięto składniki państwowe i narodowe, że najbardziej poczytne wydania są rosyjskojęzyczne, a najpotężniejsze kanały telewizyjne i radiowe nie sprzyjają konsolidacji narodu ukraińskiego. Czy więc spadkobierczyni „Hromady” i Matki-Proświty może bojaźliwie i wstydliwie chować się na marginesie, kiedy każda ukraińska książka, ukraińskojęzyczny film, przedstawienie teatralne, gazeta, czasopismo już są wyrazem oporu, sprzeciwu wobec tej całej sztepselno-tarapunkowej atmosfery? „Proświta” od pierwszych lat niepodległości gotowa była współpracować z władzą, kiedy chodziło o politykę humanistyczną i językową — proukraińską, twórczą dla narodu, budującą państwo. Prezydenci Leonid Krawczuk, Leonid Kuczma, Wiktor Juszczenko w takim czy innym stopniu rozumieli, że państwowy status języka ukraińskiego to, właściwie, status państwowości narodu tytularnego. Z przyjściem do władzy Partii Regionów i jej lidera W. Janukowycza Ukraińcom regularnie „podrzucają” próbne czarne kule — projekt ustawy „O językach” regionalistów-komunistów-lytwyniwców, reformy oświatowe od Tabacznyka, w tym także skierowane na zawężenie sfery używania języka ukraińskiego na wyższych uczelniach i w szkolnictwie, wspólne podręczniki historii, „przesiewanie” kadr itd.; projekty kulturowe przesiedlenia, a faktycznie — niszczenia muzeów, zdejmowania spod opieki państwowej szeregu zabytków historycznych; stało się możliwe samowolne amatorskie urządzanie ekspozycji muzeum Tarasa Szewczenki w Kaniowskim Rezerwacie Narodowym bez uwzględnienia jakiejkolwiek opinii szewczenkologów i profesjonalnych muzeologów; szereg rad obwodowych i miejskich przyjęło decyzje o regionalnym języku rosyjskim… Tę listę można kontynuować, o tym wszystkim czytaliście na łamach „Słowa Proświty”. Pracownicy redakcji i autorzy gazety, proświcianie każdy z tych gorzkich dla Ukraińców ataków odpierali, jak mogli. Szczególnie cenimy te publikacje, których autorami są przewodniczący „Proświt”, w których mowa o bezcenny dziś doświadczeniu pracy w terenie: Maria Olijnyk (Donieck), Wołodymyr Semystiaha (Ługańsk), Wołodymyr Pipasz (Użhorod), Stepan Wołkoweckyj (Iwano-Frankiwsk). Swoją drogą, wszyscy ci ludzie mają stopnie naukowe, ogromne doświadczenie działalności politycznej, państwowej, są prawdziwą elitą intelektualną. Tak samo redakcja z głęboką wdzięcznością i szacunkiem odnosi się do kijowskich profesorów Iwana Juszczuka, Ołeksandra Ponomariwa, Wołodymyra Wojtenki, Mykoły Żułynskiego, Łarysy Masenko, lwowian Iryny Kałyneć, Iryny Farion, Wasyla Łyzanczuka, cenimy współpracę z utalentowanymi pisarzami Mychajłem Słaboszpyckim, Dmytrem Drozdowskim, Hałyną Kyrpą, Dmytrem Czerednyczenkiem, Jewhenem Baranem (Iwano-Frankiwsk), Petrem Soroką (Tarnopol), Josypem Struciukiem (Łuck), Ihorem Pawlukiem, Wirą Kytajhorodśką (Czerniowce), Wadymem Pepą, Dmytrem Czystiakiem, Iwanem Riabczijem, Hałyną Tarasiuk i wieloma innymi, którzy nadal pozostaną naszymi ulubionymi autorami. Opór, obrona czy natarcie? Co my możemy w tym informacyjnie obciążonym obcojęzycznym świecie, my, niskonakładowa gazeta, która opiera się w swoim istnieniu jedynie na wsparciu czytelników? Jak świadczy nasza strona internetowa, w sieci gazetę „Słowo Proświty” aktywnie czytają w Ameryce i Kanadzie, w Europie, Rosji — słowem, to możliwość posiadania zagranicznego czytelnika. Tracenie tygodnika w obecnym jego istnieniu jest niedopuszczalne: przeglądając setki nadgryzionych zębem czasu wydań proświciańskich, czułam nie tylko żywy oddech języka naszych poprzedników, ale i nadzieję, że kiedyś będzie możliwe wznowienie wielu zamieszczonych w nich materiałów w oddzielnych zbiorach — powiedzmy, na 150-lecie „Proświty”. Stała się przecież biblioteka „Młodej Proświty”, wydana na początku XX wieku, podstawą do stworzenia dziesiątek kaset z autorskimi ukraińskimi bajkami pod koniec lat dziewięćdziesiątych w jednym z pierwszych projektów „Proświty”… „Słowo Proświty” — kulturologiczny tygodnik, który wszedł w życie wielu ludzi, stał się swoistym kronikarzem obecnej „Proświty”. Za czasów jego istnienia słyszeliśmy wiele dobrych, wdzięcznych słów, cierpliwie przyjmowaliśmy i przyjmujemy krytykę: byle na dobre, na korzyść sprawie! Oto i dziś na łamach proświciańskiego tygodnika rozpoczynamy interaktywną rozmowę o tym, jaka ma być praca społeczności proświciańskiej, a co za tym idzie, i gazety, dzisiaj. Chcemy usłyszeć opinie kreatywne, bezkompromisowe, żywo zainteresowane. Iwanów, którzy lubią bić „nie tam”, czyli głównie w tych, którzy sprawami ukraińskimi są przejęci, od rozmowy nie odsuwamy: pracujcie z nami, pracujcie lepiej od nas! Wszelako zachęcając prenumeratorów, przez wiele lat drukowaliśmy zdjęcia znanych ludzi ze świeżym numerem „Słowa Proświty” w rękach. To marzenie — nie wirtualne, a bardzo realne — widzieć nasz tygodnik w dziesiątkach tysięcy rąk. Dlatego zwracamy się do Was, proświcianie i czytelnicy. Nie mamy możliwości zrobienia charytatywnej prenumeraty i nie mamy środków na nakład poza prenumeratą. Ale wierzymy, że Wy — właśnie Wy, jedyny i niepowtarzalny nasz czytelnik! — nie dacie nam zginąć. Prenumerata na przyszły rok kończy się. Pospieszcie na pocztę i zamówcie Waszą i naszą gazetę. Choćby na trzy miesiące czy na sześć — później przedłużycie. Ale tym dacie nam znak, że jesteśmy razem. Szanujmy się, bo jesteśmy tego warci!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn