Strona · s. 12strona oryginału ↗
KONSTYTUCJA ŻYCIA JURIJA ILLIENKI
Слово Просвіти, №49 за 2010 рік
Jewhen BARAN Aforyzmy ta sentenciji Jurija Illienka. Krynycia dlja sprahłych / Autor ideji, ukladacz ta literaturnyj redaktor Iryna Farion. Spiwtworci ukladannia Ljudmyla Illienko, Pyłyp Illienko, Andrij Illienko. — Iwano-Frankiwśk: Misto NW, 2010. — 160 s. “Pislia smerty kozhne słowo w posmiertnomu poslanni staje Konstytucijeju Smerty” Jurij Illienko Jurij Illienko (1936—2010) — widomyj kinoreżyser, pyśmennyk i hromadśkyj dijacz, jakyj widijow wid nas ulitku śoho roku — je odnijeju z najbiłszych wrat ukrajinciw na poczatku nowoho tysiacolittia. Czy my rozumijemo wsju hłubynu cijeji wraty, — ce wże insze pytannia, ale zalyszajetśsia faktom, szczo szcze dowho widłunjuwatyme pustkoju, tam, de win stupaw. Ja ne howorju pro filmy, w jakych Jurij Illienko wystupaw jak operator i reżyser, — se ne moja parafija, tut ja je wdjacznym hliadaczem — howorju pro knyhy, jaki win zalyszaw. Nawit ne pro knyhy, a pro knyhu skondensowanoho doswidu Jurija Illienka, bo joho “Dopowidna Apostolowi Petru. Awtoportret altereho (sebe inshoho) wnaturie. Roman-charaman utrjoch knyhach” (Ternopil: Bohdan, 2008) i dosi zalyszajetśsia neproczytanoju. Wważaju, szczo cija knyha powynna buty w biblioteci kożnoho ukrajincia. Bo ce odna z tych knyh, jaka dopomahaje nam uswidomyty swoje pryznaczennia u siomu chymerno-wulharnomu switi. Iryna Farion — sej “swobodiwśkyj hołosnyk” i dobryj mowoznaweć zrobyła wełestenznu sprawu: proczytała wsioho Jurija Illienka (z toho, szczo wydrukowane) i podała skondensowanyj doswid ostanńoho u knyzi, nazwanij duże prosto i duże toczno — “Aforyzmy ta sentenciji Jurija Illienka. Krynycia dlja sprahłych”. Aforyzmamy w nas “bawiatśsia” bahato awtoriw, a serjozno zajmajutśsia Wołodymyr Briuhhen iz Charkowa (joho “Błoknoty” — odni z kanonicznych ćoho żanru w ukrajinskij literaturi nowoho tysiacolittia), Wałerij Nikolenko z Dnipra (“Skabreznosty”), Dmytro Arsenycz iz Nyżńoho Berezowa na Kosiwszczyni (“Postrily z łuka”)… Jurij Illienko ne prydumuwaw aforyzmiw, win mysliw aforystyczno. I jak jaskrawa tworcza osobystist (henij!), znaw sobi cinu: “Ja — wilnyj — znjaw film, jakyj mrijaw znjaty wse swoje żyttia. Ne za scenarijem. Bo druhu połowynu żyttia wiryw lysze swojij intuiciji, swojemu heniju (henij je w kożnoho, ja pro ce wże pysaw, — dechto w joho ne wiryt, a ja wirju) i Hospodu Bohu. I żyw ne za scenarijem. Ja — kamin z Bożoji praszczi” (s. 39—40). A znaju czy jiji, wże ne sumniwawśsia i ne chytawśsia w stryżnewomu — nacionalnomu. Tut buw na dywo cilnym, cilisnym i twerdym. Chocz dałosia take perekonnannia jomu ne odrazu, i pro toj swij szliach Jurij Illienko widwerto howoryt: “Dracz maw neabijakyj wpływ na Paradżanowa pid czas znjimannia “Tinej zabutych predkiw” i bahato w czomu sformuwaw koncepciju filmu — ja ćomu swidok. Dracz buw awtorom scenariju kultowoji “Krynyci dlja sprahłych”. Nareszti, Dracz je awtor scenariju najpotużniszoho kinoszedewra XX stolittia — Osykowoho “Kamjanoho chresta”. Ce film na wiki. Ni. Szcze odne reczennia: same Iwan dokław tytanicznych i dowhotrywałych zusyl, aby jakisno rozjaniczaryty mene. Reczennia wyjšło tupohołowym, banałno patosnym, ale tocznym po sutti. Rozjaniczarjuwaw czwert stolittia” (s. 134). Uporjadnycia podyła knyhu na IX błokiw-rozdiliw (Żyttia i smert; Tworczist jak mystectwo; Mowa; Istorija; Kultura; Kino; Informacijnyj prostir; Polityka; Nacionalizm), dawczy nazwu kożnomu aforyzmiwi j kożnomu mirkuwanniu. U takomu podili je swoja docilnist i swij chosen: adże my stajemo liniszi w czytanni, a tut zaproponowano wytiahy z ohromu drukowanych materialiw (osnownoju dżerełnoju bazoju staw zhadanyj memuarnyj trytomnyk Jurija Illienka “Dopowidna Apostolowi Petru”). Ja nawedu najjaskrawiszi mirkuwannia j aforyzmy Jurija Illienka, dodajuczy swij komentar tam, de wważatymu za potribne (pry nawedenni cytat uże ne podawatymu nazwy uporjadnyka, tilky wkazuwatymu storinku). Tak bude i meni proszcze, i czytaczewi spidrucznisze zrozumity sut knyhy. Otoż: y “Hohol natomist szliachećkoho kozaćkoho żupana sam dlja sebe skrojyw, sam poszyw i sam natiahnuw na sebe czynownyćku impersku “Szynel” (s. 15); y “Czy je szczoś prawdywisze za Prawdu? Je. Neprawda. Bo Neprawda pylnuje, aby buty perekonływoju, a Prawdi bajduże do toho, jake wona sprawlaje wrażennia na korystuwacza. Tomu Neprawda zdebiłsz bezdohanna. Prawda — brudna, neczesana, nemyta i w usi czasy służyła najmyczkoju u brechni. y “Najzmistownisze żyttia u switi, najwelycznisza poema switu, najbiłszyj epos switu mistyt lysze szist sliw — Swit łowyw mene, ale ne wpijmaw” (s. 23); y “…Doswid ne peredajetśsia. Mij doswid umre razom zi mnoju. Prote ja możu peredaty moji podorożni karty czasu-prostoru, po jakomu ja błukaw, nabuwajuczy swoho doswidu” (s. 26); y “Moja zbroja — mij intelekt” (s. 27); y “Jakszczo ty budujesz dim i skazaw, szczo “ja joho zakinczyw”, — ce wże ne dim, a domowyna” (s. 40); y “Widnyni ja budu pysaty lysze sam sobi. Tobto Bohu w Sobi. Budu hriszyty, prote ce harantija, szczo meni ni wid koho niczoho ne treba: ni raju, ni honoraru, ni sławy, ni chuly, ni wyznannia, ni zaborony” (s. 51); y “Postmodernizm — to wzahali klonuwannia kopij, jaki ne majut w żytti widpowidnykiw” (s. 56); y “… ja ne maju stylju, jakyj można nasliduwaty, a u Stefanyka — kineć stylju. Kincewa stadija słowotworennia. Pisla neji tilky pustka. Tabuła rasa. Można ne pysaty. Ważke, jak kaminia, mowczannia. Mowczannia jak styl. Stefanyk — terminator stylju” (s. 58); y “Swoboda dlja mytcia — ce tałant. I chocz Czechow stwerdżuwaw, szczo styslist — sestra tałantu, ne wirte jomu. Tałant ne maje sester. Ne maje i bratiw. Nawit batka nema. Tałant — kruhłyj syrota” (s. 59); y “Wrjatujmo mowu — mowa wrjatuje nas!” (s. 70); y “Spochatku buło Słowo. I Słowo buło Boh. Naprykanci teź bude Słowo. Niczoho, krim Słowa, ne zalyszytśsia. Ale, bojuś, Słowo wże bude w Satany. I Słowo stane Dyjawołom. Słowo w Dyjawoła — ce kineć Switobudowy — Zwałyszcze Cywilizacij — Zwałyszcze Sliw…” (s. 75); y “Aby ne małoros Hohol ta etiop Puszkin, — wony, moskali, j dosi b na myhach iz wedmediamy rozmowljaly” (s. 81); y “Szczo oznaczaje słowospołuka “druha derżawna mowa”? Wono oznaczaje, szczo niby isnuje na ćomu tereni druha derżawa — i ne mensze. Parałelna derżawa. Rosijśkomowna derżawa. Tinowa derżawa, jakij niby należyt”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
