Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Tam, za Wołnowachą…

Слово Просвіти, №49 за 2017 рік

Zakończenie. Początek na str. 1. Zaczęło padać. Chłopcy, którzy zaglądają przez ramię artystki, prześcigają się w próbach utrzymania nad nią parasola. W pewnej chwili z tej strony, gdzie okopał się wróg, słychać serie z karabinów maszynowych. A zaraz potem, po minucie lub dwóch, dwukrotnie huknął moździerz. Na twarzach naszych przyjaciół nie ma ani cienia niepokoju. – Przyzwyczailiśmy się już do tego – odpowiada na moje nieme pytanie dowódca kompanii. – U nas to zwykła rzecz – uśmiecha się żołnierz o pseudonimie „Szach”, przez kołnierz kurtki którego widać koszulkę w paski. – „Orki” budzą się rano na „kacu”, a wieczorem – nassawszy się lub napaliwszy – zaczynają się bawić. Putinowska „pomoc humanitarna” dociera do nich regularnie, więc amunicji nie żałują. My natomiast otwieramy ogień tylko wtedy, gdy widzimy realne zagrożenie – grupy rozpoznawczo-dywersyjne rzadko „badają” naszą czujność. Dzień chyli się ku wieczorowi. Przed nami jeszcze wiele spraw. Na pożegnanie fotografujemy się z chłopcami, którzy jeszcze nie stanęli na posterunkach. Wymieniamy się numerami telefonów. Ostatnie mężne, prawdziwie męskie uściski dłoni: „Trzymajmy się, bracie!.. Zwyciężymy!”. Amazonki. Dziś kobieta na froncie nie jest rzadkością. W tej samej 28. brygadzie, na innym punkcie wzmocnienia plutonu, spotkaliśmy naszą majdanowiczkę, Natalię Trofymczuk. O niej słyszałem ciepłe opinie jeszcze w batalionie. Kiedy się poznawaliśmy, zwróciłem uwagę na jej schludny manicure, wykonany w błękitno-żółtych barwach. Ukraińska kobieta nawet w spartańskich warunkach frontu nie jest tylko żołnierzem, ale kobietą-opiekunką, pięknością. Przed wojną mieszkała na Krymie. Na Majdanie stały jeszcze barykady, jeszcze odprawiano pogrzeby Niebiańskiej Sotni, kiedy usłyszała niepokojące wieści o pojawieniu się zielonych ludzików na półwyspie. Natychmiast wróciła do domu. Próbowała wraz z innymi krymskimi patriotami zorganizować opór wobec rosyjskich wojsk okupacyjnych. Ale siły były nierówne, pomocy z Kijowa tak i nie doczekali się. A później rozpoczęły się wydarzenia na froncie wschodnim. Od razu, w 2014 roku, zapisała się jako ochotniczka, została instruktorem sanitarnym. Wywoziła z linii frontu i eskortowała do szpitala na tyłach rannych. Obecnie jest tutaj, na pierwszej linii, ze swoim plutonem. Nierzadko, jak opowiadają żołnierze, pod nieobecność dowódcy bierze inicjatywę w swoje ręce – i słuchają jej! I nie chodzi tylko o jej poważny wiek. Dla nich jest jak matka – kiedy trzeba, surowa i wymagająca, ale zawsze troskliwa, sprawiedliwa. W jej ziemiance jest ciepło i przytulnie. Na obitych grubymi deskami ścianach jest ciasno od obrazów, wyszywanych ręczników, w kącie – obrazki święte. Historia innej, z tej samej 28. brygady, 27-letniej Kati Honczar z rejonu złotonoskiego, co w obwodzie czerkaskim, jest nie mniej wzruszająca. W domu została jej tylko mama, ojciec niedawno zmarł. Po ukończeniu technikum, kiedy zaczęła się wojna, wraz z siostrą złożyły podania do komisji wojskowej. Siostra ze względu na stan zdrowia nie przeszła. Katia od lipca do września 2014 r. czekała na wezwanie z komisji wojskowej. I dopiero w styczniu 2015 roku założyła mundur. Uczyła się na pomocnika granatnikowego, a przyszło jej zostać łączniczką. Pytam piękną, o uważnym i pełnym zadumy spojrzeniu czerkaszczankę: „Co skłoniło cię do porzucenia ojcowskiego domu, niezłej pracy i pójścia na front?”. Bez nienaturalnego patosu słyszę: – Nie chcę, żeby ta moskiewska hołota przyszła na moją rodzinną ziemię… A z resztą naszych amazonek spotkaliśmy się w 65. wojskowym szpitalu mobilnym, który stacjonuje w Czasiw Jarze. One, lekarki, pielęgniarki, stanowią przeważającą większość personelu. I los każdej z nich jest na swój sposób ciekawy i może służyć za wzór tego, jak można bez głośnych słów i nienaturalnego patriotyzmu kochać życie i swój kraj… Wśród nich Alina Kulibaba, pielęgniarka operacyjna. Na nią, niewielkiego wzrostu cichą dziewczynkę, zwróciłem uwagę od razu, jak tylko wjechaliśmy do szpitala. Tego dnia dyżurowała na oddziale. A ja pomyślałem, że jest dzieckiem któregoś z lekarzy. Kiedy Maryna malowała, ona rzadko, nie uroniwszy ani słowa, podchodziła, nieśmiało zaglądając na arkusz papieru. Potem z nią porozmawialiśmy. Okazało się, że pochodzi z Żytomierza. Mamy nie pamięta – zmarła po porodzie. Wychowywała się w rodzinie zastępczej, gdzie było ich dwanaścioro. A ojciec odnalazł ją, kiedy już uczyła się w medycznej szkole zawodowej w Nowogrodzie Wołyńskim. Ze swojej sierociej renty dawała na jego nieudane życie. A potem komisja wojskowa, kontrakt. Niedawno spotkała swoją drugą połówkę, Maksa. Jest saperem, z rodziny wojskowej. Rodzice zastępczy wyprawili im wesele, a za jakiś czas chcą zrobić je także u pana młodego, w Kamieńcu Podolskim. Marzą, że wojna wkrótce się skończy. A ja, przewijając w pamięci frontowe spotkania, ciągle wspominam słowa Pawła Zahrebelnego: „Wojsko można pokonać, ale kobietę (naszą kobietę!) – nigdy”. Pastele męstwa. Do takich pasjonujących osobowości należy też Maryna. Zawsze, odkąd pamiętam naszą znajomość, byłem wysokiego zdania o niej jako o człowieku i jako o utalentowanej artystce. Jest uczennicą W. Zareckiego, a to już o czymś świadczy. Jej wczesne obrazy – to ukraińska, delikatna, czysta i poetycka dusza. Na Majdanie zobaczyłem już inną jej postać. Była wraz z setkami tysięcy Ukraińców na Majdanie, nie bała się stanąć twarzą w twarz z berkutowcami, rozrywała się między Akademią a rodziną, malowała bohaterów Rewolucji w mróz i niepogodę. Z początkiem rosyjskiej agresji seria portretów bohaterów Majdanu zaczęła uzupełniać się o bohaterów wojny. W ciągu niespełna trzech lat przeprowadziła ponad dwadzieścia wystaw indywidualnych! One, jako wystawa objazdowa, nieustannie wędrują z jednego muzeum do drugiego, szkół, uczelni, różnych audytoriów. Obecną twórczość Maryny Soczenko z artystycznego punktu widzenia, a jeszcze bardziej – narodowo-patriotycznego, trudno przecenić. W zeszłym roku, w przededniu jubileuszu Ukraińskiej Rewolucji, zaproponowałem Marynie stworzenie galerii portretów „radowców”-prośwician (pracowników gazety „Rada”) – budzicieli ukraińskiego narodu i twórców Ukraińskiego Państwa. Wiedziałem, że lepiej od niej nikt z artystów tego nie zrobi. Mimo przeciążenia różnymi obowiązkami, namalowała portrety W. Łeontowycza, J. Czykałenki, S. Jefremowa. Reszta, jeszcze półtora tuzina wizerunków, czeka na swoje urzeczywistnienie. Więc kiedy pojawiła się kwestia nowych, kreatywnych form pracy narodowo-oświatowej we współpracy z Centrum Moralno-Psychologicznego Zabezpieczenia Sił Zbrojnych Ukrainy, z wyborem nie wahałem się: Maryna Soczenko! I ani przez chwilę nie żałowałem. Bo pracować w warunkach polowych, na pierwszej linii, bez „hotelu, kawy z mlekiem i diet” zgodziłby się nawet nie każdy artysta-mężczyzna. A Maryna nie tylko pracowała, ona malowała niedoścignione pod względem swojej duchowej siły i piękna pastele ukraińskiego męstwa i chwały. I dlatego chcę, żeby portrety naszych obrońców obeszły całą Ukrainę. Pod względem swojej duchowej energii, poziomu artystycznego, obywatelskiego wydźwięku nie pozostawią nikogo obojętnym. Kraj musi znać swoich bohaterów. „My robimy swoją robotę”. Dopóki Maryna malowała, a dowódca, Wołodymyr Potapow, rozwiązywał jakieś kwestie organizacyjne, rozmawiałem z żołnierzami. Przeważająca większość chciała słyszeć „Trzymajmy się, bracie!.. Zwyciężymy!”. o naszej ukraińskiej historii. Opowiadał o rewolucji ukraińskiej 1917 roku i pierwszych wojnach rosyjsko-ukraińskich, które tak niewiarygodnie współbrzmią z obecną. Chociaż dzieli je 100 lat. Mimo to istota naszego odwiecznego wroga, tak zwanego „starszego brata”, nie zmieniła się. Niewiele zmieniła się też, pomimo lekcji historii, nasza anemiczna, nierzadko sprzedajna i niepatriotyczna polityczna „elita”. Zastąpienie nazwy obecnej wojny rosyjsko-ukraińskiej terminem „ATO” faktycznie i z prawno-ustrojowego punktu widzenia nie odpowiada rzeczywistości. Stąd fałszywie używane terminy: „granica między ORDŁO a Ukrainą” zamiast „linia frontu”; „zakładnicy” zamiast „jeńcy”, „separatyści” zamiast „kolaboranci” itd. O tym, i nie tylko o tym, rozmawiali ze mną nie w kijowskich korytarzach władzy, a zwykli żołnierze kontraktowi, którzy jeszcze niedawno pracowali „w cywilu”. Ale to nie były najbardziej ostre momenty w naszych rozmowach. Za każdym razem mój monolog pod koniec przechodził w interaktywną dyskusję. I jak w tym dowcipie: cokolwiek bym nie zaczynał składać, na końcu wychodził karabin. Rozmowa nieustannie wracała do obecnych spraw Ukrainy. Mimo próżni informacyjnej na pierwszej linii frontu (ukraińskiego radia i telewizji nie ma nie tylko tam, ale i w przeważającej większości strefy przyfrontowej), żołnierze doskonale wiedzą, co dzieje się w Kijowie i w terenie. Często brakowało mi słów, by odpowiedzieć na ich obnażone jak nerw pytania. Niejednokrotnie musiałem słyszeć: „My robimy swoje, a co robicie wy – tam, na tyłach?”. Jak i czym można wytłumaczyć chłopakom, którzy w każdej sekundzie stają na granicy życia i śmierci, jeszcze większy wzrost korupcji w państwie niż za czasów prezydenta-zaka? A masowy wyjazd młodzieży za granicę w poszukiwaniu lepszego kawałka chleba? A doprowadzenie do skrajnego ubóstwa milionów emerytów? A sprzedajność „zreformowanej” policji i sądów? A nieudolność lub zły zamiar Prokuratury Generalnej w sprawie wyjaśnienia rozstrzelania Majdanu czy innych głośnych zbrodni? Ostatecznie wyjaśnić i nazwać wszystko po imieniu można, chociaż armia nie jest miejscem na debaty polityczne. Ale to nie rozwiąże istoty sprawy. Musi wreszcie zacząć działać społeczeństwo obywatelskie. Mamy wspaniałe przykłady tam, na froncie, jak ofiarnie można i trzeba bronić prawa do swojej, ukraińskiej Ukrainy. W 65. wojskowym szpitalu mobilnym (m. Czasiw Jar). Za plecami – trzy lata wojny. Dowódca plutonu Kostiantyn Teleżnykow. Takie ruiny zostawiają nam rosyjsko-okupacyjni „wyzwoliciele”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn