Strona · s. 9strona oryginału ↗
Czas nie mija dla miłości
Слово Просвіти, №49 за 2021 рік
Ilko KOŁODIJ, m. Lwów. Do nowej książki lwowskiej poetki Oksany Łozowej „Czas nie mija” (wydawnictwa „Dżezwa”, „Apriori”, 2021) weszły utwory z różnych lat. Według słów autorki, nowe, niedawno napisane, zajmują tylko jedną trzecią zbioru. Reszta – to wybór, czyli to, co najlepsze z napisanych na przestrzeni poetyckiej drogi. Nawiasem mówiąc, Muzeum Iwana Franki we Lwowie uznało jej pierwszą książkę „Pod gołym niebem” za najlepszy debiut roku. Pisarka tworzy zadziwiająco równo, jej liryka osobista nie przeskakuje ze struny na strunę w poszukiwaniu „swojej” melodii. Oksana Łozowa dawno na nią trafiła, wydobywając dźwięki nie głośne, nie krzykliwe, nie metaliczno-stalowe, a ledwo słyszalne, ciche, przy których wstrzymujesz oddech, zamierasz, dlatego niezwykle przenikliwe. Każdy wybrał, co wybrał, Czy to, co dostał? Znośny ból mi przypadł, I to już niemało. Dla takich wersów nie otworzysz duszy na ćwierć, na połowę – przyjąć je zdolna tylko ta, która jest otwarta na oścież. I poczuje ledwo uchwytne tony – czy to intymne, czy z filozoficznym przemyśleniem, czy wydobyte z rejestrów narodowego odrodzenia, jak, powiedzmy, w rozdziale „Soborne serce” wiersz „Powrót”, poświęcony pamięci jednego z fundatorów OUN, teoretyka ukraińskiego nacjonalizmu Mykoły Sciborskiego. Ten niewielki utwór warto przytoczyć w całości, ponieważ bardzo wyraziście charakteryzuje jeden z najważniejszych zabiegów poetyckiego kunsztu Oksany Łozowej – pokazać istotę, filozoficzny kręgosłup konkretnego człowieka-bojownika w wirze okrutnej epoki. Rodzima miła ziemio, Ograbiona, zraniona, czarna... A przecież jesteś złota! A ty tak umiesz kwitnąć... Droga z mgły we mgłę. Na mogile zgarbiony kruk. I krzyże, niby ludzie, I ludzie, niby krzyże. Nieposilny ciężar? Ale co nam było nie pod siłę? Od wojny do wojny, Od ruin do jeszcze większych ruin Cudem dziwnym żyjemy, Ołeksandra PANIAK. Ukraiński charytatywny projekt edukacyjny STEM is FEM zaprezentował w Królestwie Niderlandów wystawę artystyczno-oświatową „Nauka – to ona”. Ekspozycja, która opowiada o dwunastu wybitnych ukraińskich naukowczyniach, została przedstawiona przy wsparciu Ambasady Ukrainy w Niderlandach w The Hague Humanity Hub (Haga), w ramach międzynarodowej konferencji „UE i Partnerstwo Wschodnie”. „Temat równości płci, zwłaszcza w nauce, jest jednakowo interesujący zarówno dla Ukrainy, jak i dla Niderlandów. Mamy kim się szczycić w nauce i z dumą prezentujemy to światowej wspólnocie” – podkreśliła tymczasowa chargé d’affaires w. Oniemiałe rozprostowujemy skrzydła I korzenie puszczamy Wśród ruin, pośród wojen. W tych asocjacyjnych i jednocześnie epickich wersach uchwycony jest duch okresu narodowowyzwoleńczych zmagań w XX wieku, gdzie wpleciony jest i ból za cierniowy los rodzimej ziemi-Ojczyzny, i kontury młodzieńczego maksymalizmu w warunkach „nieposilnego ciężaru” – „A co nam było nie pod siłę?”; i godne podziwu przetrwanie w nieznośnych warunkach zniewolenia... Ten „zraniony” wers ze zgarbionym krukiem na mogile, ta droga „z mgły we mgłę”, „od wojny do wojny”, „od ruin do ruin” można kontynuować jeszcze długo... Ostatecznie, jest on tym, pośrodku którego właśnie stał Mykoła Sciborski. Ten wiersz – niby głębokie i bolesne rozmyślania samego głównego bohatera, żadnym formalnym rysem tutaj nie oznaczonego. Wspomniany pierwszy rozdział książki „Soborne serce” – zadziwiająco symboliczny w tytule. Oczywiście, tutaj – utwory o Ukrainie! O sobornej! W obecnych warunkach wojny w Donbasie, zaostrzenia stosunków z Białorusią, w warunkach separatystycznych „wybryków” na zachodnim pograniczu z węgierskim posmakiem (czy tylko?), propagandy federalizmu ze strony prorosyjskich sił na Ukrainie temat Soborności niemało niepokoi każdego świadomego Ukraińca, nie tylko pisarza, który trzyma rękę na pulsie społeczno-politycznych procesów. Wydawałoby się, tutaj łatwo zbić się na publicystyczną czy, co gorsza, plakatową retorykę, tak często właściwą patriotycznym utworom, lecz autorka omija ją w danym przypadku „dziesiątą” drogą i szuka swojej „cichej”, nie głośnej stylistyki, takiej, jak w wierszu „Małemu Nestorowi”. Wyobraziwszy wnuka kronikarzem, rozmyśla nad tym, jaką „powieść minionych lat” on doniesie przyszłym pokoleniom, co napisze na swoich tablicach... I jest przekonana, że jego, jak i wielu ludzi na tym świecie, interesować będą nie tyle suche fakty historii, a: Jakże chce się im, – napiszesz, – Głosu nieba usłyszeć w ciszy! Przygarnąć dziecię do serca I zapomnieć śmiertelne boje, I zasypać wszystkie okopy, I zacząć nowy rękopis... Takie samo wzruszające i ciepłe, bez cienia wysokiego stylu, „posłanie” do wschodniaków, w którym ich smutek na czole poetki – „borzniańską bruzdą”. Tutaj musimy wyjaśnić: Oksana Łozowa – rodem z Nadbuża, z Niemirowa, „z tego kraju ojca ród”, a oto matka – z Czernihowszczyzny, i droga do Borzny, matczynej małej ojczyzny, znana autorce od małego. Z dzieciństwa zostały w pamięci i w sercu jaskrawe obrazy tamtejszej rodziny, pejzażowe koloryty... Z tego rodzinnego wschodnio-zachodniego geograficznego bogactwa i narodziło się „soborne serce” Oksany Łozowej, któremu, jak zaznaczyła w swojej recenzji na książkę Wira Olesz, „jednakowo bliska i galicyjska, i czernihowska ziemia, sławny kozacki kraj”. Znaczącym w tym „sobornym” rozdziale uważam wiersz, który również wart jest tego, aby go przytoczyć w całości: Moje imię – od ojca. Ja – Oksana. Moje imię gorzkie mi samej, Przesiąknięte stepowymi piołunami, Kaliną w dalekiej Kołymie. Ono leciało za Koło Podbiegunowe, Ciepłem topiło wieczną zmarzlinę. Mnie jeszcze nie było, lecz był mój głos, Komuś potrzebny był. Dlatego ja tutaj. Dlatego szukam słowu rodzime słowo I nie czekam łaski od obcych. Czyż nie mój naród wśród ruin Ze słowa wyszedł I w słowie żył? Bez wątpienia, główne miejsce w książce Oksany Łozowej zajmuje liryka intymna. W najróżniejszych ujęciach pisze ona o nieodwzajemnionym uczuciu, nieszczęśliwej miłości, rozłące, zdradzie, samotności i żalu z powodu tego, że wszystko tak się stało. Czasem dziwisz się temu poetyckiemu naszyjnikowi, obdarzonemu tyloma tęsknymi odcieniami... Tak beznadziejnie pokochać, To jak – wpaść w biedę. Swoją przyjaciółkę ratować Dziewczęta wieczorem przyjdą.
I będą długo mówić, Że to tak po prostu nie minie, Że tę miłość trzeba zabić. Wtedy i mnie, wtedy i mnie... Przypominam sobie, jak w recenzji pierwszego tomu poetyckiego Oksany Łozowej „Prosto nieba” (Pod gołym niebem), szczerze zachwycając się wykreowanym romantycznym światem, być może nie zawsze poprawnym w jego „dorosłym” rozumieniu, ale niezwykle czystym, bezpośrednim i szczerym, wyrażałem jednocześnie obawę: by liryczna bohaterka debiutantki z czasem nie zaczęła przyzwyczajać się do opisywania codzienności i nie weszła na ścieżkę, która w końcu doprowadzi ją od Mawki do Kyłyny. Wtedy i sama Oksana Łozowa przypuszczała, że „może i rzeczywiście wszystko to minie z czasem, z wiekiem”. Na szczęście nie minęło. Potwierdziły to jej kolejne zbiory, w tym „Oczy drzew”, i obecny tomik z jego najświeższymi poetyckimi strofami, gdzie „jeszcze trochę grzeją wspomnienia o lecie” i „nie ma nic gorszego niż zdrada bratnich dusz”. W recenzji „Oczu drzew” już zaznaczałem, a teraz mogę tylko potwierdzić, że Oksana Łozowa nie straciła z latami umiejętności czy wręcz sztuki dziwienia się, spoglądania na świat dobrymi oczami drzew, kwiatów, ptaków – kiedy wesołymi, kiedy „wilgotnymi”, ale zawsze szczerymi, a nawet nieco naiwnymi... Cieszyłem się, że z czasem i wiekiem jej liryka nie straciła świeżości i pierwotnej czystości, bezpośredniości. Ale i teraz powtarzam: ona dorosła. Pejzażową, choć bardzo miłą, świeżą, nieco wyparły filozoficzne rozważania. Obrazy stały się głębsze, bardziej przestrzenne, skondensowane, wywołują u czytelnika więcej skojarzeń, lepiej pobudzają wyobraźnię... Poetka już wie z doświadczenia, zapewne własnego, że „trwożnie żyć w raju”, bo „przyjdą, zobaczą, odbiorą”. Ona już dobrze orientuje się w głębinach radości i smutku. Lecz po raz kolejny zaznaczę: poetycka dusza jest „niepoprawna” w stałości własnych uczuć. Nie będę prowadził osobnej długiej rozmowy o fragmencie poematu „Motria” w książce. O tym utworze powiedziano już niemało, oceniali go krytycy, pisarze... „Motria” – jedno z najlepszych poetyckich płócien pisarki Oksany Łozowej. Autorka zdołała subtelnie oddać wszystkie barwy i odcienie ludzkich uczuć na tle skomplikowanej epoki historycznej, która odwróciła się od Ukrainy, szczerbiąc nasze szable, przynosząc kolejną straszną ruinę na nasze obolałe tereny. „Bardzo trafnie oddane kobiece przeżycia, konflikty rodziców i dzieci, „szczerych” przyjaciół i zdrajców” – swego czasu zaznaczała pisarka Marija Humeniuk. Tutaj jedyna uwaga: być może nie wyraziła się precyzyjnie, ale akurat o konflikcie pokoleń w poemacie nie ma mowy, a raczej o tym, że „było w tej zdradzie zdrady za wiele, Sama Ukraina zdradzona była”. Zwięźle, ale trafnie oceniła „Motrię” poetka Lubow Benedyszyn: „Kanwa – straszna, krwawa strona ukraińskiej historii... Wzór – wysoka, jasna, ciężka miłość ukraińskiej kobiety... I czarno-czerwona nić Słowa w zręcznych rękach Mistrzyni”. Wiktor Pałynski, zaznaczając liryczność duszy Oksany Łozowej, która zalewa łzami i obejmuje uśmiechem całą paletę jej poetyckich wibracji, potwierdził, że i w poemacie „Motria” góruje ona nad epickością. Jak nie zgodzić się z tym „górowaniem”, które dostrzeżono jeszcze w wierszu „Małemu Nestorowi”... Chodzi o to, że tak głęboko, głównie w planie psychologicznym, odtworzyć obraz Koczubiejówny mogła tylko ta, która sama przeżyła podobny dramat, która poczuła w nim ów „najcieńszy nerw”. Zatem Oksana Łozowa, zarówno w liryce małej formy, w kilku strofach, jak i w panoramicznym poemacie, pozostaje wierna sobie i naświetla przede wszystkim wewnętrzny świat swoich bohaterów. Tutaj pisarka jest, można rzec, „jednotypowa”, chociaż sama poetycka pracownia jest dość różnorodna. Jest autorką tekstów wielu popularnych piosenek. Jak słusznie zaznaczyła Wira Ołesz, swego czasu stanowiły one podstawę repertuaru Olhy Junakowej. Piosenki do tekstów Oksany Łozowej wykonywali Tania Hurska, Bohdan Lalka, Łeonid Mazur. Obecnie poetka aktywnie współpracuje z kompozytorem i wykonawcą Ołeksandrem Swietohorowem... Oksana Łozowa tłumaczy również poezje z białoruskiego, gruzińskiego, rosyjskiego. Przetłumaczono także jej utwory – na angielski, białoruski, gruziński, włoski, litewski, polski. A ponadto jest laureatką nagród imienia Markijana Szaszkewycza oraz imienia Lesia Martowycza... Życzę poetce, aby nadal nie męczyła się dzieleniem z nami „niewidzianą tęczą”; tym, jak „wiosenna czułość rozpościera skrzydła”; by niosła do swoich czytelników promień światła i „zapach konwalii wraz z nim”... Tak samo cicho, niegłośno, ale szczerze i nieprzekupnie, z duszą i przenikliwie... Niech dla jej dzieł czas nie mija! Tak, jak nie mija dla miłości, dla wiecznych uczuć i prawd. ścieżkę bohaterek, a także rozważali kwestię równości płci w nauce. „Wierzę, że bohaterki wystawy staną się wzorami i modelami ról dla młodych dziewcząt, które planują związać swoje życie z nauką, a nasz projekt – przykładem do naśladowania przez organizacje edukacyjne innych krajów. Holandia również ma wiele wybitnych nazwisk wśród kobiet naukowców, na przykład Hendrika van Leeuwen, badaczka magnetyzmu, czy Eveline Crone, uznana specjalistka od rozwoju mózgu” – zauważył inicjator wystawy „Nauka to ona”, założyciel firmy technologicznej Roosh Serhij Tokarew. Projekt „Nauka to ona” realizowany jest przez charytatywną inicjatywę edukacyjną STEM is FEM przy wsparciu Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) na Ukrainie oraz UN Women na Ukrainie w ramach globalnej kampanii ONZ „Pokolenie Równości”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
