Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2019 рік

16 s. · 24 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 49 (1049), 5—11 grudnia 2019 Raisa Rudenko: Wybrałam więzienie, a nie hańbę Ekskluzywna jubileuszowa rozmowa na aktualny temat

Zdjęcie udostępnione przez grupę promocyjną “1+1 media” Na niedawnym wieczorze, poświęconym pamięci Iwana Switłycznego, padł, uważam, sprawiedliwy wyrzut pod adresem ukraińskich badaczy, że poza ich uwagą pozostaje taka warstwa ukraińskiej historii, jak żony ukraińskich więźniów politycznych epoki radzieckiej. Czytelnicy “Słowa Proświty” mają obecnie okazję spotkać się z wyjątkową osobowością — żoną czołowego ukraińskiego dysydenta i więźnia politycznego epoki radzieckiej, wielkiego ukraińskiego myśliciela, pisarza i naukowca Mykoły Rudenki — Raisą Rudenko. Jest ona nie tylko żoną więźnia politycznego, ale sama również była więźniem politycznym. Dlatego ma nie tylko moralne prawo, ale i obywatelski obowiązek osądzać naszą kolonialną przeszłość oraz oceniać obecny stan moralny i polityczny Ukrainy. Ciąg dalszy na str. 3 “Mam takie odczucie — powiedziała Natalia Sumska na przedpremierowym pokazie filmu “Czarny Woron” — że nie minęło nawet sto lat, odkąd miały miejsce te wydarzenia. Teraz widzimy na Ukrainie prawie to samo. Dlatego obraz jest bardzo aktualny” DRUGI OTWARTY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Niepokój o los Ukrainy

W ciągu ostatnich sześciu miesięcy każdego odpowiedzialnego Ukraińca nurtuje pytanie, dokąd zmierzamy jako naród i jako państwo oraz czego mamy się spodziewać w najbliższej przyszłości? Odpowiedź na te pytania wnikliwy czytelnik znajdzie w nowej książce wybitnego ukraińskiego pisarza Jurija Szczerbaka „Ukraina w epoce wojnopokoju” (Kijów, wydawnictwo „Jarosławiw Wał”). 28 listopada 2019 roku w wypełnionej po brzegi sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się jej prezentacja. Redaktor naczelny wydania, pisarz i literaturoznawca Mychajło Słaboszpycki w swojej recenzji napisał, że nowe dzieło Jurija Szczerbaka stanie się „swego rodzaju wybuchem”. Tę opinię podziela pisarz-dokumentalista Bohdan Horyń. Publikujemy jego artykuł o książce, która jest skazana na to, by stać się, jak napisano w nocie wydawniczej, „prognostycznym bestsellerem”. Bohdan HORYŃ Ta książka Jurija Szczerbaka to politologiczno-publicystyczny esej, u podstaw którego leżą nie tylko własne przemyślenia o epoce wojnopokoju, ale także wnioski z dużej liczby opracowanej literatury z zakresu historii, filozofii, psychologii, politologii, futurologii, informatyki, genetyki, neurochirurgii, wojskowości i innych badań, do których częściowo zamieszczono odnośniki. Autor książki „Ukraina w epoce wojnopokoju” jest skrajnie szczery w ocenie wydarzeń i zjawisk życia społecznego, politycznego i naukowego, działalności polityków i ich czynów. Znajdziemy tu ostrą krytykę, rady, propozycje, testamenty dla przyszłych pokoleń, a także proroctwa — niepokojące i optymistyczne. Dla Ukrainy taka książka i taki talent o takiej szerokości i głębi myślenia to dar losu. Ucieleśniony w prezentowanej książce niepokój o los Ukrainy jest nieodłączny od obaw o los ludzkości, której istnienie w postprzyszłości stoi pod wielkim znakiem zapytania. Jest niezaprzeczalnym faktem, że ludzkość w swoim rozwoju intelektualnym osiągnęła wielkie zdobycze w nauce, kulturze, a najbardziej — w technice. To droga od rydwanów (jako sposobu przemieszczania się) do dzisiejszych mercedesów i toyot, do naddźwiękowych samolotów i szybkich pociągów, od miotania kamiennych kul za pomocą procy, którą Dawid zabił Goliata, do rakiet balistycznych i statków kosmicznych. Można przytoczyć dziesiątki i setki innych przykładów technicznych osiągnięć ludzkości. Ale czy udoskonalił się sam człowiek, czy pozbył się właściwych dla świata zwierzęcego potężnych negatywnych emocji? Według twierdzenia pisarza, doktora nauk medycznych, w człowieku jest 90% zwierzęcej istoty. „Zwierzęca podstawa natury człowieka, jej bazowe instynkty pozostają niezmienne przez wieki” — czytamy w książce. Ten szczery i surowy wniosek wynika z porównania procesów, które zachodzą w świecie zwierzęcym i świecie ludzkim. Właściwe ludziom od pradawnych czasów grzeszne wady pozostały bez zmian w XXI wieku. Jednym z największych ludzkich grzechów — źródłem nienawiści — jest zazdrość. Zazdrosnik nienawidzi drugiego za to, czego sam nie posiada. Zazdrość tłumu wobec bogatego Petra Poroszenki, bez względu na to, że on, sprawując urząd prezydenta, uratował państwo ukraińskie przed zagładą, zrodziła nienawiść do niego i ostatecznie wpłynęła na wyniki wyborów prezydenckich i parlamentarnych na Ukrainie w 2019 roku. W XXI wieku wyrafinowane formy przybrało kłamstwo, o którym w Biblii napisano, że powstało jednocześnie ze złem. Nędzna ludzka natura skłonna jest także do wielu innych grzesznych przejawów. Cała historia ludzkości jest przepełniona opowieściami o zdradach. W Ewangelii według św. Mateusza czytamy, jak Judasz Iskariota zaraz po namaszczeniu Jezusa Chrystusa przez kobietę w Betanii „poszedł do arcykapłanów i rzekł: Co chcecie mi dać, a ja wam Go wydam? A oni wyznaczyli mu trzydzieści srebrników. I odtąd szukał sposobności, żeby Go wydać” (Mt 26, 14–15). Najbardziej przykrą, najbardziej bolesną dla Ukrainy była w 2014 roku wielka zdrada struktur siłowych, oficerów i żołnierzy — najpierw na Krymie, a potem w Donbasie. Tę zdradę autor przyrównuje do zdrady Philippe’a Pétaina — francuskiego wojskowego i polityka, który 24 października 1940 r. spotkał się z Adolfem Hitlerem i zagwarantował mu pełne poparcie. Przez zdradę ukraińskich oficerów i żołnierzy, którzy uklękli przed podstępnym rosyjskim agresorem, Ukraina straciła 7% terytorium i 20% potencjału przemysłowego. W Biblii oraz w pracy starożytnego rzymskiego historyka Swetoniusza „Żywoty cezarów” opisano rozmaite ówczesne zboczenia, które przeniknęły do naszych czasów. Opowieść Swetoniusza o pedofilu Tyberiuszu jest dowodem na to, że rozpusta naszych czasów ma głębokie korzenie. Autor podkreśla, że wszystkie te ludzkie grzeszne wady będą istnieć, dopóki istnieje człowiek, który w perspektywie może zmienić swoją istotę, jeśli w wyniku mutacji mózgu pojawi się nowy gatunek homo sapiens, a jego pojawienie się jest całkiem możliwe, ponieważ prowadzone są badania w dziedzinie neuroinżynierii, eugeniki (nauki o udoskonalaniu człowieka). W książce jest niemało pytań, na które nauka nie dała odpowiedzi. Co dzieje się z duchem człowieka po jego śmierci? Jeśli nie znika, to gdzie jest przechowywany i w jakiej formie? Czy myśli są przekazywane od człowieka do człowieka? Jest niemało innych pytań, na które nie ma odpowiedzi. Zakończenie na str. 10—11 LIST DO REKTORA ZABAWNE ZALECENIA ORTOGRAFICZNE NASZ TEATRALNY „OSKAR”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Świat żywy otworzył się przed uczniami

Maksym RYLSKI, zasłużony dziennikarz Ukrainy. W tym roku szkolnym szkoła imienia Maksyma Rylskiego w jego rodzinnej wsi Romanówka w rejonie popilniańskim na Żytomierszczyźnie stała się uczestnikiem programu inwestycji społecznych „Ukraina — spichlerz przyszłości” międzynarodowej firmy „Bayer”. Wszystko zaczęło się od otwarcia specjalistycznej klasy biologii i przyrody. Szkoła otrzymała nowoczesne mikroskopy, sprzęt komputerowy, tablicę interaktywną oraz inne wyposażenie. W okularach mikroskopów przed uczniami otworzył się zdumiewający bioswiat żywych organizmów, komórek, bakterii. A potem zaczęło się nie mniej ciekawe — wyjazdowe lekcje w profilowanych uczelniach wyższych kraju. Uczniowie klas 7—11, jak prawdziwi studenci, słuchali wykładów na katedrach, brali udział w badaniach laboratoryjnych, odwiedzali muzea. — Stawialiśmy sobie za cel pomóc uczniom odnaleźć swoje miejsce w życiu, świadomie wybrać przyszły zawód, zaszczepić poczucie miłości do rodzinnej ziemi, do przyrody — mówi koordynatorka programów społecznych z firmy „Bayer” Natalia Cuman. — A także otworzyć przed młodzieżą ciekawy świat nauki. Romanówka to rolniczy i niezwykle malowniczy kraj: faliste bezkresne pola w otoczeniu zielonych gajów; bystra rzeczka Unawa, wyrwawszy się spod lasu, jakby rozpuszcza się w trzcinowym stawie. Całe życie Maksym Rylski opiewał piękno rodzinnej ziemi, pracę rolnika: Jakie to sławne słowo — rolnik, …Do słów najlepszych wpisałbym je, Do tych, które sercem rozumiemy! Widocznie te uczucia zaszczepił w nim jeszcze ojciec Tadej, który prawie 40 lat gospodarował w Romanówce i dzięki którego wysiłkom wieś przekształciła się w kwitnące na całą gubernię miasteczko. …Pierwsza lekcja odbyła się w Białocerkiewskim Narodowym Uniwersytecie Agrarnym. Tutaj postanowiono od razu zrobić wrażenie na uczniach, zaczynając dzień otwarty od muzeum anatomicznego. Profesor, kierownik katedry medycyny weterynaryjnej Mykoła Ilnycki cierpliwie demonstrował eksponaty — wypchane zwierzęta, makiety, szkielety ptaków i zwierząt, wpajając podstawy nauki o budowie organizmu. A czy mogła pozostawić obojętnymi dzieci, które wyrosły wśród przyrody, opowieść wykładowcy katedry ichtiologii i zoologii Oleha Mychajlskiego o nieubłaganym kurczeniu się zasobów biologicznych? Lista gatunków z Czerwonej Księgi, w szczególności ryb, gwałtownie rośnie. Na katedrze biotechnologii żywności studenci uniwersytetu dzień wcześniej piekli chleb, a uczniom z Romanówki zaproponowano wykonanie pizzy. Sami wyrabiali ciasto drożdżowe, dobierali składniki, wypiekali w piecach, smakowali. Ponad godzinę trzymał audytorium w napięciu dziekan wydziału agrobiotechnologicznego Wałerij Chachuła. Widocznie o szalce Petriego i metodzie in vitro (w probówce) dzieci słyszały na lekcjach biologii wcześniej. Ale pobyć w nowoczesnym biolaboratorium udało się po raz pierwszy. Zobaczyły, jak hoduje się, leczy, odżywia rośliny, które nie rozmnażają się nasionami, przed wysadzeniem do gruntu. Przekonały się, że można otrzymać jagody jeżyny o wadze do 15 gramów, a czereśni — do 12. A kiedy Olha Olijnyk, kierowniczka laboratorium biotechnologii i inżynierii komórkowej zapewnia, że banany wyhodowane przez nią w żelu z czasem będą rosły w ukraińskich ogrodach, chce się w to wierzyć. Spotkanie z genetykami odbyło się w inny dzień otwarty — już w Kijowie, w Narodowym Uniwersytecie Biozasobów i Zarządzania Środowiskiem (NUBiP), którego budynki toną w zieleni parku leśnego Hołosijiwskiego. Tego samego, na skraju którego urządził swoją posiadłość jeszcze na początku lat 50. Maksym Rylski (obecnie znajduje się tu muzeum jego imienia). Nie szukajcie przypadku w tym, że dawna akademia rolnicza i dom poety, zakochanego w pięknie przyrody i pracy rolnika, są obok siebie. „…Kochajmy, szanujmy, chrońmy przyrodę… Ona nam stokroć więcej odda, niż my możemy jej dać” — twierdził Rylski. Do tego samego wzywał uczniów na katedrze entomologii wykładowca Mykoła Moroz. Z ponad miliona określonych owadów tylko sześć tysięcy można nazwać szkodliwymi. I to względnie. A ile korzyści przynoszą one ludzkości! Być może w przyszłości uratują człowieka przed głodem, rozważał entomolog. Każda nowa katedra czy laboratorium otwierały przed uczniami okno na świat wiedzy. 5—7 tysięcy lat potrzeba na uformowanie gleby, informują na katedrze gleboznawstwa i ochrony gleb. Na pięć lat zapomnijcie o nawozach chemicznych, jeśli zdecydowaliście się zająć rolnictwem ekologicznym — proponują na katedrze roślinnictwa. Odkrycia zakończyły się ostatniego dnia podczas wizyty w zakładzie nasiennym „Bayer” w sąsiedniej wsi Poczuiky. — Ale to przecież Europa! — wykrzyknął zafascynowany tym, co zobaczył, jeden z licealistów. Mile zaskoczeni byli również kierownicy przedsiębiorstwa, Francuz Rémi Day-Tos oraz Ukrainiec Wołodymyr Oniszczenko, całkiem „dorosłymi” pytaniami dzieci podczas prezentacji slajdów zakładu. — Czy to realne, by Ukraina stała się spichlerzem w przyszłości? — My do tego dążymy. Nasze technologie nasienne nawet przewyższają zachodnie. Ale w USA zbierają po 10 ton kukurydzy z hektara, a w Ukrainie na razie sześć. Jest do czego dążyć. Imponująca panorama industrialnego krajobrazu wśród bezkresnych pól na obrzeżach wsi — to właśnie jedno z największych w Europie przedsiębiorstw o takim profilu. Prawie 5 lat budowy (zakończyła się w zeszłym roku), 200 milionów dolarów inwestycji. Uczniowie zakładają kaski, okulary, pomarańczowe kamizelki i wychodzą na wycieczkę, by prześledzić cykl obróbki nasion kukurydzy — suszenie, omłot, kalibrowanie, zaprawianie, pakowanie. Pracowników prawie nie widać — sezon się skończył. Ale rzecz nie tylko w tym: wszystko jest zautomatyzowane. Trzy dni otwarte szybko minęły. Potomkowie Tadeja i Maksyma Rylskich wrócili do lekcji klasowych. — Wiejskie dzieci są niezwykle szczere i dociekliwe. Błyskawicznie chłoną wszystko, co nowe i nieznane — zdaje się podsumowywać Tetiana Wołodarska, dyrektorka szkoły i nauczycielka biologii w jednej osobie. — Już na pierwszych lekcjach odczuliśmy skutki programu: prawdziwy najazd pytań i zainteresowań. Ledwo nadążasz odpowiadać i komentować. Rzeczywiście, inwestycja w przyszłość od „Bayer” padła na podatny grunt. …Każdego ranka 124 uczniów szkoły w Romanowie z kilku okolicznych wsi, 56 dziewczynek i 68 chłopców, idzie na lekcje obok zielonego wzgórza, na którym wznosi się biały, wydłużony budynek muzeum rodziny Rylskich. Do 1982 roku, kiedy pojawiła się nowa nowoczesna budowla, była tu szkoła w Romanowie. W niej na początku lat 20. ubiegłego wieku wykładał język i literaturę ukraińską Maksym Rylski. A jeszcze wcześniej, w drugiej połowie XIX wieku, nauczał tu jego ojciec Tadej, który założył i utrzymywał szkołę. W dzień uczył dzieci, a wieczorami — ich rodziców, chłopów. Z wiarą zwracał się do potomków, dzieci z Romanowa, Maksym Rylski w jednym z wierszy: …Przed tobą świat — wielki tom otwarty, I pierwsze litery w nim tobie tylko się dały… Cóż! Te, których ja nie znałem, poznasz ty kiedyś! Trzy dni otwartych drzwi, które radykalnie zmieniły stosunek do biośrodowiska i zawodu rolnika u nastolatków z ojczyzny Maksyma Rylskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ceńmy państwo, które zdobyliśmy

Euforia wywołana niepodległością szybko zgasła, nastały trudne czasy przetrwania, a ta część ludności Donbasu, która jeszcze wczoraj głosowała w referendum „za”, zaczęła we wszystkich nieszczęściach obwiniać samą niepodległość. W znacznej mierze winna była temu władza, początkowo komunistyczno-nomenklaturowa, a później — kryminalno-oligarchiczna. Ponieważ rządzący nie byli zainteresowani wzmocnieniem państwa, często mając osobisty interes w zachowaniu, a nawet wzmocnieniu różnorodnych powiązań z Rosją. Pomimo tego, postępu Ukrainy nie dało się zatrzymać: uznały ją praktycznie wszystkie państwa świata, w 1996 roku przyjęto jedną z najbardziej demokratycznych na świecie Konstytucji. Ruch Ukrainy naprzód trwałby nadal, gdyby nie intrygi naszego odwiecznego wroga, który po 2000 roku zaczął gwałtownie odbudowywać potęgę. W rezultacie, zamiast oczekiwanych zmian na lepsze, Ukraina otrzymała otwarcie pro-moskiewski rząd na czele z niepiśmiennym przestępcą kryminalnym. Przygotowując go na prezydenta, Putin przeliczył się w jednym: naród ukraiński nie jest jednolitą szarą masą, gotową oddać wolność w zamian za kiełbasę. Ukraińcy nie pogodzili się z bezprecedensowymi fałszerstwami podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku. Rozpoczęła się Pomarańczowa Rewolucja, która zmusiła Moskwę i jej agentów na Ukrainie do tymczasowego odwrotu. Ale „regionalni”, którzy odziedziczyli po komunistach dźwignie antyukraińskiej polityki, zdołali zachować znaczny wpływ w państwie, w szczególności w sferze gospodarczej. Dlatego Wiktorowi Juszczence nie udało się przeprowadzić niezbędnych reform i zakorzenić narodowej treści państwa ukraińskiego. Z powodu braku jedności we władzy, ciągłych kłótni między prezydentem a rządem, do steru w 2010 roku doszedł Janukowycz, który konsekwentnie i cynicznie oddawał Ukrainę w ręce Moskwy. Jego odmowa podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE stała się impulsem do nowego Majdanu, znacznie potężniejszego niż Pomarańczowy. Agenci Kremla, którzy zasiedli na Bankowej, nie cofali się przed żadnymi środkami, aby stłumić ruch oporu narodowego. Ale majdanowcy byli niezłomni, nie zatrzymała ich nawet śmierć towarzyszy broni, którzy utworzyli Niebiańską Sotnię, rozpoczynając martyrologię najnowszej wojny rosyjsko-ukraińskiej. W końcu Janukowycz zmuszony był uciec. Pojawiła się nowa nadzieja na to, że państwo stanie się ukraińskie w formie i w treści. Ale Putin poszedł va banque: tracąc całą Ukrainę, postanowił pozostawić w polu swojego wpływu przynajmniej kilka przeważnie rosyjskojęzycznych regionów — tak powstał projekt „Noworosja”. Początkowo, wykorzystując faktyczny rozpad ukraińskich Sił Zbrojnych, Rosja okupowała Krym, a następnie wkroczyła do Donbasu. Najlepsi synowie i córki narodu ukraińskiego w tej wojnie okazali cuda odwagi i niezłomności. Nowa władza na czele z prezydentem Petrem Poroszenką, która po skomplikowanym początkowym etapie formowania nabierała coraz bardziej wyrazistych cech patriotycznych, wiele zrobiła dla wzmocnienia armii, utwierdzenia priorytetów narodowych w życiu państwa, przeprowadziła dekomunizację. Wielkim zwycięstwem stało się nadanie przez Patriarchat Ekumeniczny Tomosu o autokefalii Prawosławnemu Kościołowi Ukrainy. Ale na głębokim zapleczu… „zmęczono się wojną”. Lekceważąc nieodwracalne straty narodu na froncie, zagłosowano na aktora, który w kinie językiem agresora odgrywał rolę prezydenta Ukrainy. Teraz mamy błaznów u władzy, tak zwane „rozgraniczenie”, zagrożenie utraty nowych terytoriów, a w konsekwencji — samej państwowości. Dlatego ceńmy państwo ukraińskie, póki je mamy, aby nie smucić się za nim, kiedy po raz kolejny je stracimy. Jeszcze Napoleon powiedział o tym, że naród, który nie chce karmić swojej armii, zmuszony będzie karmić cudzą. Wojna trwa. Będzie trwać w jawnej lub ukrytej formie tak długo, jak długo istnieć będzie imperium moskiewskie. I Ukraina — prędzej czy później — musi zwyciężyć. Tak nam przeznaczyła historia. Niedawno społeczeństwo ukraińskie obchodziło dwudziestą ósmą rocznicę wiekopomnego ogólnoukraińskiego referendum, w którym ponad 90% obywateli potwierdziło ogłoszenie (a dokładniej — odnowienie) niepodległości Ukrainy. Co ta data oznacza dla nas dzisiaj?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Raisa Rudenko: Wybrałam więzienie, a nie hańbę. Ekskluzywna jubileuszowa rozmowa na aktualny temat

Dokończenie. Początek na str. 1. — Szanowna Raiso Opanasiwno, moim zdaniem historia żon ukraińskich więźniów politycznych to nie tylko cząstka historii politycznej Ukrainy, ale także swoisty wskaźnik moralnego zdrowia narodu. Czy zgadza się Pani z taką interpretacją? — Tak. Z jednej strony naród, w którym nie ma ludzi zdolnych do poświęcenia w imię prawdy i praw narodowych, nie może być uważany za zdrowy. A z drugiej strony musimy rozumieć i zgodzić się z tym, że nigdy nie bywa tak, aby cały naród w jednym momencie stał się odważny i podniósł się do walki o prawdę i swoje prawa. Zawsze i wszędzie jest bardzo mały odsetek tych ludzi, którzy zaczynają rozumieć, że coś w państwie dzieje się nie tak i dlaczego tak się dzieje. Oni nie mogą pogodzić się z nieprawdą. I są zdolni podnieść i poprowadzić za sobą masy. — Również nasze doświadczenie ostatniego roku pokazuje, że ogół społeczeństwa można prowadzić także ku kosmopolityzmowi i zależności. Dokąd więc nas prowadzą? — Ja podczas wyborów prezydenckich w 2019 roku wszystkich, których mogłam, przekonywałam, że nie ma alternatywy dla Petra Poroszenki i oczywiście na niego głosowałam. Ale większość zdecydowała, że jest alternatywa. Skoro tak się stało, to uważnie śledziłam wszystkie oświadczenia Zełenskiego i jego zespołu. Patrząc na nie przez pryzmat „Energii postępu” Rudenki, bardzo mnie one napawały nadzieją. Żyłam tą nadzieją, dopóki nie zajrzałam do ich projektu ustawy o ziemi (w czasie druku tego wywiadu już przegłosowanego w pierwszym czytaniu. — Red.). A tam jest diametralna sprzeczność z tym, co mówią z ekranów telewizorów. Proponowaną ustawą zalegalizują latyfundia. A mentalność latyfundystów jest taka sama, jak wszystkich oszustów, którzy wzbogacili się kosztem grabieży. Oprócz tego proponuje się zalegalizowanie sprzedaży ziemi obcokrajowcom, i to tysiącami hektarów! Za czasów Janukowycza i Azarowa oddano Chińczykom na 50 lat w dzierżawę gdzieś około 800 tysięcy hektarów ukraińskiej ziemi. A jeśli pozwolić im to kupić, to co będziemy mieć? Wielką liczbę chińskich i innych minirepublik na terytorium Ukrainy. Przy takiej polityce Ukraina jako państwo narodowe przestanie istnieć. Ukraińcy staną się parobkami u obcych latyfundystów. A ci z czasem będą sprowadzać obcą siłę roboczą. Zrusyfikowanie niegdyś kwitnącego ukraińskiego Donbasu powinno stać się dla nas wszystkich wielkim ostrzeżeniem. Początkowo (koniec XIX w.) przyszedł zagraniczny inwestor otwierać w tym ukraińskim kraju kopalnie i zakłady metalurgiczne. Myśląc o maksymalnym zysku, szukał maksymalnie taniej siły roboczej. Okazała się nią bezrolna biedota z rosyjskich guberni. Zaczęto ją masowo sprowadzać do ukraińskiego Donbasu. I to samo może przydarzyć się ukraińskiej wsi, jeśli zostanie dozwolona sprzedaż ziemi według obecnego projektu ustawy. — Wierzę, że Pan Bóg do tego nie dopuści… — Do tego nie może dopuścić naród. Według wszystkich znaków czeka nas trzeci Majdan. — W przedmowie do opracowanej przez Panią „Energii postępu” z 2015 roku powiedziano, że Mykoła Danyłowycz uzasadnił nieuchronność rozpadu Rosji. Ja też tak uważam. Obecnie trwa depopulacja, w tym także kosztem strat spowodowanych alkoholizmem, ludności Federacji Rosyjskiej przy gwałtownym wzroście tam udziału ludności muzułmańskiej. Czy wizja Mykoły Rudenki o nieuchronności rozpadu Rosji bazuje na tym, jak powiedziano w ostatnim akapicie „Formuły słońca”, że irracjonalne gospodarowanie prowadzi do ruiny, czy pan Mykoła miał jeszcze inne argumenty na twierdzenie o nieuchronności całkowitego rozpadu imperium, którego końcowym aktem będzie rozpad Federacji Rosyjskiej? — Mykoła Rudenko niezachwianie trzymał się poglądu, że żadne imperium nie może istnieć wiecznie, że bogactwo może rodzić się tylko w warunkach wolności. W kwietniu 2001 roku w gazecie „Dzerkało tyżnia” był jego wywiad. „Bogactwo rodzi się z wolności”. To bardzo zwięzły wykład teorii w pracy „Energia postępu”. Tam na konkretnych przykładach pokazano, jak praca skierowana na wyczerpanie rolników, na wyczerpanie ziemi, czyli rosyjskie dążenie do podbicia natury, prowadzi do niszczenia tej natury. Jaskrawym przykładem tego jest wysychanie Morza Aralskiego i zamiana okolicznych ziem w solne pustynie. Z historii dobrze wiemy, że Rosja i wolność to rzeczy niekompatybilne. Jeśli nie ma wolności, to o jakim bogactwie możemy mówić? Prawda, przez pewien czas można sprzedawać samoloty, rakiety itp. Ale przyjdzie czas, kiedy naród powie: „Chcemy jeść”. A rakietami go nie nakarmisz. Przyjdzie czas, kiedy pusta lodówka będzie określać zachowanie mas, a nie mity o szczególnej misji Rosjan na świecie. Obecnie wielu podchodzi do tego sceptycznie. Ale i w latach 80. podchodzono sceptycznie, kiedy Rudenko prosto w oczy mówił esbekom, że przyjdzie czas i wszystko radykalnie się zmieni. Mykoła Rudenko zarówno na podstawie obserwacji życiowych, jak i na podstawie filozoficznych przemyśleń był pewien, że w Rosji nigdy nie będzie dobrze i Federacja Rosyjska prędzej czy później się rozpadnie. Państwo może być silne tylko wtedy, gdy wolny rolnik będzie swobodnie dysponował produktami swojej pracy. Oczywiście w państwie potrzebne są prawa, które regulują różne stosunki społeczne, jednak państwo nie może ingerować w pracę rolnika, mówić, co, kiedy i jak ma robić. Gdyby ta koncepcja została położona u podstaw polityki gospodarczej Ukrainy po odzyskaniu przez nią niepodległości, to dawno zapomnielibyśmy o wszystkich kryzysach gospodarczych. Ale, jak widzicie, wóz stoi w miejscu. — Zatem nie ma globalnego myślenia. Dlaczego, Pani zdaniem, ten system wartości, który budował, za który cierpiał pan Mykoła Rudenko i jego pokolenie, tak bezczelnie obecnie odrzuca większość społeczeństwa? — Tutaj jest jeden bardzo wielki paradoks. U nas wreszcie otworzyły się granice. Ludzie mogą swobodnie jeździć po świecie, widzą, jak żyją w innych państwach. I oni sprawiedliwie chcą, żeby i u nas ludzie także tak żyli. Ale jedno to pragnienie, a drugie to rzeczywistość. Nasza ludność, w tym także jej młoda część, jest politycznie niepiśmienna. Od czasów radzieckich ludzi wychowywano w takim duchu, że obywatel o niczym nie musi myśleć, za niego myśli partia komunistyczna i państwo. Ono też zapewnia swojemu obywatelowi (a w istocie głęboko zależnej osobie) wszystko, co niezbędne. To myślenie przeszło w nasze czasy. Starsze pokolenie dalej myśli kategoriami „państwo powinno nas wszystkim zapewnić, powinno dać nam ulgi, tanie usługi komunalne”. Ludziom trudno zrozumieć, że wszystkie usługi muszą kosztować według kosztów własnych, trudno zrozumieć, że przede wszystkim trzeba rozwijać gospodarkę, żeby rosły emerytury i pensje. One zależą od tego, czy poprawnie będą przeprowadzane reformy. Zwłaszcza w rolnictwie, które państwo musi chronić przed atakami najeźdźców. Jeśli my w wyborach głosujemy na ludzi, którzy nam hojnie obiecują niskie taryfy i wysokie ulgi, to my, zanim oddamy swój głos, powinniśmy zastanowić się, że to polityczni oszuści, od których trudno oczekiwać realnych reform. Młodsze pokolenie, które chwaliło się swoją apolitycznością, żyje cudzym szablonem, że „wszyscy wokół to złodzieje”. Bo czym jeszcze można, według jego logiki, wyjaśnić taką różnicę między poziomem życia u nas i, powiedzmy, w USA czy w Niemczech? Ale przecież odpowiedzialny i politycznie piśmienny człowiek powinien wiedzieć, że za machnięciem „różdżki czarodzieja” nie można przeskoczyć na ten poziom, który USA ciężką pracą osiągały przez 200 lat. — Przyczyną obecnego niełatwego stanu polityczno-mentalnego większości społeczeństwa jest długotrwały wpływ na ukraińskie dusze rosyjskiego informacyjnego zombingu (w szczególności również w linii kościelnej). Jak obecną sytuację oceniłby Mykoła Rudenko? Czy my, Pana zdaniem, jesteśmy jeszcze zdolni bezboleśnie powrócić do europejskiej normalności? — Jestem przekonana, że byłby optymistycznie nastawiony. Po pierwsze, ludzie powracają do Boga. To dobry znak. Choć, patrząc z drugiej strony, większość populacji, pod wpływem putinowskiej dezinformacji, jest bardzo zniechęcona. W porywie sprowokowanego zwątpienia pokładali nadzieję w Zełenskim, uważając go za człowieka spoza polityki. Teraz już się w nim rozczarowali. Coraz częściej usłyszycie narzekanie: “Tak nic nam nie wyjdzie, tak jesteśmy skazani na porażkę”. To głos słabej duchem części społeczeństwa. Jednak jak wiele razy zaświadczyła historia — nie ona wyznacza bieg wydarzeń, a silna duchem pasjonarna mniejszość. Narodowo świadomi ludzie rozumieją, że mimo wszystko zachodzą pozytywne zmiany. Wierzę, że u nas wszystko będzie dobrze. Mykoła Rudenko, rozumiejąc, jakimi skomplikowanymi mogą być wyzwania na drodze stawania się Ukrainy, głęboko wierzył, że wzniesie się ona na wysokie orbity rozwoju duchowego oraz ekonomiczno-technicznego. Ogół społeczeństwa pragnie, aby stało się to już jutro. A w przyrodzie, jak wiecie, nic szybko się nie dzieje. Są prawa przyrody, których nie mamy prawa naruszać. Ich naruszenie prowadzi do skutków przeciwnych do oczekiwanych! U nas dotąd nieprawidłowo prowadzi się gospodarkę. Dlatego też nie spełniają się nasze oczekiwania. Jednak wyniki wyborów prezydenckich 2019 roku są świadectwem, że młoda część społeczeństwa jest kategorycznie nastawiona na usunięcie oligarchów. — Chcieli usunąć, a w rezultacie otrzymali nie mniej strasznych oligarchów. Z jednej strony Kołomojski, a z drugiej — Medwedczuk… — Jestem pewna, że to jeden z tych przypadków, o których z czasem będą pisać prace naukowe. Z jednej strony — to przejaw politycznego nieuctwa, pomnożonego przez informacyjną manipulację. Z drugiej — przejaw genetycznego nieprzyjmowania oligarchii jako formy zniewagi wobec wolnomyślnej jednostki. I choć społeczeństwo rozumiało, że Zełenski nie jest politykiem, to dla nich znacznie ważniejsza od politycznego doświadczenia i erudycji lidera politycznego była zmiana pokoleń. Na to, że młodemu pokoleniu wyborców nie chodziło o osobę, a o zmianę pokoleń, wskazuje przegrana zarówno Julii Tymoszenko, jak i Anatolija Hrycenki. Nie wątpię, że w zespole nowego pokolenia są rozsądni ludzie, którzy będą robić coś dobrego dla Ukrainy. Są tam tacy, którzy nie są zdolni nic robić. A są i tacy, którzy przyszli dla zysku. Możliwe, że idąc do władzy pod szeroko wykorzystywanym zarówno w stalinowskich, jak i w breżniewowskich czasach sloganem “sługa narodu”, mieli dobre intencje, ale, jak obecnie widzimy, nie wytrzymali przed pokusami władzy. Obecny rozwój wydarzeń wskazuje, że prędzej czy później poróżnią się między sobą. Nie będą takimi współmyślicielami, jak o sobie mówili, idąc na wybory. Z każdymi nowymi wyborami przychodzić będą coraz bardziej jakościowi, coraz bardziej pryncypialni przedstawiciele młodego pokolenia, którzy usuną z ukraińskiego życia zrodzoną na fali chaosu lat 90. oligarchię. Oni uchwalą sprawiedliwe prawa. Ja w to szczerze wierzę i z optymizmem patrzę w ukraińską przyszłość. — Powróćmy do historii. Kiedy i w jakich okolicznościach poznała Pani Mykołę Rudenkę? Jak stało się, że nie bała się Pani przyjmować do druku rękopisów “szalonej” osoby, kiedy i żona Jewhenija, i taki metr literatury jak Bażan uwierzyli w oficjalną “diagnozę”, postawioną przez odrażającego Kondufora z KC KPU? — Nasza znajomość zaczęła się od spotkania służbowego. Mykoła Rudenko mieszkał wtedy na daczy pisarskiej w Konczy Oziernej. Aby znaleźć maszynistkę, która przepisałaby nową porcję jego rękopisów, musiał jechać do Kijowa. Ktoś z jego przyjaciół powiedział mu, że w sanatorium “Koncza-Zaspa” jest maszynistka: “Zwróćcie się do niej, ona na pewno wam przepisze”. Wtedy pracowałam w tym sanatorium jako sekretarka-maszynistka. Pewnego razu (było to latem 1969 r.) zawitał do mnie do pracy przyzwoity człowiek z pytaniem: “Czy mogłaby Pani przepisać mi rozdział mojej pracy?”. I wręczył mi dość gruby rękopis. Zgodziłam się. Pytacie, czy nie bałam się przyjąć zlecenia od człowieka, któremu szyją “szaleństwo”? Nie bałam się, ponieważ nie miałam pojęcia, co to za człowiek. Imię Mykoły Rudenki było mi znane tylko z literatury. Czytałam jego powieści “Wiatr w twarz” i “Ostatnia szabla”. A o jego problemach, o prześladowaniach wobec niego w tamtym momencie nie miałam najmniejszego wyobrażenia. Z pierwszej strony zrozumiałam, że rękopis, który mi przyniesiono, to praca ekonomiczna. Uderzyła mnie przystępność wykładu. Napisane tam rzeczy były dla mnie absolutnie jasne. Nawet trochę się zdziwiłam, po co trzeba naukowo uzasadniać zrozumiałe dla każdego myślącego człowieka zjawiska przyrodnicze. Ale skoro człowiek pisze, daje do przepisania, znaczy, że tak trzeba. Nie moja to sprawa. W umówionym czasie Mykoła Rudenko przyszedł po przepisany tekst. Przeliczył strony, zapłacił. Wychodząc z gabinetu, zatrzymał się przed drzwiami, odwrócił się i pyta mnie: “A zrozumiała Pani, o co tutaj chodzi?”. “Jak nie zrozumiałam? Oczywiście, że zrozumiałam”, — odpowiedziałam mu. “A co Pani zrozumiała?” — pyta dalej Mykoła. Powiedziałam mu, co i jak zrozumiałam, i wyraziłam zdziwienie, że o tak oczywistych procesach trzeba pisać pracę naukową. Jasne, jeśli człowiek czy inne żywe stworzenie nie zje, to nie będzie pracować. Mnie, osobie urodzonej na wsi, było absolutnie jasne, że głodny człowiek nie będzie myślał o pracy w fabryce, a będzie szukał środków, jak wykarmić rodzinę. Bez wyhodowanej na wsi żywności nie będzie pracował robotnik w mieście, a co za tym idzie, nie będzie mogła pracować i rozwijać się przemysł. “Niestety, nie wszystkim jest to jasne — powiedział ze smutkiem Rudenko. — U nas wymagają, aby ludzie żyli według teorii Marksa, a tam wszystkie te kwestie zupełnie inaczej są naświetlane”. A czy ja kiedykolwiek uczyłam się tego jego “Kapitału”… Mnie jest obojętne, co tam napisano. Ja odbieram to, co widzę, co czuję, a nie to, co napisali nie do końca zrozumiałym językiem. Tak odpowiedziałam Rudence. Było dla mnie dziwne, że ludzkość mówi o rozwoju i jednocześnie odrzuca jego elementarne prawa. Mykoła Rudenko bardzo się ucieszył, że spotkał osobę, która nie tylko rozumie, ale i podziela to, co on pisze. Przynosił jeszcze do druku części swojej pracy. Kiedyś zapytał, kiedy kończę pracę. Odpowiedziałam, że o 18-tej, ale muszę jeszcze biec odbierać dzieci z przedszkola. Aby kontynuować rozmowę, zapytał, a dlaczego to mąż nie pomaga odbierać dzieci… Ciąg dalszy nastąpi. Rozmowę prowadził Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Drugi list otwarty do rektora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy M. O. Tymoszenki

Szanowny Maksymie Ołehowyczu! Minęły już prawie dwa miesiące od czasu opublikowania mojego pierwszego listu otwartego do Pana. Odpowiedzi w żadnej formie na niego nie otrzymałem i to Pana milczenie samo w sobie jest już wymowne. Ale problem, któremu poświęcony był mój list, nigdzie nie zniknął — trwa cyniczne zabijanie zjawiska opery w języku ukraińskim, w szczególności w murach kierowanej przez Pana NAMU. Wyczerpująca analiza sytuacji wokół opery została przedstawiona w niedawnym liście-apelu czołowych ukraińskich naukowców i działaczy społecznych do ministra Wołodymyra Borodianskiego, dlatego nie będę powtarzał przytoczonych w apelu argumentów, których ani Pan, ani Pana podwładni nie próbowali nawet podważyć. Rzeczywiście, nie da się zaprzeczyć temu, co jest prawdą absolutną: czołowi kompozytorzy przeszłości pisali swoje opery z myślą o wykonaniu w językach zrozumiałych dla publiczności. I praktyka takiego wykonywania, choć ustępuje dziś pod względem powszechności praktyce wykonywania w językach oryginałów, nigdzie nie zniknęła. Anglo- czy frankofoni mają szansę u siebie w ojczyźnie słuchać klasycznych oper w języku ojczystym. Takiego prawa chcą pozbawić tylko Ukraińców — po prostu dlatego, że język ukraiński jest uciążliwy dla części naszych wpływowych muzyków. Pośrednią odpowiedzią na mój list stał się jednak wyciąg z protokołu posiedzenia katedry śpiewu operowego NAMU z 25 października 2019 roku. Kierownik katedry O. Diaczenko w nim skrajnie otwarcie podkreślił: „Musimy jasno zrozumieć nasze zadanie — przygotować wykonawcę operowego, który będzie mógł pracować w czołowych teatrach świata”. O ukraińskim słuchaczu, ukraińskich tradycjach i ukraińskiej scenie w wystąpieniu O. Diaczenki — ani słowa. W rezultacie 13 obecnych na posiedzeniu pracowników katedry podjęło decyzję: „Zatwierdzić wystawianie spektakli w Studiu Operowym Akademii w języku ich oryginału”. W tłumaczeniu na język powszechnie zrozumiały ten protokół oznacza dwie rzeczy: wokalistów NAMU nie obchodzi rodzima publiczność (z podatków, za które płacone są ich pensje). Pracują wyłącznie po to, by kosztem ukraińskiego budżetu przygotowywać wokalistów dla zagranicy. A zatem nie są gotowi poświęcić nawet minimalnego wysiłku na to, by robić jakiekolwiek ukłony w stronę rodzimej ukraińskiej kultury. I wreszcie, język ukraiński może odtąd brzmieć ze sceny Studia Operowego chyba tylko w „Natałce” czy „Zaporożcu”, w tym etnograficznym getcie, które zostało dla niego wyznaczone jeszcze przez autorów ukazu emskiego z 1876 roku. Prawie równolegle w Kijowie miało miejsce jeszcze jedno znaczące wydarzenie — tym razem ze znakiem „plus”. Zakończył się Drugi konkurs wokalny „Klasyka światowa po ukraińsku” — jedyne na Ukrainie zmagania śpiewaków, gdzie klasyczne arie i romanse wykonuje się właśnie w ukraińskim tłumaczeniu. Przesłuchania konkursowe, które odbywały się w muzeum Mykoły Łysenki, odkryły wiele nowych nazwisk. Zwycięzców przy takiej liczbie godnych kandydatów wyłonić było niezwykle trudno, a jednak „gwiazdorskie” jury z laureatką Nagrody Szewczenki Hanną Hawryłeć musiało wyłonić najlepszych z najlepszych. Zdobywczyni pierwszej nagrody w młodszej grupie, 20-letnia Serafima Biłozor, po prostu oczarowała wykonaniem arii radosnej i lekkomyślnej Olgi z „Eugeniusza Oniegina” w nieśmiertelnym tłumaczeniu Maksyma Rylskiego. Napełnione i piękne nuty dolnego rejestru w ostatniej frazie „Mnie dzieciątkiem wszyscy zowią” wywołały na przesłuchaniu szczere oklaski nawet zazwyczaj bezstronnych członków jury. Zdobywca pierwszej nagrody w starszej grupie Anton Skirko na przesłuchaniu zaprezentował bezbłędną kantylenę w kawatinie Walentego z „Fausta” Gounoda. A na koncercie finałowym śpiewak wykonał romans Mykoły Łysenki do słów Iwana Franki „Bezgraniczne pole”, gdzie w ciągu minuty ukazał całą gamę uczuć — i zakończył wszystko rozpaczliwym „serce mi rozrywa” na wysokim „sol”. Kolejna zdobywczyni pierwszej nagrody Tetiana Łastowećka na przesłuchaniu zapadła w pamięć wirtuozerskim wykonaniem arcytrudnej arii Królowej Nocy z „Czarodziejskiego fletu” Mozarta, a na koncercie finałowym zademonstrowała piękne władanie głosem w znanym solo śpiewie Kos-Anatolskiego „Oj, pójdę ja między góry”. Wreszcie prawdziwą ozdobą koncertu finałowego stał się występ sławnej Wiktorii Łukjanec. Śpiewaczka specjalnie przyleciała z Wiednia dla udziału w jury konkursu — i dała wszystkim konkursowiczom przedmiotową lekcję mistrzostwa, śpiewając po ukraińsku arię Rozyny z „Cyrulika sewilskiego” Rossiniego nie tylko zjawiskowo pod względem wokalnym, ale i tak, że każda fioritura organicznie łączyła się z treścią frazy, ze scenicznym ruchem, z wymownym wyrazem twarzy i mimiką. Drugi utwór, który wykonała Wiktoria Łukjanec, solo śpiew inicjatora i organizatora konkursu kompozytora Andrija Bondarenki do słów znanej kijowskiej poetki Oleny o’Lir, został poświęcony pamięci ofiar Hołodomoru — wszak konkurs zbiegł się w czasie z dniami pamięci, kiedy cała Ukraina wspomina i zapala świece pamięci. Zatem w ciągu trzech dni słuchacze mogli nacieszyć się trzema dziesiątkami różnych ciekawych głosów, które wykonały (wliczając koncerty wstępny i finałowy) ponad sto utworów wokalnych. I wszystkie te utwory zabrzmiały w języku ukraińskim — zatem słuchacze mogli odebrać każdy z nich nie jako zestaw wokaliz ozdobionych pantomimą, a jako napełnioną treścią małą dramę — ze szczęśliwym lub smutnym zakończeniem. Konkurs stał się zauważalnym forum muzycznym Kijowa i Ukrainy, gdzie klasyczne utwory wokalne można odbierać z tym ładunkiem znaczeniowym, który zamierzali kompozytorzy. A lista nazwisk jego uczestników pokazuje: mamy dość wokalistów gotowych śpiewać klasyczne utwory w języku ukraińskim. Była wśród nich i jedna z tych śpiewaczek, której nazwisko widnieje na podpisanym przez O. Diaczenkę protokole. Jej wyrazisty występ uczynił ją jedną z laureatek konkursu... Zatem muszę jeszcze raz podkreślić to, o czym już pisałem w pierwszym liście: wśród wokalistów (jak i wśród każdej innej grupy zawodowej naszego społeczeństwa) są prawdziwi patrioci swojej sprawy i swojego państwa, a są i tacy, dla których ukraińska kultura i język ukraiński do żadnych ważnych wartości nie należą. Wszak w sztuce śpiewu operowego są różne trajektorie do zawodowego uznania — zarówno poprzez demonstrację na wysokim poziomie swojej niepowtarzalnej indywidualności, jak i poprzez podążanie (również na wysokim poziomie) za standardowymi wzorcami, które ukształtowały się w światowym wykonawstwie. Przykładem tej twórczej odmienności mogą zapewne być losy dwóch wybitnych ukraińskich śpiewaków-basów, Borysa Hmyri i Anatolija Koczerhy, których repertuar w dużej mierze „pokrywał się”, ale twórcze podejścia do jego wykonania miejscami były zasadniczo różne. Borys Hmyria był śpiewakiem-legendą (sprzyjały tworzeniu tej legendy i dramatyczne momenty biografii: przebywanie na okupowanym terytorium, co dla wielu w ZSRR stawało się wyrokiem; nadzwyczajna wymagalność twórcza, która była przyczyną wielu konfliktów i w końcu przedwczesnego przejścia jeszcze pełnego sił śpiewaka na emeryturę). Ale i w statusie emeryta Hmyria, który był jednocześnie błyskotliwym artystą operowym i wykonawcą kameralnym, kontynuował z sukcesem śpiewanie na najlepszych scenach ówczesnego ZSRR i krajów „obozu socjalistycznego” (niestety, w tamtych czasach, kiedy świat dzieliła „żelazna kurtyna”, dalej na Zachód droga dla ukraińskiego śpiewaka była zamknięta). Chcę podkreślić wymowny epizod: jeszcze w latach 1940-50. Borys Hmyria z sukcesem śpiewał partie z klasycznych rosyjskich oper w spektaklach Teatru Kirowskiego i Teatru Bolszoj w języku ukraińskim — wówczas była to oczywista demonstracja polityczna (za którą śpiewak z jego biografią mógł łatwo przypłacić życiem w dosłownym tego słowa znaczeniu — obozy Gułagu były jeszcze przepełnione). Dobrze rozumieli to wszyscy, w tym Maksym Rylski, który w liście do rosyjskojęzycznego adresata z Krymu pisał: „Jestem dumny z tego, że śpiewał partię Susanina w Leningradzie po ukraińsku — w moim przekładzie”. A już na początku lat 1960. Borys Hmyria sporządził dla siebie cały wykaz kameralnych utworów wokalnych, których teksty należało przetłumaczyć na ukraiński w celu wykonywania ze sceny i nagrywania. Z niego w kwietniu-maju 1968 roku sam przetłumaczył „Elegię” Masseneta i „Serenadę” Schuberta. Dołączam oba przekłady do listu — mam nadzieję, że przydadzą się kiedyś także studentom NMAU (przecież w Akademii, na szczęście, pracują nie tylko naśladowcy O. Diaczenki). Niestety, przedwczesna śmierć Hmyri przerwała tę jego pracę translatorską. Najbardziej znanym ukraińskim basem następnego pokolenia można uznać Anatolija Koczerhę, który już w 1983 roku w wieku 36 lat został ludowym artystą ZSRR, a rok później — deputowanym Rady Najwyższej ZSRR (wtedy nie było to jeszcze wyrazem aktywności politycznej, a uznaniem zasług i formą zachęty ze strony KC KPZR). Sympatię kijowskich melomanów śpiewak zdobył, wykonując jeszcze wszystkie swoje koronne partie w języku ukraińskim (wątpliwe, by przy francuskojęzycznym wykonaniu kijowianie tak samo zapamiętaliby jego wyrazistego i sarkastycznego Mefistofelesa). Ale przy tym języka ukraińskiego jako swojego ważnego zasobu sam Anatolij Koczerha, najwyraźniej, nie uważał. Przecież śpiewak sam wystąpił jako redaktor zbioru utworów ze swojego repertuaru („Arie, romanse i pieśni z repertuaru Anatolija Koczerhy”. Redaktor A. O. Koczerha. Kijów: Muzyczna Ukraina, 1987. — 68 s.). W tej książce ukraińskojęzyczne są tylko okładka, artykuł wstępny Mykoły Lynnyka „Szczodrość talentu” oraz podteksty do arii Krywonosa z „Bohdana Chmielnickiego” K. Dańkewycza i dwóch ukraińskich pieśni ludowych (ten minimum obecności ukraińskich utworów, którego ówczesne zasady wiodącego wydawnictwa muzycznego USRR mimo wszystko wymagały). Wszystko inne — teksty nie tylko rosyjskich arii i romansów, ale i arii europejskich kompozytorów, i tejże „Elegii” Masseneta, którą po ukraińsku przetłumaczył był Borys Hmyria — podano wyłącznie po rosyjsku, w dość koślawych tekstach bezimiennych tłumaczy-rzemieślników XIX wieku! Zatem w 1987 roku Anatolij Koczerha jeszcze nie uważał za konieczne podawania w wydaniu obliczonym głównie na kolegów-śpiewaków francuskiego tekstu kupletów Mefistofelesa czy włoskiego — arii Dona Basilia o plotce. Tak jak nie uważał za potrzebne podawania ukraińskich tekstów tych utworów wokalnych, które w tamtym czasie sam z sukcesem wykonywał ze sceny Opery Kijowskiej. I był na swój sposób konsekwentny: przecież język ukraiński i wymowa w tamtych latach były niezmywalnym piętnem dla wielu utalentowanych chłopców i dziewcząt z ukraińskiej prowincji, którzy przybyli zdobywać wielkie rosyjskojęzyczne miasta; a język rosyjski kojarzył się z nieograniczonymi możliwościami, które otwierały się na „jednej szóstej kuli ziemskiej”. Dlatego nie jest przypadkiem, że w połowie lat 1980. większość „ludowych artystów” Opery Kijowskiej podpisała list do KC KPU z prośbą o przejście teatru właśnie na rosyjski język wykonywania wszystkich oper. Jednak już pod koniec tej samej dekady upadnie „żelazna kurtyna”, i Anatolij Koczerha jako jeden z pierwszych znajdzie się na Zachodzie. Tam, oczywiście, śpiewak już nie będzie nalegał na wykonywanie kupletów Mefistofelesa czy arii Dona Basilia po rosyjsku, — on znów będzie działał zgodnie z konwencjami, które zapewniają perspektywy najszybszego wzrostu kariery. Dzisiaj Anatolij Koczerha nie zapomina wszędzie i zawsze podkreślić: prawdziwy artysta nigdy nie zniży się do śpiewania opery inaczej, jak w języku oryginału. Przy tym króla Anatolij Koczerha Borys Hmyria

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Przekłady wokalne Borysa Hmyri

Elegia Muzyka Masseneta O, dni minionej wiosny, jasne dni, Wy na zawsze już minęliście! Nie widzę słonecznych dni, pięknych łąk, Gwieździstych jasnych nocy. Radość i szczęście moje! O, moja droga, nie ma ciebie… Już nie dla mnie nadchodzi znów wiosna. Och, przeleciała, jak rój, Radość tamtych dni, Pełnych miłości i marzeń. Tak i we mnie niby wszystko przeżyło, Szczęście moje odeszło… 10 kwietnia 1968 r. Serenada Muzyka Schuberta Pieśń moja płynie z błaganiem Cicho w czasie nocnym, Do gaju lekkim krokiem Przyjdź, przyjacielu mój. Niby szepcze wierzchowina Smutno w cichy czas, Smutno w cichy czas, I nikt, moja jedyna, Nie usłyszy nas, Nie usłyszy nas. Wiruje w gaju bujna miłość, Słowików pieśni, W nich i radość, i prośba Słyszą się mnie. O, bliska ta prośba Uczuciom moim, Uczuciom moim. Więc poczuj moje cierpienia Sercem swoim, Sercem swoim. Nie odrzuć tej prośby W duszy swojej, W duszy swojej, Na wymarzone spotkanie Przyjdź, o przyjacielu mój! Przyjdź, o przyjacielu mój! O, przyjacielu mój. 14 maja 1968 r. (Borys Hmyria. Dzienniki. Ch.: Folio, 2010. — S. 70.)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Źródłoznawcze ścieżki Iwana Łysenki — „Encyklopedia ukraińskiej pieśni”

Olha KUSZNIRUK, kandydat nauk o sztuce. Szczerze przejmując się losem ukraińskiego folkloru pieśniarskiego, I. Łysenko stara się utrwalić w wymiarze informacyjno-encyklopedycznym dostępne mu wiadomości o źródle, gdzie po raz pierwszy i przez kogo została zapisana ta czy inna pieśń, o śpiewakach ludowych (Jawdocha Zujcha, Ulana Kot, Nina Matwijenko, Raisa Kyryczenko, Antonina Hołentiuk, kobziarz Taras Kompanyczenko i in.) oraz wykonawcach akademickich, którzy w znacznym stopniu przyczynili się do jej rozpowszechnienia, a także o folklorystach — profesjonalistach i amatorach. Na przykład, jako osobne hasło podano informacje o badaniu „Epicka Ruś” (1876) A. Rambaud, pierwszej wielkiej pracy francuskiego autora o ukraińskich pieśniach, która ukazała się po jego wizycie na III Zjeździe Archeologicznym w Kijowie (1874), gdzie, będąc pod wrażeniem kunsztu kobziarza O. Weresaja, nazwał go „Homerem w ukraińskim stroju wiejskim”. Materiały dotyczą nie tylko folklorystów z przeszłości, ale i czasów obecnych, którzy aktywnie opracowują wspomnianą dziedzinę. Są to: Mykoła Dmytrenko, Ludmyła Jefremowa, Marija Pyłypczak, Oksana Szałak, Wałentyna Ponomarenko, Ołeksandr Oszurkowycz (1933—2010), Ołeksandra Kondratowycz, Natalija Szumada (1926—2013) i inni. W szczególności wołyńska folklorystka i pedagog O. Kondratowycz, pracując jako nauczycielka języka ukraińskiego i literatury w szkołach rejonu kamień-koszyrskiego oraz Łucka, przeprowadzała na własny koszt liczne ekspedycje, zapisując ponad tysiąc pieśni ludowych, a następnie wydała je w zbiorach „Kałynowyj kwit Polissia” (1994), „Wesillia na Polissi” (1996), „Jak u łuzi kałynojka z kwitkamy” (1999), „Ukrajinski zwychaji: Narodyny. Kosa ż moja...” (2007), „Poliska wesilna epopeja” (2017). I. Łysenko podejmuje ciekawą próbę odnotowania także tych pieśni autorskich, które dzięki swojej ogromnej popularności w czasie powstania stopniowo zyskały status ludowych wśród szerokich kręgów społeczeństwa. Na przykład zalicza do nich: „Hude witer wełmy w poli” M. Glinki (sł. W. Zabiły), duet „Koły rozłuczajutsia dwoje” M. Łysenki (sł. H. Heinego w przekładzie M. Sławynskiego), „Dwa kołory” O. Biłasza (sł. D. Pawłyczka), „Letiat, niby czajky” Ju. Rożawśkoji (sł. L. Rewy), „My pidem, de trawy pochyli” P. Majborody (sł. A. Małyszka) i inne. Prawdziwą nowością dla czytelnika będzie informacja o odsłonięciu pomnika ukraińskiej pieśni, ustawionego w 2005 r. w centrum Winnicy (rzeźbiarz W. Smarowoz) z okazji 14. rocznicy Niepodległości Ukrainy. Nie jest to dziwne, ponieważ według wskaźników UNESCO to właśnie ukraińskie pieśni zajmują pierwsze miejsce na świecie pod względem swoich charakterystyk artystycznych oraz liczby zarejestrowanej w funduszach tej organizacji (15 tysięcy). Filipa w „Don Carlosie” Verdiego śpiewa on nie w oryginale francuskim, a w tłumaczeniu włoskim — bo właśnie tego wymagają te same konwencje reżyserów-impresariów (zatem o sakralnym statusie języka oryginału można tu zapomnieć). W związku z tym możliwe są różne strategie dążenia do uznania: umownie mówiąc, „strategia Hmyri” i „strategia Koczerhy”. A katedra śpiewu operowego Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy (NAMU) bez wątpienia broni „strategii Koczerhy” (w której miejsca dla wykonawstwa w języku ukraińskim rzeczywiście nie ma — wszak, według słów Państwa doradcy Ju. Łucenki, „odbiera ona przyszłość naszym dzieciom”, bo zmusza je do pracy nieco cięższej). I ta katedra jest gotowa demonstrować nielicznym odwiedzającym Operę Studencką (głównie z kręgu samych muzyków oraz ich przyjaciół i krewnych) wyłącznie to, co wybitny rosyjski dyrygent operowy Kiriłł Kondraszyn nazwał, mówiąc o bezmyślnym wyśpiewywaniu mechanicznie wyuczonych w obcym języku tekstów, „włoskim bezguściem” („italjanskoj bezwkusicej”). A że śpiewają w spektaklach włoskojęzycznych Opery Studenckiej rzeczywiście bezmyślnie, potwierdza niedawny przypadek, kiedy Rigoletto, gorliwie dbając o piękną kantylenę w duecie, nawet nie podejrzewał, że zwracać się powinien przy tym nie do Gildy, a jednak do Giovanny! Gdyby NAMU była uczelnią prywatną, która kształciłaby śpiewaków na zasadach kontraktowych, taka pozycja O. Diaczenki byłaby przynajmniej zrozumiała. Ale przecież do tej pory NAMU jest uczelnią państwową, która istnieje za pieniądze podatników (i tego statusu Akademii zdaje się nikt nie chce zmieniać). A zatem NAMU powinna brać pod uwagę także to, że wielu obywateli tego państwa chce słuchać oper w języku ukraińskim (potwierdza to list czołowych ukraińskich intelektualistów do ministra W. Borodianskiego). Że wielu ukraińskich wokalistów jest gotowych śpiewać w języku ukraińskim (potwierdza to Drugi konkurs „Światowa klasyka po ukraińsku”). Że wreszcie, uświadamiając sobie pragnienia znacznej części publiczności, niektóre teatry operowe już zaczynają myśleć o przejściu na język ukraiński (jest to już składową ogłoszonego rebrandingu Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży, gdzie ukraińskojęzyczna inscenizacja opery komicznej „Viva la mama!” Donizettiego jest jednym z najbardziej udanych wydarzeń muzycznych stolicy ostatnich czasów). Naturalnym komponentem „Encyklopedii” I. Łysenki są artykuły o śpiewakach akademickich, którzy w swoim repertuarze zawsze mieli pieśni ludowe i chętnie wykonywali je przed publicznością. Tak więc wśród nich spotykamy sławne imiona: Marija Bajko, Olha Basystiuk, Petro Biłynnyk, Ołeksandr Wrabel, Zoja Hajdaj, Hryhorij Harkusza, Borys Hmyria, Dmytro Hnatiuk, Mychajło Hryszko, Lidija Zabiłasta, Iwan Kozłowśkyj, Serhij Lemeszew, Ira Małaniuk, Ludmyła Monastyrska, Femij Mustafajew, Iwan Patorżynśkyj, Natalija Pełych i inni. Poznawcza funkcja nowej pracy badacza-encyklopedysty polega także na obecności krótkich informacji o kompozytorach, w twórczości których ukraińska pieśń ludowa reprezentowana jest zarówno w wtórnym z natury gatunku opracowania, jak i jako źródło własnego leksykonu intonacyjnego (Wasyl Barwinśkyj, Béla Bartók, Ludwig van Beethoven, Feliks Blumenfeld, Jewhen Wachniak, Anatol Wachnianyn, Mychajło Werykiwśkyj, Semen Hułak-Artemowśkyj, Pyłyp Kozyćkyj, Mykoła i Fiłaret Kołessowie, Anatolij Kos-Anatolśkyj, Ołeksandr Koszyć, Mykoła Łeontowycz, Mykoła Łysenko, Karol Lipiński, Ferenc Liszt, Stanisław Ludkewycz, Borys Latoszynśkyj, Łewko Rewućkyj, Jakiw Stepowyj, Kyryło Stecenko, Fedir Jakymenko, Ołeksandr Jakowczuk i inni). Jednak wydaje się niepoprawny brak czołowych nazwisk kompozytorskich współczesnej przestrzeni muzycznej Ukrainy, takich jak Łesia Dyczko, Hanna Hawryłeć, Jurij Alżniew, Anatolij Hajdenko, Ołeksandr Nekrasow, Iryna Ołeksijczuk i in., których wkład w przedłużenie życia ludowych pereł pieśniarskich jest znaczący. Ciekawy dla czytelnika będzie blok haseł poświęconych zespołom pieśniarskim, które popularyzują twórczość ludową Ukraińców. Wśród nich: charkowskie — trio bandurzystek „Kupawa”, teatr muzyki ludowej „Oberehy”, chór ludowy „Switanok”, zespół folklorystyczny „Słobożany”; trio bandurzystek z Odessy „Małwy”, czeski kwintet wokalny „Miłanosz”, estoński zespół „Mrija”, tarnopolskie trio bandurzystek „Oriana”, towarzystwo muzyczno-teatralne „Jatrań” (Łotwa) i inne. Ważną cechą encyklopedii I. Łysenki jest... A zważywszy na to, stanowisko O. Diaczenki „z towarzyszami” jest już absolutnie nie do przyjęcia. Przecież kierowana przez niego katedra pragnie otrzymać od podatników wszystko, nie dając im w zamian niczego. Chcę jeszcze raz podkreślić: autorzy apelu do ministra W. Borodianskiego w pełni zgadzają się, że trzeba uczyć studentów dobrze śpiewać partie operowe, także w językach oryginałów (co nie jest jakimś wielkim wyczynem – pisałem już Państwu, że wielki Sobinow śpiewał Lohengrina w czterech językach i było to do niedawna powszechną praktyką w świecie operowym). Ale wykładowcy z katedry śpiewu operowego żądają, by uczyć studentów śpiewać w operze wyłącznie w językach oryginałów, broniąc swoich wychowanków przed językiem ukraińskim jak przed niebezpieczną zarazą. I to jest już naprawdę smutne. Przecież bądźmy realistami: daleko nie wszyscy absolwenci katedry trafią do „najlepszych teatrów świata”. Większość z nich natomiast będzie wprawiać w osłupienie nieprzygotowanego ukraińskiego słuchacza włoskojęzyczną arią dona Basilia, francuskojęzyczną „Elegią” Masseneta i niemieckojęzyczną „Serenadą” Schuberta. Włoski być może będzie całkiem przyzwoity, ale francuski z niemieckim – niemal gwarantowane, że zupełnie kiepskie. W każdym razie dla naszego słuchacza nie będzie to miało znaczenia – ani w jednym, ani w drugim języku i tak nie zrozumie nic, a przez to na długo straci zainteresowanie wokalem klasycznym w ogóle. A jego estetyczne horyzonty w najlepszym razie wyznaczać będą „Okean Elzy” i pieśni ludowe, a w najgorszym – wulgarna rosyjska „popsa”... Jak pokazuje wspomniany wyżej apel ukraińskich naukowców i działaczy społecznych do W. Borodianskiego, nasi amatorzy teatru muzycznego, zwątpiwszy w dobrą wolę wysokich rangą muzyków, odtąd sami będą aktywnie walczyć o swoje prawo do słuchania opery w języku ojczystym (potwierdzone ustawą Ukrainy o języku państwowym, która niedawno weszła w życie). A odpowiedzialność za przestrzeganie ustawodawstwa w jednej, konkretnej uczelni spada na jej kierownictwo. Winnymi okażą się nie doradca o ukrainofobicznych poglądach i nie profesor wokalistyki z przestarzałą niechęcią do języka ukraińskiego, która za młodu zapewne niemało przeszkadzała mu w zdobyciu ogólnozwiązkowego uznania. Winnym będzie właśnie rektor. Czyli Pan, Maksymie Ołehowyczu. Przecież o Pana działalności w ostatecznym rozrachunku będą sądzić nie po wymienionych fotelach w sali Studia Operowego, a po tym, co i jak będzie brzmiało z jej sceny. A jeszcze w większym stopniu – po tym, jakimi wyjdą z murów NMAU jej absolwenci: ukraińskimi artystami czy pracownikami najemnymi, zorientowanymi wyłącznie na to, by za dotknięciem czarodziejskiej różdżki od razu znaleźć się na „najlepszych scenach świata”... Z poważaniem, Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, wiceprezes Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy, prezes Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich, laureat Nagrody imienia Maksyma Rylskiego Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz wyróżnienia „Dantejskie laury” (Włochy), kawaler Orderu Palm Akademickich (Francja). Niedawno nasza gazeta pisała o informatorze „Zagraniczni śpiewacy na Ukrainie” znanego badacza ukraińskiej przeszłości artystycznej, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Iwana Łysenki, i oto mamy okazję zrecenzować jego nową pracę – „Encyklopedię pieśni ukraińskiej” (Żytomierz, „Ruta”, 2019. – 603 s.). To już jej drugie wydanie, niemal dwukrotnie większe objętościowo od poprzedniego, opublikowanego dwa lata temu, znacznie uzupełnione i udoskonalone przez autora. Warto wspomnieć o włączeniu do jej zasobu zagranicznych wykonawców ukraińskiego folkloru pieśniarskiego, jak na przykład Węgra Miklósa Bota, który od 2014 r. podróżował po naszym kraju, w szczególności na Polesiu nagrał około 400 próbek, a 27 czerwca 2017 r. we Lwowie wystąpił z koncertem, w którym wzięły również udział węgierski zespół „Solonina” oraz ukraińskie kolektywy „Bożyczi”, „Pisnehraj”. Niemało można zaczerpnąć z książki I. Łysenki o działalności ukraińskiej diaspory w nurcie zachowania ukraińskich źródeł pieśniarskich. Tak, w 1993 r. w Pietrozawodsku (Republika Karelii, RF) społeczność miejscowych Ukraińców stworzyła ukraińskie towarzystwo kulturalne „Kalyna”, przy którym funkcjonuje chór „Ukraińska pieśń”. W mieście Neriungri (Jakucja, RF) dzięki kompozytorowi i muzykologowi Oksanie Łychowyd w latach 1986–1992 działało kulturalno-oświatowe towarzystwo „Kobzar”, przy którym prowadzono „Ukraińskie wieczornice”, istniały chór, zespół wokalny i kółko deklamatorów. Mimo wartości takiej pracy poszukiwawczej badacza należy zaznaczyć pewne nieścisłości w wypowiedziach, a nawet błędy. Na przykład solowe pieśni „Babie lato” D. Siczyńskiego do słów M. Hawałewycza oraz „Pieśń wieczorna” K. Stecenki do słów W. Samijłenki autor encyklopedii nazywa opracowaniami pieśni (s. 18), w szczególności drugą – dokonanym przez K. Stecenkę opracowaniem pieśni samego poety W. Samijłenki (s. 58). W haśle „Biją progi” (s. 46) stylistycznie niejasno sformułowano wykład informacji, ponieważ oprócz romansu K. Wilboa, do wspomnianych słów T. Szewczenki napisana jest jeszcze kantata M. Łysenki (1878), która już do zadań tej encyklopedii nie wchodzi. Wskazany jako amerykański muzykolog i folklorysta F. Botsford (s. 39) – to Florence Hudson Botsford (1868–1946), która w rzeczywistości znana jest ze swojej działalności wydawniczej, jak twierdzi informator „Who’s Who” A. N. Markiza. Niedokładnie przedstawiono informacje o wiodącej na Ukrainie instytucji w sprawach badania folkloru – Instytucie Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego, w szczególności nie wskazano, że funkcjonuje ona w systemie Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, nosi imię jednego ze swoich byłych kierowników, wybitnego ukraińskiego poety Maksyma Rylskiego, a także nie ujawniono współczesnych kierunków badań jej pracowników. Natomiast w artykule „Folklorystyka” autor, nie będąc szczegółowo obeznanym, wziął na siebie śmiałość wypowiedzieć się: „I chociaż w 2. poł. XX w. wysiłkami ISFE wydano cały szereg zbiorów pieśni ludowych, jednak ukraińska folklorystyka w porównaniu z innymi narodami słowiańskimi pozostała daleko w tyle. Nie stworzono przede wszystkim korpusu ukraińskich pieśni ludowych, nie mówiąc już o wydaniach naukowych w dziedzinie folklorystyki” (s. 542). To twierdzenie jest błędne, ponieważ tacy etnomuzykolodzy 2. połowy XX w., jak Wołodymyr Hoszowśkyj, Sofija Hryca, Anatolij Iwanućkyj wnieśli wielki wkład w rozwój zarówno teorii, jak i praktyki etnomuzykologii, a Ludmyła Jefremowa taki korpus według regionów już stworzyła i na bazie ISFE go opublikowała, przeprowadziła ona także szereg prezentacji dotyczących każdego wydania w obwodach kraju. Co więcej, na współczesnym etapie jaskrawo rozwija się etnomuzykologia w regionach Ukrainy – w Galicji, na Wołyniu, Polesiu, Słobożanszczyźnie itp. Mimo tych czy innych nieścisłości, drugie wydanie „Encyklopedii pieśni ukraińskiej” Iwana Łysenki jest istotnym osiągnięciem badań źródłoznawczych jej autora. Znacznie rozszerzając dyskurs poznania fenomenu ukraińskiej pieśni ludowej, praca ta przyniesie wielką korzyść współczesnym opracowaniom folklorystyki i muzykologii, będzie sprzyjać wartościowym orientacjom naszej godności narodowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kamienie na polach torsyjnych

Jewhenij CHODAKIWSKYJ, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy. Zakończenie. Pocz. w nr 48 za 2019 r. Kilka słów o naturze pól torsyjnych. Mówiąc o naturze pól torsyjnych (niewidzialnych), myśli i uczynków człowieka (świat subtelny), znany na świecie alpejski uczony Ernst Muldaszew, doktor nauk medycznych, profesor, członek Międzynarodowej Akademii Nauk Medycznych, w monografii „Od kogo pochodzimy” (2009 r.), na stronie 107 (a w sumie 470 s.) pisze, że istnieją pozytywne i negatywne energie dusz. Mogą one tworzyć i niszczyć. Lenin, Stalin, Hitler i inni tyrani akumulowali negatywną energię, co przejawiło się w zniszczeniu milionów ludzi. Badaniami i faktami historycznymi udowodniono, że takim negatywnym zjawiskom może skutecznie przeciwstawić się energia Dobra, zrodzona z siły humanitarnego rozumu. W naturę światów subtelnych (torsionów) chyba najgłębiej zanurzył się doktor nauk technicznych, żytomierski profesor I. H. Hrabar. W swojej pracy „Mikrorezonansowe technologie i sekrety długowieczności” (2012 r.), analizując pole informacyjne Wszechświata, wskazuje, że wiry czasoprzestrzenne, nasycone nieskończoną objętością informacji, tworzą pola torsyjne (wiry), które mają unikalne właściwości i są potwierdzone eksperymentalnie. Pola przenoszą nie energię, a jedynie informację. Jednocześnie każda zmiana w strukturze pola torsyjnego prowadzi do wydzielenia lub pochłonięcia energii w danym obszarze przestrzeni. Myśli — polowe samoorganizujące się twory — to skupiska w polu torsyjnym, które same się utrzymują, a odczuwamy je jako obrazy i idee. Mają one strukturę holograficzną. Podstawą świata jest świadomość, której nośnikiem występują pola spinowo-torsyjne. Jeśli ciało mentalne człowieka zbudowane jest z dobrych myśli, chroni nas ono przed złem, ponieważ nie ma w nim wibracji, które rezonują z wibracjami zła. Przecież ciało mentalne to nie tylko generator myśli, ale i ich odbiorca, dlatego człowiek, który promieniuje myślami wypełnionymi Miłością, Radością, Współczuciem, Miłosierdziem, Szlachetnością, będzie niewrażliwy na siły Zła, Nienawiści, Zazdrości, Kłamstwa. Siły zła, wywołane nieczystym sumieniem, według świadectwa naszej rodaczki Ołeny Bławatskiej w jej teozoficznej pracy „Tajna doktryna” — to najcięższe kamienie na polu torsyjnym Dobra i Rozumu na drodze do cywilizowanej Przyszłości. Na Ukrainie na głównym froncie wojny hybrydowej realizowana jest nowa faza, którą nazwano kapitulacją. Całkowicie zrozumiałe, że apogeum (najwyższy punkt) osiągnęła ona w okresie wyborów — prezydenckich oraz do Rady Najwyższej. A obecnie przechodzi w stan skutecznego zakończenia wycofywania wojsk ukraińskich i tworzenia „szarej strefy”, gdzie każda komórka ojczystej ziemi zarażona jest ideologią lidera „ruskiego miru” i nabiera stanu zaanektowanej „zgodnie z międzynarodowymi zasadami”. W duszach Ukraińców kapitulacji nigdy nie będzie, ona nie nastąpi. A będzie wspólnie ze światową demokratyczną opinią publiczną długotrwała walka z największym autokratą, o której tak trafnie, powołując się na Nostradamusa, napomknął nam akademik Ernst Muldaszew. W wymienionej książce w końcowym szóstym rozdziale „Negatywna aura nad Rosją” on na podstawie głębokich badań niewidzialnej energii torsyjnej wyjaśniał słowami Nostradamusa (1555 r.) proroctwo dotyczące przyjścia (pojawienia się w Rosji) Antychrysta pod koniec XX—XXI w., odzwierciedlając to schematycznymi rysunkami linii sił od autokracji, która przekształca się w ciemną chmurę. Dla Ukrainy główną bronią może być jedynie siła demokracji i ukraińskiego patriotyzmu. Poczucie patriotyzmu jest najwyższe w naturze, wieczne, Boże. I choćby jak nazywały patriotów autokratyczne siły: „nacjonaluchy”, „naziści i banderowcy” oraz innymi antyukraińskimi przezwiskami, ono (poczucie patriotyzmu) będzie wzrastać i zwiększać się setkami tysięcy Stusów, Łukjanenków, Rudenków i innych. Warto odnotować naszych najaktywniejszych prośwician: Pawła Mowczana z jego niedoścignionym patriotycznym wystąpieniem na kanale „Pryamyj” 27 października 2019 r., cotygodniowe wystąpienia na łamach gazety „Słowo Proświty” pisarzy Myrosława Łewyckiego, Kateryny Motrycz i innych. Obecnie koniecznie trzeba aktywizować ukraińską myśl naukową. Zaawansowana ukraińska szkoła naukowa charakteryzuje się konceptami ekonomii fizycznej. Jest to przede wszystkim przyrodnicza szkoła naukowa pierwszego Prezydenta ukraińskiej akademii nauk W. I. Wernadskiego, szkoła Rozumu najwyższej energetyczności świata całości i jedności energii duchowej i materialnej, jedności religii, nauki i sztuki. Pierwszym imperatywem globalnego światowego rozwoju cywilizacji są wymagania transformacji w akmosferę (od łac. acmo — najwyższą), sferę działalności rozumowej, w noosferę na podstawie praw przyrody i świata, albo „wpisywania” ekonomii w środowisko naturalne. Ukraińska szkoła nauki fizjokratycznej bierze początek w twórczości młodego ukraińskiego uczonego Serhija Podolynskiego. Jego książka „Praca człowieka i jej stosunek do podziału energii” wyszła w świat pod koniec XIX w. Dokonała ona rewolucji w myśleniu europejskich i światowych uczonych. Wśród innych w tamtym czasie najbardziej popularny był Karol Marks z jego teorią dodatkowej wartości pracy. Trzydziestoletni ukraiński uczony, prosząc o audiencję u ówczesnej sławy teorii kapitalizmu, który miał już cztery tomy „Kapitału”, udowodnił koryfeuszowi niezgodność jego nauki z prawami przyrody. To na ostatniej stronie czwartego tomu przyznał sam Karol Marks. I był to, według ówczesnego określenia, „pocisk wystrzelony w głowę kapitalizmu”. On (S. Podolynskyj) przekonująco udowodnił, a Karol Marks zaświadczył osobiście, że absolutna wartość dodatkowa powstaje z naturalnej żyzności ziemi, od natury, podczas gdy relatywna wartość dodatkowa — rodzi się w procesie rozwoju społecznych sił wytwórczych. Takie położenie (imperatyw-wymóg) jest szczególnie aktualne obecnie, w okresie przeprowadzania reformy rolnej, konstatując, że rynek — to jedynie samoregulujący mechanizm w organizacji produkcji, konsumpcji i podziału dóbr w gigantycznym kole reform, a państwo — organ-regulator tego mechanizmu. I obecnie bardzo ważne jest, z punktu widzenia fizjokratów, nie przeoczyć tego, co najważniejsze — bankowej certyfikacji każdej działki ziemi (bagienka) w celu oceny i określenia absolutnej renty gruntowej każdemu pracującemu na niej w jakiejkolwiek formie. Obecnie szkołę fizycznej ekonomii zdobi nazwisko naszego współczesnego pisarza-dysydenta, który stworzył kategorię „Ducho-Materii”, według której pracują wszyscy specjaliści myślenia syntelektycznego. Warto byłoby zatrzymać się nad poszczególnymi fragmentami działalności kierownika współczesnej ukraińskiej szkoły fizjokratów, profesora Wołodymyra Szewczuka. Należy do niego idea-koncepcja „wpisania ekonomii w naturę” oraz założenie kierunku społeczno-ekologicznej gospodarki rynkowej. Ignorowanie dorobku tej szkoły i preferowanie mechanistyczno-dialektycznego podejścia do regulacji zjawisk gospodarczych (ekonomia porównawcza) prowadzi do strasznych destrukcji. Przypomnijmy koniec XX wieku, począwszy od 1991 roku, kiedy fetyszyzacja i masowe zauroczenie regulatorami rynkowymi zrodziły największą w historii Ukrainy hiperinflację. Nieuwzględnienie naturalnych funkcji pieniądza (przypomnijmy, że w klasycznej ekonomii jest ich pięć) doprowadziło do kosmicznych rozmiarów inflacji (250—10000 razy). Utrata oszczędności ludności, masowe pojawienie się bezrobocia bardzo szybko dały o sobie znać w długości życia mieszkańców Ukrainy. Okres 1991—1995 lat pozostawił straszne wspomnienia i gigantyczny pomnik „krawczuczki” (wózka do przewożenia rzeczy), uwieńczony nazwiskiem ówczesnego prezydenta Ukrainy Ł. Krawczuka, oraz ogromną liczbę utraconych obywateli. A dalej — długotrwałe zauroczenie fundamentalizmem reform rynkowych bez uwzględnienia wymogów fizycznej (naturalnej) ekonomii. Jesienią 1996 roku, w okresie prac żniwnych, wprowadzono rynkowy ekwiwalent na paliwa i smary przy wysokim deficycie dostępnych środków obrotowych przedsiębiorstw rolniczych — w rezultacie, a przede wszystkim z powodu niskiej wypłacalności tych przedsiębiorstw, połowa powierzchni uprawianych przez nie ziem została wyłączona z uprawy i użytkowania. Od tego czasu na wsi istnieje wysoki poziom ukrytego bezrobocia. Jeszcze jeden ekonomiczny imperatyw — wzrost poziomu bezrobocia o jeden procent zgodnie z prawem Okuna jest równoważny spadkowi przyrostu dochodu narodowego kraju o 2%. Tutaj można wyciągnąć pierwsze wnioski na temat dorobku fizycznej ekonomii, która jest teoretyczną bazą dla formowania imperatywów intelektualnego (noosferycznego) rozwoju. Niestety, na Ukrainie, mimo starań i wymogów naukowych (W. Bazylewycz, W. Kuchareć, J. Kanyhin, W. Szewczuk, Je. Chodakiwski i inni) dotyczących założenia instytutu fizycznej ekonomii, nie zostało to do tej pory zrealizowane. Przeciwnie, ostatnie czasy charakteryzują się opracowywaniem mechanistyczno-dialektycznych teorii perspektyw rozwoju gospodarczego, które są prezentowane na wszystkich poziomach orientacji naukowej jako ekonomia porównawcza. Głównym imperatywem z punktu widzenia fizycznej ekonomii jest pluralizm form własności. Wszystkie istniejące funkcjonujące formy własności zgodnie z zasadami natury powinny być obecne i działające — chodzi o prywatną, zbiorową (społeczną), państwową, państwowo-partnerską, komunalną, akcyjną formy własności jako równofunkcjonujące. Chciałbym zwrócić uwagę na masową krytykę działalności agroholdingów, które funkcjonują w oparciu o prywatno-udziałową formę własności i do tej pory utrzymują Ukrainę na jednym z priorytetowych miejsc na światowym rynku produktów żywnościowych. Najważniejsze, aby posiadały one system wysokiego i trwałego goodwillu (wizerunku) produkcji rolno-przemysłowej na bazie społecznego nasycenia ich działalności. Katedra teorii ekonomii, własności intelektualnej i zarządzania publicznego Żytomierskiego Narodowego Uniwersytetu Agroekologicznego w kontekście współczesnych imperatywów nauki fizjokratycznej przygotowała i pięciokrotnie wydała pierwszy na Ukrainie podręcznik „Psychologia zarządzania” w łącznym nakładzie ponad dwóch tysięcy egzemplarzy. Końcowy dwudziesty piąty rozdział książki jest zorientowany na formowanie intelektualnej Opatrzności. Biorąc udział w konkursach na najlepszy podręcznik, otrzymaliśmy pozytywne opinie kolegów ze wszystkich zakątków Ukrainy i zagranicy. Jednak obecny najwyższy resort edukacyjny (ministerstwo) nawet nie poinformował o wynikach konkursu. Ale nie tylko nasz podręcznik spotkał taki los. Osiem wydań akademickiego podręcznika „Etyka” znanego profesora M. Toftuła zakończyło się niewiadomą konkursowych zmagań. Nie doczekał się on żadnych powiadomień: wyjechał do córki do Kalifornii i tam zmarł. W imperatywach formowania intelektualnej ekonomii ważne miejsce należy do reform płac, wynagrodzeń, innych materialnych i niematerialnych bodźców, sprowadzenia ich do ekwiwalentu złożonej wykwalifikowanej pracy, o których jeszcze w dawnych czasach informował Adam Smith. Nasze propozycje dotyczą dyferencjacji w przygotowaniu zawodowym na poziomach licencjat, specjalista, magister, doktor filozofii, doktor nauk, stymulując w ten sposób dążenie do nauki, ale przy tym nadając priorytet pracy twórczej, która redukuje się w produktach własności intelektualnej. Podsumowując, należy zaznaczyć, że imperatywy procesów transformacji są podyktowane światową współczesnością w wydaniach-zbiorach najwybitniejszych uczonych świata pod rubryką „Alchemia fizyki świadomości”, która jest jasno naświetlona założeniami nowej nauki Neuroteologii — badania działalności duchowej w ścisłym związku z społeczeństwem i Stwórcą, uogólnionej przez profesor Walentynę Myronową w 2018 roku. Swoimi pracami naukowymi staramy się uformować mentalny gestalt Dobra i Rozumu, który działa zgodnie z Bożą Wolą i do których dąży światowa nauka noosferyczna. Przy tym powołujemy się na naszego genialnego myśliciela, akademika, poetę, malarza T. H. Szewczenkę. On w swoich naukowych rozmyślaniach (na poziomie światowym) nakreślił przepełnioną optymizmem Opatrzność Dobra, Rozumu i Woli: „Walczcie — zwyciężajcie, Wam Bóg pomaga! Za wami prawda, za wami sława i wola święta!”. W Opatrzności T. Szewczenko informował o wysokim humanizmie Ukraińców, który jest odzwierciedlony siłą Dobra. W liście do Mykoły Gogola (grudzień 1844 roku) zaznaczył, że „Ukraińcy swoich dzieci nie zabijają”, że „ty, przyjacielu, z Ukraińców się śmiejesz, a ja płaczę”. Geniuszowi akademika T. Szewczenki należy się światowe odkrycie pod znaną obecnie w religii i nauce formułą „Realizuj siebie”, albo przejścia energii duchowej w fizyczną i odwrotnie, formowania na tej podstawie konceptu „Bożej Opatrzności”, jedności Wiary, Woli, Dobra i Rozumu, z której obecnie korzystają fizjokraci i teozofowie świata. Sto lat później nasz genetyczny rodak Karol Wojtyła (matka Emilia Kaczorowska (1884—1929), urodzona w m. Krzemieniec), znany na świecie jako Papież Jan Paweł II, najwybitniejszy uczony-badacz pracy, doktor nauk, profesor i Święty. W 1991 roku wydał koncepcję (Encyklikę-przesłanie do narodu) pod tytułem działającej osobowości („Sianie prawdy”). Pierwotne źródła myślenia noosferycznego Karola Wojtyły wypływają z głębi (źródła) jego działalności naukowej, religijnej, publicystycznej i społecznej. Opracowane przez niego koncepcje działającej osoby oraz wartości ludzkiej pracy opierają się na prawdzie o człowieku jako obrazie Boga i jako o czymś więcej niż tylko części natury czy anonimowym elemencie społeczeństwa ludzkiego. W świetle tej prawdy człowiek nie zależy od jakichkolwiek procesów ekonomicznych czy politycznych. Przeciwnie, są one mu podporządkowane. To jaskrawo charakteryzuje demokratyczny świat Ukrainy, który jest zdobywany zwycięską walką z autokracją, usuwając ciężkie kamienie na drodze do przyszłego świata, ziemskiej cywilizacji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Język ukraiński IV—VI wieku

Wadym PEPA Świadomość na Ukrainie jest tak przygnębiona, że zbyt cienka, słowami wybitnej poetki Liny Kostenko, warstwa narodowej elity do dziś nie zdołała udzielić wyczerpującej odpowiedzi na postawione przez T. Szewczenkę w grudniu 1845 r. pytanie: „Kim jesteśmy? Czyimi synami? Jakich rodziców?”. Na kilka miesięcy przed ostatnim tchnieniem Prorok pozostawił następnym pokoleniom to, co przemyślał w ciągu wyznaczonych mu niełatwych lat życia. Jasno i jednoznacznie wskazał, że ukraińscy przodkowie istnieją na tym świecie od tak dawnych czasów, jak i lud „W nieprzebudzonych Chinach, W Egipcie ciemnym… I ponad Indusem i Eufratem…”. Zwracam się do ukraińskiej twórczości ludowo-poetyckiej. W niej wydarzenia IV-VI w. n. e. naświetlono tak wymownie, jak chyba nigdzie indziej. W 550 roku historyk Jordanes ukończył dzieło swego życia „O pochodzeniu i czynach Gotów”. W nim kilka skąpych wierszy przypala serca synów ukraińskiego rodu: król Ostrogotów Winitar „wysłał wojsko w granice Antów i, gdy wkroczył tam, w pierwszej bitwie został pokonany, lecz później działał bardziej zdecydowanie i ukrzyżował króla ich Boża wraz z synami jego i siedemdziesięcioma starszymi dla zastraszenia”. Rzymscy i bizantyjscy uczeni od dawna podawali świadectwa o potężnych plemionach ukraińskich przodków — Wenedów-Antów-Sklawinów. W odróżnieniu od cudzoziemskich autorów, M. Hruszewski chyba pospiesznie obala napisane przez Jordanesa o „królu ich Bożu”. Jaki tam król? To u innych — carowie, królowie, imperatorzy… A u wartościujących się niżej ukraińskich przodków — głowa „wielkiego plemienia antowskiego czy, raczej, — kilku plemion, a obok niego występuje wielka liczba starszych, prawdopodobnie naczelników”. Od wieków ukraińska historia jest pozbawiona głowy, bez własnych carskich, królewskich czy jeszcze jakich tam dynastii. Hitler w ogóle uważał, że Słowianie nie są zdolni do samorządności. I w XXI w. n. e. kremlowski władca zapewnia, że państwo ukraińskie nie jest żywotne. Jego miejsce w kołysce ze „starszą siostrą”, którą jest Rosja, oraz z jeszcze jedną taką samą bliźniaczką — Białorusią. A wszyscy dookoła tylko czekają, jaki zysk mieć z tego, że „bratnie” narody się tłuką, zwłaszcza gdy nie na życie, a na śmierć. Cudzoziemcom byle więcej urwać. Innej „strategii” w okrutnym padole ziemskim nigdy nie było, nie ma i nie wiadomo, kiedy będzie. Wiedzieć by, czy nastąpi w nie wiadomo jakiej przyszłości kardynalna zmiana w stosunkach międzynarodowych? Tylko komuż dane to wiedzieć? Nie mniej obojętności ze strony uczonych i druku także wobec poezji ludowej z IV w., kiedy Goci stracili „antowskiego króla” Boża. A ten piąty wiek, jak mało który inny, jest na widoku w ukraińskiej twórczości ludowej. Jest on wyśpiewany z taką szczegółowością, że przemawia sam za siebie prawdziwiej i jaśniej, niż mogą pokazać jakiekolwiek znaleziska archeologów. Wezmę na siebie śmiałość odtworzyć słowem ludowym jak najpełniej realia tamtego okresu, burzliwego i okrutnego, jak wszystko w przeszłości ukraińskiego rodu. Zatem zacznijmy odtwarzać rzeczywistość wiekopomnych IV—VI wieków. Lećmy na skrzydłach poezji ludowej do nie tak już dalekiego lub wręcz całkiem bliskiego w porównaniu z wiecznością. Mowo ojczysta, poetyckie słowo ojczyste! Otwierajcie oczy licznym z tych, na których prawda swoim palcem wskazuje, że jest on — Tomasz niedowiarek. A w polu i na suchym lądzie, Tam chodziło stado koników. Między nimi siwe, płowe. Nikt tego konia nie schwyci. Młodzieniec Iwanko konia schwycił, Schwycił konia za grzywkę, Zarzucił nóżkę i za grzbiet. Pojechał on w nowe grody. Spotyka on panów trzech grodów. Jeden pan mówi: — Księżyc świeci. Drugi pan mówi: — Sokół lata. Trzeci pan mówi: — Mój syn się bawi. Kiedy zaś rodzona matka nadbiegnie, to jakże jej nie uradować się, że syn piękny i jakiż sławny: A matka mówi: — Stójcie, dobrzy ludzie! Stójcie, dobrzy ludzie, i nie zgadujcie, Ja swojego syna sama zgadnę Po strzałce, piórku, po pięknej dziewczynie. A on przecież z potomnych rolników, chleborobów. Więc spójrzmy, w jaki sposób poezja ludowa właśnie o tym przypomina: A w czystym polu na błoniu Refren: Graj, graj, morzu, raduj się, ziemio! Wojsko stało, ładu nie znało. Bohdanko przyszedł, ład wojsku znalazł. Kazał Iwanko płużkiem orać, Płużkiem orać, żyto siać. Urodziło żyto bujne, wysokie… Och i żną oni snopy gęste I stawiają oni kopy częste. Jeździ Bohdanko między kopami, Jak jasny księżyc między gwiazdami, Na kruchym koniu, na złotym siodle, Na złotym siodle, w błękitnym żupanie. Złote i błękitne. Żółto-niebieskie. Jak na fladze Państwa Ukraińskiego. Całkiem niedawno za połączenie tych dwóch kolorów w utworach pisarzy czy na obrazach malarzy nieostrożni mogli trafić jak nie na Kołymę, to do Mordowii. Twórcom starszych pokoleń w wątrobę weszło, co można, a czego nie można. Nie daj Boże znowu wpaść w coś podobnego. Niechby już było tak, jak w IV—VI wiekach. Wtedy chociaż z kolorami była wolnemu wola. W dawnej poezji ludowej barwy łączą się tak, jak podpowiada natura. A jej pluć na politykę, w tym i na jakąkolwiek imperialną. Artystyczne obrazy poezji ludowej są zaiste niezwykłe, wymyślne, zdumiewające. I to — przy codzienności życia, często tak trudnego, że aż pot oczy zalewa. Wypielęgnowane wyobraźnią ludową — jak rozsypy złota z ziemskich pokładów. Dumny i piękny panie Iwanie, Cóż ty oj sobie z dumą zaczynasz, Z dumą zaczynasz, konikiem grasz, Pod Chociem konikiem grasz. Słudzy zaś mówią: — To nasz pan jedzie! Mateńka mówi: — To mój syn jedzie! — Po czym ty go zaś rozpoznałaś? — Rozpoznałam go hej po koszulinie. Na nim koszula, jak dzień, bielutka, Gdzież ona oj szyta? — W słońcu, w okienku. Gdzież ona bielona? — W złocie źrenicy. Gdzież ona zaś prana? — Krajem Dunaju. Gdzież ona kręcona? — W konia strzemieniu. Gdzież ona suszona? — W tura na rogu. Gdzież ona maglowana? — Na klonowym stole. Gdzież ona ubierana? — W carskim taborze. Przyznam się, może i z daleka podchodzę poezją ludową do piątego wieku. Lecz podchodząc całkiem blisko, mam nadzieję nie chybić. Właśnie tutaj „carskie” posłuży jako drogowskaz. Oj rano, rano wszystkim nakazano Refren: Święty wieczór! W kogo synowie są, niech w wojsko śle. U pana Oksentija i jeden synek jest, I jeden synek jest, tego w wojsko śle. Jego mateńka żarliwa była. Ona młodziutka całą noc nie spała, Całą noc nie spała, syna nauczała: — Oj mój synku, mój jedynaku! Oj jak pójdziesz ty carowi służyć, To nie jedź, synku, przed wojskiem I nie zostawaj za wojskiem, A jedź, synku, pośrodku wojska. I nie stawaj pod jodłą, Bo jodła — drzewo niezrodne, Niezrodne, nieszczęśliwe. Stawaj, synku, pod kaliną: Kalina — drzewo i zrodne, I zrodne, i szczęśliwe. I uradzi ciebie, młodziutkiego. A on mateńki nie, nie posłuchał — Przed wojskiem koniem gra, A jasna szabelka przy boku świeci. Car go nie znał i wojska pytał: — Gdybym ja wiedział, czyj syn koniem grał, To ja bym za niego córkę swoją oddał. Dałbym mu połowę królestwa, Połowę królestwa, jeszcze i państwa. W tych czy innych wariantach pieśni syn jednak matki ukraińskiego rodu uprzejmie odpowiada: — Dziękuję, carze, za taki dar. A zdarza się, że i oświadcza z pogardą: — Hej, twoja córka nie dla mnie równia! Według mojego odczucia, przede wszystkim to, co heroiczne, przekazywane było raz po raz następnym pokoleniom. Ludzie śpiewali, jak i do dzisiaj, choć nie tak masowo, jak w IV—VI wiekach śpiewali przy obrzędach Bożego Narodzenia, Wielkanocy, Zielonych Świątek, Kupały, jak i przy święceniu studni, dożynkach i innych obrzędach, nie wiedząc, skąd to i o czym dokładnie. Przyswajane było przez nowych potomków dlatego, że niezwykle obrazowe, natchnione, wzruszające, ciekawe lub nawet czarujące. Obrazy zaś z rzeczywistości, z przeżytego przez przodków. Oj pod wierzbą, pod zieloną Refren: Dobry wieczór! Stała rada, chłopców gromada, Radzili oni dobrą radę — Nie jedną, a trojaką: — Oj chodźmy my do kowala, Do kowala, do złotnika. Pokujmyż sobie miedziane łodzie, Miedziane łodzie, złote wiosła. Oj puśćmy się na cichy Dunaj, Krajem Dunaju pod Carogród. Oj słyszymy tam dobrego pana, Co płaci dobrze za służbę. Oj daje na rok po sto czerwonych, Po koniku i po szabelce, I po szabelce, po parze sukien, Po parze sukien i po czapeczce, I po czapeczce, i po panience. Jeśli się dziwić, to czyż nie z tego, że do współczesności doniesiono tyle cech, szczegółów z rzeczywistości. I tak wyrazistych, wiarygodnych, które dają możliwość nie tylko poczuć, ale jakby i zobaczyć przeżyte przez przodków. Kiedy mowa o “złotych wiosłach”, to wychodźmy z tego, że w poezji ludowej są zdumiewająco hojne rozsypy złota, w szczególności “i kozy w złocie”. A co do “miedzianych łodzi”, to jest szczera prawda. Bywało, że dna, lub po ludowemu, podeszwy łodzi, obijano blachą miedzianą. O tym dowodowo mowa w moim wydaniu “Wieczna-wieczność z wiecznością” (2019 r.). Wпрочем, to poboczne. Główna rzecz jest tak wyrazista, że jakże na nią nie zwracać uwagi. Jakże zamykać oczy i nie wyjaśniać nieoświeconym, co oznaczają chociażby te wersy? Niech nam pokują miedziane łodzie, Miedziane łodzie, złote wiosła. A my się puścimy na Morze Czarne, Na Morze Czarne, pod Carogród. Dokąd jaśniej? Dobrze wiadomo, co to za “Carogród”. Carogród. Konstantynopol. W moich czterech książkach, wydanych w latach 2015—2019, na podstawie dawnych świadectw pisanych śledzi się, jak wojownicy ukraińskiego rodu odznaczali się dzielnością i odwagą podczas bojowych wypraw wojska bizantyjskiego, niezwyciężonego w tych wiekach, które były przeznaczone mu przez opatrzność. Wieczność absolutnie wszystko skazuje na początek i koniec. W 1453 r. złotojaśniejący i przedtem nieprzystępny Carogród Turcy starli z powierzchni ziemi ciężkimi kamiennymi kulami z nadpotężnych armat. Wdarli się. Zalali krwią. Splądrowali. I przemianowali zdobyte na Stambuł — Istanbull. A poza tym: kto z zawodowych historyków włącza poezję ludową do swoich gruntownych badań tych czy innych okresów, a konkretnie — wydarzeń, dokonań ukraińskich przodków w nie tak dalekiej przeszłości? Komu przychodzi do głowy, że odwieczna twórczość poetycka jest świętym pismem narodu ukraińskiego? Jak zapewniał Mikołaj Gogol, właśnie pieśni ludowe dają możliwość poczuć ducha epoki, domyślać się ukrytych motywów zachowania wybitnych bohaterów, uczestniczących w przełomowych wydarzeniach. W każdych okolicznościach człowiek, zwłaszcza młody, szczyci się sobą i swoimi niecodziennymi czynami, na które innym brakuje i siły, i odwagi. A puśćmy się krajem Dunaju, Krajem Dunaju a w cudzą ziemię. Słyszymy my tam dobrego pana, Daruje dary i po koniku, I po koniku, i po karym, Po węgierskiej strzelbie, po ładnej dziewce. Skąd ona — “węgierska strzelba”? Znany polski uczony, oświeciciel Maciej Stryjkowski, prawda, nie na świeżych śladach, a w XVI w. zdobył się na fundamentalną pracę, doniósł do wiadomości nie tylko rodaków, ale i następnych oświeconych pokoleń w wielu krajach i przyszłych państwach: “Roku Bożego 401 powstał Attyla, zwany Biczem Bożym… W tym czasie wieziono z Brytanii królewnę o imieniu Urszula, by oddać za mąż za syna angielskiego króla. Przy tej królewnie było 11 tysięcy dziewcząt. Attyla zabił królewnę i wszystkie te 11 tysięcy dziewcząt przy niej… (Oczywiście, było to najliczniejsze w historii ludzkości zgwałcenie niewinnych ofiar. — W. P.). Potem obszedł Francuski i Włoski kraj i poszedł morzem do Chorwackiego kraju. Tam wyszedł z morza i siłą wziął Chorwacki kraj… zbudował zamek Budzyn i nazwał się węgierskim królem… A kiedy budował Budzyn i obwodził mur wokół miasta, zabił swojego trzeciego brata Bledę, a sam królował w całym Węgierskim kraju i podbił pod swoją władzę wiele państw, zagarniając je, i jak początkowo prześladował chrześcijaństwo, tak i osiadłszy w tym państwie, w żadnej ze spraw nie zmienił swojego zamiaru, a stał się jeszcze większym prześladowcą chrześcijan…” (Maciej Stryjkowski. Kronika Polska, Litewska, Żmudzka i całej Rusi. — Lwów, 2011. — S. 116—117). Zakończenie na str. 8

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Zabawne zalecenia ortograficzne

Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. W „Słowie Proświty” (nr 48, 28 listopada—4 grudnia 2019) z artykułem „Jeszcze raz o pisowni: co trzeba uwzględnić przy jej zmianie” wystąpiła pani Anna-Witalija Palij. W artykule są dwa racjonalne ziarna: pisać i wymawiać nadchnennia, a nie natchnennia (ponieważ nadchnennia pochodzi od nadychaty, a natchnennia od tchnuty). W języku ukraińskim rzeczywiście prawidłowym słowem jest husak, a nie huś, które można usłyszeć w prasie. Reszta propozycji autorki artykułu to jaskrawa demonstracja żartobliwej definicji człowieka jako ułamka, gdzie mianownik to to, co człowiek myśli o sobie, a licznik to to, czym jest w rzeczywistości; im większy mianownik, tym mniejszy licznik. U pani Palij mianownik jest bardzo duży… Zabierając się za dawanie zaleceń dotyczących powrotu języka „do jego zdrowego stanu”, dotyczących „zachowania korzeni”, autorka artykułu nie ma żadnego pojęcia o zasadach pisowni, o pierwszej i drugiej palatalizacji, o zmianach fonetycznych na styku morfemów. Zakończenie. Początek na str. 7. Wydana w nakładzie dwustu egzemplarzy, fundamentalna praca wybitnego Polaka jest mi nie tyle dostępna, co bliska. Przetłumaczyłem z niemałym wysiłkiem ze staropolskiego na ukraiński poetyckie rozdziały wybitnej „Kroniki”, jak wskazano w oryginale przez autora. Zaborcza natura koczowniczego pomiotu do dziś daje się we znaki. Pewnie M. Stryjkowski rozumiał: należy wyjaśnić, kimże oni są — ci przybysze: „…Ugrowie nazwani tak od rzeki Ugry, lub Jugry, która jest w państwie moskiewskim. I przeprawiwszy się przez rzekę Wołgę, rozgromili Gotów… Potem… przybyli do Panonii (rzymskiej prowincji. — W. P.)… i po raz drugi wygoniwszy Gotów z Panonii oraz kilkakrotnie rozgromiwszy doszczętnie rzymskie i niemieckie wojska… siłą zajęli i zasiedlili całą Panonię, którą od swojej ojczyzny Jugarii, z której wyszli, lub rzeki Ugry i od swojego imienia nazwali krajem Jugaryjskim i Węgierskim. I dziś Moskwa i Rusini zwą ich ugrami, Polacy — Węgrami, łacinnicy — Hungarami, a Turcy zaś mianują ich madżarami itd.” (Tamże. — S. 73). Według badań współczesnych historyków, liczne zjednoczenie koczowników utworzyło się w II—IV w. n.e. na Przeduralu z tureckojęzycznych Hunów oraz tamtejszych Ugrów i Sarmatów. Masowy ruch tego zbiorowiska od lat 70. IV w. na lepsze pastwiska coraz dalej na zachód spowodował tak zwane Wielkie wędrówki ludów. A w istocie — Wielkie wyniszczenie ludów. Tak rozporządzał Stwórca czy też wyższe siły kosmiczne. Z tego wiru dają głos — nie wątpmy — i ukraińscy przodkowie: Mychajło konika siodła, Jego ojczulek ładnie pyta. — Synku! Po co konia siodłasz? Dokąd z dworu wyjeżdżasz, synku? — Tatusiu! Osiodłam ja konia, Sam pojadę do cara Zdobywać królestwa, Ja choć królestwa nie zdobędę, To choć rozumu nabiorę się, tatusiu! Mychajło konika siodła, Jego mateńka ładnie pyta: — Synku, po co konia siodłasz, Dokądże z dworu wyjeżdżasz, synku? — Mamusiu! Osiodłam ja konia, Sam pojadę do cara Zdobywać królestwa. Ja choć królestwa nie zdobędę, To choć rozumu nabiorę się, mamusiu! Podstawową zasadą ukraińskiej pisowni jest zasada fonematyczna (fonetyczna), która ukształtowała się na podstawie tradycji pisownianych okresu starokijowskiego, zgodnie z którą zapis powinien odzwierciedlać wymowę. Później tę zasadę sformułowali M. Szaszkewycz, I. Wahyłewycz, J. Hołowacki w almanachu „Rusałka Dnistrowa” w 1837 roku: „pisz, jak słyszysz, a czytaj, jak widzisz”. Zasada ta przeważa również we współczesnej „Ukraińskiej pisowni”. Właśnie zgodnie z nią piszemy: prystrast’ (namiętność) — ale prystrasnyj (namiętny), wyjizd (wyjazd) — ale wyjiznyj (wyjazdowy), obłast’ (obwód) — ale obłasnyj (obwodowy), czwert (czwartek) — ale czwerta (czwartku), czerneć (mnich) — ale czeńcia (mnicha) i pod. I nikt tej dawnej tradycji nie będzie znosił, nawet na żądanie pani Palij. Wiadomo, że w wyniku pierwszej palatalizacji głoski tylnojęzykowe h, k, ch przeszły w ż, cz, sz (mohty — możu, ruka — ruczny, tycho — tysza); a w wyniku drugiej te tylnojęzykowe przeszły w z, c, s (noha — nozi, ruka — ruci, mucha — musi). Jeśli iść za logiką pani Palij i „zachowywać rdzenie”, to musielibyśmy pisać mohty — mohu, ruka — ruknyj, tycho — tycha; noha — nohi, ruka — ruki, mucha — muchi). Zamiast Praha — praz’kyj, Ryha — ryz’kyj, uzbek — uzbec’kyj trzeba pisać prahs’kyj, ryhs’kyj, uzbeks’kyj (jak piszą niektórzy niepiśmienni ludzie), zamiast rusznyk — ruknyk itd. Dalej w artykule idą nieudane ćwiczenia z etymologii. Słowa samy, sami — liczba mnoga od sam, a pani Palij jest przekonana, jakoby samy składało się z sa „wspólnota” i zaimka my. Nie wiadomo, skąd wzięto sa; w rzeczywistości wspólnota (spilnota) utworzona jest od spilnyj (wspólny), powiązanego z prasłowiańskim s połu „z połowy, razem”. Autorce nie podoba się słowo lipsze (choć jest ono nawet w przysłowiu „Ryba szuka — de hłypśe, a ludyna — de lipśe”; używają go autorytatywni ukraińscy pisarze, w szczególności Łesia Ukrainka: „Teper meni lipśe, i ja znowu możu chodyty sama”). Zamiast tego pani Palij chce przywrócić do aktywnego użycia luczcze, które rzekomo jest powiązane z luczyty, „łączyć”. Jednak luczczyj, luczcze są spokrewnione z luczyty „celować w kogoś, w coś”. Stileć i stilczyk w żadnym wypadku nie są rusycyzmami (nawiasem mówiąc, trzeba mówić rosjanizmami, bo rus’kyj — to ukraiński), pochodzą one od słowa stil (stół), a to słowo jest ogólnosłowiańskie. Zastępować stileć i stilczyk słowem krisło nie można, ponieważ są to różne rodzaje mebli. Leksem maty (matka) nie jest powiązany z jakimś „starodawnym matara”. Jest on obecny we wszystkich językach indoeuropejskich i sprowadza się do indoeuropejskiego rdzenia ma (z języka dziecięcego) oraz przyrostka ter. We współczesnym ukraińskim języku literackim maty — to mianownik, a matir — biernik. Zdaniem autorki, poprawnie nie jest osuczasnyty (uwspółcześnić), a usuczasnyty (bo u suczasnosti), nie ototożnyty (utożsamić), a utotożnyty (bo u totożnosti) itd. W rzeczywistości takie słowa utworzono za pomocą przedrostka o-, który nadaje oznaczanym pojęciom pewnej jakości: oderżawyty (upaństwowić), ozdorowyty (uzdrowić), ozna czyty (oznaczyć), oprylyudnyty (upublicznić), opryjawnyty (ujawnić). „Jeśli kumednyj (śmieszny), to kumedija, a nie komedija”, — pisze autorka artykułu. Trudno zrozumieć, co trzeba zrobić. Może wyrzucić słowo komedija? W języku ukraińskim są oba leksemy, ale komedija — to gatunek dramatyczny, a kumedija — zabawny przypadek, coś śmiesznego. Pani Palij proponuje powyrzucać słowa w rodzaju nawiszczo (po co), neszczodawno (niedawno), bo jest naszczo, nedawno. Czyli zubożyć skład leksykalny języka ukraińskiego, który lubi nawarstwiać przedrostki i przyrostki: newynnyj (niewinny) — bezwynnyj (bezwinny) — beznewynnyj (bezzarzutny); nacze, naczebyto, nenacze, nenaczebyto; chaj, nechaj. Od słowa chrin (chrzan) w przypadkach zależnych autorka uznaje tylko formę chronu. Współczesne słowniki podają ją na drugim miejscu po chrinie. I słusznie, bo i tam jest na miejscu dawnego jat (jak w słowie lis — lisu, a nie losu). W słowniku Borysa Hrinczenki jest tylko chrin — chrinie, tak samo w słowniku pod redakcją Hryhorija Hołoskewycza. W jedenastotomowym Słowniku języka ukraińskiego jest ilustracja z poezji Tarasa Szewczenki: „Kupyły chrinu, treba z’jisty”. Lwiw, ale Lwowa — poprawnie pisze autorka i w tym samym miejscu z jakiegoś powodu „i, oczywiście, Kyjiw — Kyjiwa, a nie Kyjewa, rozbir, ale rozborky, a nie rozbirky”. Oba w przypadkach zależnych w języku literackim ma formy oboch, obom, oboma, a nie dialektalne obydwoch, obydwom. „Uzdrowienie języka — jeden z najważniejszych czynników uzdrowienia narodu”, — całkiem słusznie zauważa pani Palij. Ale jeśli ona naprawdę chce uzdrawiać język, to lepiej pisałaby ortohrafija, a nie orfohrafija. Bo swoimi rekomendacjami ona tylko wprawia w zakłopotanie czytelników naszego sławnego tygodnika.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Język ukraiński IV—VI wieku», s. 7

Język ukraiński IV–VI wieków

Z kim się zadasz, od tego się nauczysz. W nieustannym wirze wojen, w których wszyscy walczyli przeciwko wszystkim, ukraińscy przodkowie musieli dawać odpór na wszystkie strony, oko za oko i ząb za ząb. Przed niesprawiedliwością i krzywdą poezja ludowa nie miała dokąd uciec. Potrafiła jedynie łagodzić to, co krzywdzące. Przedstawia to jako nieuniknione i zwyczajne w warunkach nieustannych wojen: Z Litwy idzie, konika prowadzi, Z Ukrainy idzie, zbroję niesie, Z Wołoszczyzny idzie, woły ganie. Ach, końmi — w wojsku służyć, A jasnym mieczem — wroga rąbać, A wołami — na chleb pracować. Niech nie budzi nieufności „Z Ukrainy idzie”. Wiemy, że nazwa Ukraina pojawiła się w VIII w. n.e. Ale wiersze, które mamy przed oczami, dotarły do współczesności przez więcej niż jedno stulecie. Na tej trudnej drodze pierwotny tekst doznawał ingerencji i odnowień. To jak woda ze źródła, która przebija się z nieznanej głębi i wzbogaca się mikroelementami, im bliżej jest początku. Czyż nie można jednak z pewnością powiedzieć, że to, co zasadnicze, zachowało się? A przecież pochodzi ono z rzeczywistości! Poezja ludowa odzwierciedliła surowy ziemski los mniej więcej tak, jak przedstawiono go w Biblii. Nadludzka odwaga upaja się sławą. Ona też nagradza pewnymi osiągnięciami wyłącznie mężnych i dzielnych: Ach, po grodzie same maki kwitną, Refren: Święty wieczór! A po dolinach woda płynie. Ach, był u ojca jeden synek, Ach, jego ojciec na wojnę wyprawia, Na wojnę wyprawia i jeszcze poucza: — Ach, jedź, synku, na tę wojenkę, Przed wojskiem się nie spiesz, A za wojskiem nie zostawaj, Jedź pośrodku, przy całej starszyźnie. Syn ojca nie słuchał, pojechał naprzód. Uderzył mieczem przed panem, A popisał się koniem przed królem. Król pyta: — Czyj to syn się popisuje? Ach, gdybym wiedział, czyj to syn tak hula, To bym za niego swoją córkę dał. Dałbym pole niezorane, Dałbym konia niezajeżdżonego, Dałbym pieniędzy niezliczonych, Dałbym wojska niepoliczonego. Przy tym samo przez się nasuwa się pytanie: dlaczego to, co wyśpiewano, dotąd nie gaśnie, zachowało się aż do dziś, pokonawszy wieki na skrzydłach melodii? Czy nie dlatego, że jest natchnione wiarą w triumf życia w każdych okolicznościach, w niezniszczalność rodu, który od VIII w. n.e. jest ukraiński? — Ej, dajcie mi konia kruka, / Konia kruka i ostrego miecza!.. Przed wojskiem konno gra, / Chwali się koniem przed królem, / Przed panną — ostrą szablą. O przytoczonym wyżej zbiorze poezji ludowej nie sposób powiedzieć trafniej, niż wyraził to Mykoła Hohol, głęboki znawca ukrytych poruszeń ludzkiej duszy: „…pieśni dla Małorosji — to wszystko: i poezja, i historia, i rodzinny grób… Historyk nie powinien szukać w nich wskazania dnia i liczby bitwy ani dokładnego wyjaśnienia miejsca, dokładnej relacji; w tym względzie niewiele pieśni mu pomoże. Lecz gdy zechce poznać prawdziwy obyczaj, żywioły charakteru, wszystkie najsubtelniejsze odcienie uczuć, wzruszeń, cierpień, radości opisywanego narodu, gdy zechce wydobyć ducha minionego wieku, ogólny charakter całości i osobno każdej części, wtedy będzie zadowolony w zupełności: historia narodu rozwinie się przed nim w jasnej wielkości. Pieśni małorosyjskie mogą w pełni nazywać się historycznymi, ponieważ nie oddzielają się ani na chwilę od życia i zawsze odpowiadają ówczesnemu momentowi i ówczesnemu stanowi uczuć” (Mykoła Hohol. Twory w 3 tomach. Przekład z rosyjskiego. — T. 3. — S. 393—394). Wieki wtrącały się w teksty dawnych pieśni ludowych. Moim zdaniem niewiele dodawały. Co najwyżej coś przekształcały. Wprowadzały nowe pojęcia, które zasłaniały wzrok folklorystom. Lecz przy większej przenikliwości widać jak na dłoni, że przytoczone wyżej wiersze poetyckie są właśnie z IV—VI wieku. Przekonująco o tym — w mojej książce „Twarzą w twarz z wiecznością”. Nikt jakoś nie odważa się dać obiektywnej oceny sołuńskiemu dialektowi języka bułgarskiego, z którego rzekomo wywodzi się staroukraińska, a dalej cerkiewnosłowiańska. Sprawiedliwy losie! Przecież to ze strony Cesarstwa Bizantyjskiego to samo, co ukazy Wałujewa i Emski z caratu. A czy nie należy się zgodzić, że, jak głosi ludowe przysłowie, zło obróciło się w dobro samobytne? Odgrodzony od piśmiennictwa obcego najazdu, rdzenny lud, to znaczy ukraińscy przodkowie, żył swoim życiem. Pielęgnowali ojczysty język takim, jakim kolędy, szczedriwki i pieśni nieśmiertelnych obrzędów kalendarzowych przenikały nie wieki, lecz tysiąclecia, począwszy co najmniej od rozkwitu trypolskiej kultury archeologicznej, którą pora już uznać za cywilizację trypolską. Zachowany przez przodków prawieczny język ukraiński w końcu dał o sobie znać w „przerobionej” „Eneidzie” i w sztuce „Natalka Połtawka” Iwana Kotlarewskiego. To, co okazało się ponad siły mądrego Hrihorija Skoworody, odezwało się także w utworach Hrihorija Kwitki-Osnowjanenki, nie mówiąc już o genialnych wzlotach świadomości narodowej w poezji i prozie Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki… Na miejsce rodzimego, dziedziczonego od dziada pradziada, narzucano byle co. Oto z „Skazanija o Słowiene i Rusie”, z XVII wieku. A nie każdemu zrozumiałe nawet w uproszczonym przekładzie na język rosyjski. Chodzi o obalenie Peruna w Nowogrodzie: „ruskim bo jazykom grom perun imenujetsia”: „Jako zle razbien byst i udavlen ot bisov w reće Wołchowe i miečtanemi bisowskimi okajannoje tieło nieseno byst wwierch po onoj reće Wołchowu i izwierhhieno na breg protiw wierchownogo jego gradka, i de że nyne zowietsia Perynia, i so mnogim płaczem pogrieben byst okajannyj s welikoju trizunoju poganskoju, i mogiłu sypasza nad nim wielmi wysoku, jako że obyczaj jest pogonym. I po trech ubo dniech okajannogo togo trizniszcza prosiedsia ziemla i poży ciesze miersknoje tieło korkodiłowo, i mogiła jego prosypasia”. „Korkodiłowo” — w oryginale. Z czyjego zlecenia kręcą ukraińskim narodem, jak szulerzy słońcem, „nieuki”? Takim poniżeniem nie zdziwi się okrutnego ziemskiego padołu. A z przymusowego wstydu oczy wyjada. Dokąd znosić? Zbyt cienka warstwa ukraińskiej elity potrzebuje tytanicznych wysiłków, by wyrwać się z „korkodiłowej” beznadziei, która, na nieszczęście, wciąż daje o sobie znać. Wadym PEPA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…oddać człowieka. W czarny dzień, 19 stycznia 2015 roku, w Donieckim porcie lotniczym, w walce z podstępnym i nikczemnym wrogiem zginął jej syn, Cyborg, główny sierżant-dowódca Ołeksij Marczenko (pseudonim „Siedoj”), który walczył w 81. oddzielnej brygadzie desantowo-szturmowej (90. oddzielny batalion desantowo-szturmowy). Dekretem prezydenta Ukrainy „Za osobistą odwagę i wysoki profesjonalizm, wykazane w obronie suwerenności państwowej i integralności terytorialnej Ukrainy, za wierność przysiędze wojskowej” pośmiertnie odznaczony Orderem „Za Odwagę” III stopnia, a także odznaką „Za obronę Donieckiego portu lotniczego”. I nawet po tej straszliwej stracie znalazła w sobie odwagę, by wspierać matki innych poległych naszych Bohaterów, występować w KMDA w Dniu Matki dla nich, zjednoczonych wspólnym smutkiem… Ostatni występ chór „Proświta” dał w przyfrontowym Mariupolu 2 października tego roku — na festiwalu „Ukraińska pieśń nas łączy”… Skłońmy się więc przed wielką patriotką Ukrainy, Matką Bohatera, wybitną osobą, niezapomnianą Raisą Ołeksijiwną Marczenko, która oddała Ukrainie całe swoje życie i nawet więcej! Z bezgranicznym smutkiem i wdzięcznością chór „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Powołana, by budzić serca

Na scenę wychodzi wysoka, postawna, czarnowłosa kobieta. W jej chodzie, w każdym geście wyczuwa się szlachetną, rzekłoby się, królewską wielkość i godność, jakąś niepojętą ukrytą siłę. Jej dłonie, niczym dwa białe ptaki, wznoszą się w górę i… przestrzeń wypełnia się czarującymi dźwiękami chóralnego śpiewu a cappella. Jest to podobne do magii: jej dłonie jakby wyczarowują melodię prosto z powietrza! Wrażliwy na najmniejszy ich ruch chór przekształca się w zharmonizowany i spójny, idealnie nastrojony złożony instrument muzyczny. Połączone w potężnej i jasnej harmonii głosy opowiadają słuchaczom o chwalebnej historii Ukrainy, o jej wybitnych synach, wyznają jej bóle i radości, smutek i krótkie chwile szczęścia, porażki i zwycięstwa. Oto jedzie na narowistym koniu hetman Doroszenko ze swoim sławnym wojskiem, wśród którego także nierozważny Sahajdaczny, który „zamienił żonę na tytoń i fajkę”. A oto idą na wrogich panów legendarni Iwan Honta i Maksym Zalizniak z Chołodnego Jaru. Od ich kroku drży ziemia, błyszczą w księżycowym świetle szable, poświęcone w Motronińskim monasterze… Dalej przed słuchaczami rozpościera się majestatyczny dramat bitwy pod Beresteczkiem, gdzie święta ukraińska ziemia pociemniała od krwi tych, którzy powinni byli obsiewać ją pszenicą, lecz musieli zamiast tego wziąć broń do rąk, aby obronić ją przed srogim i zachłannym wrogiem… Ale Ukraina odradza się — i oto już brzmią pieśni strzeleckie, w których powstała z popiołów i niebytu Ukraina znów walczy o swoją Wolność… Lecz nie tylko bitwami żył nasz naród: znalazło się w jego pieśniowej pamięci miejsce i na wesołe, żartobliwe pieśni, takie jak „U peretyku chodyła” do słów Tarasa Szewczenki lub ludowa „Oj, posłała mene maty do Dunaju chusty praty” czy „Їchaw kozak z Ukrajiny”. Szczególne miejsce w repertuarze chóru zajmuje „szewczenkiana” – ponad dwadzieścia utworów muzycznych do wierszy Tarasa Szewczenki. A do tego jeszcze utwory duchowe, w tym także takich „złożonych” kompozytorów, jak Maksym Berezowski, Artemij Wedel, Dmytro Bortniański, Stanisław Ludkewycz… I to daleko niepełna lista z tych ponad 150 utworów muzycznych, które wykonywał chór „Proświta” rejonu obołońskiego miasta Kijowa pod kierownictwem wybitnej chórmistrzyni i niezwykłego człowieka — Raisy Ołeksijiwny Marczenko. Niestety, trzeba używać słowa „wykonywał” w czasie przeszłym, ponieważ w ostatnim dniu jesieni, 30 listopada, Raisa Ołeksijiwna odeszła z życia. Jej jasna i piękna dusza popłynęła w objęcia do Boga, w pełnej mierze dopełniwszy niezwykle trudną, ale zarazem zaszczytną i szlachetną misję, którą On dał jej przy narodzinach, 74 lata temu… Urodziła się Raisa Marczenko w kozackim kraju zaporoskim, w mieście Berdiańsk 9 maja 1944 roku. Rodzice, jak i wszyscy Ukraińcy w tamtych czasach, żyli bardziej niż skromnie i byli wielkimi pracownikami. To właśnie oni stali się dla córki wzorem miłości do swojej Ojczyzny, do jej pieśni, zaszczepili w niej głęboką uczciwość, wrażliwość i współczucie dla bliźnich. Choć i samym im wiodło się niełatwo, nigdy nie odmawiali pomocy innym ludziom: dawali schronienie na noc podróżnym, dzielili się ostatnim kawałkiem chleba. Taką wyrosła i ich córka — żarliwa i romantyczna, miłośniczka prawdy, gotowa objąć i pożałować cały świat, zdjąć ostatnią koszulę, by ubrać biednego i ubogiego. Wiele później, już wykładając muzykę dzieciom, często sama kupowała swoim uczniom sopiłki, majstrowała kostiumy, kopiowała dla nich nuty… Ukończywszy szkołę średnią, Raisa Ołeksijiwna wyruszyła do Kijowa, gdzie wstąpiła do Kijowskiego Państwowego Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego na wydział dyrygencko-chóralny. Mając wybitne zdolności wokalne i muzyczne, mogłaby wybrać zawód śpiewaczki lub pianistki, jednak wybrała najtrudniejszą, „męską” profesję — dyrygenta. Po ukończeniu konserwatorium została skierowana do szkoły średniej nr 9 rejonu obołońskiego, gdzie pracowała jako nauczycielka muzyki. Potencjał twórczy Raisy Ołeksijiwny pozwalał stworzyć fachowy chór z profesjonalnych śpiewaków, który bez wątpienia dodałby sławy Ukrainie na wielkiej scenie. I marzyła o takim chórze. Ale okoliczności ułożyły się inaczej. Pojawiła się rodzina, urodziło się dwoje wspaniałych synów, którzy potrzebowali uwagi i troski. I tutaj, oprócz daru muzycznego, Raisa Ołeksijiwna zdołała zrealizować i inne swoje powołanie — Matki i Nauczycielki. Była czułą i oddaną matką dla synów i ukochaną nauczycielką dla dzieci. Dzieci wyczuwają najmniejszą nieszczerość i fałsz, bezbłędnie określają, jak się je naprawdę traktuje. Raisa Ołeksijiwna szczerze kochała dzieci, nie tylko uczyła je ukraińskich pieśni, ale i miłości do Ukrainy. Razem z materiałem muzycznym wykładała im historię Ukrainy, którą znała doskonale. Wychowywała w nich świadomy patriotyzm. I wszystko to było na długo przed uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości. Uczniowie Raisy Ołeksijiwny zdobywali pierwsze miejsca na konkursach republikańskich i ogólnoukraińskich, demonstrując wysoką szkołę wokalu i gry na sopiłkach (prowadziła także klasę gry na sopiłce). Ale marzenie o chórze nigdzie nie zniknęło i ostatecznie w 1993 roku Raisa Ołeksijiwna stworzyła własny chór — chór „Proświta” rejonu obołońskiego. Zaraz po odnowieniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki aktywnie włączyła się w jego działalność. Jak wszyscy proświcianie, członkowie chóru postawili sobie za cel nie tylko popularyzowanie wśród szerokiego ogółu ukraińskiej pieśni, ale i niesienie prawdy o naszej historii, którą setki lat przekręcali i zakłamywali okupanci. Przez 16 lat swojego istnienia chór objechał całą Ukrainę, od Sewastopola do Tarnopola, występował w jednostkach wojskowych. Brał udział w licznych ogólnoukraińskich festiwalach pieśni, w tym „Dzweni pisniamy, moja zemle” (Sewastopol, 2007—2008), „Serpnewyj zaspіw” (m. Czornomorsk), gdzie występował sześć lat z rzędu, „Wyszhorodśka Pokrowa” (m. Wyszhorod), „Wwedieńśki pisniespiwy” (m. Worzel), gdzie występował dwa lata z rzędu. Chór nie opuścił żadnej akcji towarzystwa „Proświta”, wielokrotnie występował w Ukraińskim Domu, w szpitalu dla weteranów wojny w Puszczy-Wodicy. Oczywiście chór był także na Majdanie w lutym 2014 roku, gdzie śpiewał Bohaterom, którzy bronili naszego Państwa. A w styczniu 2015 roku Raisa Ołeksijiwna oddała Ukrainie to, co najdroższe, co tylko może

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Żyliśmy w epoce z niezwykłymi ludźmi

Nadia KYRIAN. W tym roku obchodzimy 90. rocznicę urodzin Ałły Horskiej, wybitnej ukraińskiej artystki (pracowała w dziedzinie monumentalistyki, mozaiki, grafiki, malarstwa), znanej działaczki na rzecz praw człowieka, szistdesiatnycy, której okoliczności śmierci do dziś owiane są tajemnicą. Z tej okazji kierownik Muzeum Szistdesiatnyków Ołena Łodzynska opracowała i wydała książkę „Błysk przed świtem” (wydawnictwo „Klio”, 2019). 23 listopada w tym muzeum odbyło się wydarzenie poświęcone temu nieprzeciętnemu wydarzeniu. Uczestnicy wieczoru obejrzeli wystawę prac Ałły Horskiej i jej męża Wiktora Zareckiego z kolekcji zbiorów Muzeum Szistdesiatnictwa oraz archiwum wnuczki artystki Ołeny Zareckiej, a także fotografie z rodzinnego albumu Zareckich. Z tej okazji wydano również znaczek: portret Switłycznego autorstwa Ałły Horskiej. Sala muzeum była przepełniona: zebrali się znani uczestnicy ruchu dysydenckiego lat 60., artyści, muzycy, działacze społeczni, aktywna proukraińska młodzież. Wasyl Perewalski, akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, ludowy artysta Ukrainy, podzielił się wspomnieniami o epoce szistdesiatnyków. Opowiedział o licznych spotkaniach w pracowniach artystów, w szczególności u Ałły Ołeksandriwny. Dla tych lat charakterystyczny jest rozkwit ukraińskiej sztuki, opartej na twórczości ludowej. Z inicjatywy Maksyma Rylskiego wydano wtedy liczne zbiory pieśni ludowych itp. Wasyl Perewalski opowiedział, że Horska jako ukraińska dysydentka dorastała na jego oczach. Od urodzenia była liderką. Jednak jej rodzina przeprowadziła się do Kijowa z Leningradu, gdzie ojciec Ałły był dyrektorem leningradzkiego studia filmowego. Ałła dopiero w Kijowie nauczyła się języka ukraińskiego i stała się duszą ukraińskiego ruchu dysydenckiego. Studiowała ukraińskich poetów, przyjaźniła się z Wasylem Stusem, szanowała Mykołę Chołodnego, który, mimo różnych życiowych kolizji, był niezwykle utalentowanym poetą. „On nas uczynił innymi” — uważa Wasyl Perewalski, który na prośbę Horskiej malował portret Mykoły. Na pogrzebie Ałły Ołeksandriwny przyjaciele byli z gałązkami kaliny, a Wasyl Stus napisał wtedy znany wiersz „Pamięci A. Horskiej”: Płonij, duszo, płonij, a nie płacz. W białej zamieci słońce Ukrainy, A ty szukaj — czerwoną cień kaliny na czarnych wodach cień jej szukaj, gdzie garstka nas… Właśnie od czytania tego wiersza rozpoczęła swój występ ludowa artystka Ukrainy Raisa Nedaszkiwska. „Żyliśmy w epoce z cudownymi, niezwykłymi ludźmi” — powiedziała Raisa Stepanivna. Opowiedziała o twórczej pracy ojca Ałły Horskiej, który był dyrektorem licznych filmów. Wspomniała wzruszające momenty, jak w swojej pracowni Ałła siadała do ławki i uczyła się języka ukraińskiego, doskonaliła wiedzę. Po tragicznej śmierci żony Wiktor Zarecki nie wypuszczał pędzla z rąk, malował portrety kobiet, z najprostszej robotnicy tworzył królową. Tym ratował swoją duszę. Artysta Wołodymyr Priadka, uczeń Ałły Horskiej, opowiedział, że uczyła go w Republikańskiej Szkole Artystycznej imienia Tarasa Szewczenki. Jego zdaniem, z niewielkiego kręgu ludzi, którzy uczyli się u Horskiej, powstała jej odrębna szkoła artystyczna. Wspomniał również o ciekawych wieczorach w Klubie Twórczej Młodzieży, któremu przewodniczył Łeś Taniuk, poświęconych twórczości Mykoły Kulisza, Łesia Kurbasa i innych wybitnych ukraińskich działaczy, których nazwiska wtedy w oficjalnych kręgach przemilczano… Bohdan Nahajło, brytyjsko-ukraiński analityk polityczny i dziennikarz, dyplomata, były dyrektor Ukraińskiej Sekcji radia „Swoboda”, opowiedział, że za granicą interesowano się ukraińskimi szistdesiatnykami, o których opowiadała im Nadia Switłyczna, starano się pomóc tym jasnym osobowościom. Muzycy uświetnili wieczór wykonaniem wspaniałych utworów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Niepokój o los Ukrainy», s. 1

Niepokój o los Ukrainy

Zakończenie. Początek na str. 1. Zdaniem autora, w XXI wieku ludzkość czekają niepokojące wydarzenia. Człowiek-mutant jest zdolny przejąć władzę nad człowiekiem i narzucić społeczeństwu nowe zasady istnienia, co doprowadzi do nieprzewidywalnych skutków. Według przewidywań autora, sztuczna inteligencja w 2040 roku może rozpocząć wojnę bez woli człowieka. Nowe rodzaje broni — mikrofalowa, elektromagnetyczna, laserowa — są zdolne zamienić ziemię w piekło. Wśród niebezpieczeństw XXI wieku znajduje się klonowanie ludzi. (Nie)trudno wyobrazić sobie, że odrażające wyrodki — Putin, Żyrinowski, Sołowjow i inni ukrainożercy po śmierci zostaną zastąpieni przez swoje klony, a na miejsce znanych oligarchów przyjdą oligarchowie-klony. To nie są fantazje. To jest to, co czeka nas, według przewidywań autora, w XXI wieku. Ju. Szczerbak prognozuje wielkie zmiany na mapie politycznej świata, którego los będzie zależał od tak potężnych państw, jak Indie z populacją 1 mld 252 mln osób i Chiny z liczbą ludności 1 mld 367 mln osób. Razem to imponująca potężna siła — około 3 mld osób. Autor książki zwraca uwagę, że USA — światowe mocarstwo nr 1 z najbardziej atrakcyjnym standardem demokracji i praw człowieka, traci pozycję, a to może doprowadzić do katastrofalnych zmian geopolitycznych, które wpłyną także na los Ukrainy. Wiele zaszkodziło USA nieprzewidywalne zachowanie prezydenta Trumpa. Państwo, które przez ponad 100 lat wyznaczało bieg światowej historii, w XXI wieku zmuszone jest prowadzić walkę o własne przetrwanie. Zdaniem autora, Ukraina powinna wesprzeć USA, podążać proamerykańską drogą Polski, a nie polegać na prorosyjskich państwach Europy — Francji i Niemczech, skłonnych do niemoralnych kompromisów z Rosją. USA jako jedyne mogą być parasolem przed zagrożeniami ze strony Rosji. Ukraina jest zobowiązana wstąpić do UE i NATO, a przedtem stać się największym sojusznikiem USA — niebędącym członkiem NATO. W książce podano analizę złożonych procesów politycznych, które zachodzą w Unii Europejskiej z populacją ponad 500 mln osób (28 krajów), ale w porównaniu z Indiami i Chinami — w wymiarze wojskowym — jest to niewielka siła, zależna od struktury obronnej USA. Obecnie UE znajduje się w głębokim kryzysie. Pozostają nierozwiązane problemy migrantów z krajów Bliskiego Wschodu (Syria, Libia), szerzenie się nastrojów ksenofobicznych, wzrost wpływów partii prawicowych. Cosem dla UE stał się brexit (wyjście Wielkiej Brytanii z UE). Autor książki przewiduje wojnę USA z Chinami, pełnoskalową wojnę Rosji z Ukrainą, która może wydarzyć się w latach 40. XXI wieku. Po wyjaśnieniu sytuacji na świecie logicznie jest przejść do kwestii związanych z Ukrainą. Ju. Szczerbak zaznacza, że minione pięć lat było utwierdzeniem podstawowych wartości Ukrainy, zapisanych przez prezydenta Poroszenkę w hasłach kampanii wyborczej: „Armia. Wiara. Język”. Obecnie te wartości są zagrożone. Błędy popełnione w poprzednich pięciu latach fatalnie wpłynęły na obecną sytuację: Ukraina nie zdołała osiągnąć spójności, władza nie zaszczepiła w duszy Ukraińców tej wiary w swoje państwo, jaką mają Polacy, narody krajów bałtyckich. Swoje decyzje państwo często podejmowało bez wyjaśnienia i uzasadnienia w mediach. W tym czasie z pełną mocą pracowały putinowskie media, oczerniając wszystko, co czynił prezydent Poroszenko. Przeciwko ukraińskiemu państwu, językowi, historii, pamięci narodowej w Internecie, w rosyjskiej telewizji przy wsparciu prorosyjskich kanałów telewizyjnych na Ukrainie nieprzerwanie płynął potok brudnej antyukraińskiej propagandy, tworzono mity historyczne dla uzasadnienia zagarnięcia ukraińskich ziem. Dowodem jest badanie Wiktora Brechunenki „Wojna o świadomość” (2017), w którym w poszczególnych rozdziałach przeanalizowano mity Rosji o ukraińskiej państwowości, o ukraińskim języku, ukraińskiej cerkwi i in. Aktywny udział w wojnie informacyjnej przeciwko Ukrainie bierze osobiście prezydent Rosji Putin. To on w swoich wystąpieniach wymyśla różne mity o powstaniu narodu ukraińskiego i ukraińskiej państwowości, przepisując historię na swój imperialny sposób. Ukraińskie Ministerstwo Informacji, podkreśla autor, okazało się nieudolnym organem. Przegrana wojny informacyjnej obróciła się przegraną w wyborach prezydenckich w kwietniu 2019 r. Wybory 21 kwietnia 2019 roku to coś więcej niż walka Zełenskiego i Poroszenki. To walka o los Ukrainy, o jej przyszłość i postprzyszłość. Wydarzenia 21 kwietnia 2019 roku stały się dla autora książki, dla milionów Ukraińców i dla przychylnej Ukrainie społeczności światowej politycznym trzęsieniem ziemi. Trzeba skonstatować, że w odpowiedzialnym momencie Ukraina nie zdała egzaminu z dojrzałości. Większość wyborców, zamroczona informacyjną trucizną wrogich mediów, pełna zawistnej nienawiści do bogatego Poroszenki, kierowała się emocjonalną logiką „ktokolwiek — byle nie bogaty Poroszenko”. Autor przytacza cytat z Pisma Świętego: „Chodźcie, póki macie światło, aby nie ogarnęła was ciemność. Kto chodzi w ciemności — nie wie, dokąd idzie”. Wierzymy, że minie czas, ukraiński lud przejrzy na oczy i będzie wdzięczny Poroszence za ratunek przed rosyjską okupacją, za utwierdzenie podstawowych wartości narodowych. Autor konstatuje, że sytuacja na Ukrainie w 28. roku niepodległości jest bardzo skomplikowana. Ukraina pozostaje gospodarczo zacofana, społecznie niezadowolona, rozbita, zwątpiona w swoją państwowość, instytucje władzy, elitę rządzącą, niestabilna w wyborze swoich podstawowych wartości, swojej życiowej drogi. To, że Ukraina przez pięć lat wytrwała, wytrzymała uderzenie putinowskiej Rosji, jeszcze nie oznacza, że Putin zrezygnował ze swojego głównego celu — zniszczenia państwa ukraińskiego i zniszczenia Ukraińców jako Narodu. Psychologia czekistów to szczególna psychologia. Tutaj nie może być mowy o moralności, dotrzymywaniu słowa, umów, uczciwości i wzajemnym szacunku. Tutaj panuje podstęp, kłamstwo, nienawiść, krwiożerczość. Autor ostrzega, że Rosja może zaatakować Ukrainę z dowolnego kierunku — północy, wschodu, zachodu, południa. „Kto wierzy w dobre intencje Rosji — jest nieuleczalnym politycznym idiotą” — czytamy w prezentowanej książce. Po wyborach rozpoczął się nieprzewidywalny okres ukraińskiej historii, obserwuje się próbę nowej władzy zmiany kursu politycznego, wytyczonego przez prezydenta Poroszenkę. „Wybory wysunęły na czoło Ukrainy niedoświadczonego prowincjonalnego aktora o wątpliwych poglądach rosyjskiego żartownisia, błazna, którego »słuchali, rżeli i chrumkali ze szczęścia«” — czytamy ostrą, miażdżącą charakterystykę osoby, która przed wyborami deklarowała, że bycie prezydentem nie jest jej powołaniem, ta osoba nie miała moralnego prawa brać udziału w wyborach, nie posiadając odpowiedniej wiedzy i elementarnego doświadczenia, by wykonywać określone przez Konstytucję Ukrainy obowiązki prezydenta. Niepokój budzi to, że za plecami niedoświadczonego, niesamodzielnego prezydenta działa tajny, strategicznie zorientowany ośrodek decyzyjny. Nikt nie wie, czym zakończy się ten akt tragikomedii — śmiechem czy kolejną katastrofą — czytamy pełne goryczy słowa. Wybory 2019 stały się rewanżem. Doszło do legalnego przewrotu: sformowano parlamentarną większość o wątpliwym poziomie intelektualnym, nowy skład Gabinetu Ministrów, Służby Bezpieczeństwa, Prokuratury. Zagrożone są fundamentalne podstawy państwa, bez których nie może istnieć ani państwo, ani naród, a państwo beznarodowe jest nietrwałe. Niepokój budzi skłonna do kompromisów z Rosją polityka międzynarodowa prezydenta Zełenskiego. Przez jego nieudolne działania dyplomatyczne utracono wielkiego przyjaciela Ukrainy, Stevena Walkera, który podał się do dymisji po spotkaniu Zełenskiego z Trumpem. Rok wcześniej Jurij Szczerbak miał nadzieję na owocną współpracę Walkera z Ukrainą, ale została ona nagle przerwana. Przywódcy czołowych państw zachodnich — prezydent Francji Macron i kanclerz Niemiec Merkel — po spotkaniu prezydenta Zełenskiego z prezydentem Trumpem z nieufnością odnoszą się do Ukrainy. Społeczeństwo Ukrainy jest zaniepokojone gotowością Naczelnego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy do pójścia na ustępstwa wobec Putina, który wysuwa wobec Ukrainy coraz to nowe żądania. Zdaniem autora, wojna z Rosją będzie trwała tak długo, jak długo będzie istniała Rosja: „Ta wojna na długo, jeśli nie na całe XXI stulecie, i w znacznym stopniu wpłynie ona na obecny stan i przyszłość Ukrainy”. Nie należy łudzić się myślą, że po odejściu Putina w niebyt Rosja zmieni swoją politykę wobec Ukrainy. Raczej przeciwnie, agresja przeciwko Ukrainie nabierze nowego rozmachu. „Rosja jest wrogiem Ukrainy na długo, prawdopodobnie na całe XXI stulecie” — podkreśla autor. Potwierdza tę prognozę wyjście na arenę polityczną Rosji nowych sił imperialno-szowinistycznych, w szczególności „Rosyjskiego Ruchu Imperialnego” — organizacji, o której w Manifeście RRI napisano (tu i dalej w języku oryginału) „obejmuje wiele regionów historycznej Rosji (Wielkorusi, Małorusi, Białorusi, Krajów Nadbałtyckich, Północnego Kazachstanu) i Rosyjskiej Zagranicy”. Czy SBU wie o podziemnych grupach RRI na Ukrainie? Aktywnym członkiem tego ruchu jest Rosjanin Aleksandr Żuczkowski, w listopadzie 2012 r. z grupą rosyjskich imperialnych szowinistów był w Kijowie, a w 2014 r. w tym samym otoczeniu znów pojawił się w Kijowie (nie wiadomo — z bronią czy bez) rzekomo w celu obserwacji (czy tylko obserwacji?) Rewolucji Godności: „My znowu przyjechaliśmy do Kijowa — już w charakterze obserwatorów na tzw. Euromajdan” (ciekawe, dlaczego jego przyjazdem i działalnością nie zainteresowała się Służba Bezpieczeństwa?). Wiosną 2014 r. Żuczkowski wraz z grupą Striełkowa przybył na Donbas i od tego czasu w składzie bojowników zawzięcie walczy przeciwko Ukrainie. W artykule z 12 kwietnia 2017 r. „Rosyjski nacjonalizm przeciwko ukraińskiemu nacjonalizmowi” otwarcie pisze o stuletniej walce Rosji przeciwko Ukrainie: „W istocie walka rosyjskiego nacjonalizmu z ukraińskim trwa ponad sto lat i trwa do dziś. To walka o jedność rosyjskiego narodu — nie terytorium Rosyjskiego Świata, a historycznej Rosji. Na ile będzie ona skuteczna i jak szybko się zakończy — zależy od nas z wami. A rozstrzyga się ta walka dzisiaj w pierwszej kolejności na frontach Donbasu — obecnej linii frontu wojny o Rosję” (Wyróżn. — B. H.). W rzeczywistości Rosja nie walczy od stu lat z ukraińskim nacjonalizmem, lecz z niepokornym narodem ukraińskim, jego twardą wolą posiadania własnego państwa. I nie trwa to sto lat, a od Rady Perejasławskiej — pierwszej próby zniewolenia Ukrainy, zniszczenia ukraińskiej państwowości, narzucenia swoich porządków. A dalej — brutalne zniszczenie w 1709 roku przez wojska moskiewskie pod dowództwem pułkownika Piotra Jakowlewa Siczy Zaporoskiej, drugie zniszczenie Siczy Zaporoskiej w 1775 r. na rozkaz cesarzowej Katarzyny II i zesłanie do Monasteru Sołowieckiego na dożywotnie więzienie koszowego atamana Piotra Kałnyszewskiego, represje lat 20. i 30. XX wieku, zabójstwa wybitnych działaczy państwowych i politycznych: Symona Petlury w 1926 r. w Paryżu, Jewhena Konowalca w 1938 r. w Rotterdamie, Lwa Rebeta i Bandery w 1959 r. w Monachium. Rosja — kraj morderców, wściekłych ukrainożerców. Nie jest wykluczone, że również w przyszłości wychowankowie KGB będą uciekać się do aktów terrorystycznych przeciwko ukraińskim liderom. Rozmowę o losie Donbasu Żuczkowski kontynuuje w artykule „Jeszcze raz do kwestii o Ukraińcach i ukraińskości”, w którym pisze takie słowa: „I kiedy ten region stanie się częścią Rosji i zmieni swój podział administracyjny, powinien nazywać się w swoich dwóch częściach Małorosją i Noworosją (z możliwym dalszym podziałem na DRL, ŁRL i pozostałe republiki i obwody lub gubernie). Pojęcie „Ukraina” jako część naszego kraju należy znieść”. Dalej rosyjski wybryk rozwija tezę o konieczności zniszczenia Ukrainy i Ukraińców, uciekając się do takiej „logiki”: „Ale walczyć i zwyciężać można tylko z nienawiścią do wroga i do wszystkiego, co ten wróg uosabia — tzn. z ukraińską państwowością, ukraińskim językiem i ukraińską kulturą. Wielką Wojnę Ojczyźnianą Rosjanie wygrali na „szlachetnej wściekłości”, na naturalnej nienawiści do Niemców, zajmujących nasze ziemie i niszczących nasz naród. Dokładnie tak samo Rosjanie powinni zrozumieć, że sama Ukraina i sami Ukraińcy jako naród — to zjawisko wyłącznie wrogie nam, a wszystko, co wrogie, należy niszczyć. Po to, aby połączyć rosyjski naród, zebrać na nowo i wzmocnić Rosję — Ukrainę i Ukraińców należy zniszczyć”. W swoich wystąpieniach Putin takie działania utożsamia z mentalnością Rosjan, z „szeroką duszą rosyjskiego narodu”, deklarując: „Może w tym odbija się i wielkość naszego kraju, i jego nieogarnione rozmiary”. Jakie jest wyjście? W czym ratunek Ukrainy? Autor prezentowanej książki uważa, że Ukraina przede wszystkim musi stać się monolityczną siłą, zjednoczyć obywateli Ukrainy, jak radził historyk W. Lypiński, w granicach ukraińskiego terytorium, niezależnie od wyznania i pochodzenia etnicznego w naród polityczny. Siłą jednoczącą powinna stać się ideologia ukraińskiego nacjonalizmu demokratycznego. Doświadczenie innych krajów świadczy, że zrealizować taką ideę jest całkowicie możliwe. Wyznając ideologię nacjonalizmu demokratycznego, Estonia, Litwa i Łotwa, będąc okupowanymi, zachowały język, kulturę, niezłomnego ducha wolności, który w końcu dał możliwość uwolnienia się od okupacji i zbudowania państw narodowych, stania się w 2004 roku członkami UE i NATO. Dzięki nacjonalizmowi demokratycznemu Japonia osiągnęła wysoki poziom rozwoju, a Chorwacja stała się niepodległym i prosperującym krajem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Biorąc pod uwagę światowe doświadczenia, autor proponuje Ukrainie wprowadzenie na szczeblu państwowym ideologii demokratycznego nacjonalizmu, zdolnego uratować państwo i Naród. Cytuję: „Ukraiński demokratyczny nacjonalizm, który nie wywyższa sztucznie Ukrainy i Ukraińców ponad inne narody, a jedynie ogłasza priorytety narodowe i państwowe — taki nacjonalizm mógłby być ratunkiem dla ukraińskiego państwa”. Do przykładów, które przytacza autor, dodałbym mało znane doświadczenie Indonezji i jej lidera, jednego z założycieli Narodowej Partii Indonezji Sukarno (1901—1970), który postawił sobie za cel zjednoczenie zamieszkujących 17 504 wyspy różnych grup etnicznych w jedną wspólnotę narodową, wyzwolenie Indonezji spod holenderskiego reżimu kolonialnego i zbudowanie niepodległego państwa Indonezji. Zrealizować ten wielki cel Sukarno zdołał dzięki ideologii demokratycznego nacjonalizmu, islamu i modnego w tamtych latach marksizmu, w którym większość obywateli Indonezji wkrótce się rozczarowała. Wojujący ateizm członków Komunistycznej Partii Indonezji doprowadził do nastrojów antykomunistycznych. W przetłumaczonej na język rosyjski książce „Indonezja oskarża” (Moskwa, 1961) Sukarno pisze: „Obecnie wiadomo tylko tyle, że nie istnieje niepodległość bez nacjonalizmu, — dlatego budzimy nacjonalizm; że nie istnieje niepodległość bez jedności narodu, — dlatego dążymy do zjednoczenia narodu; że nie istnieje niepodległość bez siły, — dlatego organizujemy siły; że nie istnieje niepodległość bez świadomości siły, — dlatego budzimy wiarę we własne siły”. I jeszcze jeden ważny cytat: „...Obecnie ten pozytywny nacjonalizm ożył na tyle, że należy pilnować, aby nie przekształcił się w nacjonalizm nienawidzący innych narodów, to znaczy w nacjonalizm szowinistyczny, agresywny”. Zastrzeżenie Sukarno, aby demokratyczny nacjonalizm nie przekształcił się w nacjonalizm szowinistyczny, agresywny, co obserwujemy w niektórych krajach, w szczególności u naszych sąsiadów Polski i Węgier, jest bardzo ważne i pouczające dla Ukrainy i dla Ukraińców. W swojej działalności politycznej Sukarno opierał się na filozofii politycznej jednego z ideologów chińskiego nacjonalizmu, ojca chińskiego narodu Sun Jat-sena (1866—1925), który ogłosił trzy zasady ludowe filozofii politycznej — nacjonalizm, władzę ludu, dobrobyt ludu. Sukarno przytacza słowa Sun Jat-sena (cytuję z książki Sukarno „Indonezja oskarża”): „Bez nacjonalizmu nie ma postępu, bez nacjonalizmu nie ma narodu. Nacjonalizm jest tym klejnotem, który daje danemu państwu siłę dążenia do postępu, daje danemu narodowi siły do obrony swojego istnienia”. Natchniony ideologią demokratycznego nacjonalizmu i religią islamu Sukarno, stając na czele działań wojennych, uwolnił Indonezję od niderlandzkiej „opieki”, wywalczył państwową niepodległość Indonezji: kraj zaczął budować nowe życie. Ważne jest, aby zaznaczyć, że w swojej działalności Sukarno opierał się na dwóch niepokonanych siłach — nacjonalizmie i islamizmie, dzięki którym zjednoczył etnicznie rozproszoną ludność wysp w jeden naród, w indonezyjski naród. To doświadczenie powinny wziąć pod uwagę ukraińskie partie i ich liderzy. Warto również pamiętać, że Sukarno rozpoczął swoją działalność jako aktywista „Ruchu islamu”. Sukarno stał na czele kraju na stanowisku prezydenta przez ponad 20 lat (1945—1967). Wykorzystując jego demokratyzm, Moskwa postanowiła przekształcić Indonezję w jeszcze jeden kraj „obozu socjalistycznego”. 30 września 1965 r. Komunistyczna Partia Indonezji przy moralnym (być może nie tylko moralnym) wsparciu Moskwy postanowiła dokonać przewrotu. Bunt komunistów został brutalnie stłumiony przez siły antykomunistyczne, w których aktywną rolę odegrała islamska młodzież wraz z wojskowymi. Zginęło około pół miliona komunistów, do miliona zostało uwięzionych. W marcu 1966 r. Komunistyczna Partia Indonezji została zakazana ustawą. Sukarno 12 marca 1967 r. usunięto od władzy. Do władzy doszli wojskowi na czele z generałem Suharto. Opanowano inflację, kraj wyprowadzono z kryzysu. Wybrany w 1968 r. na prezydenta Indonezji generał Suharto rządził krajem trzydzieści lat (1968—1998), wybierany był sześciokrotnie. Nacjonalizm nadal pozostawał wiodącą ideologią Indonezji. Dzięki zdecydowanym działaniom Suharto Indonezję uwolniono od zagrożenia komunistyczną niewolą, wprawdzie za cenę przelanej krwi. Obecnie nikt nie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie: czy był inny wariant, czy była alternatywa? W każdym razie dojście do władzy wojskowych w Indonezji w 1968 r. w pełni się usprawiedliwiło. Suharto przez 30 lat utrzymywał normalne stosunki z USA, Indonezja stała się jednym z inicjatorów stworzenia geopolitycznej i ekonomicznej organizacji międzynarodowej — Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej — ASEAN — dziesięciu krajów, które łączy dążenie do wspólnego przyspieszenia rozwoju gospodarczego, zapewnienia stabilności oraz postępu społecznego w swoich krajach. Oto dlaczego obecna Rosja najbardziej boi się wzrostu ukraińskiej świadomości narodowej, ukraińskiego nacjonalizmu. Wie ona, że w przypadku, gdy ukraiński naród ogarnie demokratyczny, podkreślam, demokratyczny duch nacjonalistyczny, naród ten przekształci się w potężną, nieprzystępną dla Rosji cytadelę. Zdaniem autora, nacjonalistyczna partia „Swoboda” oraz inne, które zjednoczyły się z nią podczas wyborów prezydenckich, nie spełniły oczekiwań. Partie nacjonalistyczne nie odpowiedziały na pytanie, jaki typ nacjonalizmu wyznają — integralny czy demokratyczny. Autor książki wierzy w rozwój ruchu nacjonalistycznego i wzywa, aby nacjonaliści na Ukrainie i poza Ukrainą jednoczyli się. A także uważa za konieczne stworzenie potężnej nacjonalistycznej partii obrony Ukrainy, nie sprowadzać nacjonalizmu do marszów z pochodniami. Aby naród uwierzył w państwo ukraińskie, władza jest zobowiązana przeprowadzić reformy gospodarcze, zwalczyć korupcję, przyjąć ustawy skierowane na podniesienie materialnego poziomu życia, wyprowadzić kraj ze strefy biedy, przyjąć ustawy „O ochronie państwa i narodu”, „O walce z wrogą agenturą i zdrajcami państwa”, „O trybunałach wojskowych”. Te środki można zrealizować, gdy w przeciwwadze do rosyjskiego imperialnego szowinizmu Ukrainę zjednoczy ideologia ukraińskiego demokratycznego nacjonalizmu. W książce poruszono kwestię wyboru najbardziej efektywnego modelu ustroju państwowego i zarządzania państwem dla Ukrainy: model prezydencki USA czy model kanclerski, jak w RFN, gdzie prezydent federalny pełni funkcje reprezentacyjne, akredytuje przedstawicieli dyplomatycznych, jest wykonawcą decyzji podejmowanych przez inne organy władzy. Prezydent RFN nie odgrywa takiej roli w państwie, jaką odgrywa prezydent USA. Główną postacią w RFN jest kanclerz. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, prezydent Ukrainy jest głową państwa. Przy objęciu urzędu składa przysięgę, w której są słowa: „Dbać o dobro Ojczyzny i dobrobyt Narodu Ukraińskiego”. Zatem na prezydenta nałożono odpowiedzialność za działalność organu wykonawczego państwa — Gabinetu Ministrów. Potwierdza to Konstytucja Ukrainy w artykule 106, punkt 2, w którym powiedziano, że prezydent zwraca się z orędziami do narodu oraz z corocznymi i nadzwyczajnymi orędziami do Rady Najwyższej Ukrainy o wewnętrznej (Wyróżnienie — B. G.) i zewnętrznej sytuacji Ukrainy. I chociaż władzę wykonawczą na Ukrainie sprawuje premier, przy prezydencie Ukrainy tradycyjnie tworzone są struktury, które kontrolują i częściowo dublują pracę Gabinetu Ministrów, ingerując w jego działalność. W rezultacie — ciągłe konflikty i destabilizacja. Jeśli Ukraina nie wybierze jednego z dwóch modeli, a wszystko pozostanie tak, jak jest, to prezydent nadal będzie w ciągłym konflikcie z rządem, z premierem, a premier w konflikcie z prezydentem i parlamentem, tak jak to było za wszystkich pięciu prezydentów. A kto pamięta, ilu przez 28 lat niepodległości było premierów? Przypomnę: 19. Wymieniam ich z nazwiska, podając daty powołania (dane z Internetu): Witold Fokin (14 listopada 1990); Łeonid Kuczma (13 października 1992); Witalij Masoł (16 czerwca 1994); Jewhen Marczuk (8 czerwca 1995); Pawło Łazarenko (28 maja 1996); Wałerij Pustowojtenko (16 lipca 1997); Wiktor Juszczenko (22 grudnia 1999); Anatolij Kinach (29 maja 2001); Wiktor Janukowycz (21 listopada 2002); Julija Tymoszenko (4 lutego 2005); Jurij Jechanurow (22 września 2005); Wiktor Janukowycz (4 sierpnia 2006); Julija Tymoszenko (18 grudnia 2007); Mykoła Azarow (11 marca 2010); Mykoła Azarow (13 grudnia 2012); Arsenij Jaceniuk (27 lutego 2014); Arsenij Jaceniuk (27 listopada 2014); Wołodymyr Hrojsman (14 kwietnia 2016); Ołeksij Honczaruk (od 29 sierpnia 2019). Taka płynność premierów nie jest w stanie zapewnić stabilnego rozwoju państwa. Z wielu propozycji autora książki najmniej przekonująca jest propozycja dwuizbowego parlamentu, wiara, że taki parlament jest potrzebny i że taki dwuizbowy parlament — z senatem (izbą wyższą) i kongresem (izbą niższą) — na Ukrainie obowiązkowo będzie. Idea dwuizbowego parlamentu przez 28 lat niepodległości Ukrainy wielokrotnie się pojawiała, jednak nie została zrealizowana. Nie zaprzeczam, że może ona zostać zatwierdzona w przyszłości, bo na Ukrainie wszystko jest możliwe, ale to nie oznacza, że taki parlament Ukrainie jest potrzebny, że się sprawdzi. Gdyby Ukraina była narodowo jednolita, jak, powiedzmy, Polska czy RFN, to nie ma pytań. Ale jej daleko do jedności narodowej. Nietrudno zgadnąć, kogo wybiorą na senatora w Odessie, Zaporożu, Mikołajowie, Chersoniu, Charkowie. Przy takim składzie senatu (izby wyższej) w parlamencie rozpoczęłaby się piekielna konfrontacja. Autor podkreśla, że jedynym warunkiem przetrwania Ukrainy w XXI wieku jest stanie się silnym państwem. To zadanie najlepiej można zrealizować pod warunkiem, że władza w kraju przejdzie w ręce wojskowych, bo tylko władza wojskowa jest zdolna zaprowadzić na Ukrainie porządek, nauczyć obywateli dyscypliny i przestrzegania prawa, obronić przed rosyjską agresją, uniemożliwić przenikanie na Ukrainę rosyjskich służb specjalnych i agentury. Jeśli z propozycją dwuizbowego parlamentu trudno mi się zgodzić, ponieważ mam niepodważalne kontrargumenty, to całkowicie przekonująca jest dla mnie myśl o potrzebie w przyszłości wprowadzenia na Ukrainie władzy wojskowej — nie na stałe, a dla zaprowadzenia porządku i żeby przypomnieć obywatelom, że naród nie może być rozchwiany, że demokracja musi mieć brzegi, którymi są prawa, bo najgorszy wariant dla państwa jest wtedy, gdy prawa zamieniają się w rozmyte brzegi demokracji, jak to było za prezydenta Juszczenki, kiedy demokracja wyszła z brzegów prawa i w kraju rozpoczęła się „demokratyczna powódź”. Aby na Ukrainie do władzy doszli wojskowi, należy przekonać naród i społeczność światową, że to tymczasowy, wymuszony krok w imię zaprowadzenia porządku i wzmocnienia państwa ukraińskiego, obrony przed agresją Rosji. Wprowadzenie na szczeblu państwowym ideologii ukraińskiego demokratycznego nacjonalizmu przekształciłoby Ukrainę z rozdrobnionego, anarchistycznego, wewnętrznie skonfliktowanego państwa w państwo silne, monolityczne, z wolą bycia równoprawną strukturą państwową wśród innych państw świata, raz na zawsze pozbyć się kompleksu niższości i niewolniczej psychologii. Na powitanie „Sława Ukrainie” odpowiadalibyśmy „Ukraina ponad wszystko!”. Przy kierownictwie wojskowym zostałaby zbudowana silna, dobrze przygotowana i wyposażona w najnowszą technikę armia. Odmowa Rosji i USA od Traktatu o likwidacji rakiet średniego i krótszego zasięgu daje możliwość Ukrainie przystąpić do produkcji rakiet manewrujących o promieniu działania 1500—2000 km. Naród ukraiński stałby się pełnowartościowym narodem, a państwo ukraińskie silnym, zdyscyplinowanym, prosperującym państwem na świecie. Według definicji autora książki, przez jakiś czas byłaby to „nacja w mundurze”: „Ukraina zobowiązana jest przekształcić się w Nację w mundurze, w zmilitaryzowane państwo, w którym wojenne, obronne myślenie będzie priorytetem, będzie dyktować formy organizacji społeczeństwa. Tego wymaga stan Wojnopokoju”, — czytamy w książce. Przez lata wojny rosyjsko-ukraińskiej duża liczba wojskowych przeszła nie tylko dobre przygotowanie zawodowe, ale i przygotowanie polityczne. Wśród nich jest niemało utalentowanych ludzi, zdolnych objąć kierownicze stanowiska w państwie. Jak na to spojrzy świat? Świat będzie wyczekiwał. Jeśli wojskowi zademonstrują, że są zdolni zaprowadzić porządek w kraju, zapewnić prawa człowieka, standardy demokratyczne w granicach prawa, to świat poprze takie kierownictwo, jak w swoim czasie poparł rząd wojskowy w Indonezji, z którym USA miały normalne stosunki. Zasługują na uwagę obiecujące dla Ukrainy prognozy i proroctwa autora, wśród których są takie: Kościół Prawosławny na Ukrainie rozkwitnie jako duchowa podstawa państwa narodowego. Kijów stanie się światową kolebką ortodoksyjnego chrześcijaństwa. Proroctwo: w 2050 roku dojdzie do zjednoczenia ukraińskiego kościoła prawosławnego z UKGK, co stanie się historycznym krokiem w światowym chrześcijaństwie, jedności, utraconej w XIII wieku. Ukraina przetrwa, zrealizuje się jako europejskie państwo regionalne. Autor wierzy w „przyjście nowego lidera Ukrainy typu J. Piłsudskiego, Mannerheima, Atatürka”. Od siebie dodałbym — działaczy wojskowych typu Konowalca, Szuchewycza, Suharto. Wszystkie poruszone w książce kwestie i problemy zostały naświetlone przez pisarza z państwowym sposobem myślenia, który mimo wszystkich zasług, moim zdaniem, dopuścił się w życiu największego, fatalnego błędu — nie kandydował w swoim czasie jako lider Partii Zielonych na prezydenta. A szkoda, Ukraina miałaby prezydenta, jakiego jeszcze nie miał świat. Swój błąd Jurij Szczerbak naprawił napisaniem genialnej książki, na której — nie wątpię — uczyć się będą nasi przyszli Konowalce, Bandery, Piłsudscy, Suharto i inni wybitni polityczni i wojskowi talenty, których spragniona jest ukraińska Nacja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

leżał w domu bez sił i „stawiał sobie bańki”, a Taras Hryhorowycz przez sześć godzin sam zwiedzał miasto. W liście z podziękowaniem do wiceprezesa Akademii Sztuk Pięknych hrabiego F. P. Tołstoja, napisanym przez Szewczenkę zaraz po zwolnieniu z zesłania (26—31 lipca 1857 r.), znajduje się takie zdanie: „Wszechmocny i najmiłosierniejszy Pan nie opuścił mnie zdrowiem w tym długoletnim i surowym doświadczeniu”. Zapewne Taras Hryhorowycz przeceniał wytrzymałość swojego zdrowia, jednak szczerze liczył, że jej wystarczy, by „zrobić coś godnego ukochanej sztuki”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Niezwykłe szczegóły Dziennika Szewczenki 10 miniatur historycznych

Kontynuujemy projekt „Szczegóły życia Szewczenki”, umotywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora 'Narodnego cztienija'” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem nasz autor wybrał i skomentował mało znane, lecz cenne i niezapomniane zapisy Szewczenki w Dzienniku. Do opowieści uczony i pisarz wybrał gatunek miniatury historycznej, który pozwolił mu nie tylko naświetlić rzadkie, codzienne szczegóły życia Szewczenki, ale także połączyć je z wysoką duchową obecnością narodowego Proroka. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Prawdziwy zastój” W zapisie z 17 czerwca 1857 r., czyli na początku Dziennika, zwraca uwagę charakterystyka przez Szewczenkę jego ówczesnego stanu, uwarunkowanego realną nadzieją na szybkie wyzwolenie z zesłania: „Ani najmniejszego pragnienia pracy”; „siedzę lub leżę w milczeniu całymi godzinami... i choćby na śmiech cokolwiek poruszyło się w wyobraźni”; „męczący stan”. Ale, co najważniejsze, wniosek z tego wszystkiego: „Prawdziwy zastój”. Słowo, którym nazwano cały okres w historii państwa radzieckiego. W słowniku przyjaciela Szewczenki W. I. Dala: „Zastój — wszelkie długotrwałe lub szkodliwe zatrzymanie w ruchu czegokolwiek”. Zresztą i w Słowniku współczesnego języka ukraińskiego — to „brak ruchu, rozwoju, zatrzymanie, zwłoka w czymkolwiek”. A Szewczenko dodał do tego jeszcze zaobserwowaną u innych „głośną działalność, lub, lepiej powiedzieć, hałaśliwe nieróbstwo”, którego nie mógł znieść… „A wiatr, uosobiony los, rozporządził się inaczej…” Ósmego lipca 1857 r. Szewczenko rozpoczął zapis w Dzienniku takimi słowami: „Dziś wypłynęła łódź pocztowa do Gurjewa. Wiatr południowo-zachodni… Przy pomyślnym wietrze należy się jej spodziewać 17-go lub 18-go dnia. I w żadnym wypadku nie później niż 20-go”. Chodziło o to, że właśnie wraz z powrotem łodzi, która zabierała orenburską pocztę dla Twierdzy Nowopietrowskiej w miasteczku Gurjew (obecnie — miasto Atyrau, centrum obwodowe w Kazachstanie) na prawym brzegu rzeki Ural, 7 wiorst od przystani morskiej, Taras Hryhorowycz miał otrzymać wreszcie długo wyczekiwaną oficjalną wiadomość o swoim wyzwoleniu. Z obliczeniem przybycia łodzi trochę się pomylił. Ta pojawiła się 21 lipca. Wydaje się, drobnostka w porównaniu z ponad 10 latami katorżniczego zesłania, jednak poeta przeżywał strasznie, słusznie wiążąc powrót łodzi z korzystnym, pomyślnym wiatrem. Szewczenkę niepokoił nord-ost (termin morski), czyli wiatr północno-wschodni, który wiał prosto w dziób łodzi pocztowej. Dziewiątego lipca wyjaśnia to szczegółowo: „Przed zachodem słońca ustał wiatr. A o zmierzchu podniósł się świeży wiatr od nord-ostu, prosto w dziób naszej łodzi pocztowej… Nord-ost jest tutaj wiatrem panującym. Może on trwać długo i przedłużyć moją i tak już długą niewolę daleko poza wyznaczoną przeze mnie granicę, czyli poza 20 lipca. Smutno, niewymownie smutno”. Więc Szewczenko przewidział i gorszy wariant, ale on dosłownie rozmawia z wiatrem, przekonuje go: „O wietrze, wietrze, gdybyś mógł współczuć mojemu nieustannemu smutkowi…” (15 lipca). Nawet w nocy zesłaniec nie uspokaja się: „W ciągu nocy kilka razy budziłem się i obserwowałem wiatr”. Jak to obserwował? A za pomocą wiatrowskazu, który obracał się na gołębniku! W słowniku W. I. Dala: „Wiatrowskaz — chorągiewka lub wstążka na tyczce, do wskazywania kierunku wiatru”. W Dzienniku zapisuje 19 lipca, że położył się spać prosto w ogrodzie pod ulubioną wierzbą, „żeby wygodniej było obserwować wiatr za pomocą wiatrowskazu, który kręci się na gołębniku”. Tego dnia zanotował: „Wiatr nie zmienił się i nie osłabł. Dobry znak”. Dobry, bo północny sprzyjał powrotowi łodzi. I jeszcze: „Obudziwszy się ze… słodkiego snu, spojrzałem na wiatrowskaz. Wiatr, dzięki Bogu, wciąż ten sam, nie zmienił się”. Kiedy stawało się to nie do zniesienia, próbował przełamać siebie: „O wietrze ja… starałem się nie myśleć. On ze mnie duszę wyciągnie…” (18 lipca). Jednak nie zawsze się udawało: „Nie do zniesienia męka!”. Zapisy z 10, 11, 13, 14, 15, 16, 17, 19 lipca nieodmiennie rozpoczynały się od informacji o wietrze: „Wiatr wciąż ten sam. Tęsknota ta sama”; „O północy zmienił się wiatr. Odszedł do północnego zachodu”; „Dziś sobota, wiatr wciąż ten sam — północny zachód”; „Dziś niedziela, wiatr wciąż ten sam”; „Wiatr wciąż ten sam północny. Gdyby choć o jedną czwartą rumbu odszedł do wschodu, byłoby mi lżej”; „Po zachodzie słońca ustał wiatr, a o pierwszej godzinie w nocy wiatr podniósł się od południowego wschodu. Wiatr cichy i równy. Taki sam, jaki potrzebny jest dla naszej łodzi pocztowej. Doczekawszy świtu, wdrapałem się na najwyższą przybrzeżną skałę i przesiedziałem tam… do południa. Nie zobaczywszy na horyzoncie ani upragnionego, ani żadnego innego żagla, w smutku przyszedłem do ogrodu…”; „Wiatr wciąż ten sam, jak zaczarowany”; „Z zachodem słońca wiatr stał się świeższy i odszedł do północy. Ucieszony takim nieoczekiwanym zjawiskiem, zacząłem chodzić wokół twierdzy”. Tego dnia (19 lipca) ostatni wiersz również dotyczył wiatru: „Nieznośny wiatr, bolesna niewiadoma”. Jeszcze dwa dni — 18 i 20 lipca — zapisy Szewczenki nie zaczynały się, a kończyły ustaleniem kierunku wiatru i cierpień poety: „Z zachodem słońca wiatr odszedł do południowego wschodu, ale słaby, beznadziejny. Czy skończy się wreszcie to nędzne istnienie, to monotonne zapisywanie monotonnych, nieskończonych dni?”. I wreszcie 20 lipca 1857 r.: „20 lipca — dzień, w którym przypuszczałem pożegnać się z moim więzieniem… a wiatr, uosobiony los, rozporządził się inaczej… W ciągu dnia św. Eliasza i nocy wiatr nie poruszył się. Martwa cisza…”. Jaki dramat uczuć i przeżyć! Gdyby tak nakręcić film o Wietrze jako uosobieniu losu Szewczenki! „Deszcz kontynuuje obmywać nowy miesiąc” Tak Szewczenko mimochodem zauważył w Dzienniku 10 lipca 1857 r., przebywając w „złym nastroju smutnej duszy”, bo wiatr przeszkadzał w przypłynięciu łodzi z wiadomością o wolności i budził tęsknotę. Jednak poeta pozostawał poetą… Monotonny drobny deszczyk padał cały dzień aż do pojawienia się na ciemnym niebie wąskiego sierpa młodego księżyca, który w lipcu 1857 r. narodził się dosłownie w przeddzień S. Hułak-Artemowski, zresztą i w nocy deszczyk nie uspokoił się. Przeciwnie, wydawało się, że jeszcze weselej mu było z nocnym światłem. „Takie długie uprzejmości tutaj z nim rzadko się zdarzają”. Między innymi, według Dziennika Szewczenki można by układać kalendarz księżycowy. Powiedzmy, 28 lipca 1857 r. zapisał, jak gościł u znajomego „do wschodu ledwo nadkruszonego księżyca”. Rzeczywiście, w tę noc był praktycznie pełny księżyc — faktycznie „ledwo nadkruszony”. “Przeszedłem bez odpoczynku 12 wiorst” Dwunastego lipca 1857 r. Szewczenko zapisał w Dzienniku, że “dla ruchu” dwukrotnie obszedł umocnienie nowopietrowskie. U W. I. Dala czytamy, że ruch (mocjon) to poruszanie się człowieka dla zdrowia. I dzisiaj to słowo jest traktowane tak samo. Zatem, najwyraźniej mamy ważne świadectwo tego, że Taras Hryhorowycz troszczył się o swój stan fizyczny, zwłaszcza pod koniec zesłania. Dwa dni później — 15 lipca — zesłaniec ponownie odnotował: “Wczoraj wieczorem obszedłem dwukrotnie umocnienie...” Na ile to dużo czy mało? Odpowiedź znajdujemy w bardziej konkretnym zapisie z 19 lipca, kiedy Szewczenko obszedł umocnienie cztery razy! “Znaczy, przeszedłem bez odpoczynku 12 wiorst. Spacer niemały, ale nie poczułem nawet cienia zmęczenia”. Przypomnę, że wiorsta — miara długości drogi, znana od XI wieku. Od początku XIX wieku i do przyjęcia systemu metrycznego miar równała się 1,0668 km. Czyli Szewczenko przeszedł od razu prawie 13 km. Nie męcząc się! Świadczy to o jego niezłej formie fizycznej i wyjaśnia, w szczególności, jak 19 marca 1858 r. udało mu się wraz z M. S. Szczepkinem “obejść pieszo przynajmniej ćwierć Moskwy”. Następnego dnia Mychajło Semenowycz “Prawdziwy chiński jesion” Dwudziestego dziewiątego lipca 1857 r. Szewczenko zapisał, że przyśniło mu się, jakoby na placu Siennym w Petersburgu założono park, drzewa w którym są jeszcze młode, ale znacznych rozmiarów, szczególnie uderzyła go swoją wielkością paproć: “Prawdziwy chiński jesion”. Uderza dokładne porównanie Szewczenki z paprocią oraz jego wiedza o chińskim jesionie (ajlancie), którego ojczyzną są Chiny. Obszar występowania — głównie Ameryka Północna, Azja, Kaukaz. Do Imperium Rosyjskiego przywieziono go w połowie XVIII wieku. Luksusowe drzewo osiąga wysokość do 20—30 m, a pierzaste liście wyrastają na ponad pół metra. Wykorzystywano je w szczególności jako drzewo dekoracyjne. I znowu uderza, jak mogło się to poecie przyśnić. Chiński jesion rósł także na południu Ukrainy, jednak w swojej twórczości poeta opiewał ukraiński, rodzinny jesion: Oj wyrośniesz, synu, Za trzy i pół roku, Jak książęce dziecię, Jak jesion wysoki, Giętki i tęgi… “Wniosę do skarbca mojego serca” Dwudziestego trzeciego sierpnia 1857 r., już na parowcu “Kniaź Pożarski”, w drodze do Niżnego Nowogrodu Szewczenko zapisał w Dzienniku, że w Astrachaniu od 15 do 22 sierpnia jego rodacy, “głównie kijowianie... pozbawili mnie wolności samodzielnego prowadzenia mojego dziennika i wzięli ten obowiązek na siebie”. Rzeczywiście, w te dni entuzjastyczne wpisy w Dzienniku zrobili absolwenci Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie I. P. Kłopotowski, S. A. Niezabytowski, F. I. Czelcow... Powiedzmy, wywodzący się z chłopów pańszczyźnianych, młodszy lekarz astrachańskiej kompanii liniowej trzydziestojednoletni F. I. Czelcow zapisał: “Z dusznym zachwytem spotkałem i spędziłem kilka godzin z moim drogim ojcem, starym kozakiem Tarasem Hryhorowyczem Szewczenką, za co jestem bardzo wdzięczny Bogu, że On przyprowadził mnie, bym był razem z nim”. Przypomnę, że we wspomnieniach A. O. Kozaczkowskiego jest taka opowieść: “Nie mogę nie wspomnieć wieczoru 19 sierpnia 45 roku. Towarzystwo, głównie młodzież, gwarnie ucztowało przy stole, Szewczenko był w prawdziwym natchnieniu; naprzeciw niego, na przeciwległym końcu stołu, stał, nie spuszczając wzroku z poety, z kieliszkiem w ręku pan w poważnym wieku, pochodzeniem Niemiec, wyznaniem protestant. “Oto — ojciec! Na Boga, chłopcy, ojciec! Bądź zdrów, ojcze!” — wysoko podnosząc kieliszek, obwieścił Niemiec, i potem my wszyscy nazywaliśmy go ojcem”. Oczywiście, tym Niemcem był lekarz powiatowy Martin Stern, który z czasem stał się pierwowzorem lekarza Karla Sterna w opowiadaniu Szewczenki “Kapitanowa” (“nasz eskulap powiatowy”). Wiadomo, że w 1846 r. student Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, cyrylo-metodyjczyk H. L. Andruzki napisał wiersz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

szowane przesłanie do Szewczenki, które zaczynało się od wersów: Powiedz mi, ojcze, Co dzieje się z nami — Jak na ciebie spojrzymy, Jakbyśmy nie byli sobą… Zapewne student Uniwersytetu św. Włodzimierza F. I. Czelcow wiedział o tym nazywaniu Szewczenki ojcem, zresztą mógł tak sam szczerze nazwać „starego kozaka” Tarasa Hryhorowycza. Jednak znacznie ważniejszy i silniejszy był zapis w Dzienniku Szewczenki, dokonany w języku polskim 20 sierpnia 1857 r. przez absolwenta Uniwersytetu św. Włodzimierza, starszego lekarza 17. ekwipażu roboczego w Astrachaniu, trzydziestosześcioletniego T. Zbrożka. Czytamy w tłumaczeniu: „Wymowa nie wielu przypadła w udziale; mnie zaś, pozbawionemu tego boskiego daru, pozostaje tylko w milczeniu dziwić się i błogosławić twórczą twoją potęgę, święty narodowy proroku-męczenniku Małorosji. Teraźniejsze twoje przebywanie wśród nas czyni mnie całkowicie szczęśliwym, i chwile obcowania nigdy nie zatrą się w mojej pamięci” (wyróżnienie moje. — W. M.). „Narodowy proroku-męczenniku Małorosji” — znamienne słowa! Nie są one dla nas niespodziewane i wyjątkowe, jednakże do dziś nie zostały należycie ocenione. Wszak T. Zbrożek był bodaj pierwszym za życia Szewczenki, który nazwał go narodowym prorokiem, i zrobiono to nie dla publikacji, a z głębi serca w Dzienniku, bezpośrednio dla samego Tarasa Hryhorowycza. H. J. Hrabowycz zauważył, że dla ukraińskiego społeczeństwa w tamtym czasie Szewczenko jest narodowym poetą i męczennikiem za sprawę; „ojcem”, a następnie prorokiem: „Uznanie to utwierdza się przeważnie w dyskursie testamentarnym, w większości jeszcze nie wcielonym w druk — stanie się to zaraz po jego śmierci. Na razie odbywa się to w nieco bardziej intymnym planie: na przyjęciach i bankietach, w korespondencji, w pamiętnikach. Skrajnie ważnym źródłem jest „Dziennik”, który Szewczenko prowadził właśnie w tym okresie...”. To ważna i trafna obserwacja, w naukowym kontekście jest ona dokładniejsza od twierdzenia J. O. Swerstjuka o tym, że „od samego początku w Szewczence czuli proroka, który przypomina narodowi o jego powołaniu przed Bogiem...”. Choć, oczywiście, wiadomo, o co chodzi. W ukraińskich duszach od tamtego czasu zrodziło się sakralne odczucie słowa Szewczenki. Mimo to warto zaznaczyć, że ogólnoukraińskie zrozumienie i postrzeganie Szewczenki jako narodowego Proroka dokonało się nie „od samego początku” i nawet nie od razu po jego śmierci, a z czasem. Powiedzmy, P. O. Kulisz, wspominając swoje spotkanie w 1847 r. z Szewczenką w Kijowie, zauważył: „To już nie był kobziarz, a narodowy prorok”. Ale to zostało napisane dopiero w 1882 r., czyli ćwierć wieku po wspomnianym przypadku. A T. Zbrożek zrobił to jeszcze za życia Szewczenki! Wzruszony poeta zapisał w Dzienniku: „Podarowaliście mi taką radość, takie pełne szczęście, które ledwie mieszczę w moim wdzięcznym sercu. I pamięć o tych bardzo szczęśliwych dniach... wniosę do skarbca mojego serca”. „Z kajuty-ażur zrobić za pomocą koszy kajutę-więzienie...”. Ten, wydaje się, najbardziej dziwaczny do skomentowania czy nawet do rozszyfrowania zapis w Dzienniku poeta zrobił 7 września 1857 r., kiedy płynął parowcem z Astrachania do Niżnego Nowogrodu, a tego dnia znacznie się ochłodziło, bo zawiał świeży północny wiatr z deszczem i śniegiem: „Kapitan nasz, dzięki mu, domyślił się dzisiaj ze swojej kajuty-ażur zrobić za pomocą koszy kajutę-więzienie i zainstalował w niej żeliwny piec, i ja teraz dosłownie przebywam w ciepłych objęciach przyjaciela”. Zrozumiałe, że w rezultacie w kajucie stało się ciemno, za to ciepło. Jednak niejasne jest, co dokładnie zrobiono właściwie z kajutą? Można przypuścić następujące. Kapitańską „kajutę-ażur” przewiewały przeciągi. U W. I. Dala: „Ażur — ze przewiewem, ażurowy, ażurowy, dziurkowany”. Aby zamknąć otwory, użyto „kosza”. U W. I. Dala: „Kosz (kosznicia) — rodzaj dużej plecionki, kosz z wierzbowych prętów, do łowienia ryb i raków”. Raz W. I. Dala używa słowa „kosz”, wyjaśniając pojęcie „kibitka”: „Przenośne mieszkanie koczowników, z żerdziowego szkieletu z pokryciem z filców (koszem)...”. Wszystko to Szewczenko znał nie z książek i słowników, a z samego życia na zesłaniu. Powiedzmy, przyszło mu mieszkać w kibitce podczas ekspedycji karatauskiej (1851). Jego bliski przyjaciel Br. Zaleski wspominał: „W jednym namiocie, t.j. w tak zwanej kirgiskiej kibitce, spędziliśmy całe lato. Szewczenko rysował i czuł się wolny”. Zatem Taras Hryhorowycz wiedział, co pisał. „Daczę znaleźli, zostawili zadatek...”. W Dzienniku Szewczenki są dwa zapisy, zrobione prawie miesiąc po powrocie poety do Petersburga, które nie przyciągały uwagi komentatorów — 23 i 25 kwietnia 1858 r. W pierwszym odnotowano, że poeta umówił się ze swoim przyjacielem S. S. Hułakiem-Artemowskim — śpiewakiem operowym, kompozytorem i dramaturgiem — „jechać obejrzeć dacze”. Jednak tego dnia zaczął padać długotrwały deszcz i musieli cały dzień przesiedzieć w domu, powtarzając dawne przysłowie: „Masz babo placek”. Zatem wychodzi na to, że przyjaciele zamierzali wynająć na lato wspólną daczę. Zauważę, że w Petersburgu budowa dacz w okolicach miasta prowadzona była i wcześniej, ale znaczny rozmach nabrała właśnie w połowie XIX wieku, o czym zapewne opowiedział poecie S. S. Hułak-Artemowski. W tamtym czasie dacze na lato były dostępne nie tylko dla zamożnych, ale i dla ludzi o średnich dochodach. W dzienniku znajomego Szewczenki, petersburskiego profesora O. W. Nikitenki, spotkałem zapis właśnie dotyczący tamtej wiosny: „9 maja 1858 roku... Przeprowadziliśmy się na daczę do Pawłowska. Pora!”. Rodzina hrabiego F. P. Tołstoja miała daczę w Wyborgu. Jak zauważał M. I. Kostomarow, dopiero jesienią wielu petersburżan „do stolicy wracało z dacz”. Ktoś miał własne dacze, większość wynajmowała je na lato... Oczywiste jest, że Taras Hryhorowycz, który mieszkał wtedy w mieszkaniu u M. M. Łazarewskiego (pomieszczenie w pracowni Akademii Sztuk Pięknych otrzymał dopiero na początku czerwca), zgodził się na daczowy wariant letniego zamieszkania. Chodziło o stronę petersburską, czyli najstarszą część miasta, która mieściła się na czterech wyspach: Zajęczej, Brzozowej, Aptekarskiej i Pietrowskiej. Ponieważ budownictwo miejskie prowadzone było głównie na wyspie Wasylewskiej, tutaj w tamtym czasie panowała względna cisza, co sprzyjało „daczowej” sławie dzielnicy. Szewczenko wiedział o tym jeszcze w latach 40. XIX w. W powieści „Artysta” (1856) czytamy: „Pójdę, bywało, na stronę petersburską, skręcę w park Pietrowski (w tamtym czasie jeszcze [tylko] zaczynający się), wyjdę do dacz Sobolewskiego...”. Między innymi, w pierwszym liście Szewczenki do M. S. Szczepkina po zesłaniu z 12 listopada 1857 r. z Niżnego Nowogrodu poeta pytał przyjaciela, „czy nie znajdzie się pod Moskwą jakiejś wsi, daczy lub chutoru z dobrym człowiekiem?”. Szewczenko bardzo chciał jak najszybciej spotkać się z artystą! Ale, jak wiadomo, M. S. Szczepkin najpierw przyjechał do niego do Niżnego Nowogrodu, a następnie przyjął przyjaciela w swoim domu w Moskwie. W ten sposób, oprócz Dziennika, wzmianka o daczach spotyka się w rosyjskojęzycznej prozie Szewczenki, raz — w liście, w poezjach — nigdy. Tak więc, 25 kwietnia 1858 r. Taras Hryhorowycz zapisał w Dzienniku: „...Pojechaliśmy z Siemionem (S. S. Hułakiem-Artemowskim. — W. M.) na stronę petersburską szukać daczy. Daczę znaleźli, zostawili zadatek...”. Los tego zadatku jest nieznany. Sądząc po wszystkim, pomysł przyjaciół z daczą nie został zrealizowany. Wyszło na to, że nie dane było żyć na daczy z szewczenkowskim szczęściem. Jeszcze w marcu 1858 r. w Moskwie S. T. Aksakow zapraszał poetę, by latem przyjechał do podmoskiewskiej posiadłości Abramcewo, a Szewczenko 24 marca zgodził się w Dzienniku: „...Ja, zdaje się, nie oprę się tak pokusie”. Nie wyszło. Ani w Moskwie, ani w Petersburgu. „Podziwialiśmy… aleuckie figurki” Trzydziestego kwietnia 1858 r. Szewczenko wraz z S. S. Hułakiem-Artemowskim wybrali się do Ogrodu Letniego, a przed wejściem do niego… „podziwiali piękności, które się kręciły, i aleuckie figurki”. Z pięknościami sprawa jasna, jednak o jakie figurki chodzi? W przypisach do wydania „Dziennika” w 1931 r. czytamy: „W ówczesnych gazetach („Siewiernaja pczeła”, „Syn otieczestwa”, „S.-Pietierburgskije wiedomosti”, „Russkij inwalid”) nie udało nam się znaleźć informacji o „aleuckich figurkach” — widocznie jakichś akrobatach lub iluzjonistach z rzędu „zamorskich dziwadeł””. Niezbyt przekonujące, jednak przynajmniej widać, że komentatorzy próbowali rozwikłać szewczenkowski termin, odnaleźć jego pochodzenie. Następną, zupełnie inną wersję spotykamy w przypisach do czwartego tomu „Sobraniya soczinienij Tarasa Szewczenko w czetyrech tomach” (1977): „Podziwiali... aleuckie figurki — to znaczy rzeźbione w kości figurki, które pojawiły się w sprzedaży”. Rzeczywiście, figurka to najczęściej „figurka bożka w pozycji siedzącej” (drewniana, porcelanowa, kościana), powiedzmy, „chińska figurka”. A S. A. Halczenko zaznacza, że „chodzi o podobieństwo do Aleutów-tubylców półwyspu Alaska”. Zatem aleucki — taki, który należy do Aleutów — ludności Wysp Aleuckich (na północy Oceanu Spokojnego). Nie wykluczone, że Szewczenko miał na myśli, w przenośnym znaczeniu, także inne egzotyczne miejscowości czy kraje. Nie wiadomo nam, jakie szewczenkowskie skojarzenia połączyły właśnie te dwa pojęcia, słowa — „aleucka figurka”. „Weszliśmy do Pasażu...” Tego dnia — 30 kwietnia 1858 r. Szewczenko mimochodem zanotował, jak oni z S. S. Hułakiem-Artemowskim „weszli do Pasażu”, a mnie od razu przypomniało się, że w sali teatralnej tego wielkiego przedsiębiorstwa handlowego, zbudowanego w latach 1846—1848 przy Prospekcie Newskim, odbywały się wieczory literackie i muzyczne. Szewczenko występował tutaj w listopadzie 1860 r. na odczytach literackich. Rosyjski publicysta i działacz społeczny, członek petersburskiego komitetu organizacji rewolucyjnej „Ziemia i Wola” (później skazany na 6-letnią katorgę za wspieranie powstania polskiego 1863—1864) L. F. Pantelejew wspominał: „...Szewczenkę przywitano tak serdecznie, że wzruszony do głębi duszy i czując, jak opuszczają go siły, zszedł z estrady; i dopiero gdy trochę się uspokoił, wrócił i zaczął czytać... Przeczytał on, o ile pamiętam, z „Hajdamaków” i „Myśli moje, myśli moje””. Lina Kostenko ma wiersz „Powrót Szewczenki”: Wrócił do Petersburga, i oto w Petersburgu — po tylu latach takiej samotności! — owację taką mu zgotowali przyjaciele! — kiedy wszedł. I nie mógł iść. Oparł się nagle o kolumnę. Łza nie wiadomo czemu napłynęła do powiek. Bo, wiecie... z katorgi do salonów... nie od razu uśmiechnie się człowiek...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Nie mówcie o Majdanie „rocznica”...

Oleksandr NEŻYWYJ Walentyna Inkliud żyje wydarzeniami swojego czasu i przestrzeni, bierze w nich udział i duszą, i rozumem, i swoją wolą, i ludzkim losem: Gra formy i treści, myśli i uczucia, W każdym słowie — rytm bicia serca, Każdy wers odbija się w duszy, Kiedyś z duszy powstałej do życia. To nie etiudy, nie szkice, a dramaty i tragedie nowo powstałej Niepodległej Ukrainy, której trzeba przypominać, że „państwo zaczyna się od nas”. Zastanówcie się nad tym choć przez chwilę, Poczujcie: każde działanie, każdy uczynek W każdej chwili tworzy nasz przyszły czas. Utalentowana autorka jako dwudziestolatka wzięła udział w pierwszym Majdanie „za Juszczenką”, a znaczy to, że także w najnowszym ukraińskim tworzeniu człowieka, tworzeniu narodu, tworzeniu państwa. Nie mówcie o Majdanie „rocznica”. To rocznica, chociaż nie święto. Walczyliśmy wtedy o kraj, I nas rzeczywiście nie dało się pokonać. Pokazawszy i Zachodowi, i Wschodowi Przykład oporu bez przemocy, My z populacji staliśmy się narodem, Z obywateli — społeczeństwem obywatelskim. Dni Wiktora Juszczenki poetka nie poetyzuje, zarzucając mu niewykorzystane możliwości ogólnonarodowo wybranego prezydenta: „Mogłeś być lepszym synem Ukrainy”. Jest to dyskusyjne, ale stanowi problem i zawsze będzie tematem filozoficzno-politycznej poezji obywatelskiej, która będzie brała udział w kształtowaniu świadomości narodowej Ukraińców. Zdaniem autorki, „pchnął w przepaść kraj swój”, tracąc „sumienie, rozsądek, godność”. Zaczynali się janukowycze... Narodzie, narodzie... Ty straciłeś wolność, Ty sam siebie rzuciłeś w bezprawie i brud, Oddałeś swój los, sprzedałeś swoją urodę Za kłamstwa tanie donieckich przybłęd. Obrazy kryminalnych autorytetów u władzy: Twarze z grymasami neandertalczyków, I spojrzenie przypomina coś zwierzęcego, W uliczne gesty splatają się palce — I to nazywa się „władza kraju”, „Elita kraju”. Wstyd nam i tyle, Żeby banda była na czele narodu! Chyba to i naprawdę kara Pańska Za to, że nie umieliśmy cenić wolności. Autorkę przepełniają uczucia pogardy i protestu, i rzuca ona gniewną inwektywę: Jesteśmy niedonarodem, dlatego też nasze państwo Z prawa prowadzi niedoczłowiek. Emocje najwyraźniej mają podłoże w rzeczywistości, wszak „niedoczłowiek” jednak zdradził swoje państwo i uciekł do jego historycznego wroga, podpychając go do agresji wojennej przeciwko Niepodległej Ukrainie, aneksji Krymu i wojny hybrydowej w Donbasie. Nie sternicy, a parodia — Co drugi z przeszłością złodzieja, Każdy myśli o wzbogaceniu, No a sposób nie ma znaczenia, Wszyscy niepiśmienni, niewykształceni, Dusze podłością okaleczone, Nie rozumnością, a pałką Rządzą nieludzie Ukrainą. I „doprowadzili się” do wojny z Ukrainą rosyjskiego imperializmu — głównego wroga człowieczeństwa i ludzkości. Ukraina — na pierwszej linii w walce o Europę i kulturę europejską oraz światową, o życie na planecie Ziemia. Nowe wydarzenia i nowe słowa. Wielki Boże, daj, proszę, nam siły, Żeby jasną pozostawała głowa, Żeby wierną drogę dostrzec zdołali. Nas oświeć i drogą tą przeprowadź, My — dzieci cerkwi, dzieci wolności i wiary — Ciebie błagamy w czas gorzki biedy: Poślij nam ochronę i poślij nam pokoju. Ani siekier, ani szabel w nas nie ma, Jedyna broń — prawda i modlitwa. My — światło. Nas otacza ciemność. Daruj nam zwycięstwo w srogiej bitwie. W ciężkie czasy poezja staje się modlitwą: Modlę się o pokój i szczęście Ukrainy, Za swój naród, który przez wieki Nie poddał się, nie złamał, nie zginął, Mimo starań „braterskiej” ręki. W tragedii czasu wojennego ludzkie dusze uzdrawia poezja przyrody: Sady kwitną, i im nie do wojny, W nich życie, w nich wiara i nadzieja, Że za wiatrami i kaprysami wiosny Wszystkich nas letnie słoneczko ogrzeje, Że będzie pokój na tej świętej ziemi, Z zawiązków owoce dobre wyrosną, A wrogowie znikną we mgle, Jak te zjawy, i więcej nie zaszkodzą. Dobro, Piękno, Harmonia i Bóg Od sił złych nas ochronić zdołają. Dziękuję wam, uzdrowiciele niepokojów, Za płatkową cudoterapię. Harmonia z matką-przyrodą naprawdę leczy i uzdrawia, stawia na nogi i kieruje na walkę o harmonię w życiu. Poezja obywatelska Walentyny Inkliud staje do walki z podpalaczami wojny i agresji Rosji, głównymi winowajcami informacyjnego prowokowania i tak zwanej wojny hybrydowej, zdolnej doprowadzić do globalnego konfliktu państwa nuklearnego w wymiarze światowym. O wy, mistrzowie dezinformacji, Twórcy iluzji i chimer, Co na sorty dzielili naród, Czy uświadomiliście sobie teraz, Jakie ziarno zostało zasiane I co wyrosło z kłamstwa? Że wy z faszystowską Rosją Na równi winni jesteście wojny? To oskarżenie cenzury i cenzorów za Janukowycza, osławionych temników, które tworzyły „parodię rzeczywistości, którą karmili nas”. Pokorność prasy przed władzą Dała obfite śmierci plony. Walczcie, ludzie, z nieprawdą! W cenzurze — korzenie biedy. Nazywanie Rosji faszystowską — to nie artystyczne wyolbrzymienie, a utrwalenie społeczno-politycznego imperialistycznego zagrożenia, które stanęło przed całym światem, wszak nie ma takiego kraju, w którego wewnętrzne sprawy nie próbowałby ingerować reżim putinowski. Ale w wojnie dokonało się zdumiewające ukraińskie tworzenie narodu i tworzenie państwa: śmiertelne zagrożenie skonsolidowało i zjednoczyło ukraiński naród, określiło współczesną formę samoorganizacji i zrodziło prawdziwą elitę. Poetka wysyła list do obrońców, a Putinowi przekleństwo od martwych i żywych. (Tak chce się kontynuować go przesłaniem Szewczenki). Wracajcie żywi do domu, Ojcowie, narzeczeni, synowie, Wy własny los świadomie Rzucacie w piekło wojny. Elita narodu prawdziwa, Bez fałszu, regaliów i tytułów. Dziękuję, dzielni, odważni, Za pokojową przyszłość świtów. W przełomowych momentach, podczas historycznych kataklizmów, kiedy rozstrzyga się los kraju, państwa, narodu, każdy obywatel zdaje egzamin na ludzką autentyczność. I kraj, państwo, naród — także. Kiedy Jutro pod znakiem zapytania, Kiedy Wczoraj od strat wyczerpane, A Dzisiaj, być może, ostatni raz, Przejawia się istota każdego. Spojrzenie czyste, spada bielmo, Prześwitują przez maski wartości — Widać zdradzieckie dusze Judasza, Widać jasne, pełne godności... W momencie historycznego przełomu, Kiedy los kraju pod ostrzałem, Każdy uczynek — mały egzamin, Kim jesteśmy w tym czasie-przestrzeni. To nic innego, jak głębokie rozumienie istotnych rzeczy. To poezja, filozofia, autentyczność. I polityka, i moralność, i cnoty swojego narodu. Egzamin zdany i przez naród, i przez jej poetkę. Ukraina się dokonała. I to nie tylko piękne słowa. Co znaczy ojczyste słowo dla artysty, ile waży? Tak chcę słyszeć ukraiński język, Aż w myślach zrywam się na krzyk: Czyż nie rozumiecie, panowie, Rosyjskim czołgom drogę utorował język!.. Historię bierzemy za podstawę, Z kultury cegłę robimy mocną. Lecz najważniejsze — święta siła Języka, Co cementuje wzniesioną ścianę. Tylko wtedy imperium kleszcze Wypuszczą Ukrainę na zawsze. My Słowem wybieramy potomnym Przyszłość wolności lub ciemność biedy. Mądrość zrozumiała, przystępna i aforystyczna, zaświadcza o władaniu słowem, profesjonalizmie, dojrzałości poezji, która dąży do rozumienia świata przyrody, historii, kultury, polityki, moralności. Artystka żyje w wielowymiarowej rzeczywistości i przejmuje się wszystkim, co istotne, wżywając się w nie i mierząc je sobą. Człowiek — miarą wszystkich rzeczy. Żywe muzeum nieprzemijającego piękna, Zmiennie-wieczna magia przyrody — Sady wiosenne, parki i lasy, Tutaj każde spojrzenie — spojrzenie rozkoszy, Tutaj każdy oddech — świeży i odurzający, Tut każdy dotyk — dotyk harmonii. Jak słowem przelać w wersy Przyszły wszechświat delikatności piwonii, Co żarzy się w pąkach małych? Galaktyki bzu kwitną pachnąco. Opadają kwiaty jabłoni, lecz przy drogach Świece nadziei zapalają kasztany. Artystyczne obrazy Valentyny Inklud zdają się same rodzić z natury, historii, kultury, polityki, moralności, a nie być konstruowane dla jej obrazowo-poetyckiej myśli. Dla jej filozofii ważne jest powiedzieć, co to jest, a nie jakie to jest. Dlatego maleją porównania w poetyce, a zamiast nich ledwo zauważalnie wyłaniają się metafory, nieodłączne zarówno od poetyckiej rzeczywistości, jak i od jej filozofii. W niespełna 35 lat jest już filozofem — i kształtowała się, i dokonała. “Równik lata” — punkt odniesienia. Oto i przekroczono lata równik, Z deszczami przekroczono, upałem, burzami. Przeżyte wierszami niełatwo wspomnieć — Dni jakoś same napisały się prozą. Zwykła codzienność, wyczerpująca praca. Jeszcze wiatr. I niebo z jego błyskawicami. Zmywają się resztki starych dekoracji, Przyszłość niepokoi i wzywa tajemnicami. A zamysł Twórcy, jak zawsze, nieznany... Proroctw nie sposób usłyszeć za ulewą... Boję się niepowodzenia. Szykuję się na zmęczenie. I wierzę całym sercem, że będę szczęśliwa. A to jest właśnie szczęściem twórcy-artysty-poety. Mijają dni, splatając się w fabuły Małych dramatów życiowej historii, Zostawiając w świadomości portrety, Pejzaże, fakty, formuły, teorie, Naprzemiennie jasność i codzienność, W przyszłość nieodkrytą zmierzając... Czym jest życie? Skończona nieskończoność. Kim jesteśmy? W wirze dni podróżującymi. xxx Rozkwitło gwiazdami niebieskie pole, I księżyc świeci na Drogę Mleczną — Jaka piękna cicha noc dokoła, A w duszy czemuś panuje strach. A może to nie strach — jakaś trwoga, Zagubienie, smutne przeczucia... Czym, w końcu, życie? Złożona droga Z niebytu przez ciernie w niebyt. Ale ją tak strasznie zgubić, Skręcić manowcami nie tam, Swój kontynent we mgle nie odkryć, Nie uratować przyjaciela od biedy, Pójść cudzymi zwodniczymi ścieżkami, A własnej nie poznać, nie znaleźć, Do wiecznej międzywymiarowej bramy Tylko rozczarowanie przynieść. xxx Nie każdemu dano pisać szczerze, Nie zgubić w bujnych formach treści. Potrzebny raczej Boży dar niż talent, By z iskry słowa zapalić wiarę I rozbudzić myśl w sennej ciszy; Dotknąć wiecznego przez pośpiech dni; Piękno natury, delikatnych uczuć Podarować w kwiatostanach wierszy; Pielęgnować wyższe wartości wolności I prawdę chronić dla przyszłości; Mimo pokus i wyzwań życia Pozostawać nerwem własnego narodu. To marzenie każdego prawdziwego artysty i Valentyny Inklud również — “pozostawać nerwem własnego narodu”. To oznacza żyć bólami, problemami, wyzwaniami swojego czasu, narodu, świata, ludzkości, a to bardzo niełatwe. To nie wierszowanie z nudów (od nicnierobienia), nie przyjemna lekkomyślność obchodzenia się z formą, a poszukiwania treści i sensu życia — swojego własnego i wszystkich dokoła. Taka jest filozofia poezji tego młodego pokolenia, które urodziło się jeszcze w poprzednim państwie, ale wyrosło, uformowało się już w Niepodległej Ukrainie i jest gotowe bronić swojej Ojczyzny i słowem, i czynem. Fastowska “Proświta” (organizacje miejska i rejonowa) wysuwa tomik poetycki Valentyny Inklud “Przez czasu bieg” na zdobycie Literacko-artystycznej nagrody imienia Wołodymyra Kosowskiego 2020 roku. W przeddzień święta piśmiennictwa w Fastowie odbyła się prezentacja drugiego tomiku poetyckiego Valentyny Inklud “Przez czasu bieg”, który właśnie ujrzał światło dzienne w spółce z o.o. “Wydawnictwo “Logos” w Kijowie. Fastowianka dała się poznać w poezji już pierwszym tomikiem “Skarbczyk duszy” (2008). Jeszcze jako sześciolatka brała udział w festiwalu twórczości dziecięcej “Talenty twoje, Kijowszczyzno!” (1990). Ukończyła Fastowską Szkołę Ogólnokształcącą nr 9, uniwersytet “Ukraina”, uczyła się w aspiranturze Instytutu Socjologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Zajmuje się pracą naukową, związaną z badaniami socjologicznymi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ukraiński teatralny „Oskar”

Zakończył się Drugi Ogólnoukraiński Festiwal-Nagroda GRA. Na różnych scenach teatralnych Kijowa pokazano 12 najlepszych spektakli 2018 roku, a międzynarodowe jury wyłoniło zwycięzców w 6 kategoriach ogólnych i 6 indywidualnych. Kto dokładnie i za co otrzymał ukraińskiego teatralnego „Oskara”, stało się jasne podczas ceremonii wręczenia nagród, która odbyła się na scenie Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki. GRA („GRA” („Great Real Art”)) została założona w ubiegłym roku przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy z inicjatywy przewodniczącego Związku Bohdana Strutyńskiego. Projekt realizowany jest przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Festiwal-Nagroda posiada ustalone etapy i zasady. Rada Ekspertów festiwalu spośród ponad 80 zgłoszeń wybrała 30 najlepszych. To właśnie one trafiły na długą listę i kontynuowały walkę. Od marca do czerwca eksperci podróżowali po miastach Ukrainy i oglądali spektakle z długiej listy na żywo. W lipcu organizatorzy festiwalu ogłosili krótką listę 12 spektakli, które przeszły do części finałowej. Oceny spektakli dokonano podczas pokazów finałowych w stolicy. Tegoroczną GRA odwiedziło ponad 6 tysięcy miłośników teatru. Przy wsparciu Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy zrealizowano już nowe projekty zwycięzców ubiegłorocznej GRA: Iwano-Frankowski Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. Iwana Franki, Kijowski Akademicki Teatr „Złote Wrota”, Czernihowski Akademicki Teatr Dramatyczny im. Tarasa Szewczenki, Czernihowski Teatr Lalek im. Ołeksandra Dowżenki. W grudniu ma odbyć się premiera w „Dzikim Teatrze” (m. Kijów). W tym roku spektakle-nominacje oceniało i zwycięzców wyłaniało międzynarodowe jury w składzie: dziennikarz, muzykolog i muzyk Dieter Topp (przewodniczący jury, Kolonia, Niemcy); historyk, pedagog i działacz społeczny Adam Bala (Warszawa, Polska); dyrektor generalna Narodowego Teatru „Ion Dacian” w Bukareszcie Bianca Ionescu-Ballo (Rumunia); dramaturg, publicysta, krytyk teatralny Thomas Irmer (Berlin, Niemcy); krytyczka teatralna, tłumaczka, dramaturżka Żanna Laszkiewicz (Mińsk, Białoruś). — Kultura, a przede wszystkim teatr, jest dziś kołem ratunkowym naszego państwa — przekonany jest przewodniczący NZDTU, artysta ludowy Ukrainy Bohdan Strutyński. — Kiedyś Łeś Kurbas powiedział, że teatr dziś musi być taki, jakim państwo musi być jutro. Chcę podziękować wszystkim, którzy włączyli się w organizację i przeprowadzenie festiwalu-nagrody: Ministerstwu Kultury Ukrainy, Departamentowi Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej, związkowi teatralnemu, całej społeczności teatralnej, radzie ekspertów, międzynarodowemu jury. — Festiwal-Nagroda GRA to festiwal zaufania — uważa dyrektor departamentu kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Diana Popowa. — Festiwal-Nagroda GRA łamie utarte przekonania — zaznaczyła przewodnicząca rady ekspertów festiwalu Anna Łypkiwska. — Łamiemy przesąd teatralny dotyczący drugiego pokazu spektaklu premierowego. Drugi festiwal odbył się bowiem na jeszcze wyższym poziomie profesjonalnym niż pierwszy. Wszyscy, którzy w ciągu tygodnia mieli okazję obejrzeć spektakle festiwalowe, wyciągnęli wniosek, jak różny jest dziś nasz ukraiński teatr pod względem gatunków, podejść, form i publiczności. — Przez ten tydzień obejrzeliśmy wiele różnorodnych, ciekawych spektakli. Szczególnie cenne było dla nas obserwowanie i analizowanie tego, co robi młode pokolenie teatralne, tych spektakli, tych nowych ruchów, które wnoszą. Szczerze zachęcam was do dalszego podążania tą drogą — podkreślił przewodniczący jury festiwalu Dieter Topp. Uczestnicy festiwalu minutą ciszy uczcili pamięć artystów teatralnych, którzy odeszli od nas w tym roku. A oto ogłoszenie zwycięzców festiwalu: w kategorii „Za najlepszy spektakl dramatyczny” zwyciężył spektakl Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru oraz organizacji społecznej „Instytut Badań Teatru »Szóste Piętro«” — „Złe drogi”; w kategorii „Najlepszy spektakl sceny kameralnej” — Kijowski Akademicki Teatr „Złote Wrota” — „Panna Julia”; „Najlepszy spektakl dla dzieci” — Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży — „Król Drozdobrody”; „Za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku opery/operetki/musicalu” — Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki — „Skrzypek na dachu”; „Za najlepszy spektakl choreograficzny” — Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej — „Prawda pod maską”: „Pulcinella”, „Święto wiosny”; „Za najlepszy spektakl naukowo-badawczy” — Kijowski Akademicki Teatr na Peczersku — „Świat w łupinie orzecha”. Wyróżniono także Ołeksija Buskę za najlepsze rozwiązanie plastyczne (spektakl „Koriolan” Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki), spektakl wyróżniono za najlepszą scenografię, którą wykonał Petro Bohomazow, a za najlepszą rolę męską uznano pracę Dmytra Rybalewskiego w tym spektaklu. Najlepsze rozwiązanie muzyczne zrealizował Akmal Hurezow, a za najlepsze osiągnięcie reżyserskie uznano pracę Tamary Trunowej (obie nagrody za spektakl „Złe drogi” Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru). A za najlepszą wykonawczynię roli kobiecej uznano Innę Skorynę-Kałabę w spektaklu „Panna Julia” Kijowskiego Akademickiego Teatru „Złote Wrota”. Świąteczny nastrój uczestnikom i gościom festiwalu stworzyli młodzi ukraińscy wykonawcy oraz prowadząca Janina Sokołowa. mowy Serhija Diagilewa, który szukał świeżego wątku dla spektaklu na swoje sezony baletowe w Paryżu. We Włoszech natrafił na opowieść o Pulcinelli — postaci tradycyjnej włoskiej commedia dell'arte (tak zwana „komedia masek”, gdzie każdy aktor występował w masce i uosabiał określony typ postaci). U podstaw fabuły leżą perypetie Pulcinelli, który jest zakochany w Pimpinelli, jego przyjaciela Florinda — w pięknej Prudenzie, a Coviello — w Rozetcie. Młodzi ludzie są zazdrośni, kłócą się, godzą, jednak wszystko kończy się dla nich szczęśliwie. Diagilew zdecydował, że ten balet musi koniecznie odbywać się przy autentycznej muzyce, czyli z epoki baroku. Wybrał G. B. Pergolesiego, autora pierwszej opery komicznej „La serva padrona”, oraz innych kompozytorów tamtej epoki. Aby muzyka brzmiała bardziej nowocześnie, zaczął myśleć o aranżacji. I w 1919 roku zaproponował to I. Strawińskiemu. Kompozytor początkowo odmówił, lecz z czasem z natchnieniem zabrał się do pracy. Premiera baletu odbyła się 15 maja 1920 roku w teatrze Grand Opéra w Paryżu. Szkice kostiumów i dekoracji stworzył Pablo Picasso (co przesądziło o wielkim sukcesie baletu), choreografem był Leonid Miasin, dyrygował Ernest Ansermet. Spektakl „Prawda pod maską” stał się pierwszym nowoczesnym baletem Lwowskiej Opery Narodowej. W festiwalu-nagrodzie GRA inscenizacja rywalizowała w kategorii „Za najlepszy spektakl choreograficzny, baletowy, plastyczny” i odniosła zwycięstwo. Zdjęcie ze strony internetowej teatru. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Stas Żyrkow, Bohdan Strutyński, Tamara Trunowa, Hałyna Hryhorenko oraz Wasyl Wowkun

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Co ukrywają maski?

Kijowianie i goście stolicy mieli wyjątkową okazję zobaczyć spektakl Lwowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Salomei Kruszelnickiej „Prawda pod maską”, w skład którego weszły jednoaktowe balety do muzyki Igora Strawińskiego „Pulcinella” oraz „Święto wiosny”. Pokaz odbył się na scenie Narodowej Opery Ukrainy w ramach II Ogólnoukraińskiego Festiwalu-Nagrody Teatralnej GRA. — Po raz pierwszy Igor Strawiński na scenie Lwowskiej Opery Narodowej, po raz pierwszy połączenie dwóch baletów, po raz pierwszy współczesna nowoczesna choreografia w inscenizacji włoskiego choreografa. To ukraiński przełom we współczesnej choreografii — podkreślił dyrektor artystyczny teatru Wasyl Wowkun. — Artyści baletu pracują w stylu modern dla publiczności. Widzom będzie ciekawie zobaczyć te dwa balety, połączone w jednym spektaklu — opowiedział baletmistrz-inscenizator Marcello Algeri. — W „Pulcinelli” mowa jest o ludzkiej masce, raczej wewnętrznej niż zewnętrznej. Ta maska zostaje zdjęta w „Święcie wiosny”, gdzie prawdziwy człowiek jest wysławiany wraz z jego uczuciami, które panują w realnym życiu. — Dla mnie to bardzo ciekawa praca — wyznała solistka baletu Jaryna Kotys. — Ci, którzy siedzą na sali, będą mogli wcielać się w każdy obraz, każdą sytuację, która dzieje się na scenie. Mamy nadzieję, że widzom się spodoba. — To spektakl, na który warto „Pulcinella” Między baletami „Święto wiosny” (1913) i „Pulcinella” (1920) jest niewielki dystans czasowy. Jednak są one znamienne dla zupełnie różnych etapów twórczości artysty. Jeśli pierwszy (wczesny) jest wiązany przez badaczy z odwołaniem do tematyki folklorystycznej, to „Pulcinella” jest już pierwszym krokiem I. Strawińskiego w kierunku neoklasycyzmu. Kompozytor pisał: „Pulcinella” był moim odkryciem przeszłości, moim chrztem, dzięki któremu stały się możliwe wszystkie moje późniejsze utwory”. W tych słowach au- „Święto wiosny” tor określa estetykę nowego neoklasycznego nurtu, która polegała na odwołaniu się do muzyki i obrazów dawnych epok (od antyku do romantyzmu), zapożyczeniu lub odtworzeniu w muzyce XX wieku środków muzycznych, wydawałoby się, już zapomnianej przeszłości. Odwołanie do sztuki dawnych czasów stawało się dla artystów swoistym poszukiwaniem duchowego oparcia, zwłaszcza po przeżytym horrorze I wojny światowej. „Okres neoklasyczny” u Strawińskiego trwał aż 30 lat… Balet „Pulcinella” został stworzony przez Strawińskiego na za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Patriarcha wydawnictwa 100-lecie wydawnictwa „Dnipro”

W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy 28 listopada. Heorhij ŁUKIANCZUK. Książki „Dnipro” wydane w poprzednich dziesięcioleciach czyta się jeszcze dzisiaj. Otwarcie wystawy odbyło się z okazji jubileuszu „Dnipro”. Wydarzenia: Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji: Pawło MOWCZAN. Wstęp wolny. innych. Słowo powitalne w imieniu Muzeum wygłosiła dyrektor, kandydat nauk historycznych Wałentyna Boczkowska. Do gratulacji dołączyli koledzy — kierownicy poważnych ukraińskich wydawnictw „Weselka”, „Mystectwo”, „Klio” i in. Uroczystości prowadził przedstawiciel Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy Ołeksij Kononenko. Redaktor naczelny: Mykoła CYMBALUK. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALUK, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji: Natalija SKRYNNYK. 278-01-30 (tel/faks). urodzin Ostapa Wyszni. Sekretarz odpowiedzialny: Iryna SZEWCZUK. Dział kultury: Eduard OWCHARENKO. Dział korekty: Olha ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy: Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy: 279-39-55. W ramach uroczystości. Program wieczoru: Początek o godz. 16. Dyżurny redaktor: Eduard OWCHARENKO. Księgowość: 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org. http://prosvitanews.org.ua. Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. 100-leciu wydawnictwa. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. odbyło się otwarcie wielkiej wystawy „Oj „Dnipro”, „Dnipro”...”, poświęconej 100-leciu wydawnictwa literatury pięknej „Dnipro”, założonego w maju 1919 roku, kiedy jeszcze trwała Ukraińska Rewolucja. W latach 1970—1980 „Dnipro” było jednym z najbardziej znanych wydawnictw na Ukrainie i należało do 5 największych na świecie. nie tylko w wielkich bibliotekach miejskich, ale nawet w najbardziej oddalonych wsiach Ukrainy. Z działalnością właśnie tego unikalnego dla naszego kraju wydawnictwa ściśle związany jest rozwój zarówno ukraińskiej literatury pięknej, jak i grafiki książkowej. doktora: nauk o sztuce, filozofii i teologii Dmytra Stepowyka, uczonego sekretarza Towarzystwa „Znannia” Ukrainy Wasyla Wasylaszka, kierownika zjednoczenia „Hromada i zakon” Mychajła Ilnyckiego, przewodniczącego Rady wspólnot narodowych Ukrainy Aszota Awanesiana oraz z udziałem znanych działaczy państwowych, społecznych i kulturalno-artystycznych, w szczególności przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy Ołeha Naływajka, jego pierwszego zastępcy Bohdana Czerwaka oraz zastępcy przewodniczącego Mykoły Biłousa, przewodniczącego Ukraińskiego Funduszu Kultury im. Borysa Olijnyka akademika NAN Ukrainy Ołeksandra Bakumenka, profesor, laureatki Nagrody Szewczenkowskiej Rajisy Iwanczenko, profesora, trzykrotnie nagrodzonymi. Wśród nagrodzonych — także autor tej publikacji. Część artystyczną uroczystości uświetniły występy zasłużonych artystów Ołeksandra Kolady, Iryny Pyrsanowej oraz studenta Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Jurija Kobzarenka — autora wielu piosenek na aktualne tematy współczesności. Ołeksandr Bakumenko (po lewej) oraz Ołeksandr Kudriawcew podczas prezentacji nowej książki „W konstelacji „Dnipro””, poświęconej 100-leciu wydawnictwa, a także otwarcia wystawy najlepszych osiągnięć „Dnipro”, która potrwa w muzeum do 10 stycznia 2020 r. odbyła się prezentacja nowej książki „W konstelacji „Dnipro””, poświęconej 100-leciu wydawnictwa. Ołeksandr Kudriawcew, Ołeh Naływajko oraz Bohdan Czerwak na uroczystościach z okazji. Dyrektor wydawnictwa, zasłużony działacz kultury Ukrainy Ołeksandr Semenowycz Kudriawcew wręczył honorowe dyplomy pisarzom, byłym i obecnym pracownikom wydawnictwa, autorom oraz honorowym gościom. Ołeksandr Kudriawcew oraz Ołeksandr Bakumenko (w centrum) wśród pisarzy, byłych i obecnych pracowników wydawnictwa, autorów oraz honorowych gości. 9 grudnia 2019 roku w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbędzie się wieczór pamięci wybitnego ukraińskiego pisarza-humorysty Ostapa WYSZNIEGO i jego żony, zasłużonej artystki Ukrainy Warwary Ołeksijiwny HUBENKO-MASŁUCZENKO. 8 grudnia br. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki obchodzi 151. rocznicę. Z tej okazji 10 grudnia w Kijowie odbędą się: 1. Przegląd unikalnej wystawy „Śmiech i łzy”, poświęconej 130-leciu od dnia narodzin Ostapa Wyszniego. W sali posiedzeń Domu Pisarzy Ukrainy (ul. Bankowa 2) — sesja Rady Głównej Towarzystwa (o 12:00). 2. Występy naukowców, artystów, pisarzy. 3. Prezentacja odrestaurowanej przez artystę Wałerija Amelina dawnej ukraińskiej ikony Świętej Barbary Wielkomęczennicy. W Kijowskim Akademickim Teatrze Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” (ul. I. Mykołajczuka 3-a) — wieczór literacko-artystyczny (o 18:00). Moderują: literaturoznawca Serhij Halczenko, historyk Jurij Szapował. Adres muzeum: m. Kijów, ul. B. Chmielnickiego 11.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn