Strona · s. 16strona oryginału ↗
Alojz Jedlička – ten, któremu Ukraina powinna okazać szacunek i wdzięczność
Слово Просвіти, №49 за 2021 рік
Hanna ANTIPOWYCZ (DENYSKO), zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa
Dziedzictwo drogie narodowi ukraińskiemu
Pewnego dnia tej jesieni po raz pierwszy słuchałam pieśni z albumu „Chorei Kozackiej” „De Libertate” w UA: Kultura. Taras Kompanyczenko i jego towarzysze z zespołu, wśród których jest także syn znanego połtawskiego znawcy ludoznawstwa Wołodymyra Danyłejki, Seweryn, stworzyli projekt o zdumiewającym pięknie i sile, łącząc w nierozerwalny splot kanty, które mają po 5-6 wieków, muzykę ukraińskiego baroku oraz pieśni kozackie, strzeleckie, powstańcze lub utwory lidera zespołu Tarasa Kompanyczenki napisane w ich stylu.
Były to prawdziwe pieśni Ukraińskiej Wolności,
które porywały duszę do walki o święte dla naszego narodu wartości. De Libertate! Sław się, Wolności! Deus et Patria! Bóg i Ukraina!
Lecz była wśród tych pieśni jedna, która przeszywała serce ostrym bólem. Opowiadała o tych, którym w udziale przypadło zaznać okrutnej klęski w walce z ciemiężycielami Ukrainy. A klęsk w historii naszego narodu było wiele… Chociaż, nawet płonąc w walce czy w rozpaczy z niemożności dalszej walki, nasi kozacy, nasi powstańcy rzucali iskry duchowej niezłomności w przyszłe lata i wieki, a podchwytywały je nowe pokolenia bojowników o Wolność Ukrainy.
„Choreja Kozacka” śpiewała pieśń „Hej,
był u mnie konik…” tak, że dusza słuchacza rwała się, by polecieć przez czas i przestrzeń do tego kozaka, któremu wrogowie i konia zabili, i szablę wyszczerbili…
Słyszałam tę pieśń po raz pierwszy i nie dostrzegłszy na ekranie imion autorów słów i muzyki, po koncercie zajrzałam do Wikipedii. I serce napełniło się niewysłowioną radością: muzykę do tej pieśni do słów Jakiwa Szczohołewa napisał Alojz Jedlička, który dwie trzecie swojego życia mieszkał i pracował w Połtawie! Czytałam o nim wcześniej w wydaniach encyklopedycznych, ale wiele się zapomniało. I wygląda na to, że współczesna Połtawa, poza kilkoma krajoznawcami i muzykologami, jednak zapomniała o tym zdumiewającym człowieku, Czechu z pochodzenia, pianiście, kompozytorze, dyrygencie chóralnym, pedagogu, muzykologu, który tak wiele zrobił dla zachowania i rozwoju tradycji ukraińskiego melosu!
Wydaje się, że nigdzie w mieście nie ma nawet tablicy pamiątkowej, która uwieczniałaby pamięć kompozytora, który niestrudzenie zbierał kwiatuszki na niwie ukraińskiego folkloru. Z miłości do Ukrainy i jej pieśni narodziło się, między innymi, fortepianowe potpourri Alojza Jedlički „Kwiatuszki Ukrainy” (utwory dedykowane Tarasowi Szewczence, opracowania pieśni ludowych, romansów).
A ileż pracy włożył w to, by zebrać materiał i opublikować zbiory ukraińskich pieśni ludowych! W 1861 roku ukazuje się jego „Zbiór małorosyjskich pieśni ludowych” w dwóch częściach, w 1869 – „Sto małorosyjskich pieśni ludowych”. Te zapisy przydały się wielu muzykom i śpiewakom, kompozytorom, muzykologom, etnografom.
Jedlička jest autorem fantazji muzycznej
„Wspomnienie o Połtawie”. Dokonał redakcji muzyki Opanasa Markowycza do „Natalki Połtawki” Iwana Kotlarewskiego. Wszystko, co zrobił, to ważny wkład w to drogocenne dziedzictwo kulturowe, które pomaga nam być mimo wszystko narodem ze spojrzeniem zwróconym ku duchowym wyżynom, a nie w bagno przemijalności.
14 grudnia 2021 roku mija 200
lat od dnia urodzin Alojza Wenceslavowicza Jedlički. Dlatego chcę przypomnieć przede wszystkim połtawianom, społeczności muzycznej oraz przedstawicielom władz, odpowiedzialnym za rozwój kultury, zarówno o wybitnym rodaku, jak i o potrzebie uwiecznienia jego pamięci.
Połtawskie strony życia
Alojz Wenceslavowicz Jedlička urodził się 14 grudnia 1821 roku w mieście Kukleny w Czechach (teraz znajduje się w granicach miasta Hradec Králové). W latach 1837-1842 uczył się w Konserwatorium Praskim, był uczniem Dionysa Webera i Giovanniego Battisty Gorgianiego. Po ukończeniu konserwatorium grał w orkiestrze we Włoszech, w latach 1843–1847 mieszkał w Petersburgu. W 1848 roku Alojz Jedlička przeprowadza się do Połtawy, gdzie już mieszka i koncertuje jego starszy brat Wenceslav.
Alojz zaczyna nauczać gry na fortepianie w Połtawskim Instytucie Szlachetnie Urodzonych Panien. I będzie uczył młode połtawianki śpiewu i gry na fortepianie przez 44 lata! Zatem na budynku tego instytutu, gdzie obecnie znajduje się Narodowy Uniwersytet „Politechnika Połtawska imienia Jurija Kondratiuka” (do niedawna uniwersytet techniczny), należy ustanowić tablicę pamiątkową Alojzowi Jedličce oraz jego bratu Wenceslavowi, który również nauczał śpiewu i muzyki w Instytucie Szlachetnie Urodzonych Panien. (A przy okazji przemianowania naszego uniwersytetu technicznego nadmienię, że powszechna plaga przemianowań wyższych uczelni w celu, aby rektorzy nawet po zakończeniu dwóch ustawowych kadencji mogli dalej siedzieć w fotelu kierowniczym, mocno niepokoi społeczeństwo, kwestia ta jest już omawiana zarówno w kręgach deputowanych, jak i ministerialnych, i mamy nadzieję, że tym wykrętom zostanie położony kres).
Także Alojz Jedlička nauczał gry na fortepianie wychowanków Połtawskiego Pierwszego Gimnazjum Męskiego (do niedawna szkoła średnia nr 3, obecnie – Liceum Naukowe nr 3 Rady Miejskiej Połtawy). W tym gimnazjum nauczali lub zdobywali wykształcenie wielu wybitnych Ukraińców, a tablica pamiątkowa ustanowiona jest tylko Wołodymyrowi Samijłence. Inna tablica pamiątkowa poświęcona jest spotkaniu Tarasa Szewczenki w 1845 roku z kolegą z Akademii Sztuk Pięknych, wykładowcą gimnazjum Fedotem Tkaczenką, i jest to bardzo cenne. Ale uważam, że przy Liceum Naukowym nr 3 należy ustanowić stelę, gdzie byłyby imiona wykładowców i uczniów gimnazjum, którzy pozostawili znaczący ślad w historii Ukrainy, w tym Alojza Jedlički.
Wykładowcami gimnazjum byli kompozytor Fedir Popadycz, historyk Pawło Bodianski, poeta, etnograf Łewko Borowykowski, historyk Ołeksandr Stronin (aresztowany w 1862 roku za „rozpowszechnianie małorosyjskiej propagandy”)…
Sławnymi synami Ukrainy stali się uczniowie gimnazjum Mychajło Drahomanow, Patriarcha Mstysław, koryfeusz ukraińskiego teatru Mychajło Starycki, matematyk Mychajło Ostrogradski, etnograf Wasyl Horłenko, pisarz Łeonid Hlibow, rzeźbiarz Łeonid Pozen – wszystkich w krótkim artykule nie wymienisz.
Uwiecznienie ich pamięci jako wykładowców i absolwentów sławnej placówki oświatowej – Połtawskiego Pierwszego Gimnazjum Męskiego – byłoby znakiem tego, że Połtawa choć trochę usprawiedliwia miano duchowej stolicy Ukrainy, które zostało zasłużone przez takich ludzi, jak wymienieni, a obecnie często odbierane jest, niestety, z sarkastycznym uśmiechem, bo na duchowej aurze miasta odcisnęła się degradacja zarówno przez dziesięciolecia okupacji moskiewsko-bolszewickiej, jak i przez lata rządów tutejszych „wujków ojczyzny cudzej” z ich „gryczkami” i „apteczkami”.
Zwracałam się przez Facebook do społeczności muzycznej, przypominając o 200-leciu od dnia urodzin Alojza Jedlički. Jeśli do tej daty nic istotnego nie uda się zrobić, to przynajmniej do 130. rocznicy od dnia jego śmierci (do 15 września 2024 roku) miasto musi odkupić swój grzech zapomnienia o tym, czyja dusza gdzieś w zaświatach i dzisiaj brzmi ukraińską melodią, wspomnieniem o Połtawie, kwiatuszkami Ukrainy…
Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt przedpłaty
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA”
(z dostawą i kosztami pocztowymi):
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
