Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Gdyby, Tato, nie moskowia… albo Wspomnienie o poszczególnych wysepkach życia pedagoga, poety, młodego więźnia Tarasa Bałaniuka z rodziny bojowników o Godność i Wolność

Слово Просвіти, №49 за 2021 рік

I co, po ujawnieniu tych rażących faktów, władza zareagowała? Nikt nawet palcem nie ruszył prowokatorów! Z czasem ci sami, ani kłujący, ani gnący się agitatorzy wtopili się w szeregi kremlowskiej “rosyjskiej wiosny” 2014 roku. Jeśli władza jest na tyle słaba, by nie reagować na agitację przeciwko sobie w centrum Doniecka – szkalowanie Ukrainy w innych miejscach stało się zwyczajem. Ale tylko “Donecczyna” informowała o czymś takim. Cytuję wpis z 23.11.2006 weterana wojny i zrehabilitowanego Iwana Łucenki ze Słowiańska, który pisze: “Przy Świętogórskim ‘świętym klasztorze’ działa szajka ‘braciszków’, którzy otwarcie występują za tym, aby Ukraina była tylko rosyjska. Oto i 2 listopada w Świętych Górach do elektryczki wsiadł przygarbiony braciszek ze skrzypcami i zaczął grać i śpiewać: Wstawaj, strana ogromnaja, Wstawaj na smiertnyj boj S faszystskoj siłoj tiemnoj S Chochłiaczej ordoj… Ludzie dobrzy, jakże tak? Dokąd jeszcze wszelka zaraza będzie nas szkalować tak – nas, Ukraińców? Czyż u nas nie ma wolnej Ukrainy? Czyż my i teraz jesteśmy rosyjskim bydłem?” Weteran znalazł siły, by zwrócić się do oddziału milicji, ale tam rozłożyli ręce, mówiąc, że piosenek nie kontrolujemy… O czymś podobnym w notatce “Russcy idą” opowiedział też kolega dziennikarz Ołeksandr Wynyczenko. Elektropociągiem “Jasynuwata – Mariupol” podróżowały dwie kobiety i przy akompaniamencie gitary wykonywały takie (cytuję): Russkije idut nie tolko russkich zaszcziszczat. Russkij marsz sobirajet na marsz Wsiech, srażennych wojnoj... Russkij marsz – on zakonczit szabasz Tiech, kto izdewałsia nad stranoj... Russkije plujut na włast Amierik i Jewrop!.. Według słów dziennikarza, pasażerowie prawie nie zareagowali na ten przerażający teatr absurdu, który “wiałotiekuuszcziej szizofrienijej”, dziewiątą falą zwala się ostatnimi czasy na nasze uszy z ust nowoobjawionych błaznów… Trudno nawet sobie wyobrazić, aby coś podobnego mogło wydarzyć się w rosyjskiej głębi, gdzie tak zuchwale brzmiałyby marsze naszych kobzarzy o tym, jak “Ukraińcy idą”. Te przestrogi – ostrzeżenia od wojowniczego sąsiada brzmiały w innych formach i przejawach, ale nie zostały usłyszane, co i doprowadziło do strat od rosyjskiej agresji. Obecnie wróg i jego piąta kolumna w naszym kraju tak samo nie ukrywają swoich agresywnych zamiarów. Ale obecna władza na to nijak nie reaguje, co może doprowadzić do jeszcze cięższych skutków niż w latach 2014–15. Wielu moich rodaków – doniecczan i krymczan, którzy stracili swoją małą Ojczyznę, na własnym losie odczuło: w wojnie hybrydowej można zwyciężyć, jedynie przyswoiwszy lekcje z minionych lat. Gdzie ważne są książki i gazety, historie i legendy, a zwłaszcza język, w którym są rozpowszechniane. …Urodziłeś się w szkarłatnych barwach jesieni. Jakie to dziwne, przyroda zamiera, a ludzie się rodzą. Takie metamorfozy cykliczności czasu – powie filozof. Wszystko się porusza. I nawet za teraźniejszością kłębi się trujący dym przeszłości, jedynie z posmakiem słodyczy. Której, Tato, w Twoim życiu nie było zbyt wiele... Gdyby, tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… A spod kół życia leciało różnie. Nie dzięki, a na przekór zawsze byłeś Sobą. Innym my, Twoje dzieci, Ciebie nie znaliśmy. Dzieciństwo lat 60. nie zapisało się w pamięci niczym dobrym, podobnie jak czasy szestdziesiątników. Ale tragizmu tajemnic my z bratem Arturem nie dostrzegaliśmy. Każdego wieczoru czekaliśmy na Ciebie z „małej” (początkowej) szkoły, która była w Łuhu (między wsiami Korytne i Zamostia, na bukowińskiej Wyżniczyźnie), gdzie uczyłeś. Martwiliśmy się razem z Mamą Marią, czy znów nie załamał się lód na rzece Bereżnica, przez którą wytyczałeś drogę tam i z powrotem. A Mama po raz kolejny kładła na piec garnek z wodą, aby rozgrzać Twoje zlodowaciałe nogi. Bóle w lewej, odmrożonej, tak już zostały do ostatniego Twojego dnia… To my trochę kłamaliśmy, że śpimy, po kolejnej, przez Ciebie wymyślonej, wesołej bajce… Nędzne ogniste światełko na stole niepokoiło nas. Paliłeś. Dużo paliłeś… Na skrawkach papieru coś pisałeś. Ale dlaczego zgniatałeś i… spalałeś w popielniczce od papierosów?.. – Co tam błysnęło, Tato? – jakoś wyrwało mi się. – Moje wspomnienia, które nikomu nie są potrzebne – odpowiadał. – To dlaczego wspominasz, zapomnij… – Nie mogę, spać nie dają… Czyż dziecięca dusza pojmie ideologiczno-imperialne piekło, przez które przeszedłeś, które poetyckimi wersami kładło się na papier i w mig umierało… Tak bardzo chciało się dowiedzieć, co to za tajemnicę tata nosił w sobie, kładł na papier, aby zamienić… w popiół… – Nie czas, córeczko, nie czas – mówił, chroniąc nas przed swoimi bolesnymi wspomnieniami… Tobie wtedy „trzynasty rok mijał”, jak u Szewczenki, Ty też masz taki wiersz. Czerwcowy wieczór nie zwiastował niczego złego. Ty wraz z młodszymi braćmi Leonidem, Myronem i Bohdanem bawiliście się w chowanego, Stepan – starszy, siedział przy stole i coś wnikliwie czytał. On – adwokat. Mówili, że był bardzo mądry. Siostra Anna – wyszywała. Już się ściemniało, a Twój tata Mychajło (był unikalnym człowiekiem: pisał wiersze, muzykę, był nie lada malarzem i działaczem społecznym), jak zawsze, w wieczornej porze, zatrzymywał się. On wraz z przyjaciółmi próbowali „Nazara Stodolę” w… stodole. Mama Jewdokija niepokoiła się. Od czasu do czasu, przytrzymując przyszłe niemowlę… W siódmym miesiącu była siódmym dzieckiem… Czy widywałeś tamtej nocy kolorowe sny, czy czarno-białe – Ty nie opowiadałeś. O trzeciej w nocy, zdawało się, rozległ się grzmot z błyskawicą, pomieszany z przerażającym łoskotem. To przybysze przyszli. Na zbiórkę – pół godziny. Można wziąć ze sobą tylko to, co najpotrzebniejsze. Mama, moja babcia, załamując ręce, o mało nie zemdlała. Ale musiała się trzymać, bo zabierali wszystkich – i dzieci też. Nie zważali, że maluchy – to niewinne ofiary… Enkawudziści z góry przeliczali spuściznę wysokiej świadomości ojca, który mistrzowsko władał pędzlem, pisał wiersze, malował ikony i stworzył wiejski teatr dramatyczny… Lecz nie ten straszniejszy od strachu obraz wyrył się w Twojej dziecięcej pamięci. I nawet nie wypchany po brzegi towarowy wagon pociągu ludźmi, takimi jak wy, Bałaniukowie, „niepewnymi”, gdzie spali na zmianę, płakali i milczeli, modlili się i wariowali jednocześnie: dokąd, za co, dlaczego??? Mały Taras nie rozumiał. Zrozumiał wszystko w połowie drogi, po tygodniu. U mamy zaczął się poród. Ten dziki krzyk mamusi pomieszany z płaczem niemowlęcia trwał niedługo. Zamilkli w mig oboje. Kobiety ratowały matkę, bo krwią spływała. Dziecko zaś spuszczono-pochowano w… dziurę (do toalety)… Mówili, że było martwe… Czy to prawda, czy nie?.. Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… To była pierwsza strata. Druga – już w Omsku, gdzie rodzinę rozdzielono: Twojego tatę zabrano do wyrębu lasu o setki kilometrów, a mamę – myć naczynia w oficerskiej (jednostki wojskowej) stołówce. Brat Stepan nocami nie spał, mózg nie przyjmował tego, co się stało. Dostał epilepsji od nerwów, upadł i umarł. Żywili się, jeśli można tak powiedzieć, okruchami-niedojadkami moskiewskiego jadła. Aby choć trochę ulżyć maminym „zarobkom”, Ty naprawiałeś czekistom walonki i buty. Na ulicy. W mróz –30-40… Nietrudno zgadnąć, skąd u Ciebie pojawiła się i stała wieczną choroba – zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Więc w 1945 roku Ciebie pierwszego, już chorego, mama „wysłała” pociągiem z żołnierzami do domu. Przez kilka tygodni drogi na Bukowinę nauczyłeś się palić tytoń, grać na harmonijce, śpiewać radzieckie pieśni… Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Później – mama z braćmi i siostrą. Lecz to była ucieczka. Za którą – nowy wyrok – tamże na Sybir… Ciebie nie zabrali. Byłeś leżący… Leczenie trwało długo. Dziewięć lat – całe ciało w gipsie. Gdzie ty, drogi, brałeś siły leżąc, by się uczyć, czytać, pisać wiersze, grać na harmonijce, żartować i podtrzymywać na duchu innych: nigdy nie tracić ducha! Potem nastąpiło częściowe wyzdrowienie i znów – na trzy lata – w pancerz. Kiedy rodzina wróciła po drugim „wyroku”, w Waszym domu – władza radziecka: szkoła, punkt usługowy, pokoje do wynajęcia itp. Tylko dla Twoich bliskich (Ty latami – po szpitalach i sanatoriach) miejsca nie było. Wrócili do babcinego – pod słomą. Po Twoim wyzdrowieniu tam właśnie zaczynaliście z Mamą nowe życie rodzinne. Na męki chorego człowieka, a do tego z rodziny „niepewnych”, nikt nie zważał. Ale Ty ukończyłeś Uniwersytet w Czerniowcach i zostałeś nauczycielem. Dyrektorem nie byłeś. Bo odmówiłeś kategorycznie bycia komunistą. Twojej mamy, mojej babki, dziki krzyk w wagonie towarowym otworzył oczy na wiele rzeczy… Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Dobrze pamiętam tę zieloną popielniczkę, gdzie płonęły Twoje rymowane wspomnienia. Ten drewniany stół, gdzie Wy z mamą, również nauczycielką-filologiem, sprawdzaliście uczniowskie zeszyty. Cieszyliście się, że przeszedłeś pracować z Łuhu do szkoły w Zamostiu. Pisałeś liryczne wiersze, które drukowały ówczesne gazety rejonowe – Putylszczyzny i Wyżniczyzny. Ale w pełni dusza otworzyła się wraz z nadejściem Niepodległości Ukrainy. Osobliwością historii Twojego życia są dwa poetyckie tomiki-spowiedzi – „Śpiewy żurawie” oraz „Dumy z rosy”, zrodzone z absolutnie radykalnych połówek losu. Pierwsza – tragiczna, przygnębiająca, smutna; druga – triumf Twoich i Mamy uczuć i na tym tle – niewiarygodna miłość do nas – Twoich dzieci. Byliście i pozostajecie dla nas jedną całością z niewidzialną aurą światła nad Waszym portretem… ...Wojna u nas, tato, wojna z moskalem już ósmy rok. Moskal ukradł część naszej ziemi na Wschodzie, a tutaj, na Zachodzie, zatruwa naszą świadomość. Giną żołnierze i ich nienarodzone dzieci. Jak Twój braciszek czy siostra. 80 lat temu. W dalekim 1941 roku. Gdyby, Tato, nie moskiewszczyzna, gdyby… Wybaczcie, męczeni i nienarodzeni, wybaczcie. Tylko moskiewszczyźnie nie ma przebaczenia. Nie ma i nie będzie… Switłana MASŁOWSKA-BAŁANIUK, obwód czerniowiecki

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn