Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dusza – Bogu, ciało – ziemi, a los mój – Ukrainie… Temat wojny na Wschodzie Ukrainy w twórczości Wasyla Piddubnego

Слово Просвіти, №49 за 2021 рік

Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Wojna… Ósmy rok wojny na Wschodzie Ukrainy… Jak pokazuje wcześniejsze doświadczenie historyczne, wojna to nie tylko brud, straty, ból, śmierć, ruina, ale także potężny katalizator rozwoju literatury. Obok profesjonalnych pisarzy (S. Żadan „Internat”, W. Szklar „Czarne słońce”, H. Szyjan „Za plecami” i wielu innych), dziennikarzy (S. Łojko „Lotnisko”, N. Nahorna „Wróciła z wojny”), poetów, którzy byli ochotnikami na froncie (S. Pantiuk, R. Semysał, J. Czornohuz i dziesiątki innych poetów), o wojnie piszą ci, którzy przed wojną nie mieli związku z literaturą, a teraz, po powrocie z frontu, nie mogą milczeć, czują, że Słowo to ważna i straszna broń w budzeniu świadomości narodu, w walce o pokój i prawdziwą Ukrainę. Wśród pisarzy-uczestników ATO jest wiele ciekawych postaci: W. Zapeka (autor antywojennej powieści „Szczeniak”, wojenno-satyrycznej powieści „Bohaterowie, he-bohaterowie i nie tylko…”), W. Piddubny (redaktor antologii prozy „Słowo o wojnie” w trzech księgach, „Słownika żołnierskiego slangu własnymi słowami”, autor powieści „Zimne serce”, „Piastry”), B. Humeniuk (autor zbioru nowel o wojnie „Blokpost”), N. Rozluckyj („Dziennik zmobilizowanego”) i inni. Pisarze-towarzysze broni Wasyl Piddubny (po prawej) i Witalij Zapeka Jako nauczycielce literatury ukraińskiej przykro mi, że nasi uczniowie nie czytają i nie analizują współczesnych utworów o wojnie na Wschodzie. A jeszcze boleśniej uświadamiać sobie, że każdy obrońca, który próbuje powiedzieć gorzką prawdę o wojnie i otworzyć oczy współczesnym, pozostaje sam na sam z kwestiami wydania, rozpowszechniania i sprzedaży własnych książek. Gdzież są instytucje państwowe, ministerstwa, Instytut Książki?.. Jakimiż jesteśmy niewdzięcznymi obywatelami… Boli… Proponuję Państwu zapoznanie się z utworami pisarzy – żołnierzy ATO. Spotkanie pierwsze. Wasyl Piddubny. Mieszka i pracuje na Żytomierszczyźnie. W latach 2014–2015 – uczestnik ATO, strzelec-snajper 10. OMPB „Poleska Sicz”. Brał udział w wojnie w Donbasie w składzie 30. i 72. brygady. Obecnie – pisarz, redaktor, administrator społeczności „Kozackie bajki i historie ATO”. Działacz społeczny. Współorganizator „Domu weterana” w Żytomierzu. Autor książek: „Piastry, piastry” (pseudonim Steven Roberts, 2016), powieści-baśni z czasów kozackich „Zimne serce” (2018), redaktor „Słownika żołnierskiego slangu własnymi słowami” (2019), autor-redaktor trzytomowej antologii opowiadań o wydarzeniach na Wschodzie „Słowo o wojnie” (2018, 2019). Przeżyte na wojnie nie zapomina się, ale też nie może długo chować się w głębi duszy. Jest o tym święcie przekonany żołnierz Wasyl Piddubny, który został pisarzem. Jeśli lubicie przygody i romantykę, mistykę i czasy kozacko-rycerskie, wtedy powieść w dwóch księgach „Zimne serce” Wasyla Piddubnego jest właśnie dla Was! Co wyróżnia tę powieść spośród innych utworów naszych współczesnych pisarzy? 1. Sam autor określa gatunek utworu jako powieść-baśń z czasów kozackich. Są w utworze elementy mistyki, fantazji, ale to baśń nie tyle historyczna, co filozoficzna. 2. Główny bohater – kozak Radko (imię bohatera niesie światło, radość, nawet mądrość – „cieszyć się”, „radzić się”, „Ra”) – nie tylko szczerze zakochany, on jest w ciągłym poszukiwaniu sensu życia i zwycięstwa w imię pokoju w rodzinnej Ukrainie. 3. W powieści widać paralelę między kozacką Ukrainą a Ukrainą współczesną, dobą wojny na Wschodzie: „Wojna – to brud, krew i oczekiwanie. Oczekiwanie wroga. Oczekiwanie snu czy obiadu. Oczekiwanie jutrzejszego dnia, z pełnym zrozumieniem tego, że on może nie nadejść. Bo wojna – to Śmierć. Twoja, czy wroga, czy nieszczęsnego mieszkańca, który wpadł w to tygiel, w którym spalają się dusze i ciała, bo zwycięży na wojnie ten, kto zabije swojego wroga. Musi zabić, aby nie zostać zabitym…” Ta powieść-baśń – o dobie Bohdana Chmielnickiego, o wojnie narodowowyzwoleńczej 1648–1657 lat. Wspomniani są w powieści wymyśleni bohaterowie, charaktery tamtego czasu i konkretne postacie historyczne, w szczególności Iwan Bohun: „Bohun kochał tę ziemię, którą nazywał Ojczyzną; ponad wszystko kochał Ukrainę; za nią gotów był i życie oddać, i samą wolę swoją. Na to i słowa u niego były: „Dusza – Bogu, ciało – ziemi, a los mój – Ukrainie…” 4. Pomimo wojennego tła powieści, utwór jest jasny i nie tylko dlatego, że ma optymistyczny finał, linię miłosną, ale dlatego, że sam Wasyl Piddubny jako autor jest nosicielem tego światła, gdyż filozoficzne dygresje liryczne powieści uszlachetniają i upiększają tragiczne strony historii Ukrainy. Ze zbioru „Wiersze z linii frontu” Antologia poetów, opalonych wojną. – Wydawnictwo „Feniks”, 2018. – 130 s. Serhij Pantiuk *** Kiedy milczą i muzy, i armaty, Zimna chmura horyzont senny gniecie. Tobie, Atlancie, kazano trzymać Ten ból, to cierpienie i troszeczkę mnie. Do gułów na mięśniach, chrzęstu w stawach, Bo jeszcze nie czas ani w górę, ani w dół. Już i zła nie ma, tylko sama żałoba Między palcami ścieka, niby śluz. I obojętnie – w sławie czy niesławie, Mimo dawno zapomnianego „Raz-dwa-trzy!” Świty budzą się krwawe, Ogniem i dymem oddychają wiatry. Wyczyszczone czekają automaty: Jeszcze chwila – i z ciszy wybuchnie rozkaz… Tobie, Ukraino, długo jeszcze trzymać Ten ból, to cierpienie i każdego z nas! „Czy nie po to rodzimy się, aby przedłużać ród ludzki? Darować życie, nie odbierać. Obserwować, jak rośnie dziecko, jak ono uczy się chodzić, mówić, śmiać się; cieszyć się życiem i radować tym rodziców swoich. Czy nie w tym prawdziwe szczęście, darowane przez Boga? Mały Eden, raj Miłości, który daruje nam Bóg i od którego my odmawiamy się, szukając innego. Bogactwa, władzy, sławy…” „Radko kochał noc. Kochał ciszę, którą ona darowała. Leniwe chlupotanie rzeki, cichy szelest wiatru… Czasami łapał się na myśli, że podoba mu się świat bez ludzi. Bez ich ciągłej bieganiny, zamieszania, zbędnych rozmów. Bez krzyków i kłamliwych słów, bez zazdrości i oszustwa. Ogromne ludzkie mrowisko żyło swoim życiem, gdzie każdy myślał tylko o sobie, tylko udając, że przejmuje się kłopotami innych. To nie było to mrowisko, które przynosi korzyść…” „Radko skorzystał z okazji, by pomodlić się, pokajać przed Najwyższym za swoje grzechy. Zapalił świece za spokój towarzyszy, którzy nie wrócą do domu, pomodlił się. I na duszy zrobiło się spokojnie-spokojnie….” 5. W znacznej mierze jest to powieść o miłości i zdradzie, honorze i bezczeszczeniu, moralności i niemoralności – o wszystkich bolesnych punktach życia współczesnego społeczeństwa. To hymn prawdziwej miłości. Ciekawie i realistycznie opisana jest przez autora miłość Radka i Oksany. Zakochanie, rozłąka, dalej autor zapoznaje nas z prawdziwą „przyjaciółką serca” Radka… Kim ona jest? Zachowajmy intrygę dla czytelników. Dlaczego Radko nie został z Oksaną? Co stanęło na drodze ich szczęścia?.. W. Piddubny jako pisarz zdołał odkryć przed czytelnikiem psychologię zakochanego mężczyzny w postaci Radka. My sercem i skórą, czytając, czujemy wszystkie subtelności unikalnego uczucia miłości, które rodzi się i rozkwita w sercu głównego bohatera. „Tak bywa. Spotykasz człowieka i w jednej chwili rozumiesz, że jest ci bliski… Nawet imienia jego nie znasz, ale jest ci bliższy niż wszyscy na świecie… Co to? Znak z nieba, czy po prostu jakieś odczucie, które nie ma wyjaśnienia? Ty Ołena Zadorożna Dziewczęta Dziewczęta ścinają warkocze, Mocno sznurują buty. Szczęście im się przyśniło, zdawało się. Krwawi zabandażowane serce Dziewczęta pakują walizki, Wkładają tam tęsknotę i zmęczenie. Modlitwa – niezawodna wiza, Żebyście wracali do domu. Dziewczęta zbierają siły I już nie liczą zmarszczek. Nieustannie, tam gdzie “przykryło”, Szeptają: “Cierp. Jeszcze troszkę…” Dziewczęta stoją na straży – Bezsenne, rozgorączkowane oczy. Słabość ściska w kleszczach, Pieką zapłakane oczy Dziewczęta prostują plecy Z myślami o tych, którym ciężko: Wróg takich nie zatrzyma, Kulą trafić trudno. Dziewczęta nie chcą tracić. Dlatego podają naboje. Dlatego zakładają fartuchy I uczą się trzymać broń.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn