Strona · s. 7strona oryginału ↗
Nasza codzienna praca
Слово Просвіти, №49 за 2013 рік
Wołodymyr PROCENKO, Sewastopol
Ideę ukraińskiej niepodległości przez stulecia pielęgnowali w sercach nasi pradziadowie. W jej imię ginęły miliony najlepszych synów i córek naszego narodu. Pod koniec lat 80. kryzys polityczny obudził ukraińskie społeczeństwo z długoletniego imperialnego snu. Pojawiły się pierwsze przebiśniegi tworzenia ukraińskiej państwowości. W Sewastopolu, na Krymie, jak i w całej Ukrainie, znaleźli się szczerzy Ukraińcy, którzy duszą i sercem przyjęli wysokie poczucie godności narodowej, odrodzili organizacje społeczno-oświatowe: Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, Ludowy Ruch Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Memoriał”, Ukraińską Grupę Helsińską, podjęli narodowowyzwoleńczą walkę narodu ukraińskiego o niepodległość, demokrację, prawa człowieka i narodu. W Sewastopolu i we Flocie Czarnomorskiej sztafetę odrodzenia narodowego przejęło Sewastopolskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Teraz już dobrze wiadomo: historia towarzystwa to 25-letnia walka Ukraińców o swoją godność narodową i honor, o możliwość duchowego przedłużenia siebie w dzieciach i wnukach. A na początku 1989 roku, obchodząc kolejne rocznice przeniesienia zwłok naszego Kobziarza na Górę Czerniecza, ukraińscy patrioci Sewastopola postanowili utworzyć Sewastopolskie Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Inicjatorami byli kapitan-lejtnant Mykoła Huk, miczman rezerwy Bohdan Jenal, podpułkownik rezerwy Iwan Szewczenko. Kierowali się oni Ozwą „Do obywateli Ukraińskiej SRR, do wszystkich Ukraińców, w Ukrainie i poza Ukrainą żyjących” z 11—12 lutego 1989 roku, przyjętą przez konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki, która odbyła się w Kijowie. Ozwa była drukowana w „Literaturnej Ukrainie”, oto jej treść: „Drodzy rodacy! Robotnicy i chłopi, działacze nauki i kultury, działacze partyjni i państwowi, nauczyciele i wykładowcy, wojskowi i pracownicy organów ścigania, lekarze i inżynierowie, wierzący i duchowni pasterze, zwracamy się do was z apelem o wykazanie zrozumienia historycznej odpowiedzialności i posłużenie patriotycznej sprawie naszego narodu. Zwracamy się do naszych jednokrwistych braci i sióstr, którzy żyją w innych republikach, w świecie socjalistycznym i kapitalistycznym, a także w krajach trzeciego systemu społeczno-politycznego z apelem o pomaganie i wspieranie naszych wysiłków nie tylko moralnie, ale i dobrym czynem. Jesteśmy świadomi tego, że praca kulturalna wszystkich Ukraińców, gdziekolwiek by nie mieszkali, musi być składową częścią ogólnoukraińskiej kultury — niepowtarzalnego i wielocennego dorobku w skarbcu światowej duchowości. Drodzy bracia i siostry! Razem będziemy dążyć do tego, aby język ukraiński brzmiał w rodzinie, w przedszkolu, w szkole, na uczelni, w zakładzie pracy, w urzędach państwowych i partyjnych, w radiu, w kinie, z ekranów telewizyjnych. Odrodzimy, jako wysokie kryteria moralne, poczucie dumy narodowej i godności. Odrodzimy szacunek do naszych przodków, którzy wyhodowali i zachowali nasz język przez stulecia ucisku społecznego i narodowego. Wstępujcie do Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki! Twórzcie w miejscach pracy, przy szkołach, przy redakcjach gazet, na uczelniach, w placówkach nauki i kultury, w urzędach komórki Towarzystwa. Rozwijajcie pracę wyjaśniającą, doskonalcie swoją znajomość języka ukraińskiego, na wszelkie sposoby sprzyjajcie wprowadzaniu go we wszystkie sfery życia społecznego, dawajcie osobisty przykład w tym zakresie. Niech żyje język ukraiński — wielki budowniczy narodu”. Ukraińcy Sewastopola z zachwytem czytali Ozwę i kierowali się nią w swojej praktycznej działalności. Właśnie na jej podstawie Mykoła Huk, Bohdan Jenal, Iwan Szewczenko zgromadzili sewastopolskich Ukraińców wokół idei narodowej walki o niepodległość Ukrainy. Bohdan Jenal opowiada: „Aby uzyskać pozwolenie na przeprowadzenie konferencji założycielskiej w celu stworzenia Towarzystwa, M. Huk i I. Szewczenko zaproponowali zwrócenie się do ówczesnego organu kierowniczego — miejskiego komitetu KPZR. Ale ja się nie zgodziłem, bo byłem bezpartyjny i nie uznawałem władzy komunistów nad sobą. Postanowiliśmy znaleźć wsparcie w miejskim komitecie wykonawczym. Podczas rozmowy z jego przedstawicielem Mykołą Minenką udało się uzyskać nie tylko pozwolenie na stworzenie Towarzystwa, ale także rozwiązać kwestię lokalu. Rozkleiliśmy po całym Sewastopolu ogłoszenia o przeprowadzeniu 22 maja 1989 roku konferencji założycielskiej. W budynku miejscowego towarzystwa „Znannia” przygotowaliśmy salę, postawiliśmy na widocznym miejscu portret Tarasa Szewczenki, obok niego dwie świece: jedną żółtą, drugą błękitną, udekorowaliśmy wyszywanymi ręcznikami, rozwiesiliśmy plakaty ze słowami Kobziarza. Bardzo się denerwowaliśmy: czy przyjdą ludzie, bo wiedzieliśmy, jakie to były czasy. Mimo wszystkich obaw ludzie jednak przyszli. Warto wymienić tych ukraińskich patriotów naszego miasta, którzy razem ze mną jako pierwsi weszli w skład Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki. To Mykoła Huk, Iwan Szewczenko z córką Natalią, Ołeksandr Hryb z żoną Lubow, Hanna Krywenko i Wałentyna Sanitara — nauczycielki języka ukraińskiego, Jewhenija Iwaszczenko, Ołeh Leus, Mykoła Stojanow, docent SPI. Omówiliśmy i przyjęliśmy odezwę do sewastopolczyków. Obecni wyrazili swoje opinie dotyczące dalszej pracy Towarzystwa. Na przewodniczącego Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki wybrano kapitan-lejtnanta Mykołę Huka, sekretarza gazety wielonakładowej „Wympeł” oddziału szkoleniowego Floty Czarnomorskiej imienia admirała F. Oktiabrskiego, a na jego zastępcę wybrano mnie. Na zakończenie konferencji założycielskiej jej uczestnicy zaśpiewali „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”. Wszyscy płakali, bo nie mogli powstrzymać swoich uczuć”. Oto co wspomina o tym gwiezdnym czasie w historii sewastopolskiej „Proświty” jej pierwszy przewodniczący Mykoła Huk: „22 maja 1989 roku na zebraniu założycielskim wtedy jeszcze Sewastopolskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki po raz pierwszy na cały głos powiedziano o duchowym ludobójstwie, które było czynione przez kompartyjnych zwierzchników przeciwko stutysięcznej ukraińskiej wspólnocie miasta — języka ukraińskiego nie nauczano w żadnej placówce oświatowej, a tych, którzy domagali się jego nauczania dla swoich dzieci, powołując się na ówczesną konstytucję, prześladowano jako „burżuazyjnych nacjonalistów”. „Proświta” jako pierwsza ze wszystkich organizacji demokratycznych powiedziała „nie!” susłowskiej ideologii mankuryzacji, zaczęła gromadzić wokół siebie ludzi, walczyć o odrodzenie ojczystego języka, tworzyć życie według zwyczajów i tradycji swojego narodu, propagować je wśród ludności”. Po raz drugi zebranie odbyło się 16 czerwca 1989 roku i organizacja powiększyła się o nowych członków. Są to Jarosław Blichar, Wasyl i Wałentyna Mychajłenkowie, Nadija Czerewatenko, Kostiantyn Perepadia i inni. Na trzecim zebraniu 2 lipca 1989 roku, które odbyło się w bibliotece imienia L. Tołstoja, dołączono 13 osób (Bohdana Procak, Ołeksandra Hreczko, Łeonid i Wira Amelkowiczowie, Hnat Buria, Switłana Zatorska, Anatolij Kopyłenko, Mykoła Skakodub i inni), którzy podjęli aktywną pracę wśród marynarzy Floty Czarnomorskiej. Z czasem założono ludowy chór ukraiński, którym do tej pory kieruje doświadczony dyrygent Wiktor Kowalczuk, uczeń Anatolija Awdijewskiego. Do chóru zapisało się prawie 40 osób. Aktywiści „Proświty” na szczeblu miejskim zorganizowali kółko dramatyczne i wystawili
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
