Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

MYKOŁA USTIJANOWYCZ: MIĘDZY SZASZKIEWYCZEM A FRANKĄ

Слово Просвіти, №49 за 2011 рік

Mychajło HAŁUSZCZAK, m. Lwów “O Rusie piękna, biada ci, biada! O, zza Kaukazu przerwało się morze! Przez wąwozy lodowych skał Wcisnęło się, złamało połowców wał”. Mykoła Ustijanowycz. Markijan Szaszkewycz poświęcił mu wiersz “Pobratymcowi”. Iwan Franko w nekrologu nazwał go “budzicielem ducha narodowego”. Znany ukraiński zespół rockowy “Komu wnyz” położył do muzyki jego wiersz “Marsz Normanów”, ta piosenka jest bodaj najpopularniejszą w ich repertuarze. Jego słowa: “Lepiej raz wzlecieć sokołem w niebo, aniżeli wiecznie żyć w jarzmie”, — to epigraf do wielu nacjonalistycznych artykułów także dzisiaj. 7 grudnia, 200 lat temu, w rodzinie burmistrza miasta Mikołajów nad Dniestrem (obwód lwowski) urodził się Mykoła Ustijanowycz. Edukację podstawową i średnią zdobył we Lwowie. Od 1830 do 1832 roku studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego, następnie wstąpił do Lwowskiego Seminarium Duchownego i aktywnie włącza się w życie społeczno-polityczne Galicji, przyłącza się do rozwiązywania wielu kwestii politycznych i religijnych… Po trzech rozbiorach Polski (1772, 1793, 1795 r.) terytorium niegdyś potężnej Rzeczypospolitej podzielono między Prusy, Austrię i Rosję. Ziemie galicyjskie weszły w skład Królestwa Galicji i Lodomerii z centrum we Lwowie. Wywołało to niezadowolenie Polaków, którzy wciąż pamiętali sławne dni Rzeczypospolitej. W polskiej myśli politycznej powstaje teoria federacyjna, powołana do odrodzenia we wszystkich historycznych granicach państwa polskiego. Dokąd, bez wątpienia, powinny były odejść także ziemie galicyjskie. Ukraińska ludność Galicji krytycznie odniosła się do tych idei. Za Habsburgów jej życie zmieniło się na lepsze. Cesarzowa Maria Teresa i jej syn Józef II wprowadzili szereg reform, które istotnie uderzyły w dawne polskie porządki: zniesiono poddaństwo, zrównano w prawach Kościół Greckokatolicki z Rzymskokatolickim, wprowadzono system szkół podstawowych i średnich z nauczaniem w nich w języku ojczystym… Reformy austriackiego “oświeconego absolutyzmu” otworzyły dla galicyjskich Rusinów drogę do samorealizacji. Ale zrealizować się samemu w tak wielkim wielonarodowym imperium, a do tego pod ciągłym naciskiem nieugiętych Polaków, było bardzo trudno. Przełomowym momentem w wyborze wektora rozwoju galicyjskich Rusinów stały się wydarzenia lat 1830—1831. Kiedy w podrosyjskiej Warszawie wybuchło powstanie o niepodległość, jego fale dotarły także do ziem galicyjskich. Pamiętając dawne polskie porządki i stojąc przed groźbą ich powrotu, galicyjsko-ruska inteligencja (a są to przeważnie greckokatoliccy księża) zaczyna się aktywizować. Zatem nie dziwi, że pierwsza ukraińska organizacja literacko-polityczna w Galicji (“Ruska Trójca”) powstaje właśnie we Lwowskim Seminarium Duchownym (1832 r.). Jednym z najaktywniejszych członków tej organizacji był także Mykoła Ustijanowycz, którego nazywano “czwartym” w “Ruskiej Trójcy”. Kiedy organizacja rozpadła się w 1843 r. po śmierci jej lidera Markijana Szaszkewycza, drogi dwóch innych jej założycieli radykalnie się rozeszły. Poglądy polityczne Jakiwa Hołowackiego zaczęły nabierać wyraźnie moskalofilskiego charakteru, Iwan Wahyłewycz stał się zagorzałym polonofilem. I tylko “czwartemu” z “Ruskiej Trójcy” — Mykole Ustijanowyczowi — udało się utrzymać ideowy most między Markijanem Szaszkewyczem a Iwanem Franką. Trudno przecenić wkład ks. Mykoły w narodowo-kulturalne odrodzenie Galicji oraz jego wysiłki na rzecz zjednoczenia Ukraińców po obu brzegach Zbrucza. W twórczości Mykoła Ustijanowycz często zwracał się do epoki książęcej, kiedy Ukraińcy mieli swoje państwo. Wysławiał Ruś Kijowską, czyny książąt, próbował obudzić w Galicjanach uczucia narodowe (“Aby ożyło ruskie dziecię, Aby zakwitła ruska rodzina!”). Niemały wkład w kulturalne zbliżenie Ukraińców wniósł także rodzony brat Mykoły Ustijanowycza, Wasyl, który bodaj jako pierwszy przywiózł z Wielkiej Ukrainy do Galicji “Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Wasyl był kupcem i mieszkał w Kijowie, więc często przywoził nowości naddnieprzańskiej literatury, wśród których był także “Czyhryński Kobziarz”. Ważny wkład w ustanowienie języka ukraińskiego na ziemiach galicyjskich Mykoła Ustijanowycz wniósł 14 października 1837 r. Tego dnia w trzech lwowskich cerkwiach ks. Mykoła wraz z księżmi Markijanem Szaszkewyczem i Julianem Wełyczkowskim po raz pierwszy w Galicji wygłosili swoje kazania w języku ukraińskim. Nieprzeciętną stroną w życiu Mykoły Ustijanowycza stały się wydarzenia “wiosny ludów” 1848—1849 r. Fala rewolucyjna przeniosła się ze Starej Europy na Cesarstwo Austriackie. Aktywna polska elita polityczna zwołuje 23 kwietnia 1848 r. we Lwowie Sobór Ruski dla wsparcia polskiej rewolucji. W przeciwwadze do tego już 2 maja galicyjsko-ruska inteligencja tworzy Główną Radę Ruską dla ochrony “całego 15-milionowego narodu ukraińskiego”. Aktywny udział w tej pierwszej organizacji politycznej Galicji bierze także Mykoła Ustijanowycz. 19 października 1848 r., z inicjatywy księdza Mykoły, Główna Rada Ruska zwołuje pierwszy zjazd oświatowy w Galicji — Sobór Uczonych Ruskich. 99 delegatów tego Soboru stworzyło szeroki program podniesienia i rozwoju ukraińskiej nauki, szkolnictwa, kultury. Centralnym wydarzeniem zjazdu stało się programowe przemówienie Mykoły Ustijanowycza: “…Rodacy! Aż nadto znacie wy nędzny stan narodu ruskiego, aż nadto wiąże was do niego miłość, hartowana długimi wiekami czarnej niewoli, i aż nadto wżarła się nam ta niewola w serce, abyśmy nie mogli godnie rozpoznać pięknych promieni słońca wolności; aż nadto długo rozkładała była tęsknota mieszkanie w”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn