Strona · s. 14strona oryginału ↗
OD SZKOŁY DO ŚWIĄTYNI
Слово Просвіти, №49 за 2010 рік
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Grandiozna wystawa pod takim tytułem, rozłożona w salach Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy na Lwowskim Placu stolicy, przedstawia dorobek Pracowni malarstwa i kultury sakralnej, stworzonej w latach 1993—94 w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Jej niezmiennym kierownikiem jest akademik Mykoła Andrijowycz Storożenko. Nasza historia, krwawo rozdarta w XX wieku i zniekształcone przez komunistyczny reżim idee chrześcijaństwa, odcisnęły piętno na świadomości kilku pokoleń. Stworzyć most nad przepaścią, gdzie obok, zamiast zniszczonych świątyń, wzniosły się nad ludem portrety wodzów (czytaj — katów), podjęli się artyści-filozofowie, nadrabiając stracone, odnawiając zapomniane, ucząc myśleć samodzielnie, aby nie stała się głuchoniemą dusza narodu nawet po wszystkich historycznych okropnościach. Byliśmy już świadkami, kiedy niektórzy artyści zamiast Lenina zabrali się od razu do malowania Chrystusa (i co z tego wyszło). A ile cerkwi, gdzie zachowały się resztki starodawnych malowideł (choć wiele dziesięcioleci służyły za pomieszczenia magazynowe), zostało zeszpeconych malarstwem ignorantów od sztuki! Zatem, powołana przez samo życie Pracownia z roku na rok uczy utalentowaną młodzież malarstwa akademickiego i jednocześnie odkrywa prawa malarstwa religijnego, a także ikonopisarstwa (co nie jest tym samym). Monumentalne dyplomy, kartony fresków i mozaik, rozmieszczone w salach wystawowych Związku Artystów Plastyków, zachwycają bogactwem barw i tematów, a nie tylko rozmiarami. Studenci „przechodzą” swoją drogę od bizantyjskiego rozumienia sakralnej sztuki, zanurzają się w ukraińskie barok (niektórzy pozostają pracować właśnie w tej historycznej warstwie); są próby wyrażenia swojej wizji obrazu Zbawiciela w manierze, którą nazywają „współczesną”… Wystawa odkrywa przed widzami, że tak powiem, „pośrednie” etapy nauki: akademickie ustawienia z naturą w skomplikowanych skrótach perspektywicznych. Mykoła Storożenko, który w istocie przywrócił szeroko i na wielką skalę do naszej sztuki plastycznej pradawną technikę enkaustyki (przypomnijmy, że jego ilustracje do „Ukraińskich bajek ludowych”, wyróżnione Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 1988 r., wykonane są właśnie w tej technice), dzieli się swoją wiedzą bez dyktatu. Obok ćwiczeń studentów 3—4 roku przedstawił na wystawie także swoje własne studia. Unika „hierarchicznego mułu” w relacjach Nauczyciel—Uczeń, ucząc rzemiosła jako takiego ze wszystkimi skomplikowanymi niuansami kompozycji, mistrzostwa rysunku, malarskiej spójności kolorów i pozłoty. I wszystko — po to, aby w sercu młodego artysty dojrzało ziarno, zdolne przyjąć Boży Promień i odtworzyć nieodtwarzalne, otworzyć przez religijny obraz czy ikonę okienko w świat nadmierny, skąd przyszły tutaj, na Ziemię, nasze dusze. Każda dusza ma swoje zadanie i tylko wybór ludzki toruje drogę powrotu do Świata Bożego. Zadanie artysty, który maluje cerkwie, jest nadzwyczaj trudne — pomóc obrócić przestrzeń świątyni w uniwersalne Łono, aby dusza nabyła tutaj utraconej niegdyś harmonii. Albo nie przeszkadzać tej duszy znaleźć harmonię samodzielnie. Obecnie, kiedy Ukrainę opanowali bezczelni sekciarscy łowcy dusz i portfeli łatwowiernych obywateli, rola artysty w odradzanych prawosławnych świątyniach staje się misją. Musi być uczciwy i wysokoduchowy, jak niegdyś ascetyczni mnisi-ikonopiscy. Student ma jeszcze prawo do błędu, jeszcze może zachwycać się odtwarzaniem bogato zdobionych starodawnych tkanin w kobiecym stroju, tak modnym w czasach baroku. Ale za formą nie można zapominać o istocie: czynach tych osobowości, które nie poddały się ziemskim pokusom i wytrzymały najstraszniejsze tortury w imię zasad niebieskich. Oni, święci, pomagają nam, dzisiejszym, w trudnych chwilach dokonać swojego właściwego wyboru. Dlatego wyjątkowe na wystawie są dzieła uczniów Storożenki, którzy unikają epigoństwa, a wewnątrz kanonu tworzą cudowne rzeczy (powiedzmy, wyróżnione srebrnym medalem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy „Męki Teofana Greka” Darji Rybiny czy wykonane we własnej technice na szkle „Polowanie św. Eustachego” Anastasiji Poderwjanśkiej). Wiadomo, że kobieta w ciąży przez dziecko ma bezpośredni związek z Pierwszym Twórcą świata. W dyplomie licencjackim Olhy Łytwyn-Horbaczenko „Zmierzch” — to bezsporny fakt. Niemowlę, przedstawione na obrazie z 2009 r., było jeszcze nienarodzone, a na otwarciu wystawy „Od szkoły do świątyni” uśmiechało się u mamy na rękach. Bo w każdym narodzonym dziecku przychodzi do nas Zbawiciel. I każdy z nas w ciągu życia musi osobiście określić, czy jest godny miana Człowieka, czyli — swojego bożego powołania. W tym kontekście dziwnego samodzielnego myślenia nie można nie wspomnieć o „Ogrodzie Getsemańskim” Iwana Mychajłowa. Pod nocnym niebem, na ogromnym tle Jerozolimy, zalanej księżycowym blaskiem, dwie małe postacie w oddali — Judasz wydaje pocałunkiem Zbawiciela. Rzymska straż, uzbrojona w czerwone włócznie i miecze, obserwuje ten ruch zza drzew, widz — również… Zatem wystawa, wsparta jeszcze katalogiem (wydawnictwo „Dnipro”), osiągnęła swój cel: zmusiła nas do refleksji. Zakłada na widza własne czarodziejskie okulary, za pomocą których ten trafia do magicznego teatralnego świata. Autor okładki — Swiatosław Kosztelanczuk proponuje odwiedzającym wybrać tę optykę, która pasuje właśnie jemu. I to jest całkiem realne. Wszak wystawa połączyła artystów różnych pokoleń: są tutaj i mistrzowie, i studenci Akademii Sztuk Pięknych. Stylowa, gatunkowa, semantyczna różnorodność zachwyca. Każdy artysta ma swój charakter pisma, swoje oblicze. Nawiasem mówiąc, to pierwszy raz w jednej sali przedstawiono prace klasyków ukraińskiej scenografii: Danyła Lidera, Dawida Borowskiego, Jewhena Łysyka, Fedora Niroda, Myrona Kiprijana, Mychajła Frenkiela. A spostrzegawczy widz zrozumie, że szkło w okularach, narysowanych na okładce — to szkic Danyła Lidera, którego prace są wystawione w muzeum. Jego pamięci poświęcony jest unikalny katalog, który artyści teatralni wydali za własne środki. Trafić za kulisy, zajrzeć do kuchni artysty teatralnego udaje się tylko nielicznym. Zobaczyć szkice dekoracji i kostiumów, makiety scenografii, plakaty na wystawach też można niezbyt często. Ale teraz wszyscy miłośnicy sztuki teatralnej i plastycznej mają taką okazję. W Kijowskim Narodowym Muzeum Sztuki Rosyjskiej trwa wystawa artystów teatralnych „Scenografia”. Zważywszy na liczbę tych, którzy przyszli na wernisaż (a było ich bardzo wielu), staje się jasne, że podobnych projektów stolicy brakuje. Z reguły we współczesnym teatrze wszystkie laury przypadają aktorom, dalej uwagę widzów przyciąga reżyser, a scenograf, artysta zawsze pozostaje w cieniu. Chociaż właśnie od tych tajemniczych ludzi, których nikt nie zna z twarzy, zależy nastrój inscenizacji. To, jak ten czy inny spektakl zapamiętał widz. I nie na darmo na okładce katalogu, zaprezentowanego podczas otwarcia, przedstawione są okulary. Wszak każdy scenograf
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
