Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49–50 за 2024 рік

16 s. · 39 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

„Ognisty miecz” – akademia artystyczna kijowskiej „Proświty”

Z okazji Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy oraz 156. rocznicy Towarzystwa „Proświta” w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się akademia artystyczna kijowskiej „Proświty” pod nazwą „Ognisty miecz”. Olha CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej „Proświty” Muzyczno-poetyckie widowisko nosiło tytuł „Siedem dedykacji”, gdyż niedawno obchodziliśmy siedem ważnych dla narodu ukraińskiego wydarzeń: 1 grudnia – Ogólnoukraińskie referendum (1 grudnia 1991 roku) w sprawie uznania Niepodległości Ukrainy, 3 grudnia – 302. rocznica urodzin ukraińskiego filozofa Hryhorija Skoworody (1722), 6 grudnia – Dzień Sił Zbrojnych Ukrainy, 6 grudnia – Dzień Świętego Mikołaja, 8 grudnia – rocznica założenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (1868), 9 grudnia – 161. rocznica urodzin Borysa Hrinczenki (1863), ukraińskiego pisarza, pedagoga, historyka, publicysty oraz działacza społeczno-kulturalnego, lidera kijowskiego oddziału „Proświty”; 13 grudnia – 147. rocznica urodzin Mykoły Łeontowycza (1877), ukraińskiego kompozytora, dyrygenta chóralnego, pianisty, pedagoga, działacza społecznego. Prowadzący muzyczno-poetyckie widowisko Kyryło Stecenko, artysta ludowy Ukrainy, skrzypek, kompozytor, przewodniczący kijowskiej „Proświty”, otworzył uroczystą akademię wykonaniem Hymnu Ukrainy oraz w ciekawy i treściwy sposób zapoznał gości wydarzenia artystycznego z każdą z siedmiu dedykacji. Uczestnikami widowiska byli żołnierze i weterani Sił Zbrojnych Ukrainy, znani pisarze i artyści. Słowo o Ogólnoukraińskim referendum z 1 grudnia 1991 roku, podczas którego potwierdzono niepodległość Ukrainy, wygłosił Iwan Zajec, ukraiński polityk, deputowany ludowy Rady Najwyższej Ukrainy I, II, III, IV oraz VI kadencji, bojownik o niepodległość Ukrainy w XX wieku, który stał u podstaw Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy. Podczas spotkania artystycznego odbyła się uroczysta ceremonia „Neofici” – wręczenie legitymacji członkowskich „Proświty” znanym osobistościom twórczym: Wasylowi Lutemu – kobziarzowi, kompozytorowi, piosenkarzowi, aktorowi, praktykującemu filozofowi i pasjonatowi, laureatowi międzynarodowych konkursów, dyplomantowi festiwalu „Czerwona Ruta”, współtwórcy projektów muzycznych „Osiajna i Żywosył”, „Artania”, „Feodał”, uczestnikowi działań wojennych, weteranowi Sił Zbrojnych Ukrainy; Dmytrowi Linartowyczowi – aktorowi, poecie, bardowi, wykonawcy głównej roli w filmie „Ten, który przeszedł przez ogień”, docentowi Instytutu Dziennikarstwa przy Narodowym Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki, zasłużonemu artyście Ukrainy, żołnierzowi wojsk desantowo-szturmowych, oficerowi Sił Zbrojnych Ukrainy, uczestnikowi działań wojennych, odznaczonemu medalem „Za przelaną krew w walkach o wolność Ukrainy”, autorowi spektaklu muzyczno-poetyckiego „Słowospiw”; Iwannie Szczerbynie – dyrektorce Centralnej Biblioteki Rejonu Sołomiańskiego im. Hryhorija Skoworody, zasłużonemu pracownikowi kultury Ukrainy, członkini prezydium „Ukraińskiego Stowarzyszenia Bibliotecznego”, która wraz z zespołem ludzi o podobnych poglądach przekształciła tę bibliotekę w jedno z nowoczesnych stołecznych centrów pracy oświatowej, artystycznej, wychowawczej i patriotycznej. Pani Iwanna uważa, że kijowska „Proświta” powinna wzmocnić komponent komunikacyjny swojej działalności, opierając się na inicjatywach młodych ludzi, zakochanych w języku, kulturze i historii ukraińskiej, zdolnych do rozpalania i szerzenia ducha ukraińskości; Serhijowi Sokołowowi – nauczycielowi, pisarzowi, prawnikowi, działaczowi społecznemu, przedsiębiorcy, autorowi książki „Historia w momentach: Ukraina i Moskwa”, w której naświetlone są przełomowe i dramatyczne karty bytu naszego narodu i państwa. Przebywając w służbie w Siłach Zbrojnych Ukrainy, Serhij Ołeksandrowycz znajduje czas i możliwości, aby gromadzić utalentowane osobistości w celu badania i artystycznego ucieleśnienia niepowtarzalności kultury ukraińskiej w projekcie audiowizualnym „Dusza Ukrainy”. Jeśli chodzi o wizerunek odnowionej kijowskiej „Proświty”, to organizacja ta, jego zdaniem, powinna stać się popularna wśród szerokich kręgów, a także dążyć nie tylko do tego, by iść z duchem czasu, ale by nadawać ton i tempo, czyli podnosić Ukraińców do tworzenia własnej przyszłości. Z przemówieniem powitalnym wystąpił na uroczystej imprezie Ihor Stamboł, kandydat nauk historycznych, docent katedry komunikacji informacyjnej wydziału filologii ukraińskiej, kultury i sztuki Uniwersytetu Kijowskiego im. Borysa Hrinczenki, który zaprezentował swoją książkę „Pod celownikiem czarnej sotni. Zamach na Borysa Hrinczenkę”, będącą autorską interpretacją artystyczną skutków działalności politycznej rodziny Hrinczenków jako najwybitniejszych działaczy kultury ukraińskiej, którzy najbardziej ucierpieli w wyniku pierwszej rewolucji w Imperium Rosyjskim. Artysta Wołodymyr Rebrow zaprezentował swój album artystyczny „Wojna oczami ukraińskiego artysty”, w którym obrazy wykonane są zwykłym ołówkiem z żółto-niebieskimi akcentami. Jego prace to dziennik wydarzeń wojennych od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, ilustracje codziennej walki życia ze śmiercią. Sztuka zainspirowana niezłomnością, odwagą narodu ukraińskiego i naszymi heroicznymi obrońcami. Ciekawy i barwny był występ współczesnej ukraińskiej poetki Olhy Kyci, która przedstawiła książkę „Niepokonani”. Wzruszająco z ust autorki brzmiały wiersze „Aleja czci”, „Niebiesko-żółte serce”. Jej wiersze i piosenki stały się harmonijnym i współbrzmiącym dopełnieniem prac artysty. Ciąg dalszy na str. 3 HALYNA DACIUK 10–11 PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Koszt wynosi: 1 mies. — 65 hrywien. 3 mies. — 195 hrywien. 6 mies. — 390 hrywien. 12 mies. — 780 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Proświta”, która kruszy niewolę

Heorhij FILIPCZUK, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 156 lat! Dzień 8 grudnia – narodziny „Proświty” imienia Tarasa Szewczenki. Najstarsza i najsławniejsza ogólnoukraińska organizacja ożywiała wysokim dążeniem narodowym, aby zapanowała „w swoim domu swoja i prawda”. Na gruncie jej ideału bycia jednolitym i wolnym Narodem wzrastali bojownicy o niepodległą Ukrainę, uczestnicy narodowowyzwoleńczych zmagań, Wojownicy i Budziciele Narodu Ukraińskiego. „Proświta” – zjawisko ogólnonarodowe, wszak na początku XX wieku powstała w Odessie, Jekaterynosławiu, Żytomierzu, Kamieńcu Podolskim, Kijowie, Czernihowie, Mikołajowie, na Donie, Kubaniu, Zielonym Klinie, na kontynencie amerykańskim. Do jej aktywnej działalności zostali zaangażowani: M. Hruszewski, A. Szeptycki, I. Franko, Łesia Ukrainka, J. Fedkowicz, M. Kociubynski, M. Łysenko, M. Arkas, B. Hrinczenko, K. Stecenko, D. Jawornycki… Stawała się ona decydującą organizacją w postępie ukraińskiej idei wszędzie, gdzie mieszkali Ukraińcy. Była to (według słów B. Łepkiego) „niezmordowana praca dla ideałów narodowych”. Zrodzona z narodowych, duchowych, politycznych, społecznych potrzeb Ukraińców, „Proświta” święcie wyznawała idee soborowości i państwowości, była konsolidującą siłą ukraińskości, oddanie stała na straży ojczystego języka, szkoły, kultury narodowej, wiary, tradycji historycznej. Stworzone narodowo zorientowane organizacje społeczne i polityczne na Ukrainie i poza jej granicami żywiły się ideami ukraińskiej „Proświty”, która na przestrzeni XIX–XXI wieków nie zdradziła w słowach i czynach tej zasadniczej wartości, która zawarta była w wystąpieniu (z 1868 roku) młodego studenta Uniwersytetu Lwowskiego A. Siczynskiego (ziomka wybitnego Iwana Puluja) – „każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi przede wszystkim dbać o to, aby masy ludowe podniosły się do tego stopnia oświaty, by ta masa ludowa poczuła się członkiem narodowego organizmu, odczuła swoją godność narodową i uznała potrzebę istnienia narodu…”. Właśnie „Proświta” przywróciła ukraińskości, która przebywała w kolonialnych warunkach bezpaństwowości, wielką Ideę wolności, nadając jej nowe brzmienie, którą podczas europejskiej „wiosny ludów” 1848 r. ogłosiły Główna Rada Ruska oraz Sobór Uczonych Ruskich. Jedność ukraińskiego Narodu od Karpat po Kubań, jego odrębność i wola! Wchłonęła ona w istotę swojej matrycy światopoglądowej oraz działań społecznych te najcenniejsze myśli, przesłania, ideały narodowe, które zawierały: „Eneida” I. Kotlarewskiego; „Ruska Trójca” M. Szaszkiewicza; Bractwo Cyrylo-Metodiańskie; Budziciele języka ojczystego S. Worobkiewicz i J. Fedkowicz; Główna Rada Ruska, Sobór uczonych ruskich (pierwszy zjazd oświatowy w Galicji), które nakreśliły program organizacji ukraińskiej nauki i szkolnictwa ludowego, rozwoju ukraińskiego języka literackiego; towarzystwo naukowe „Galicyjsko-Ruska Matycia”; „Towarzystwo oświaty ludowej”; duch powstania chłopskiego pod wodzą Łukiana Kobyłyci; zadania stworzonego pierwszego ochotniczego kurenia Ukraińców (zwiastun organizacji Ukraińskich Strzelców Siczowych); program połączenia Galicji Wschodniej, Bukowiny Północnej i Zakarpacia w jeden organizm administracyjny, opracowany przez A. Duchnowycza i A. Dobriańskiego; „Słowo przestrogi” W. Podolinskiego… Owa nieustanna walka o swoje narodowe „Ja”, która nurtowała na wszystkich ziemiach ukraińskich ideowo, światopoglądowo, organizacyjnie, duchowo, legła u podstaw działalności „Proświty”. Jednak bezsprzecznym, najbardziej szanowanym i cenionym dla „Proświty” stało się Słowo Szewczenki, które niosło narodowi ducha Prawdy, Wolności, Walki, Sprawiedliwości. On stał się dla wszystkich Ukraińców najwyższym Sztandarem, wielkim Budzicielem odrodzenia narodowego. Wysokie idee wyzwolenia od obcości, które okupowały ojczystą ziemię, wykorzeniając naród, stworzenia własnego państwa, które staje się równym we wspólnocie europejskiej, były znaczące dla dalszego odrodzenia narodowego narodu ukraińskiego. Wśród Ukraińców Naddnieprza, tak jak Galicji, Bukowiny, Wołynia, Rusi Karpackiej, w życiu społecznym dominowała wspólnota poglądów na perspektywę własnego bytu. Przede wszystkim polegała ona na uwolnieniu od ucisku narodowego, który nigdy nie był „lepszy” u jednego najeźdźcy i „gorszy” u innego. A dlatego wszyscy oni prędzej czy później muszą zostać pokonani na zagarniętej przez nich ukraińskiej ziemi. Jak pisał na długo przed pojawieniem się „Proświty” M. Kostomarow, „prawdziwy Ukrainiec nie powinien kochać ani cara, ani pana, a jedynie boga Jezusa Chrystusa”. Bo jeśli wnikać w założenia programowe cyrylo-metodiańczyków, napisane w przededniu, jeszcze w połowie lat 40. XIX wieku i wyłożone w „Statucie Bractwa Słowiańskiego św. Cyryla i Metodego”, „Księdze bytu narodu ukraińskiego”, których głównym autorem był M. Kostomarow, to dostrzegalna jest bezpośrednia zgodność w poglądach i stanowiskach „Proświty” wzoru 1868 roku. Taka naturalna bliskość ideologiczna uwarunkowana jest przede wszystkim wspólnymi celami, którymi przejmował się podzielony, ciemiężony, wykorzeniany naród ukraiński. Wola, ziemia, język, wiara, szkoła ojczysta, tradycja, soborne i niepodległe państwo – wartości, które wyznawali w różnych formach Ukraińcy „od Sanu po Don”. Przebywając pod uciskiem ówczesnych monarchii, pozbawieni własnej państwowości, oni na poziomie swoich „pierwszych szeregów” uświadomili sobie konieczność przejścia od etapu kulturowego do politycznego walki. Założone przez profesora Uniwersytetu Kijowskiego M. Kostomarowa, połtawskiego nauczyciela W. Biłozerskiego, młodego prawnika M. Hułaka, do których później dołączą T. Szewczenko, P. Kulisz, O. Markewycz oraz inni ukraińscy intelektualiści, towarzystwo w krótkim okresie swojego podziemnego istnienia (14 miesięcy) zrodziło idee, którymi posługiwały się następne pokolenia sił narodowo-patriotycznych w walce o Ukrainę. Właśnie ta organizacja, opierając się na postępowej myśli europejskiej (J. Herder, J. Fichte, G. Mazzini i in.), uformowała zasady odrodzenia narodowego Ukraińców, rozwinęła ideę narodową, łącząc ją z ogólnoludzkimi wartościami chrześcijańskimi, rozpoczynając walkę przeciwko rosyjskiemu carizmowi. Idea kozackiej wolności i szlacheckiej godności, duch europejskiego wolnomyślicielstwa, ciągłość pamięci historycznej, wysokie wykształcenie „pierwszych szeregów” charakteryzowały działalność cyrylo-metodiańczyków, którzy stali się swoistymi zwiastunami „Proświty”. Kto sprzeciwiał się temu sprawiedliwemu dążeniu narodu? Jak zawsze, moskowia, moskalofile i inni obcy najeźdźcy, kto „nienasyconym okiem za kraniec świata zagląda”. Podzieleni granicami politycznymi imperiów, zachodni i wschodni Ukraińcy zawsze żyli tymi samymi myślami, marzeniami, nadziejami, aby być wreszcie wolnymi, mając swoje państwo, być gospodarzami na swojej ziemi, być razem. Żywili się wzajemnie siłą i wiarą, wspólnymi ideałami i dążeniami narodowymi. Przebudzenie narodowe odbywało się na wszystkich terenach ukraińskich. A dlatego „Proświta” czerpała idee, ideały, wartości, które rodziły się na wszystkich ziemiach ukraińskich, przede wszystkim od tych formacji narodowych (organizacji społeczno-politycznych) Ukraińców, które tworzyły się na Naddnieprzańskiej Ukrainie, która była szczególnie brutalnie ujarzmiona przez despotyczną monarchię rosyjską. Wszak tylko w latach 1905–1912 ministerstwo oświaty imperium rosyjskiego zamknęło 12 prywatnych gimnazjów, zwolniło 32 dyrektorów i 972 nauczycieli, 822 nauczycieli „przeniosło” do innych szkół za próbę wprowadzenia w nauczaniu jakiejkolwiek tematyki ukrainoznawczej. Jednak wbrew wszystkiemu, nie zważając na to, że zabroniono drukować w języku ukraińskim nawet książek dla dzieci, zwycięską pracą wielu oświeceniowców sprawa narodowa, dążąc do prawdy, nigdy nie ustawała. A ona (prawda) dla podzielonego przez imperia narodu ukraińskiego zawierała się przede wszystkim w „apostolskim słowie” Szewczenki, którego nigdy i nigdzie wśród ukraińskości nie było „za wiele”. Chociaż w rzeczywistości wszędzie był on zakazywany nie tylko przez obcych satrapów, ale podważano jego tradycję światopoglądową nawet przez znanych działaczy ukrainofilskich. Bo taki uznany intelektualista narodowy i europejski jak M. Drahomanow pisał, że „ukrainofile powinni nauczyć się, że „Kobziarz” jest już rzeczą przeżytą, jest ziarnem, które przeleżało w spichlerzu i nie posłużyło jak należy w swoim czasie, kiedy było świeże, a teraz już mało na co się przyda”. Na szczęście na Ukrainie działała też ta nieliczna, ale silna warstwa „pierwszego szeregu”, którzy nie byli zarażeni ani „autonomizmem”, ani imperialnym „słowianofilstwem”, ani „braterskim moskalofilstwem”, pamiętając jak przykazanie, ostrzegawcze słowo Szewczenki, że „moskale – to obcy ludzie”. Jednym z nich był pierwszy przewodniczący Kijowskiej „Proświty” B. Hrinczenko, który na dziesięć lat przed jej powstaniem (1896), kiedy szaleli czarnosetni reakcjoniści, w jednym z czasopism napisze: „Ukraińskie wzmianki narodowe, historię ukraińską wyrzucono z czytanek szkolnych... A zamiast historii ukraińskiej wszędzie historia moskiewska wykładana jest tak, jakby ona naszemu człowiekowi była bliska. A jeszcze jaka historia! Co stukniesz, to wszędzie pochwały i hymny ziemskim bożkom: pawłowi, mikołajowi, katarzynie, piotrowi: pochwały suworowom, korniłowom, skobielewom i całej rosyjskiej żołnierce! Tutaj wszelakie „wyczyny” niewolniczej wierności”. Nienawidząc wszystkich tych, którzy wykorzeniali pamięć narodową, którzy zdradzili i służyli najeźdźcom, ten pierwszy sławny kijowski proświcianin wraz ze swoimi pobratymcami (I. Franko, Łesia Ukrainka, M. Hruszewski, M. Kociubynski, S. Jefremow, M. Łysenko, J. Czykałenko, Ołeksandr Ołeś, M. Michnowski, W. Stefanyk) z poświęceniem walczyli o postęp narodowo-kulturowy Narodu, broniąc jego ojczystego języka i szkoły, wzmacniając świadomość, uwalniając energię ukraińskości dla przyszłych zrywów wyzwoleńczych, „krutian”, „upowców”, „cyborgów”, współczesnych „Wojowników”… W roku powstania Kijowskiej „Proświty” Borys Hrinczenko, opisując trudną sytuację szkoły ukraińskiej w imperium, wierzył, „jeśli naród ukraiński jest zdolny do rozwoju, to pokona wszystkie przeszkody i będzie tam, dokąd przyciąga go siła moralna”. Był on wśród najbardziej znaczących oświeceniowców jeszcze w tych czasach, kiedy ta organizacja była kategorycznie zakazana na Naddnieprzu, wierząc, zwracając się do inteligencji, że Przyjdzie ta godzina, Że czynami, nie słowami Ożyje Ukraina. Wtedy „pracowników szczerych było mało. Były to nieliczne jednostki. A wśród tych „kulturalnych samotników” jedno z najwybitniejszych miejsc zajmował Borys Dmytrowycz, który nigdy nie zapominał o pracy, pamiętając, że tylko „praca jedyna nam drogę utoruje”. Tak wspominał o nim Wołodymyr Doroszenko. Już po śmierci Hrinczenki zaznaczy on w czasopiśmie „Życie i Słowo” (Lwów – Kijów, 1918), że „w historii naszego życia społecznego imię Hrinczenki będzie zapisane niezmazalnymi literami, jako niezmordowanego energicznego pracownika na niwie oświaty ludowej… Zawsze na pierwszym planie stawiał wydawnictwa dla ludu… Kosztem tylko Czerewatenki wydał Hrinczenko jeszcze w latach 1894-1899 36 książek (133 870 egz.) Jemu należą się piękne książki: Jaka teraz szkoła ludowa na Ukrainie. Lwów, 1896; Na bezdrożnej ścieżce. O szkole ukraińskiej. – Kijów, 1906. A materiały etnograficzne, Indeks i Słownik zapisały imię Hrinczenki trwale w kronikę nauki ukraińskiej. Hrinczenko jawi się jako poeta-obywatel, poeta pracy na korzyść ojczystego kraju… Jego przekłady Schillera, Hauptmanna, Ibsena stanowią cenny dorobek naszego pięknego piśmiennictwa”. Krótka (oficjalna) i błyskotliwa biografia proświcianina Hrinczenki (1906-1910) jest bezcennym źródłem wiedzy, ideałów, ofiarnego poświęcenia dla współczesnych, dla wszystkich tych, którzy słowem i czynem służą obecnie ukraińskości. Wydaje się, że w duszy Hrinczenki w tym protuberancyjnym okresie rozbłysku „Proświty” jakby zamieszkał upragniony cel Łesi Ukrainki, która w przededniu narodzin (1905) na kijowskich wzgórzach tego towarzystwa Szewczenkowskiego napisze: Marzenie, nie zdradź!… daj mi skrzydła swoje, chcę je mieć sama, chcę oddychać ogniem, chcę żyć twoją wiosną… Wezwanie do walki dotyczyło najświętszego – wyzwolenia Ukrainy i ukraińskiego Słowa. Poza nimi – nie do pomyślenia jest żadna wolność. Taki nasz los, że jak kiedyś Ukraińcy walczyli o zniesienie nienawistnego ukazu imperialnego z 1876 roku, tak i na początku XXI wieku, zwalczając już w swoim Państwie antykonstytucyjną ustawę językową „Ka-Ka”, bronimy jej przed zniewoleniem przez nowożytnych raszystów, mając jednego i tego samego wroga – ludożerczą moskowię. Jak wtedy za język ojczysty aresztowano (w 1907) Łesię Ukrainkę i M. Łysenkę, pisarzy A. Tesłenkę i S. Wasylczenkę, tak i obecnie źli moskale kontynuują zabijanie za język ukraiński. Jednak nawet w tamtych niespokojnych czasach dla odrodzenia słowa ukraińskiego w niewiarygodnie trudnych warunkach pojawiały się pierwsze czasopisma w języku ojczystym: „Ridnyj kraj” (Połtawa), „Chliborob” braci Szeremetów (Łubnie), „Rada”, założona przez J. Czykałenkę i S. Jefremowa, oraz niemało ukraińskich tygodników: „Słowo”, „Zasiw”, „Rilla”, „Ukraińska chata”, „Dzwin”, „Switło”, „Siajwo”, „Literaturno-Naukowyj Wisnyk”. A znani profesorowie i uczeni M. Hruszewski, I. Ohijenko, M. Sumcow zaczęli wykładać w języku ukraińskim na uniwersytetach. Wspomina się te sławne strony historii ukraińskiej dotyczące obrony Języka, Kultury, Ideałów Państwa właśnie po to, aby przypomnieć możnowładczym „polikulturowcom”, że nie godzi się tworzyć polityki zamykania ukraińskich czasopism, gazet, almanachów, zawężając i tak mizerną narodową przestrzeń duchową. Jak i zgubnym dla sprawy narodowo-państwowej jest mianowanie obecnie przez Ministerstwo Kultury „speców” w rodzaju moskiewskojęzycznych „bykowych”, którzy (proszę pomyśleć!) będą formować politykę państwową „strategicznych komunikacji”. „Proświta” musi być konsolidującym centrum dla Ukraińców, a dlatego należy wymagać (szczególnie teraz w czasach katastrofalnej migracji): przyjęcia programu państwowego „Ukrainiec zagraniczny”; stworzenia intelektualno-duchowego, oświatowego portalu narodowego dla całej zagranicy ukraińskiej – od Seattle do Sydney; zapewnienia Ukraińcom książek i podręczników; stworzenia ukrainocentrycznych koncepcji i programów edukacji historycznej, literackiej, językowej, kulturalno-artystycznej. Dlatego bądźmy odpowiedzialni w stosunku do ukraińskiego Słowa, Kultury, Oświaty, aby gdzieś nie upoić się wspomnianymi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zarządczymi „mądrościami” i nie uśpić prawdy Szewczenki – najpotężniejszej duchowej broni Ukrainy. Najwyraźniej właśnie w tym celu od dekady obecna „Proświta” im. Tarasa Szewczenki realizuje patriotyczno-oświatowy projekt „Biblioteka Wojownika”, prezentując wybitne dzieła sławnych Ukraińców. Jest on nie tylko dla odważnego Wojska, ale także dla dorastającego pokolenia uczniów, studentów, dla wszystkich spragnionych Ukrainy. Tę niezwykle ważną misję od wielu lat wypełnia również uznany przez naród życiodajny ogólnoukraiński czasopismo „Słowo Proświty”. Bo jego wysokim ukraińskim Słowem chroniona jest pamięć narodowa, wzrasta kultura i świadomość narodowa, kute jest Zwycięstwo nad przeklętym moskalem. Dlatego w tym brzemiennym dla Narodu i Państwa czasie nasza integracja, jedność i konsolidacja muszą odbywać się na gruncie podmiotowości własnego, narodowo-państwowego i kulturowego „Ja”. Borys Hrynczenko tak napisał w swojej pracy, obejmując stanowisko szefa „Proświty”: „Do ogólnoludzkiej rodziny trzeba iść z własnym dorobkiem. W przeciwnym razie trzeba będzie być wiecznie chorym członkiem tej rodziny”. Dla dobra Ukrainy strzeżmy tych tablic narodowej Myśli, zgodnych z Testamentami Szewczenki. Bo historia „Proświty” po raz kolejny przypomina wszystkim żyjącym Ukraińcom, że walka o swoją Tożsamość (tożsamą z Państwowością) trwa, nie zatrzymując się ani na chwilę. Los bojowników o wolność i naród już w innych formach i zagrożeniach prześladuje nas do dziś, egzaminując z umiejętności „bycia” Ukraińcami. W tych tragicznych czasach wszystkimi głosami jednego Narodu mówimy – „Być!”. Właśnie tymi dążeniami żyje „Proświta” dzisiejsza (2024 roku!), wywalczając wraz z Narodem święte prawo Narodu do życia, wrażliwie reagując na wyzwania czasu, w którym zmieściła się nasza wiara w Zwycięstwo nad przeklętym moskalem. Szczery pokłon i szacunek dla Was, Proświcianie, Oświeciciele, którzy jesteście związani z duchowymi amuletami i wzrostem ojczystej Ziemi, Narodu, Ukrainy, opętani Wiarą, że jednak „Bóg nam wróci wolność, / Rozbije niewolę…/ I pośle im dobry los / Od wieku do wieku”. wa tendencja”, – zauważył on. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Iwan Zajeć wezwał do skonsolidowanego reagowania na ewentualne negocjacje z zaprzysięgłym sąsiadem: żadnych ustępstw wobec agresora! Polityk przypuszcza, że w sferze duchowej przeciwnik będzie wysuwał tezy o specjalnym statusie języka rosyjskiego, równych prawach kościołów, co dla Ukrainy jest absolutnie nie do przyjęcia! Zdaniem Iwana Zajcia, musimy nadal wyznawać politykę ukrainocentryzmu, łączyć siły konserwatywne, iść do ludzi i wyjaśniać nasze stanowisko. Na spotkaniu wystąpili również przewodniczący Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Iwan Derda, przewodniczący Chersońskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Ołeh Ołeksiuk, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Andrijczuk, były poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Jewhen Łupakow, prawnik, działacz społeczny Iwan Smyhelśkyj. Podczas wydarzenia proświcianin, artysta ludowy Ukrainy Wałerij Franczuk zaprezentował swój album fotograficzny „Rozkołysane dzwony pamięci”, poświęcony tragedii Hołodomoru-ludobójstwa. Na zakończenie w celu wsparcia „Słowa Proświty” Wałerij Franczuk przeprowadził mini-aukcję swoich dzieł sztuki. Zakupili je Heorhij Filipczuk i nowy przewodniczący Ługańskiego obwodowego zjednoczenia „Proświta” Ihor Kłopczenko. Dziękujemy, drodzy bracia! Przy okazji redakcja „SP” składa szczere podziękowania mecenasowi Mychajłowi Kuczirce za wsparcie redakcji w najtrudniejszym czasie, wszystkim, którzy prenumerują nasze wydawnictwo i ofiarowują na prawdziwie ukraińskie czasopismo. w żałobie. Świetlana pamięć Artura Krywoszeja. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Rada Główna

Ihor ZOC. W zeszłym tygodniu w biurze centralnym odbyło się posiedzenie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. W swoim słowie wstępnym pierwszy zastępca przewodniczącego „Proświty” Heorhij Filipczuk powitał uczestników w 156. rocznicę założenia towarzystwa – 8 grudnia 1868 r. Zaznaczył, że spotkanie ma charakter roboczy, jest nad czym pracować, dlatego do rozmowy online zaproszono przewodniczących oddziałów obwodowych. W szczególności przewodniczący Lwowskiego Zjednoczenia Obwodowego „Proświta” Jarosław Pitko zwrócił uwagę na brak daty założenia „Proświty” w wykazie dat, które mają być obchodzone na szczeblu państwowym. „Musi zostać oficjalnie ustanowiony Dzień Proświty” – zaproponował pan Pitko. Kolegę poparł Mychajło Siczka, szef „Proświty” na Przedkarpaciu. Wskazał on również na potrzebę spotkań nie tylko online, ale także w Kijowie. Zwłaszcza gdy mowa o przygotowaniach do wprowadzenia zmian w Statucie organizacji społecznej. Przewodniczący Kijowskiej Obwodowej „Proświty” Jewhen Buket zaznaczył, że wprowadzenie zmian do Statutu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa zgodnie z nowymi wymogami ustawodawstwa jest naglącą koniecznością. Jednocześnie nie powinno to zaszkodzić działalności lokalnych oddziałów, w szczególności obwodowych czy w terytorialnych wspólnotach. Jewhen Buket zwrócił również uwagę wszystkich członków Proświty, że tysiąc hrywien z rządowego programu „Zimowe eWsparcie” można śmiało wykorzystać na prenumeratę „Słowa Proświty” na cały rok – jest to uzgodnione z „Ukrposztą”. Koszt prenumeraty wraz z usługami dostawy i formalnościami wynosi 800 hrywien, a za pozostałe 200 hrywien można podarować czasopismo Proświty bibliotece na pierwszy kwartał 2025 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Dowódca 108. samodzielnego batalionu zmechanizowanego „Wilki da Vinci” Serhij Filimonow oskarżył dowództwo Sił Zbrojnych Ukrainy o dopuszczenie do postępów wojsk Federacji Rosyjskiej pod Pokrowskiem w obwodzie donieckim. Napisał o tym na Twitterze, o czym informuje ukraiński portal biznesowy „Ekspert”. „Główną przyczyną katastrofy na kierunku pokrowskim jest najwyższe dowództwo, które stawia przed pododdziałami nierealistyczne zadania. Generałowie, którzy nie rozumieją możliwości pododdziałów i nie orientują się w sytuacji na linii styczności” – napisał wojskowy. Obecnie walki na tym kierunku toczą się na południe od Daczeńskiego, a kolejnym celem Rosjan będzie Czunyszine, dodaje żołnierz o pseudonimie „Muczny”. Z kolei kombatant Stanisław Buniato uważa, że utrata Pokrowska otworzy armii Federacji Rosyjskiej drogę do obwodu dniepropetrowskiego. I tam postępy Rosjan mogą przyspieszyć, ponieważ obwód nie jest zabudowany wsiami tak gęsto, jak doniecki. Buniato uważa, że w przypadku wejścia Rosjan do obwodu dniepropetrowskiego wysuną oni warunek jego całkowitego przekazania Federacji Rosyjskiej. Były deputowany ludowy Ukrainy Borysław Bereza na swojej stronie na Facebooku napisał: „Dla tych, którzy myślą, że okupanci zatrzymają się na granicy administracyjnej obwodu donieckiego, mam złe wieści. Nie zatrzymają się. I Trump 20 stycznia nie zakończy wojny. I jeśli nie zatrzymamy wroga, to będzie on posuwał się dalej i dalej. Wołodymyrze Zełenski, a oprócz tego planu zwycięstwa macie jeszcze plan obrony? Bo jest on teraz bardziej potrzebny”. Wiktoria Samborska na swojej stronie na Facebooku: „W restauracji w Bukowelu miska kaszy kukurydzianej z łyżką bryndzy i sosem grzybowym (nazywa się banosz) kosztuje 1000 hrywien. Stugramowy kawałek mięsa z dodatkami (nazywa się stek) – 3000 hrywien. A restauracje roją się od ludzi. Na drugim końcu kraju inni ludzie nie zdążają otworzyć zimnej konserwy, powstrzymując napór okupanta, który codziennie zabiera nowe terytoria. Zwyciężamy… swój rozum, honor i sumienie. Jedyny maraton „niejednego” narodu trwa… Myrosław Docyneć”. Szef „Proświty” obwodu rówieńskiego Iwan Wetrow, podobnie jak jego koledzy z innych obwodów, mówił o braku wsparcia państwa na szczeblu lokalnym. Tymczasem członkowie „Proświty” z obwodu rówieńskiego po pełnoskalowej inwazji wroga zorganizowali się, by aktywnie pomagać Siłom Zbrojnym Ukrainy, w szczególności przekazali na front pięć samochodów i wiele innych potrzebnych rzeczy. Tak samo zbierali i kierowali pomoc humanitarną dla mieszkańców terenów przyfrontowych oraz przesiedleńców, których przyjęła Rówieńszczyzna. Iwan Wetrow znalazł słowa podziękowania dla Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Chicago na czele z Wirą Bodnaruk: „Nasze siostry i bracia w diasporze aktywnie włączają się swoim szczerym wsparciem w akcje charytatywne na Ukrainie”. Z kolei członkowie „Proświty” z obwodu rówieńskiego przygotowują do wydania książkę o wielkich przyjaciołach Ukrainy, Wirze Bodnaruk i świętej pamięci Bohdanie Bodnaruku. Nawiasem mówiąc, redakcja „Słowa Proświty” przekazała do zbioru informacje o relacjonowaniu działalności darczyńców Bodnaruków na łamach tygodnika. Przewodniczący „Proświty” obwodu tarnopolskiego, do niedawna żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Petro Szymkiw, podzielił się doświadczeniem współpracy weteranów wojennych i członków „Proświty”. Przewodniczący kijowskiej „Proświty”, artysta ludowy Ukrainy Kyryło Stecenko, opowiedział o niedawnych wydarzeniach artystycznych, w szczególności o przyciąganiu aktywistów w szeregi „Proświty”. Pan Stecenko podzielił się swoim zaniepokojeniem z powodu szerzenia się języka agresora wśród nastolatków w wieku 12-17 lat, co artysta stale obserwuje w rejonie peczerskim stolicy, i nie tylko tam. „To bardzo zagrażające”. W ostatnich dniach media Pawłohradu przekazały smutną wiadomość: zginął, broniąc Ukrainy, 20-letni członek „Proświty” Artur Krywoszej. „Był aktywnym członkiem Pawłohradzkiej Młodej „Proświty” na Siczosławszczyźnie. Giną najlepsi, oddają swoje życie, aby Ukraina wytrwała i zwyciężyła naszego odwiecznego wroga. Wieczna pamięć bohaterowi!” – napisał Mykoła Zaremba na swojej stronie na Facebooku. Pożegnanie poległego żołnierza odbyło się 14 grudnia w Pawłohradzie. Członkowie „Proświty” chylą czoła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «„Ognisty miecz” – akademia artystyczna kijowskiej „Proświty”», s. 1

„Ognisty miecz” – akademia artystyczna kijowskiej Proświty

Zakończenie. Początek na s. 1 Poruszająco brzmiały wiersze Olhy Chodackiej, napisane pod wpływem rysunków artysty W. Rebrowa: „Wołam cię, wołam, Święty Mikołaju”, „Zmęczony Anioł”. Wstrzymując oddech, zebrani słuchali wierszy Bohdana Tomenczuka ze zbioru „Wyszyjcie, mamo, kamizelkę kuloodporną” oraz poezji Tarasa Szewczenki w niezrównanym wykonaniu narodowego artysty Ukrainy Ołeksija Palamarenki. Artystycznie i porywająco słowo poetyckie zasłużonego artysty Ukrainy Dmytra Linartowycza dotykało strun serca. Ukraińskim strumyczkiem popłynęła pieśń bandurzysty Snowydeja, bohaterski i potężny był głos Rodu Swiatosława Syłenki, po filozoficznie zamyślonemu wykonywał pieśni na słowa H. Skoworody bard Ihor Jakubowski. Odbyła się premiera pieśni „Zjednoczmy się, bracia!” w jego wykonaniu, na słowa O. Chodackiej. Poeta i żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Serhij Pantiuk emocjonalnie i doskonale przeczytał swoje wiersze o wojnie i podarował muzeum literatury (R. Siennikowa) dziecięce rysunki dla wojaków. Wirtuozowskie i niezrównane było wykonanie „Szczedryka” – światowie znanego utworu ukraińskiego kompozytora Mykoły Leontowycza, powstałego na początku XX wieku, w wykonaniu maestra Kyryła Stećenki, narodowego artysty Ukrainy, przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Podczas akademii artystycznej panował uroczysto-podniosły nastrój, pisarze podarowali na zbiory muzealne swoje nowe wydania. Zakończeniem był akord w postaci wspólnego zdjęcia na pamiątkę z symbolicznym sztandarem Zwycięstwa oświatowców nieujarzmionych miast Ukrainy oraz kijowski marsz O. Jurowa „Kijowowi z miłością”, który śpiewali wszyscy obecni. Chwała Ukrainie! Bohaterom chwała! Wdzięczność Siłom Zbrojnym Ukrainy, dzięki którym mamy możliwość żyć, tworzyć, łączyć nasze wysiłki dla ich wsparcia i przybliżania Zwycięstwa! Olha CHODACKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dokumentalny zbiór „Wieczna zagadka miłości”, zapoznała z rozdziałami nowego wydania, a jest ich trzy: „Przeglądając stare notatniki”, „Życie wzywa” oraz „Uśmiechamy się”. Ludmyła Rudkowska poinformowała o pracy nad książką, poszukiwaniu jej tytułu, doborze wierszy, tematów oraz jej oprawie graficznej. Poetka podziękowała ludziom, którzy pomogli jej w stworzeniu wydania, w szczególności Stepanowi Szkapijowi – humoryście, redaktorowi książki. Z gratulacjami do Ludmyły Franciwny zwrócili się członkowie Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Witalij Michalewski, Anatolij Nenczynski, Josyp Osecki, a także przedstawiciele Chmielnickiego oddziału obwodowego Ogólnoukraińskiego Związku Twórczego „Kongres Literatów Ukrainy” Hałyna Korycka, Olha Kowpak, Nela Nahorianska. Za twórczą współpracę oraz książki, które znajdują się w zbiorach biblioteki, podziękowała Ołena Baworowska, zastępczyni dyrektora ds. pracy wewnątrzbibliotecznej. Wrażeniami ze zbioru podzieliła się poetka, krytyczka literacka Alona Radecka, która napisała przedmowę do książki. „Przyciąganie pieśni” – to nie o pieśni, a o jej transformacji, której echo rozbrzmiewa w duszy poetki. Cieszy się ona z tymi, którzy są obok, i smuci za tymi, których już nie ma…” – zauważyła krytyczka. Podczas wydarzenia brzmiały wiersze w wykonaniu autorki oraz parafrazy literackie, napisane na podstawie jej utworów poetyckich. Oprawą muzyczną prezentacji stały się pieśni w wykonaniu barda Leonida Mazura. Podczas wydarzenia zaprezentowano wystawę książek „Wypielęgnowana przez ziemię podolską” ze zbiorów biblioteki. Raisa Chirhij w redakcji „SP” na Siewierszczyźnie, na brzegach której toczy się życie jej bohaterów. Są to przeważnie wiejskie dzieci, które wcześnie poznają otaczający świat, przyrodę, zwierzęta. Autorka zapoznaje maluchy tylko z dobrymi dorosłymi. Złoczyńcy pozostali poza kadrem, ale wiemy, skąd wdarli się w nasze pokojowe życie. Tak, w opowiadaniu, które dało tytuł zbiorowi, mowa o piesku, którego zranili rosyjscy agresorzy, a ukraiński weterynarz go wyleczył. Ale trauma psychiczna dotknęła również zwierzę: pies zaczął bać się ludzi w mundurach. W rezultacie na bramie gospodarstwa pojawił się napis: „Uwaga! W mundurach nie wchodzić! Nasz pies nienawidzi wojny!” Ważne, że książka dla dzieci ukazała się z ilustracjami uczniów Lubotyńskiego Liceum Artystycznego „Dywoświt” na Charkowszczyźnie: kierowniczka Switłana Wołczkowa. Oto w ten sposób praca nad zbiorem połączyła przedstawicieli od razu kilku obwodów. Ihor Zoc

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Dni „Proświty” na Chmielniczyźnie

Witalij MIHALEWSKYJ, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W przeddzień Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy rozpoczął się nowy etap twórczej współpracy między Chmielnicką Organizacją Obwodową Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Chmielnickim Obwodowym Zjednoczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz 42. Garnizonowym Domem Oficerów. Akcja uzupełnienia biblioteki garnizonowego domu oficerów miasta-wojownika Starokonstantynowa literaturą w języku ukraińskim, w tym utworami lokalnych autorów, została zainicjowana w listopadzie 2024 roku przez Ołeksandra Petruka, Oksanę Raduszynską i Witalija Mihalewskiego. 4 grudnia przedstawiciele ChOO NZPU Witalij Mihalewskyj, Ludmyła Rudkowśka i Stepan Szkapij przekazali autorskie książki, książki z prywatnych bibliotek chmielnickich pisarzy oraz wszystkie dostępne na dzień dzisiejszy wydania almanachu literacko-publicystycznego ChOO NZPU „Piwdennyj Buh” (nr 1-14, 2018–2024). W numerach almanachu można zapoznać się z procesami literackimi na Chmielniczyźnie czasu minionego i teraźniejszego, zwłaszcza okresu wojny rosyjsko-ukraińskiej, oraz szczegółowiej poznać twórczość pisarzy ze Starokonstantynowa: Oksany Raduszynskiej, Lidii Jarochno, Anatolija Nenczynskiego, Oksany Skoc, Wołodymyra Dmytryka. Oprócz wymienionych pisarzy, aktywny udział w akcji wzięli Olha Tkacz, Anatolij Nenczynskyj, Alona Radećka, Petro Malisz, walczący lekarz wojskowy Mychajło Cymbaluk. Wśród podarowanych egzemplarzy są książki o tematyce historycznej, krajoznawczej, społecznej oraz literatura dziecięca. Wierzymy i wiemy, że połączenie broni fizycznej i intelektualnej zwiększa siły społeczne na drodze do naszego Zwycięstwa. Również w ramach tygodnia czytelnictwa dziecięcego członkowie NZPU Witalij Mihalewskyj, Ludmyła Rudkowśka oraz Stepan Szkapij odwiedzili z projektem „Literatura rodzinnego kraju” Starokonstantynowską Miejską Bibliotekę dla dorosłych (filię), gdzie spotkali się z uczniami 11 klasy szkoły nr 7. Spotkanie przebiegło w trybie interaktywnym z pytaniami-opowieściami o poezji, czytaniem wierszy i ciekawymi dyskusjami. Oczywiście, biblioteki z życzliwością spełniły naszą prośbę. Pierwsze 50 egzemplarzy zostało rozdanych podczas spotkania. Po dodruku planujemy rozprowadzić je do bibliotek. Uczestnicy dyskursu byli zgodni co do ważności proroctwa Wołodymyra Oskiłki sprzed 100 lat. Już wtedy widział on przyszłość Ukrainy wyłącznie w przestrzeni europejskiej. Nie wyciągnięto wniosków z własnych błędów i teraz. Właśnie dlatego możliwa stała się współczesna wojna rosyjsko-ukraińska. Postać Oskiłki wymaga jeszcze dogłębnych badań naukowych i historycznych. I nad tym będziemy dalej pracować. Również w poszukiwaniu dwóch kolejnych części wydania autora, dowódcy, atamana Wołodymyra Oskiłki. Przy okazji członkowie „Proświty” podziękowali fundacji charytatywnej „Pohoryna” za wsparcie w dodruku książek. Według informacji Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”. Zdjęcie ze źródeł otwartych. [W tekście następuje fragment dotyczący demontażu pomników w Kijowie, który w oryginale jest przemieszany z tekstem głównym]: kompozytorowi Piotrowi Czajkowskiemu oraz cztery inne znaki pamięci związane z historią radziecką i rosyjską: symboliczny znak „Kijów – miasto-bohater” z pięcioramienną gwiazdą; pomnik Dmytra Manuilskiego, ministra spraw zagranicznych USRR, który kierował delegacją radzieckiej Ukrainy na konferencji w sprawie utworzenia ONZ; kamień pamiątkowy ku czci 100-lecia Lenina; tablica pamiątkowa na budynku, w którym podczas okupacji nazistowskiej działała podziemna organizacja komunistyczna. Grupa robocza zdecydowała o zachowaniu siedmiu obiektów, ale pod warunkiem skorygowania napisów lub innych elementów, które mogą mieć charakter propagandowy, podano na stronie Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Nie pominięto bolesnych tematów teraźniejszości, wspomniano wraz z bibliotekarzami i dziećmi wydarzenia wojny rosyjsko-ukraińskiej, podziękowano żołnierzom SZU właśnie w przeddzień ich święta. Pisarze podarowali bibliotece kilka książek oraz almanach „Piwdennyj Buh”. Sami pisarze nabrali sił i odwagi od Starokonstantynowa – miasta-wojownika. I oczywiście nie zmarnowali okazji, by pokłonić się naszemu geniuszowi Tarasowi Szewczence przy pomniku. W Chmielnickiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej odbyła się prezentacja książki „Tiażinnia pisni” Ludmyły Rudkowśkiej (Wasyłyszynoj) – dziennikarki, poetki, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, urodzonej we wsi Płużne w rejonie szepietowskim. Pogratulować autorce tego ważnego wydarzenia przyszli jej koledzy po piórze, przyjaciele, znajomi, miłośnicy słowa artystycznego, uczniowie kształcenia ogólnokształcącego „Liceum nr 17 Chmielnickiej Rady Miejskiej”, nasi koledzy z placówek obwodowych, szkolnych i wyższych uczelni miasta Chmielnicki. Zoja Filipenko, kierowniczka działu krajoznawstwa, opowiedziała o drodze życiowej autorki, wymieniła zbiory, które już znajdują się w jej dorobku twórczym („Uże tomu, szczo ja ludyna”, „Soniacznyj suwij”, „Dusza i pero”), a także o artystycznym... Na początku grudnia w ramach obchodów 156. rocznicy Towarzystwa „Proświta” chmielniccy członkowie „Proświty” i pisarze przeprowadzili kilka wydarzeń o charakterze artystyczno-oświatowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Między dwoma światami

W Równem w Muzeum Literackim im. Ulasa Samczuka odbył się przygotowany wspólnie z Równieńskim Obwodowym Zrzeszeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki dyskurs historyczno-krajoznawczy „Ataman Oskiłko: 100 lat między dwoma światami”. Imprezę poświęcono Dniu Sił Zbrojnych Ukrainy oraz 156. rocznicy powstania „Proświty”. Prosvityanie, krajoznawcy, społeczność Równego omówili znaczenie postaci Wołodymyra Oskiłki, prezentując dwie książki – „Między dwoma światami” Wołodymyra Oskiłki (1924 r.) oraz „Droga ku katastrofie” Wołodymyra Tymoszewskiego (1920 r.). Obwodowe Towarzystwo „Proświta” wraz z badaczem historii UNR, docentem Anatolijem Karpiukiem zwróciło się do Lwowskiej Biblioteki im. W. Stefanyka, gdzie znajduje się egzemplarz wydania Wołodymyra Oskiłki „Za dwoma światami”, z prośbą o wykonanie kopii faksymilowej. Kierownictwo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

O maluchach z dobrem

Nasze proświtiańskie wydawnictwo poświęca wiele publikacji pojawianiu się nowych książek. Drukujemy nie tylko recenzje, lecz także fragmenty, a niekiedy nawet całe rozdziały. Jednak strumień literackich nowości jest znaczny i nie za wszystkimi utworami zdążamy poinformować choćby krótko. Ale przecież informujemy! Jak nie opowiedzieć o nowym wydaniu, skoro autorzy osobiście przyjeżdżają do redakcji. Na przykład niedawno odwiedziła nas Raisa Chyrhij z Kijowszczyzny. – Pochodzę z Siwierszczyzny, a po ukończeniu Niżyńskiego medycznego technikum pracowałam jako felczerka we wsiach Donecczyzny. Swoją drogę zawodową zakończyłam jeszcze przed wojną, przeniosłam się do dzieci do stolicy. Zapragnęłam podzielić się swoimi wrażeniami, wspomnieniami, które wcieliły się w dziecięce opowiadania. Szczęśliwie na mojej życiowej drodze spotkałam pisarza Iwana Prosiannyka, który pomógł wygładzić napisane – opowiada Raisa Chyrhij. Do zbioru pod tytułem „Pies, który nienawidził wojny” weszło prawie dwadzieścia opowiadań: „Muркotun Marko”, „Niegrzeczna koza Małgorzata”, „Wolność ponad wszystko”, „Zbędne jabłko”, „Prawdziwy Ukrainiec” i inne. Książka jest adresowana do dzieci młodszego wieku szkolnego, ponieważ bohaterami są ich rówieśnicy. Autorka przyznaje, że prowadziła osobisty dziennik lekarski, który położyła u podstaw dziecięcych opowiadań. Ale najwyraźniej bez wspomnień o własnym dzieciństwie się nie obyło, bo kilka razy autorka wspomina rzekę Desnę

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pożegnanie z Bułhakowem

Międzyresortowa grupa robocza ds. dekolonizacji i dekomunizacji w Kijowie rozpatrzyła nowy wykaz obiektów, które proponuje się usunąć z przestrzeni miejskiej. Wśród nich – pomnik pisarza Mychajły Bułhakowa, pamiątkowa tabl-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Proświciarze pamiętają o Bohaterach i dbają o nich

Mykoła SHOT, zasłużony dziennikarz Ukrainy Zdjęcie autora W miejscowości Szybalin, graniczącej z Brzeżanami na Tarnopolszczyźnie, czytelnia zaczęła działać od 1910 roku. 19 lat później miejscowa społeczność wzniosła dom-czytelnię, gdzie oprócz „Proświty” i „Dorostu” („Młoda Proświta”) działały inne towarzystwa, a nawet spółdzielnie. W latach 30. XX wieku aktywnymi proświciarzami byli miejscowi młodzi mieszkańcy: Wasyl Soliar, Iwan Lwiwski, Mychajło Uchman, Josyp Sowyn, Mychajło Soliar. Przykładowo, Iwan Lwiwski uczył się w gimnazjum w Brzeżanach, a jego brat – w seminarium nauczycielskim. Iwan został pedagogiem i uczył dzieci najpierw w szkole we wsi Wiwśia, obecnie w hromadzie Kozowa, a z czasem – w rodzinnym Szybalinie. Mychajło Uchman zapamiętał się współmieszkańcom jako aktywny czytelnik wiejskiej biblioteki. Nie mając zapewne możliwości zdobywania wiedzy w tym samym gimnazjum, podnosił swój poziom edukacji, prenumerując czasopismo „Samooswitnyk”. Mychajło Soliar miał nadzwyczajne zdolności techniczne, naprawiał każdą broń, zegarki, inne urządzenia i mechanizmy. Wasyl Soliar dorastał w rodzinie rzemieślników, więc sam był złotą rączką. Zaraz po ślubie wybudował nowe gospodarstwo rodzinne. Właściwie fundamenty patriotyzmu położyli w „Proświcie”. Kiedy na ich ziemię przypełzły faszystowska i czerwona armady, chłopcy wstąpili do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, zasilając następnie szeregi Ukraińskiej Powstańczej Armii. Przykładowo, Josyp Sowyn i Mychajło Soliar chrzest bojowy przeszli w lokalnych akcjach zbrojnych przeciwko wrogowi w Karpatach. Śmierć jednak wszyscy przyjęli w kryjówce, którą własnoręcznie zbudowali i urządzili w rodzinnej wsi, a dokładniej w kompleksie leśnym Starkiwka. Wydał ich zdrajca. Ogółem najstarszy z tej piątki szybalińskich upowców – Iwan Lwiwski miał zaledwie 28 lat, a najmłodszy Josyp Sowyn – 22. Wasylowi Soliarowi dane było przeżyć tylko 25 lat. Pozostawił młodą żonę z dwiema córkami: Nadija miała cztery latka, a młodsza Zinowija urodziła się miesiąc po śmierci ojca. Czy zachowały się jakieś informacje archiwalne o heroicznej śmierci pięciu młodych patriotów, proświciarzy z Szybalina? Wiemy, że ounowcy dokumentowali własną działalność i wydawali regularne komunikaty, które nazywały się „Wisti z Terenu” oraz „Wistky z Tarnopolszczyzny”. Wiele takich dokumentów odkryto, w szczególności w maju 2004 roku w tak zwanym „Archiwum Ozerniańskim” – bańce, która przez ponad pół wieku była zakopana na podwórku Safrona Kutnego, mieszkańca wsi Ozerna, a następnie przekazano je do Państwowego Archiwum Obwodu Tarnopolskiego i opublikowano w dwóch tomach „Kroniki UPA”. Otóż w jednej z takich wieści informowano: „18 kwietnia 1947 roku w pobliżu wsi Szybalin w lesie na górze Łysonia bolszewicy w liczbie 60 osób zaskoczyli w kryjówce powstańców. Powstańcy, wystrzeliwszy wszystkie naboje, ostatnimi strzałami zastrzelili się sami”. Ciała poległych bohaterów-powstańców czekiści bali się wyciągać ze schronu sami, zmusili do tego miejscowych mieszkańców. Potem poległych przywieźli przed budynek rejonowego MGB w celu rozpoznania. Bliscy wszystko to widzieli, ale nie przyznawali się, bo wiedzieli, co będzie wtedy na nich czekać, jeśli nie więzienie, to syberyjskie zesłanie. Do dziś nie wiadomo, gdzie dokładnie znajduje się mogiła, w której spoczywa pięciu żołnierzy UPA z Szybalina. Warto zauważyć, że zniszczona kryjówka nie dawała spokoju funkcjonariuszom MGB również później. W maju 1947 roku, jak wynika z tych samych „Wisti z Terenu” oraz „Wistok z Tarnopolszczyzny”, czekiści zrobili obławę, ale w schronie znaleźli jedynie ukryte książki z biblioteki. Uczcić pamięć pięciu poległych Bohaterów całą społecznością mieszkańcy Szybalina mogli po raz pierwszy dopiero na początku lat 90. XX wieku, kiedy Ukraina odzyskała swoją państwowość. Obok dawnej kryjówki usypano wtedy symboliczną mogiłę, postawiono dębowy krzyż. Zbudowano tu także niewielką kapliczkę, uporządkowano otaczający teren. Do tego pamiętnego dzieła dołożyli się rodzony brat poległego Wasyla Soliara – Fedir, córka Nadija, zięć Hryhorij, krewni innych poległych, współmieszkańcy. Co roku odprawiano tu panichidy za tych, którzy złożyli swoje głowy w walce o wolność Ukrainy. Jednak z biegiem dziesięcioleci memoriał wymagał odnowienia. W tym celu całą swoją energię skierowała wnuczka Wasyla Soliara – Hałyna Shot, aktywna proświciarka. Ani w ówczesnej radzie wiejskiej, ani we władzach rejonowych nie znalazła wsparcia. Wtedy zwróciła się do szybalinianina, przedsiębiorcy Iwana Zdyrka. Wiedziała, że jest człowiekiem wielkiej duszy, patriotą, który wraz z dwoma swoimi towarzyszami broni 30 lipca 1989 roku po raz pierwszy w najnowszej historii Ukrainy podniósł na górze Łysonia niebiesko-żółtą flagę. Pan Iwan nie odmówił. Jego córka – Iryna Frejszyn sporządziła projekt przyszłego memoriału. I praca nabrała tempa. 24 października 2021 roku odbyło się jego uroczyste otwarcie i poświęcenie. A tymczasem rosyjski okupant rozdzierał wybuchami ukraińską ziemię… Halina Szot jako kierowniczka zespołu „Pszeniczne przewesło” organizowała koncerty, podarunki dla naszych rannych chłopców, którzy leczyli się we lwowskim i rówieńskim szpitalu wojskowym. Wraz z pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę tarnopolscy proświcianie znacznie rozszerzyli listę działań charytatywnych. W szczególności, razem z wykładowcami i studentami Tarnopolskiego Kolegium Zawodowego Technologii Spożywczych i Handlu przygotowywali według lokalnych przepisów domowe ciasteczka, którymi raczyli się ukraińscy bojownicy. Teraz ze smakołykami odwiedzają wojowników, którzy leczą się i przechodzą rehabilitację w niektórych lokalnych szpitalach. Co więcej, stworzyli nawet „Klub „Galicyjskie warzywo” na czele z proświcianką Olgą Czajką. Tak, podczas ostatniego wydarzenia w ramach posiedzenia klubu dla frontowców przygotowano smaczne salburgery, napieczono placków i różnorodnych ciasteczek, nazbierano owoców. Brzmiały także poezje i pieśni członków tarnopolskiej „Proświty”, a Ołena Mudra razem z wolontariuszkami fundacji charytatywnej „Promień słońca” nawijały dla wojskowych amulety-motanki. Tymczasem artystka-proświcianka Natalia Basarab tworzyła portrety naszych obrońców do swojej serii „Ich oczy patrzą w duszę…”. Przewodnicząca miejskiego zrzeszenia „Proświty” Natalia Czorna mówi, że zorganizowali także „Klub Niezłomnych Serc”, na posiedzeniach którego dzielą się wspomnieniami o poległych Bohaterach, opowiadają o tych, którzy kują nasze Zwycięstwo nad wrogiem. Z ust szefowej tego klubu Marii Karpyk często brzmią jej własne wiersze. Artystka Natalia Basarab maluje portrety wojowników. Natalia Czorna zauważa, że obecnie tarnopolska „Proświta” jest w wirze życia kulturalnego, edukacyjnego i społecznego. Właściwie po to 156 lat temu pojawiła się „Proświta”. jednoczyć kraj, a nie rozciągać go na kawałki. Niestety, większość popełniła fatalny błąd i sami siebie kontynuują niszczyć” (wiadomość na Viber, 30.06.24 r.). Wysłałam mu zdjęcie z majowego spotkania naszych chłopców na świętowaniu jubileuszu Wołodii Czołpenki. „Dziękuję. Dodałaś mi wewnętrznych sił, trochę łzę puściłem. Daj nam Boże zobaczyć się ze wszystkimi naszymi, i chroń nas i Ukrainę od wrogich rakiet i wszelkiego zła!” „Kontynuuję jeszcze leczenie. Czasami przebijam się do Kijowa dla uzupełnienia fizycznych i moralnych sił. Da Bóg, do końca roku zakończę długie i wyczerpujące leczenie z pozytywnym rezultatem!” (28.09.24 r.). Równo dwa miesiące później, 28 listopada, Iwana zabrakło. …Ten wesoły wierszyk napisał się sam po jakiejś, jak widać, niezbyt krótkiej naszej rozmowie: Zadzwonił do mnie Iwanko Jakoś wieczorem – nie rano, Tyle wszystkiego opowiedział, Komplementów nawiązał, Lata dawne wspomnieliśmy, I śmialiśmy się, i smuciliśmy, Pochwaliliśmy się, zapłakaliśmy, Spotkać się umówiliśmy… Co byśmy jeszcze zrobili, O czym byśmy jeszcze nagadali, Gdyby zadzwonił Iwanko Nie wieczorem, a rano? …Wszystko. Już nie zadzwoni… Grudzień – miesiąc założenia „Proświty”. Właśnie w tym czasie w 1868 roku powstała ona we Lwowie. Z biegiem lat swoją działalność rozszerzała aktywnie nie tylko w Galicji, ale i w całej Ukrainie. Choć głównym obowiązkiem było, mówiąc słowami naszego hymnu duchowego, nieść światło nauki i wiedzy, ale „Proświta” wspierała, wychowywała, tworzyła ukraińskość, kształtowała tożsamość narodową. Ta struktura stała się prawdziwie organizacją społeczną, bo na jej wezwanie odpowiadano całymi społecznościami, aby budować chaty-czytelnie, dbać o nabywanie ukraińskich książek, czasopism, gazet. Z lewej do prawej: córka poległego wojownika UPA Wasyla Solara – Nadia Kril z Iwanem i Hanną Zdyrkami, proświcianką Haliną Szot oraz Jarosławem Krilem przy odnowionym pomniku powstańców (2021 r.)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Prawdziwy głos Radia Ukraińskiego. W 69. roku życia odszedł w zaświaty znany dziennikarz Iwan Didenko

Rzadko do siebie dzwoniliśmy, jeszcze rzadziej się widywaliśmy. Dlaczego nie przychodził na nasze tradycyjne „pięciolatki”, nie wiem. Dlatego w mojej pamięci pozostaje takim samym, jak na zdjęciu z 1983 roku, z pierwszego spotkania naszego kursu dziennikarskiego, pięć lat po ukończeniu Uniwersytetu im. Szewczenki. Iwan przyszedł z kwiatami, które przypadły mnie. Drugi wzruszający sprzeciw czekał w restauracji. Kiedy po licznych toastach nadeszła kolej na „walc”, z magnetofonu Iwana popłynął poruszający głos Salvatore Adamo. Zadzwonił, gdy rozpoczęła się Wielka Wojna. „Jesteś w porządku? U was tam przecież przylatuje…” Pytał, z jakich źródeł informacji korzystam, skąd dowiaduję się o wiadomościach. Przesyłał filmy, które powinnam obejrzeć. Radził, których ekspertów słuchać. A na moje urodziny otrzymałam fotoreportaż z taszańskiej posiadłości. Na zdjęciach bieliły się zawilce i żółtały stokrotki, cieszyły kolorami lilie i róże, kwitła wiśnia i czerwieniła się malina. Jeżyk, najwyraźniej puszczony tu na utrzymanie, gospodaruje przy misce. „A jeszcze przychodzi dużo kotów, przylatują różne ptaki – dodaje autor. – Mamy 0,5 ha. Jest gdzie się rozpędzić…” „Ale chyba nigdy się nie rozprostować” – mówię, patrząc na czyste i obsypane ziemią pola ziemniaków, na równiutkie rządki zielonej cebulki, na troskliwie przykryte siatką grządki warzyw. „E tam, u mnie to samo rośnie”. Do tej „rodowej posiadłości” żony, myślę, wzywał go przede wszystkim odwieczny obowiązek wobec ziemi. Wiejski chłopak, sam z rejonu tarasziańskiego, też z tej strony, umiał pracować na ziemi i ją cenić. Za to go szanowano. Społeczna organizacja „Taszań im. Witalija Krasiuka” – rodaka taszańców, majora SBU o pseudonimie „Sokił”, który zginął na Czernihowszczyźnie – wyraziła ten szacunek, nazywając w pożegnalnym słowie Iwana Olexijowicza Didenka znakomitym swoim sąsiadem, człowiekiem przez wielkie „C”, patriotą naszego Państwa, przyjacielem i stronnikiem o tych samych poglądach. …Niespodziewanie Iwan odezwał się z Wiednia: „Przyjechałem do córki, zrobili mi kilka operacji”. Skarżył się, że ani w sklepach, ani w kawiarniach prawie nie ma nic dietetycznego. „Chce mi się czerwonego buraka stołowego, ugotować i na tarce… Ale go po prostu nie ma w sprzedaży! Nędza…” Rozpoznaję dydenkowski humor, przy którym nie od razu trzeba się śmiać. Jednym słowem, w Austrii źle się czuł. „Chcę jak najszybciej wyrwać się z tego piekła. U nas w domu najlepiej. Co ta Europa przy Ukrainie! Wielu z nas po prostu nie wyobraża sobie, jaki bezcenny skarb dał nam Bóg, z Jego woli tu żyjemy i, mam nadzieję, będziemy żyć dalej. Ale do tego trzeba bardzo kochać swój kraj, umacniać go ze wszystkich stron, czynić go lepszym, zamożniejszym, nie sprzedawać się odwiecznym wrogom, wal-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Lidia Popowycz „Haliczanka”

Nestor MYZAK, doktor nauk historycznych, profesor Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza. W warunkach wyzwoleńczej walki OUN i UPA o Ukraińskie Samodzielne Soborowe Państwo narodziły się dziesiątki utalentowanych mistrzów słowa: prozaików, poetów, publicystów, artystów, z których wielu, niestety, pozostaje nieznanymi do dnia dzisiejszego. O jednej z nich, pisarce i poetce zbrojnego podziemia OUN Lidii A. Popowycz, dowiedzieliśmy się po raz pierwszy w wyniku wieloletnich badań terenowych we wsiach byłego rejonu melnycko-podolskiego na Tarnopolszczyźnie. Tak we wsi Iwane Puste (do niedawna rejon borszczowski, obecnie czortkowski) odnaleziono rękopis książki „Za ojczysty kraj we krwi i ogniu”, poświęcony walce zbrojnego podziemia OUN z moskiewsko-bolszewickimi okupantami regionu w latach 50.–60. XX wieku. Książka została napisana zimą 1953 r., kiedy do galicyjskich wsi ledwie docierały wieści o banderowskich powstaniach w bolszewickich więzieniach i obozach koncentracyjnych. Ukraina w tamtych czasach jeszcze nie znała dysydenckich protestów, podobnie jak protestów dorastającego pokolenia młodzieży, zahartowanego opowieściami uczestników walki wyzwoleńczej. Lidia Popowycz pozostawiła po sobie skromny życiorys. Wiadomo, że urodziła się na Kijowszczyźnie w patriotycznej rodzinie. Jej ojca, aktywnego żołnierza armii petlurowskiej, rozstrzelali bolszewicy. Ona sama jako małoletnia wraz z dziadkiem i mamą wyemigrowała na terytorium wschodniej Galicji, zagarniętej przez Polskę. Zatrzymali się niedaleko Zbrucza w miasteczku Skała Podolska z nadzieją na powrót na ojczystą ziemię po wyzwoleniu Ukrainy od moskiewskiej komuny. Niestety, ich nadzieje się nie spełniły. Zbrucz w 1939 r. przekroczyli Sowieci, którzy na długo zakorzenili się na zachodnich ziemiach Ukrainy. Nie są nam jeszcze znane szczegóły pobytu Lidii Popowycz we wsi Iwane Puste. Współcześni mieszkańcy wsi niewiele pamiętają i mogą opowiedzieć o tej tajemniczej osobie. Jedni twierdzą, że pracowała jako nauczycielka młodszych klas we wsi, inni, że kierowała kółkiem artystycznym przy wiejskim klubie. Więcej staje się jasne, gdy uważnie czyta się odnaleziony rękopis. Spotykając się z członkami zbrojnego podziemia, o których mowa w książce (Lidia Popowycz nazywała siebie wschodniaczką „Ołeną”), przygotowywała dla podziemników szczegółowe raporty z działalności władz okupacyjnych, teksty ulotek z odezwami do ludności Galicji i wschodu Ukrainy, młodzieży i kołchoźników. Precyzyjnie śledziła wydarzenia, które miały miejsce w warunkach bolszewickiej okupacji regionu: represje wobec chłopów, deportacje na Syberię, niekończące się obławy, aresztowania i przesłuchania w melnyckim rejonowym oddziale MGB pod kierownictwem majora Artioma Kuryły. Opisuje przy tym bezgraniczny sadyzm i obłęd funkcjonariuszy MGB, prowokacje wobec ludzi, wieszanie powstańców w Melnyczu i Czortkowie w celu siania strachu wśród chłopów, grabieże rodaków przez system kołchozowy, pożyczki i egzekucje bolszewickiego urzędnictwa. „Haliczanka” w heroicznym stylu wysławia walkę zbrojnego podziemia OUN z moskiewskimi okupantami: okrutne walki powstańców „Czornomorca”, „Jaremy”, „Komara”, „Zełenoho”, „Tarasa”, „Andrija” i innych patriotów regionu. Lidia Popowycz obdarzyła bohaterów-banderowców cechami mocarzy, którzy ani na chwilę nie zawahanęli się w walce wyzwoleńczej z Moskalami, nie poddawali się północnym najeźdźcom, bezlitośnie karali miejscowych kolaborantów, którzy pomagali okupantom organizować kołchozy, zbierać państwowe pożyczki, grabić chłopów i deportować ich na Syberię. Banderowcy Lidii Popowycz wychowywali się na narodowych tradycjach narodu ukraińskiego, poezjach Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, kochali ojczystą cerkiew, pieśń i przyrodę, żegnając się z nimi, ginąc w boju. Powstańcy nie przejmowali się teoriami w rodzaju zachodnioeuropejskiego nacjonalizmu integralnego, które przypisywali im bolszewiccy ideolodzy. Ich najświętszymi ideałami były treściwe hasła „Bóg i Ukraina”, „Sława Nacji”, „Ukraina ponad wszystko”, za które oddawali swoje życie. Lidia współodczuwała los każdego powstańca i opłakiwała ich śmierć w swoich patriotycznych poezjach. Na śmierć powstańców „Czornomorca” (5 kwietnia) i podrejonowego dowódcy „Jaremy” 13 lipca 1949 r. odpowiedziała heroicznym poematem „Galicja od 1944 roku”, który przekazała do powielenia w powstańczej drukarni „Podilla” imienia Jarosława Starucha „Stiaha”, działającej w centrum rejonowym miasteczka Towste. Bez wątpienia Lidia Popowycz stałaby się wybitną mistrzynią słowa, ale podziemne warunki, w których tworzyła teksty, nie sprzyjały rozwojowi jej talentu. Swoją pracę poświęciła nie tylko powstańcom rejonu melnycko-podolskiego, ale i wschodu Ukrainy, którzy walczyli na wspomnianych terenach, z nadzieją, że rękopis się zachowa, a zainteresowani potomkowie wydrukują go w tysięcznych nakładach. Na końcowych stronach swojego utworu Lidia „Haliczanka” napisała tak: „Wspomnienia te poświęcone są także Wschodniej – Wielkiej Ukrainie, aby zakutych i uśpionych w bolszewickie jarzmo braci-Ukraińców obudzić i choć mniej więcej dać zrozumienie im słowem ojczystym i prawdziwym o tzw. „zachodnich bandytach, banderowcach”, jak piętnuje Moskwa wyzwoleńczą i heroiczną walkę Galicji o swoją Niepodległość. Niech każdy Ukrainiec z uwagą przeczyta te strony, bo przecież wszyscy my – bracia rodzeni, kość i krew jednej zniewolonej Matki-Ukrainy. I wszystkim nam trzeba porozumieć się wzajemnie oraz drogą jedną i żywiołową podążać twardo do celu-wolności. Wieczna sława, cześć i pamięć nieznanym poległym setkom bohaterów podziemnej walki. Nieśmiertelna sława heroicznym ukraińskim powstańcom Stepana Bandery, dowódcy OUN. Niech żyje i rośnie naród ukraiński! Sława poległym i nowym Bojownikom!”. Wydając rękopis, dzisiaj wypełniamy jej testament w warunkach moskiewskiej agresji. Po przeczytaniu wspomnień... Mykoła ŻULYNSKYJ. Przyjemna niespodzianka: wydawnictwo „Weselka” opublikowało uporządkowaną przez redaktor naczelną Irynę Bojko książeczkę wierszy i opowiadań „Pierwsze prawo przyjaźni” Leonida Połtawy. Jestem wdzięczny Irynie Trochymowni za podarowany mi, a właściwie moim siedmioletnim wnukom Nazarowi i Matijowi, ten wspaniale wydany, utalentowanie zilustrowany przez Katerynę Radźko zbiór mało znanego, niestety, na Ukrainie poety, prozaika, dramaturga, autora librett do oper i operetek, publicysty Leonida Połtawy. W wieku 21 lat zmuszony był opuścić Ukrainę i kolejne 48 lat przeżyć poza granicami ojczystej ziemi. O życiowej, ciernistej drodze i wielogatunkowej twórczości połtawianina Leonida Parchomowycza, który przybrał sobie literacki pseudonim Połtawa, dość wyczerpująco opowiedział we wstępie do tej książeczki „Zwiastun niepodległości” niezapomniany Dmytro Czerednyczenko. Tak się złożyło, że w dniu, w którym Iryna Bojko przekazała mi „Pierwsze prawo przyjaźni” Leonida Połtawy, po raz kolejny przeglądałem antologię poezji ukraińskiej, poświęconej UPA i rewolucyjno-wyzwoleńczej walce 1942–1967 pt. „Słowo i Broń”, wydrukowaną w Kanadzie w 1968 roku. Uporządkował ją i napisał noty biograficzne o zamieszczonych w antologii ponad 70 poetach Leonid Połtawa. Uporządkowujący podaje w pierwszym rozdziale „Zwiastuny stworzenia zbrojnej siły narodowej Ukrainy” utwory napisane przed rozpoczęciem oraz w czasie II wojny światowej, a w rozdziale „Ukraińscy poeci za granicą o UPA, jej twórcach i narodowo-wyzwoleńczej...”. Lidii Popowycz, po raz setny przekonamy się o zwierzęcej naturze współczesnych moskali wobec Ukraińców, którzy wcale nie zmienili się od swoich poprzedników. Autorka książki wierzyła w świetlaną przyszłość Ukrainy i obdarzyła niezłomną wiarą wszystkich bohaterów książki, prostych wieśniaków: matki, ojców i ich dzieci, i ani na chwilę nie zwątpiła w ich patriotyzm. Lidia Popowycz, niestety, nie dożyła rozpadu ZSRR i proklamowania na jego ruinach niepodległego Państwa Ukraińskiego. Na początku lat sześćdziesiątych XX wieku przeprowadziła się na stałe do rejonu kocmańskiego w obwodzie czerniowieckim. Mieszkała samotnie, ciężko chorowała i była osobą niechodzącą. W 1990 roku leczyła się w szpitalu rejonowym w Kocmaniu i pragnęła zmienić miejsce zamieszkania na dom opieki społecznej. Jednak niespodziewanie zmarła 21 marca 1990 roku i została pochowana na miejscowym cmentarzu. Drogimi i bezcennymi wspomnieniami o działalności zbrojnego podziemia OUN w rejonie melnicko-podolskim Lidia A. Popowycz zaświadczyła o niepokorze Ukraińców wobec moskiewskich najeźdźców. Swoją pracą bez wątpienia zasługuje na wdzięczną pamięć potomnych na kartach wyzwoleńczej historii OUN i UPA. naszej uwagi i wsparcia ze strony państwa autorytatywne wydawnictwo „Weselka”. Nie wątpię, że mogłyby odpowiedzieć, to znaczy wesprzeć finansowo, ukraińskie zagraniczne organizacje społeczne oraz darczyńcy. Wszak wydanie tego zbioru utworów dla dzieci Leonida Połtawy „Pierwsze prawo przyjaźni” sponsorowały Związek Kobiet Obrony Czterech Wolności Ukrainy (przewodnicząca – pani Maria Krutiak) oraz Fundacja imienia Uliany i Łarysy Cełewycz-Steciuk. Witając pojawienie się książki utworów dla dzieci Leonida Połtawy w wydawnictwie „Weselka” (nawiasem mówiąc, w innych ukraińskich wydawnictwach, głównie dzięki opracowaniu rodziny Czerednyczenków, również ukazały się drukiem utwory Leonida Połtawy), należy przyznać, że nasz czytelnik wciąż jest mało zaznajomiony z życiem literackim poza granicami ojczystego kraju. A to ogromny zasób literatury różnych gatunków, nie mówiąc już o sztukach pięknych, nauce… Ukraińskie słowo artystyczne tworzyło się w wielu krajach ukraińskiego osadnictwa – w USA, Kanadzie, Anglii, Argentynie, Brazylii, Wenezueli, Australii, Niemczech, Francji oraz niemal w każdym kraju Europy. Wiele nazwisk pisarzy i utworów zostało już opublikowanych na Ukrainie, ale niemało wartościowych artystycznie dzieł wciąż czeka na wydawcę, dlatego nadzieja wybitnego ukraińskiego literaturoznawcy i działacza społeczno-politycznego Hryhorija Kostiuka, z którym miałem szczęście nie raz rozmawiać w USA, że „długotrwały proces literacki poza granicami ojczystego kraju przestanie istnieć i naturalnie wpłynie w jedno potężne koryto wolnej ukraińskiej, wielopłaszczyznowej i wielowymiarowej w formach literatury”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przyznał się: „Kocham pracować dla dzieci” O Leonidzie Połtawie i nie tylko

boju” znajdujemy także trzy utwory Leonida Połtawy: „Moja Ukraina”, „Monolog poety z dramatu „Niedosiężni”” i „Poemat o powstańczej pieśni”. Ponownie przeczytałem wiersz „Moja Ukraina”, który Leonid Połtawa napisał we Francji w 1949 roku, i mimowolnie zrodziła się we mnie myśl: czy nie należałoby wydać ponownie tej antologii „Słowo i Broń” właśnie teraz, w czasach naszego heroicznego przeciwstawiania się złowrogiemu wrogowi Ukrainy – moskiewskiej ordzie. Przecież już wtedy współpracownik Grupy Wędrownej OUN podczas II wojny światowej Leonid Połtawa wiedział i przewidywał, że Ukrainie w niedalekiej przyszłości przeznaczone jest w krwawych bojowiskach wywalczyć od Moskiewszczyzny wolność. Właśnie z okazji 25-lecia Ukraińskiej Armii Powstańczej wydano tę antologię poezji ukraińskiej, w której, jak zaznaczono we wstępie, „każdy może znaleźć… dla siebie nową siłę do pracy na rzecz walczącej, nieugiętej i niezłomnej naszej Ojczyzny”. W tym samym jubileuszowym, 1967 roku, z okazji 25-lecia powstania UPA w Filadelfii, pod artystycznym kierownictwem reżysera Wołodymyra Szaszarowskiego, wystawiono dramat Leonida Połtawy „Niedosiężni”. W antologii „Słowo i Broń” autor tego dramatu opublikował „Monolog poety”, w którym przepowiada przyszły los Moskiewszczyzny, skazanej na samoukrzyżowanie na tym krzyżu, na który pluje swoją szaloną nienawiścią do Ukrainy i innych wolnych narodów. Ty, wyszedłszy z bagien, z północnej zawieruchy, z ryku przepadłych mongolskich plemion, z kawałka ziemi jeszcze nieoranej pługiem, już zapragnęłaś obcych sztandarów i rzuciłaś się ślepo w dalekie wyprawy, jak ślepy nietoperz, by powalać wszystko na ziemię… Moskiewszczyzno! Deptasz „od krańca do krańca” – A my nie znikamy I w mrozach twojej zimy, Podziemnymi wodami wzrastamy, Naród – nie poddaje się, UPA – nie umiera, Żywymi źródłami jeszcze uderzymy! W posłowiu redaktor Leonid Poltawa nie bez podstaw stwierdza, że ta antologia „Słowo i Broń” jest „unikatowa i niemal jedyna w historii światowej literatury i walki narodu uciśnionego o niepodległość”. Najważniejsze, że wszyscy ci autorzy, zebrani w antologii, dążyli do tego, by „opiewać tych, którzy walczyli i walczą pod książęcym godłem państwowym Ukrainy – Trójzębem”. Sądzimy, że na ideę ponownego wydania antologii „Słowo i Broń”, które mogłoby ją należycie przygotować do druku (zamieścić najlepsze fotografie poetów, rozszerzyć noty bibliograficzne i in.) oraz opublikować godne więk-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

odzwierciedlają ducha czasu i walkę o wolność, przeczytał poeta-dysydent Ołeksa Riznykiw. Opowiedział on ciekawe fakty o rodzinie Kujbidów, w szczególności o tym, że matki Wasyla i Ołeksy miały to samo imię – Kateryna. Na wydarzenie przybył aktyw Odeskiej organizacji regionalnej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy na czele z Jurijem Rabotinem, który również przeczytał swoje utwory poetyckie i podarował w imieniu forum „Język ukraiński – język jedności” książki ze szczerymi życzeniami dalszych sukcesów twórczych. Przygotował Ihor Zoc. Zdjęcie ze źródeł otwartych. skromną pensję, tworzył kółka, organizował wycieczki, wyprawy turystyczne, muzea krajoznawcze. A do tego zdobywał wyższe wykształcenie. Do obrony pracy dyplomowej pozostawał jeszcze rok, a jego już mianowano dyrektorem szkoły. Dobrym był kierownikiem, szkoła miała wysoki ranking. Aż tu zdarzyła się pokusa – zaproponowano Mykole Wołodymyrowyczowi objęcie stanowiska szefa KSP, utworzonego na bazie zreformowanego sowchozu. Zgodził się. I do tej pory drapie się w potylicę. Lecz znajomość historii, zamiłowanie do krajoznawstwa pomogły mu się zrehabilitować: 15 grudnia 2021 roku na podstawie kontraktu mianowano go dyrektorem muzeum krajoznawczego Barwinkowskiej wspólnoty terytorialnej w obwodzie charkowskim. Przyczynił się do tego fakt, że M. W. Zełenyj jest jedynym w mieście członkiem rzeczywistym Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Oto jak amator stał się profesjonalistą. M. W. Zełenyj opowiada, że muzeum w Barwinkowem zostało utworzone w 1936 (według innych danych – 1934) roku dzięki staraniom grupy miejscowych entuzjastów na czele z malarzem i kolekcjonerem starożytności Iwanem Ołeksijowyczem Plysem. Odwiedzający mieli możliwość zapoznać się z dziełami sztuk pięknych rodaków. Na wystawie zaprezentowano prace zarówno sławnych artystów – I. Plysa, S. Wasylkiwskiego, M. Rajewskiej-Iwanowej, jak i współczesnych – Ju. Hnijewskiej, O. Wełyczki. Jaskrawe obrazy obrazów dały możliwość odtworzenia formowania i rozwoju miasta Barwinkowe od czasów kozackich do współczesności. Jedna z ostatnich ekspozycji dotyczyła obchodów Dnia Flagi Państwowej Ukrainy. Naświetlono w niej pochodzenie, ewolucję i współczesność symboli państwowych w połączeniu z naszą tysiącletnią historią, dawnymi tradycjami ukraińskiej państwowości. W ekspozycji muzeum przedstawiono również rzeźbę pierwszego prezydenta Ukrainy M. Hruszewskiego (rzeźbiarz I. Makohon). Zapadł w pamięć wpis z księgi pamiątkowej: „Nasza Barwinkowszczyzna jest bogata w utalentowanych ludzi, z których warto być dumnym i rozpowszechniać o nich informacje, aby rozwijać nasz kraj i wzmacniać naszą mateczkę Ukrainę”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bilingwa o burzliwym życiu

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbyła się prezentacja ukraińsko-tureckiej bilingwy „Ślady na wodzie” wydawnictwa „Akademia Paradigma” (miasto Çanakkale, Republika Turcji) znanego poety, laureata wielu krajowych i międzynarodowych nagród literackich Wasyla Kujbidy. Spotkanie moderowała przewodnicząca Kijowskiej Organizacji NSPU Tetiana Folwaroczna. Opowiadała ona o drodze życiowej Wasyla Kujbidy i czytała fragmenty jego utworów. Ta książka to dziesiąte wydanie przekładów poezji pana Wasyla na język obcy, wcześniej jego książki były tłumaczone na japoński, polski, czeski, angielski i inne. W jubileuszowej książce znajduje się filozoficzne przemyślenie dynamicznego, sprzecznego świata, w którym kalejdoskopowo zmieniające się wydarzenia kształtują obrazy przemijających bytów. Głęboko powiązanymi słowami przekazuje on najsubtelniejsze poruszenia duszy, która poznaje wyodrębnione wyobraźnią przedmioty, bada zmiany odczuć i nastrojów. Pojmowanie wyobrażonego czy realnego, danego w niestabilnych odczuciach, za pomocą poezji wywiera niepowtarzalne wrażenie. Podczas prezentacji wystąpiła redaktorka i tłumaczka bilingwy, kandydatka nauk filologicznych Tudora Arnaut. Zauważyła ona ogromny popyt na książki w Turcji oraz wagę popularyzacji takich zagranicznych wydań na Ukrainie. Do okładki i ilustracji wykorzystano reprodukcje obrazów członka Narodowego Związku Artystów i NSPU Mychajła Pożywanowa. Podczas swojego wystąpienia opowiedział on o pierwszych Wiktor SKRYPNYK, honorowy krajoznawca Ukrainy, miasto Słowiańsk – miasto Barwinkowe Wiosną 2022 roku musiałem wraz z żoną wyjechać ze Słowiańska na ziemię winnicką, a już jesienią zdecydowaliśmy się wracać. Nie do Słowiańska, bo znajdował się pod ciągłym wrogim ostrzałem, mieszkanie było bez okien, ale bliżej rodzinnych stron. W drodze rozważaliśmy bliższe i bezpieczniejsze miasta: Dniepr, Pawłohrad, Łozowa. Ale najbliżej nas (zaledwie 40 km) – Barwinkowe. Co więcej, miasto już przeżyło raszystowskie ostrzały rakietowe, powoli leczyło rany, przywracało pracę instytucji, otwierały się sklepy, banki, apteki. Myśleliśmy, że nie będzie problemu z mieszkaniem; mieszkała tam żona mojego nieżyjącego już kuzyna, ale po trafieniu rakiety w dom syn wywiózł mamę do siebie, do miasta Wałki. Mówili, przyjedziecie, weźmiecie klucze i urządzajcie się. Okna wstawimy. Nie bez problemów dotarliśmy do Łozowej, a do Barwinkowego z powodu uszkodzenia kolei pociągi nie kursowały. Pomógł kolega-krajoznawca Mykoła Wołodymyrowycz Zełenyj. Wynajął samochód, zabrał nas i zakwaterował u siebie. Z Mykołą Wołodymyrowyczem poznaliśmy się w gabinecie rzecznika prasowego mera Barwinkowego, byłego redaktora gazety rejonowej Wiktora Iwanowycza Mandryki, z którym łączyła nas praca nad materiałami o życiu naszych wybitnych rodaków: poety-romantyka Mychajła Petrenki oraz pisarza, działacza społecznego Hryhorija Danylewskiego, dzięki któremu kolej Charkowsko-Azowską w 1869 roku poprowadzono przez nasze rodzinne strony – Barwinkowe, Słowiańsk, Kramatorsk. Na jednym ze spotkań M. Zełenyj opowiedział, że napisał powieść historyczną „Dumy o kozaku Barwinku” – współpracowniku Bohdana Chmielnickiego, założycielu słobody Barwinkowa Stinka, która w 1938 roku otrzymała status miasta i nazwę miasta Barwinkowe. Prezent od rodaka przeczytałem, jak to mówią, jednym tchem. Byłem po prostu zachwycony! I nie tylko wielką objętością materiału historycznego, ale także opisem przyrody, życia kozaków, zdobywców Dzikiego Stepu. I wszystko to pięknym językiem ukraińskim. W epilogu autor przytacza dumę o kozaku Barwinku, którą śpiewali kobzarze w XVII wieku, oraz tekst dumy, spisany z portretowych prac z Wasylem Kujbidą oraz o ich dawnej przyjaźni. Przewodnim wątkiem całego wydarzenia było czytanie własnych wierszy przez autora, a pani Tudora tłumaczyła je na turecki. Oprawę muzyczną do poezji przygotował znany muzyk, dyrektor Instytutu Rozwoju Terytoriów Jurij Hanuszczak. Swoje słowa powitalne na prezentacji wygłosili pisarze, dziennikarze, tłumacze, profesorowie i działacze społeczni. Wśród nich: Elchan Nurijew, Łarysa Iwaszyna, Borys Ponomarenko, Wasyl Wasylaszko, Wasyl Stepanenko, Roman Kucharuk, Lubow Wasyljewa oraz Serhij Riznyk. *** W zeszłym tygodniu odbyła się jeszcze jedna prezentacja książki Wasyla Kujbidy – w Odeskim Muzeum Literatury. Wydarzenie otworzył zastępca przewodniczącego NSPU, poeta Mykoła Hrycenko. W swoim słowie wstępnym zauważył, że Wasyl Kujbida to nie tylko poeta, ale także ważna postać w ukraińskim życiu społecznym i politycznym. „Kujbida był dwie kadencje merem Lwowa, ale nawet w polityce zawsze czuł się poetą” – podkreślił Mykoła Hrycenko. Zaznaczył również, że to już dziesiąta książka Wasyla Kujbidy w przekładzie na język obcy, co czyni go prawdziwym przedstawicielem dyplomacji ludowej, szerzącym kulturę ukraińską na arenie międzynarodowej. Mychajło Pożywanow również podzielił się wspomnieniami o swojej przyjaźni z Wasylem Kujbidą, która zrodziła się jeszcze w latach 90. Wspomniał świąteczne wakacje we Lwowie dla dzieci z Mariupola, podczas których mali goście zetknęli się z nowymi dla nich tradycjami świętowania Bożego Narodzenia, co pozostawiło niezapomniane wrażenia. Przez cały czas trwania wydarzenia sam autor Wasyl Kujbida czytał utwory poetyckie z nowej książki, nawet w języku tureckim. Jego wiersze zachwyciły głęboką treścią filozoficzną i znalazły szczery oddźwięk u słuchaczy, towarzyszyły im burzliwe oklaski. Cała twórczość Wasyla Kujbidy jest rozjaśniona rozważaniami o życiu, ludzkiej duszy i walce o niepodległość Ukrainy. Uczestników spotkania powitali muzycy, w szczególności swoje piosenki wykonał znany bard Anatolij Sebow. Także swoje wiersze epoki odwilży, które

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Od amatora do profesjonalisty

i Iwana Barwinka, nieznanego autora, datowana na 1668 rok. Duma kończy się zwrotem do nas, potomków sławnych kozaków, obrońców wolności Ukrainy: „Rośnijcie, nasi, rośnijcie, dzieci, wyrastajcie na sławnych kozaczków, brońcie wolności i nie dawajcie się panom w niewolę. A naszego rycerza kozaka Barwinka będziemy pamiętać w wiekach”. W krótkiej posłowiu autor opowiada o ustawieniu pomnika kozaka Barwinka w mieście, którego był założycielem. Okazało się, że w 1963 roku barwinkowski malarz Iwan Oleksijowycz Plys zwrócił się do swojego przyjaciela, znanego na Ukrainie rzeźbiarza Mychajły Fedorowycza Owsiankina, z propozycją stworzenia pomnika sławnego kozaka. Po pewnych wahaniach i opanowaniu tematu Owsiankin wykonał rzeźbę Barwinka. Znalazł się jednak urzędnik, który oświadczył: „Nie ma co stawiać pomników zbójcom” – i nakazał zburzyć gotowy cokół oraz rozbić rzeźbę. Tak też zrobiono. Dopiero w 1992 roku, już w niepodległej Ukrainie, Owsiankin wykonał nowy pomnik kozaka Barwinka. Ustawiono go na placu obok Domu Kultury. Obecnie tu odbywają się wszystkie uroczyste imprezy miasta i zjednoczonej wspólnoty terytorialnej. Zgodnie z nową tradycją na ostatniej stronie okładki umieszczono niewielki portret autora oraz jego krótką biografię. Zelenyj Mykoła Wołodymyrowycz urodził się 27 stycznia 1946 roku we wsi Nikopol w rejonie barwinkowskim obwodu charkowskiego. Ukończył szkołę średnią w Husariwce, wydział historyczny Donieckiego Państwowego Uniwersytetu. Ponad 30 lat pracował jako nauczyciel i dyrektor szkoły w Afrykanowie. Znany na Charkowszczyźnie regionalista, organizator turystyki szkolnej i muzeów. W muzeum krajoznawczym, stworzonym przez M. W. Zelenego w ZOSz nr 4 w Barwinkowem, miałem szczęście być przed pełnoskalową inwazją putinowskiej Rosji na Ukrainę. Dziwiłem się, jak w jednym pokoju o wymiarach 6x6 metrów udało się umieścić tak wiele portretów, obrazów, różnych przedmiotów i materiałów drukowanych. Gospodarz chwalił się, że przewodniczący OTG Oleksandr Oleksijowycz Bało obiecuje poszerzyć muzeum rejonowe. Nie zdążył. Podczas masowych ostrzałów w marcu 2022 roku rasiści trafili zarówno w ZOSz nr 4, jak i w muzeum, a biblioteka, znajdująca się obok, spłonęła doszczętnie. Kiedy zobaczyłem to zgliszcze, o mało nie stanęło mi serce. W 1957 roku tu była nasza klasa 10-B. Teraz ocalało okno, przy którym stała nasza ławka z Anatolijem Denysenką. Zimnymi jesiennymi wieczorami, przysiadając bliżej elektrycznej kuchenki, przyg W krajoznawczym muzeum w Barwinkowem wiały dni dawno minione. Mykoła opowiadał, że jego ojciec pracował w zakładzie w Kramatorsku. Na front trafił prosto z parady 7 listopada 1941 roku. Został ciężko ranny – stracił rękę i oko, ale do domu wrócił dopiero w 1943 roku, po wyzwoleniu naszego kraju spod faszystowskich okupantów. Znaleziono mu pracę – mianowano go przewodniczącym kołchozu. Imię Mykoły przypadło mu po poległym bracie, który w składzie grupy partyzanckiej brał udział w wysadzeniu dużego niemieckiego składu amunicji na stacji Szydliwska w pobliżu Słowiańska. Historii pokochał się już w 4 klasie. Nauczycielka, a później także dyrektorka szkoły, Maja Hryhorywna wspierała chłopca i przyczyniła się do tego, by jej najlepszego absolwenta mianowano nauczycielem historii. Ponieważ obciążenia nie wystarczało nawet na mini-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chciałam znaleźć go i oddać pani Raisie podczas uroczystości jej stuletniego jubileuszu. Mamy rodzinną historię związaną z Raisą Petriwną. Mój mąż, dziennikarz, pisarz, świętej pamięci Ołeksandr Biłokobylski, po uniwersytecie ukończył seminarium duchowne, akademię. Pisał pracę dyplomową o równoapostolnej księżnej Oldze. Służył 15 lat w cerkwi św. Olgi, napisał dwie książki – „Po prostu chrześcijanin” i „Według porządku Melchizedeka”. I za autorytatywną badaczkę postaci księżnej Olgi zawsze uważał Raisę Petriwnę. „Bizantyjscy kronikarze uważają, że Olga jeździła do Bizancjum w 957 r. Badaczka życia i działalności księżnej Raisa Iwanczenko podaje inną datę – 955 r. Skłonny jestem wierzyć właśnie jej” – zaznaczał w pracy dyplomowej. „Trucizna dla księżnej” z autografem pisarki i „Przysięga” – są wśród ulubionych rodzinnych książek. Raisa Iwanczenko – to chyba jedyna kobieta we współczesnej Ukrainie wśród społeczności pisarzy-mężczyzn, którzy pisali powieści historyczne. I obrywało się jej za odwagę i prawdę! Zabraniano wykładać, przyklejano piętno nacjonalistki (chociaż dla niej był to zaszczyt), niszczono nakłady, nie drukowano przez wiele lat, „oblewano” na obronie pracy kandydackiej, nie dawano tytułu profesorskiego. Jednym słowem, niegodna władzy taka uczona. Za to jaki szacunek wśród spragnionych prawdy ludzi zdobyła! Tysiące osobistych historii jest dziś tego świadectwem – od byłych studentów, czytelników, przyjaciół-kolegów, towarzyszy broni po piórze – ze wszystkich zakątków Ukrainy! Pisarz Petro Zasenko opowiedział historię, której był świadkiem kiedyś w Związku Pisarzy. Zdaje się, że to były zwykłe zebrania pisarskie, na które przyszedł także Ołes Honczar. Zobaczywszy Raisę Petriwnę, Ołes Terentijowycz powiedział: „Dzisiaj znowu nieogolony przyszedłem przez audycję radiową Iwanczenko, zasłuchałem się”. I pochwalił. Dziejopis Nestor porównywał księżną Olgę do gwiazdy, która poprzedza wschód słońca. Jakow Mnich pisał o niej: „Ciałem kobieta, męską mądrość mając, oświecona Duchem Świętym, pojęła Boga prawdziwego – Stwórcę Nieba i Ziemi”. Prowadząc paralele między tymi dwiema wybitnymi kobietami, nie przesadzam, a jedynie mówię o ciągłości prawdy ukraińskiego bytu w tysiącletniej czasoprzestrzeni. Przecież przekazanie nam testamentów księżnej Olgi sprzed tysiąca lat, upublicznienie jej roli w tworzeniu państwa kijowskiego odbyło się dzięki błyskotliwej pisarce i historyczce Raisie Iwanczenko. Nauczyła nas kochać własną historię. Jej prace dają zrozumienie naszej starożytności na tej ziemi, naszej mądrości na tej ziemi. I poznania Boga na tych świętych kijowskich wzgórzach. Będąc unikalną osobowością, pani Raisa nie tylko wypowiada dla nas prawdę czasu, ale i filozoficznie rozmyśla o tym w poetyckich wersach na progu XXI wieku. Mija dwutysięczny rok – W wielkości myśli i działań, Które spełnił Święty Człowiek, Zstąpiwszy z niebios dla cierpień, Mija dwa tysiące lat, Darowanych niebem dla nas, By w duszy wziąć Testament Tworzyć Dobro nieustannie. I siłą wyższych Niebios Otworzyła się nam istota życia. Za nią ukrzyżowany Chrystus Powrócił do nas z zapomnienia. Dwa tysiące lat wybaczał Najwyższy Ludzką Ciemnotę, Dwa tysiące lat pokonywał W duszach głuchą ślepotę. A ludzie – o, cud nad cudy! – W modlitwach zbijali czoło, A potem, podnosząc się, Szli zabijać i siać zło. Dusza cała ze strachu drży, Jak widzę tę marność wysiłków: Czy starczy cierpliwości znosić Obłudę zdradliwych modlitw? O Boże, Ty nam pomóż I duchem Swoim wywyższ – Drogę do świątyni wskaż I znowu do prawdy wołaj. (Raisa Iwanczenko) A oto fragment o Wiecznym Mieście z powieści „Złote strzemiona”. „Kijów... Kijów... Siwy grodzie starego Kija. Złotogłowy, białościenny olbrzymie... Wzniosłeś się ty na urwiskach naddnieprzańskich krzepkim bohaterem. Podpierasz wysokie ruskie niebo szerokimi ramionami. Świecisz światłem jasnym miłości i wielkości. Dookoła siebie siejesz słowo mądrości i wiedzy... Cały ty jakby utkany z nici słońca, zieleni dąbrów i głębokiego błękitu nieba, ze świetlistych ziemskich radości i czarnych ziemskich smutków. W tobie – sława i potęga przeszłości. W tobie – siła i natchnienie dla przyszłości”. Natchnieniem dla nas – obecność na święcie Raisy Petriwny Iwanczenko. Mnoga lata Pani, pani Raiso, Księżno w dziedzinie nauki i oświecenia. Dziękuję za wspaniałe prowadzenie literacko-artystycznego wydarzenia głównemu reżyserowi widowiska, przewodniczącemu Twórczego stowarzyszenia prozaików Kijowskiej organizacji NSPU pisarzowi Ołeksandrowi Bałabce oraz zastępczyni przewodniczącego NSPU, szefowej Kijowskiej organizacji NSPU Tetianie Folwarocznej. Zadziwiającymi wspomnieniami o wyjeździe w rodzinne strony Raisy Petriwny do Nowogrodu Siewierskiego w 1984 r. podzieliła się pisarka Lubow Hołota. Pochwalne słowo o Raisie Petriwnie powiedział pisarz Petro Zasenko. Profesor Jarosław Kałakura podarował jubilatce „Słownik profesorów Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki”, w którym jest około 2000 nazwisk. I Raisa Iwanczenko jest w ich kohorcie. Błyskotliwie przeczytała fragment z książki R. Iwanczenko „Złote strzemiona” pisarka, aktorka, wykładowczyni Łarysa Nedin. Cudownie czytał teksty historyczne Raisy Petriwny pisarz Witalij Biłozir. Kierowniczka biblioteki im. Łesi Ukrainki Olha Romaniuk opowiedziała, że i dzisiaj książki Raisy Iwanczenko są poszukiwane, zaczytują się nimi. Słowo o pisarce i wybitnej historyczce powiedzieli profesor Petro Czerneha, historyk, prezenter telewizyjny, wnuk jubilatki Andrij Smolij. Szczerze powitali jubilatkę od towarzystwa „Znannia” trzej Wasyle – Wasyl Kuszeret, Wasyl Wasyłaszko oraz Wasyl Newołow, wręczając jej książki i luksusowy bukiet. Podsumowała widowisko zawsze gościnna gospodyni Muzeum, które stało się rodzinnym pisarskim domem, Raisa Siennikowa. Wszyscy podziękowali Siłom Zbrojnym Ukrainy, które trzymały kijowskie niebo, które też w ciszy słuchało naszej nowej radości! Halyna DACIUK, dziennikarka komentowała liczne wystąpienia, a na koniec wygłosiła taką mowę, że nie każdemu i młodszemu starczy sił – żywy utwór literacki... Szczęśliwy jestem jeszcze dlatego, że w ciągu tych prawie dwóch miesięcy przygotowań wieczoru – scenariusz, dobór mówców, współpraca z kierownictwem Muzeum – napotykałem tylko na wsparcie, tylko na zrozumienie. Zwłaszcza – od sławnej rodziny Raisy Petriwny: córki Ludmyły Heorhijiwny Iwanowej, wnuka Andrija Smolija, nie mówiąc już o naszej pisarskiej wspólnocie, która sprzyjała nam wraz z przewodniczącą Kijowskiej organizacji pisarskiej Tetianą Folwaroczną (znaną szerokiemu ogółowi czytelników jako autorka powieści i poezji Tetiana Pyszniuk) godnie przeprowadzić ten literacko-artystyczny wieczór. Z pokłonem dziękujemy, droga Raiso Petriwno, za to, że pani jest. Mnoga lata pani w dobrym zdrowiu! Ołeksandr BAŁABKO, pisarz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Raisie Iwanczenko – 90! Życie bez mitów

„Raisa Iwanczenko: Historia bez mitów” – pod takim tytułem w Narodowym Muzeum Literatury, we współpracy z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy, odbył się wieczór literacko-artystyczny poświęcony 90. rocznicy urodzin legendarnej osobistości, naukowczyni, pisarki, działaczki społecznej, laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Raisy Iwanczenko. Zdjęcia z sesji fotograficznej oddają podniosły nastrój, który panował podczas uroczystości poświęconej historyczce, bez której – zdaniem profesorki, córki Raisy Pietrowny, Ludmiły Iwanowej – „nie mielibyśmy odrodzenia niepodległości Ukrainy”. Wszyscy, którzy występowali, dzielili się wspomnieniami, życzyli solenizantce Raisie Iwanczenko i potwierdzali tę myśl. Bożonarodzeniowym akordem święta stała się kolęda „Nowa radość stała...” w wykonaniu Zasłużonego Ludowego Zespołu Pieśni i Tańca Ukrainy „Darnyczanka”, kierownik artystyczny i dyrygent – zasłużony działacz sztuki Ukrainy Petro Andrijczuk. Kolędowała solenizantka, i kolędowała cała sala! I prawie trzy godziny świąteczne wzruszenia hojnie płynęły z każdego serca, które obdarowywało solenizantkę słowem, wdzięcznością, uściskami i pocałunkami. Droga Raiso Pietrowno, dziękuję za to, że dały mi szczęście żyć razem z Panią w jednym wymiarze czasu. Dziękuję za radość poznawania naszej historii na kartach Pani prawdziwych książek. Dziękuję za rozkosz słuchania Pani autorskich audycji radiowych i za przyjemność rozmawiania z Panią na żywo w eterze Radia Kultura. Między mną a panią Raisą istniała swoista niepisana tradycja: 24 lipca – w dniu pamięci księżnej Olgi – mówić w eterze o tej wybitnej kobiecie, męża stanu, dyplomatce, reformatorce, budowniczej naszej wiary i świątyń, odnosząc jej działalność do dzisiejszej Ukrainy. W studiu lub przez telefon – komentując. Czasem były to gorące dyskusje z różnymi poglądami historyków na postać księżnej, w których zawsze zwyciężała z złotym argumentem Raisa Pietrowna. Raz miałam szczęście zaprosić Raisę Pietrowną na żywo do audycji „Znakowa postać”. I w trakcie trwania audycji łapałam się na myśli, że Znakowa postać – to jednak nie księżna Olga, lecz księżna Raisa. To było niewidoczne przelewanie historycznego obrazu w realną kobietę, która siedzi przede mną i przemawia z państwowym myśleniem. I pisze z państwowym myśleniem. I żyje z przekonaniem, że my tu byliśmy zawsze! Mam w archiwum na pewno pełnowartościowe nagranie tej audycji (50 minut). I pod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„Więc wciąż jestem i uczniem, i studentem”

4 grudnia miałem dzień szczęścia. Przede wszystkim dlatego, że dzięki Bożej opiece i bohaterskim Siłom Zbrojnym Ukrainy nie było ani wybuchów w Kijowie, nawet alarmu, gdy przez trzy godziny trwał wieczór literacko-artystyczny w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. A jestem szczęśliwy także dlatego, że w swoich latach mogę z pokłonem pozdrowić i życzyć zdrowia mojej szkolnej nauczycielce języka i literatury ukraińskiej Larysie Mykołajiwnie Moskalenko-Dukaczowej, która mieszka obecnie w bohaterskim Zaporożu, oraz mojej uniwersyteckiej wykładowczyni historii Ukrainy Raisie Petriwnie Iwanczenko. Więc wciąż jestem i uczniem, i studentem. My, drugoroczni studenci wydziału dziennikarstwa Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, byliśmy oczarowani nie tylko wykładami Raisy Petriwny Iwanowej, ale i jej urodą, postawą, ukraińskością nawet w stroju – chusta z dużymi kwiatami na ramionach, korale, fryzura jak u księżnej. Czytała historię, surowo wymagała jej znajomości, nie robiła ulg podczas egzaminów. Ale ani słowem nie wspomniała, że jest nie tylko wykładowczynią Iwanową, lecz także pisarką Raisą Iwanczenko, autorką powieści. „Przysięga” o Michale Drahomanowie, za którą władza oskarżała ją o nacjonalizm ukraiński, oczywiście burżuazyjny. Później partyjna wierchuszka się opamiętała: na uniwersytecie wykłada się historię Ukrainy! Nie radzieckiej, lecz po prostu Ukrainy. I kurs zaczęto nazywać inaczej, dopasowując go do tezy o rzekomo nowej wspólnocie – „narodzie radzieckim”, bez żadnej tam Ukrainy. Więc tego szczęśliwego dnia w przepełnionej sali znów zobaczyliśmy księżnę Raisę – siwiutką, z laseczką, ale z taką samą chustą na ramionach, w wyszywance, z koralami i młodzieńczym blaskiem w oczach! Śpiewała razem z wspaniałym chórem „Darniczanka”; ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

O świątecznym jarmarku i Lesi Gonczarównej

Halina DACJUK, dziennikarka, Kijów Jarmarkujemy z garncarką Lesею Denysenko na Święcie duszy, piękna i talentu. Ludzi pełna sala: dorośli, młodzi, starsi, maluchy na rękach. Kupują, interesują się, przymierzają, ubierają, prezentują nowe nabytki, obdarowują, nie targują się, próbują grać na świstawkach, dlatego jest tu wesoło. Śpiewają, rozmawiają, piją herbatę, ściskają się, uśmiechają, opowiadają historie. Robią wspólne zdjęcie, na chwilę zostawiwszy swoje piękne rękodzieła. Do obiektywu skandują: Sława Ukrainie! I to jeszcze nie wszystko. Miski, dzbanki, baranki, koniki, kubeczki, talerze, „pawuczki”, diducha, ozdoby, maski, betlejemskie gwiazdy, korale, spódnice, koszule, ręczniki, kilimy, serwetki, czapki, chustki, pasy, zapaski, lalki-motanki, koszulki z nadrukiem, obrazy, książki, kalendarze, kuchenne deski, łyżki, zdobione świece, słomiani aniołowie i jeszcze wiele innych tak pięknych rzeczy, że nawet nie sposób ich wszystkich nazwać. Święto trwa jeszcze dwie godziny. Szczęściu zaś nie ma granic. Lesia mówi, że najważniejsze, co zabierze do domu, oprócz kilku niesprzedanych mis i koziołków, to przekonanie, że sztuka ludowa dziś jest potrzebna, tak jak zawsze. „Bez piękna po prostu nie da się przetrwać”. Żyć trzeba. Mistrzom i Mistrzyniom, którzy szyją, lepią, dziergają, malują, tkają, zdobią, kują. I ludziom, którzy kupują haftowane, ulepione, utkane, splecione. I Wojownikom, którzy trzymają niebo, podczas gdy Lesia Denysenko kręci garncarskie koło. I Ukrainie. Bo tylko z nią będziemy mieć świąteczne jarmarki i święto Bożego Narodzenia. Dziękuję ukochanemu muzeum Iwana Honczara i Tetianie Poszywajło za błyskotliwą organizację jarmarku, na którym wszystkim starczyło miejsca, szczęścia i uwagi. Dziękuję za spotkanie Mistrzyni Olhi Sachno, której diducha i bożonarodzeniowe pawuczki porządkują nasz świat, a unikatowe pisanki stają się częścią dziedzictwa kulturowego UNESCO. Dziękuję artystce Tetianie Muzyczence, której syn, artysta Jurij Denysenko przez cały czas, gdy my jarmarkowaliśmy, trzymał wraz ze swoimi braćmi i siostrami nasze przedświąteczne ukraińskie niebo. Bożej opieki wszystkim. A o garncarce Lesi Denysenko – słowo szczególne. Nasza przyjaźń ma 33 lata. Widujemy się rzadko, jednak wspominam ją codziennie. Z jej filiżanki piję kawę, z miski jem obiad. Lubiłam, gdy Lesia przychodziła do mnie na noworoczne audycje, 1 stycznia, bardzo wcześnie rano, kiedy Kijów jeszcze zmęczony drzemał. A Lesia zdążyła już dojechać z Wasylkowa, z uśmiechem dzwoniła nowymi ceramicznymi cudami, wyciągała uśmiechniętego gliarnego świstawkę i witała się z radiową rodziną. Która, wiedząc z zapowiedzi, że przyjdzie Lesia, nastrajała się na spotkanie z ulubioną gościnią. To były olśnienia, filozofia, śmiech i prawdziwość! Nagrania to potwierdzają. Obowiązkowo dzwoniła wielbicielka Lesinej ceramiki Lidia Pirnacz i dziękowała za Lesin dzbanek, który ją leczy bez lekarstw. A takich telefonów-wyznań było co najmniej dziesięć w ciągu godziny transmisji na żywo programu „Znakowa postać”. Nawet nie próbuję zrozumieć, jakie światy obracają się w głowie Lesi – są dla mnie nieosiągalne. Na jarmarkach z daleka czuję, gdzie stoi ze swoim glinianym skarbem. Bo stamtąd tryska słoneczny snop. Żeby wyjść z ceramiczną urodą do ludzi, ona pokonuje codzienność i kradnie czas. Bo inaczej gliny się nie oswoi, a wyobraźni nie zmobilizuje. W Ukrainie nie ma już takich jak Leся Denysenko, kobiet-ceramiczek, które pracują na kole garncarskim! Jednak zanim zabrała się za glinę, Lesia ukończyła Kijowski Politechnikę i pracowała w swoim zawodzie jako inżynier. Serce do kreślarskiej deski nie leżało, ale nie wyrwała się od razu z ustalonego codziennego porządku. W końcu buntownicza potrzeba odnalezienia siebie pokonała tymczasową niewolę. A kiedy tata włożył jej w garść glinę, aż zadrżała: moje! Zrobiła pierwszy gwizdek-ptaszka, a potem poszły figurki koników, ptaszków, baranków. Ale to jeszcze nie było koło garncarskie. Koło garncarskie zazwyczaj obracają mężczyźni. Lesia jednak jest przekonana, że Bóg dał jej dobry dar i pobłogosławił, by opanowała sztukę garncarską. Mówi, że kiedy pracuje na kole, to jakby rodziła. Takie same odczucia fizyczne, wzruszenie, oczekiwanie. Wszystko, co tworzy, ożywia duchem. Nie po prostu lepi miskę, lecz nadaje jej sens, imię, własną historię. Twórcza podpowiedź, jaki to będzie wytwór, pojawia się w trakcie procesu i nie ustaje aż do końca. Wyobraźnia za każdym razem działa inaczej. I wynik wychodzi bardzo różny, czasem sama się dziwi: jak to? Cieszy się, że jej rzeczy są potrzebne ludziom. Dopiero wtedy, gdy miski, dzbanki, kubki się oddalają i zaczynają żyć własnym życiem, może ocenić, jak się sprawdziła. To jakby spojrzeć z boku na dorosłe dzieci i zobaczyć, co włożyłaś w ich wychowanie. Swoich „ceramicznych” podopiecznych rozpoznaje u przyjaciół i na nowo odkrywa dla siebie. Rodzi ich wiele, więc nie wszystkich pamięta. Widzi, że ceramika jest jej, lecz nie przypomina sobie, kiedy ją robiła. Chętnie rozdaje swoje wyroby i chce, by każdy podarowany przedmiot pracował. Jej zdaniem prezenty mogą spełniać potężną misję. Zmarły mąż sprawił jej najdroższy w życiu prezent. Podarował jej koło garncarskie. Potem zbudował dla niej piec garncarski. Wszystko stworzył własnymi rękami, talentem, wyobraźnią. Prezenty męża pracują, a Lesia pracuje razem z nimi. Zaczęła podpisywać swoje rzeczy Denysenko-Jeremenko, także w paszporcie uzakoniła podwójne nazwisko i czuje, że Walerij ją wspiera. Za życia mąż z zapałem fotografował jej pierwsze rzeczy, cieszył się nimi, bawił się nimi. Wtedy internet dopiero się zaczynał, a on był człowiekiem technicznym, na swój sposób twórczym, utrwalał Lesine wyroby, zachowywał je na zdjęciach. Teraz Lesia nie nadąża, by to robić. Ceramika, chwała Bogu, trafia do ludzi, ale niestety niesfotografowana. Ważne, że idzie w świat pod znakiem Denysenko-Jeremenko, połączonym słowem „Lesia”. Stawia te litery na każdym swoim wyrobie. W splocie przypominają znak węża. Po raz pierwszy zrobiła to spontanicznie, a potem przyjrzała się, że tak samo trzy litery wiązał w swoim znaku jej tata, malarz Hryhorij Pawłowicz Denysenko. Spodobał jej się ten znak i teraz jest wszędzie, jako marka Lesi. Mówi, że ulepili ją rodzice, naprawdę, jak wytwór. Kochali córkę tak bardzo, że życie upływało obok nich, jak w bajce. Urodziwszy, mama tuliła ją aż do końca. Lesia była wykąpana w rodzicielskich uczuciach, jak w lubczyku. Miłość trwa nadal, choć rodziców już nie ma. Dziękuje Niebu, że się spotkali. Mama Lesi pochodzi ze wsi Zdorowka, która graniczy z Wasylkowem. A tata z Ołeszni w obwodzie czernihowskim. W 1949 roku główny inżynier wasylkowskiej fabryki majolik, rodak taty z Ołeszni Mykoła Bibyk, zaprosił taty do pracy. Razem z nim do Wasylkowa przyjechał ołeszniańczyk Mykoła Denysenko. Tak dwaj młodzi utalentowani mistrzowie, garncarze od dziada pradziada, zaczęli pracować jako malarze słynnej na cały świat wasylkowskiej majoliki. Tu tata poznał mamę, pobrali się. Lesia jest garncarką w siódmym pokoleniu garncarzy Denysenków. Za nią stoi tradycja wielkiego i utalentowanego rodu. Trudno utrzymać tradycję, by przetrwała do jutra. Dziś panuje takie zaśmiecenie, że tylko najsilniejsi mogą ostać się. Wielu mistrzów i mistrzyń po prostu udaje tradycję, a w rzeczywistości są to podróbki. Trzeba umieć rozróżniać intuicyjnie, co prawdziwe, a co fałszywe. Ceramika pochodzi od Boga, oczyszcza jedzenie, zachowuje ciepło, a kiedy trzeba – chłód. Lesia chce, by glina żyła w naszym codziennym życiu i dodawała sił. Z tą filozofią tworzy. Mówi, że praca z glinę nie jest grzechem, to jakaś słodka pokuta. Na kole forma wybucha jak poezja. Współczesność podpowiada nowe kształty, sposoby, lecz podstawa powinna pozostać niezmienna. Na 12. piętrze miejskiego mieszkania nie ma rogacza, by wstawić garnek do pieca. I pieca nie ma. Ale ceramiczne naczynia, mimo wszystko, mają nieść żywioł energii, uzdrowienia, pamięci genetycznej. Forma zmieniała się na różne sposoby, doskonaliła się indywidualnie – taki życiowy dobór tworzył tradycję. Ale Ukraińcy przede wszystkim słyszą prawdę gliny. Dlatego nie trzeba kłamać, bo fałsz i tak się ujawni. Można zrobić tradycyjnie piękny garnek, lecz nie przekaże ludziom sił mistrza, jeśli ten nie włożył w wyrób prawdziwej miłości. Prawdziwa ceramika uzdrawia człowieka. Lesia mówi, że kiedy tworzy, zakłada energię, która później naładuje tego, kto kupi naczynie. A oddając, sama się odradza. Do zrozumienia siły ceramiki trzeba podchodzić nie powierzchownie, lecz rozumieć, że glina w rękach mistrzyni to zjawisko, w które się wchodzi, jak we wszechświat. Wśród sztucznej złoconej porcelany, nieprawdziwych wyszywanek, ceramicznych podróbek zdrowy pozostanie ten, kto chce nim być. Lesia jest o tym przekonana. Swoją dawną pracę wykonywała uczciwie i prawidłowo, za co miała pensję. Ale wiedziała, że robi nie swoją sprawę. I skąd wzięły się siły, by wszystko zmienić i usiąść za kołem garncarskim. Tak więc wszyscy, biegając wśród zamieszania, muszą wreszcie poczuć, gdzie jest prawdziwe i do niego dążyć, powtarza Lesia. Trudno jest prawidłowo wypalić dzbanek! Przepalisz – pęknie! Nie dopalisz – będzie przepuszczać płyn! Lecz Lesia bez tej pracy siebie nie wyobraża. Jej prawdziwa dusza należy do wiecznej gliny. Tylko z prawdą można siadać za kołem garncarskim w rodzinnym Wasylkowie, w rodzicielskiej chacie. I stać przy garncarskim ognisku, i tworzyć. I być solą ziemi, jak matuszka Alipija. W garnkach Lesi z polewą Ukraina gotuje barszcz. A w jej makitrach ucierany jest mak z miodem. Jej skrzydlata kukułka, która stała się talizmanem „Euro 2012”, obleciała świat i nakukała tysiące lat życia Garncarzowi i jego wyrobom. Zaraz po tym, jak sprzedała za parę hrywien swoje wyroby, Lesia przesyła datek dla naszych wojowników. Bo to oni ochronili jej wasylkowskie niebo, warsztat i koło garncarskie w lutym 2022 roku. Jej ceramika działa jak symbol naszej tysiącletniej historii. Wiecznej, jak wieczna glina. Jak ziarno, które daje chleb i wolność. I jeśli za 7 tysięcy lat wykopią skorupkę, a na niej będzie znak Lesi, to czyż nie będzie to Cud nad cudami?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Tetiana Wynnyk: „To taka przyjemność – pracować z dziećmi, które kochają książki”

Z czytelniczką w Bratysławie – Tetiano, ostatnio dużo podróżujesz po Europie i spotykasz się z ukraińskimi czytelnikami. Zdjęcia z tych spotkań świadczą o tym, że dzieci na ciebie czekają, czytają i szanują cię. – Z synem mieszkamy w Bratysławie, dlatego często zapraszają mnie do różnych ukraińskich szkół prywatnych i sobotnich. W ciągu tego roku udało mi się odwiedzić, oprócz Słowacji, jeszcze kilka miast Austrii, Węgier, Słowenii, Włoch, Szwajcarii, Czech, Polski, Litwy oraz Cypr – i wszędzie istnieje potrzeba żywego kontaktu i czytania ukraińskich książek. – Dzisiaj coraz częściej słyszymy, że dzieci nie czytają książek. – Wielu nauczycieli i rodziców dzieli się swoim bólem, że dzieci nie czytają. Jednak moje doświadczenie spotkań z dziećmi ze szkoły podstawowej i młodzieżą pokazuje: aby dzieci czytały, potrzebna jest motywacja lub wyraziste wrażenie. Takim wyrazistym wrażeniem dla dzieci często jest spotkanie z pisarzem. Kiedy dziecko może zobaczyć żywego autora, a nie osobę na portrecie, kiedy można zadać pytanie, przytulić się, wziąć autograf od autora – takiej samej żywej osoby, zrobić selfie, które dziecko pokazuje potem przyjaciołom i krewnym, mówiąc: „żywy autor przychodził do nas do szkoły, a ja na pamiątkę mam książkę z autografem”. To ta wyrazista emocja, która jest impulsem do zainteresowania się czytaniem, do wzięcia książki do rąk. Niektóre dzieci podchodziły do mnie i pytały, czy można dotknąć mojej ręki, nie wierzyły własnym oczom, że obok nich jest autorka książek, które czytają w szkole. Na festiwalu w Bratysławie podszedł do mnie tata z dziewczynką w wieku około 10–12 lat i zapytał, czy mam kontynuację książki „Moja mama jest podobna do Saskii”, Wydawnictwo „Bukrek”, bo okazuje się, że to pierwsza książka, którą córka przeczytała samodzielnie i chciałaby przeczytać dalszy ciąg historii o nastolatce. Inna historia dotyczy chłopca z Nieżyna, który przez pewien czas nawet kładł się spać z książką „Dobryk i jego przygody”, Centrum Wydawnicze „Akademia”, długo nie rozstając się z opowiadaniem. A nauczycielka opowiedziała, że z Dobrykiem jej pierwsza klasa uczyła się czytać. Potem napisała do mnie pewna mama, że jej syn gdzieś przeczytał, iż jest już kontynuacja. Kontynuacji niestety nie ma. Inna historia z Litwy, kiedy nauczyciel podzielił się wrażeniami o swojej uczennicy, która nie lubiła czytać, a moje książki po naszym spotkaniu czyta i dzieli się wrażeniami! A wiadomość z Pragi o tym, że dzieci po naszym spotkaniu w szkole tak zachwyciły się czytaniem, że przez tydzień przynosiły do szkoły zakupione książki z autografami i oglądały je razem na przerwach, to „Kosmiczna przygoda Tałalajka” czerniowieckiego wydawnictwa „Bukrek”. Książka „Miasto na oknie”, Wydawnictwo Mamino, szczególnie interesuje dzieci, kiedy opowiadam prawdziwą historię z życia o chłopcu, który uratował życie swojemu braciszkowi; zauważam, jak w oczach dzieci błyska ognik miłości do swojej rodziny i swojego kraju. Książka bardzo dobrze się sprzedaje, bo jest o dzieciach i aktualnym dla nich doświadczeniu. W Lublanie po spotkaniu, kiedy mama z synem już wyszli z sali, wrócili i kupili książkę. „To dla ciebie na Mikołaja” – powiedziała mama, chłopiec był bardzo zadowolony. Nauczyciel wyjaśnił, że mama sama go wychowuje, chłopiec uczy się grać na skrzypcach, na koncerty zbierać dziecko jest drogo, ale zdecydowali się kupić książkę jako prezent. Dziękuję takim mamom, wiem, jakim luksusem bywa kupno nowej książki, bo sama miałam takie doświadczenie: kupowałam książki synowi, ograniczając w czymś siebie. We Włoszech w jednej ze szkół do chłopca przyszła mama, bo mieszkał z tatą, i dała pieniądze na drobne wydatki. Kiedy syn zobaczył „Miasto na oknie”, bardzo zapragnął tej książki, mama przekonywała, czy będzie czytał (takie przypadki, niestety, często się zdarzają, kiedy zamiast zachęty mama odmawia kupna książki, a potem dziwi się, dlaczego dziecko nie chce czytać książek!), chłopiec wahał się, bo mama nalegała, żeby dobrze przemyślał, a potem wziął do ręki książkę i kupił ją. Książka „Miasto na oknie” jest wrażliwie odbierana przez dzieci. Historie z Ukrainy, Bułgarii, Polski, Cypru, Słowenii, Słowacji, Węgier, Austrii, Szwajcarii, Litwy, Włoch, Czech, gdzie byłam na zaproszenie nauczycieli, kiedy dzieci z zachwytem czytały książki po spotkaniach, jeszcze raz pokazują: jeśli nauczyciel jest zainteresowany tym, aby dzieci czytały, i dokłada starań, dzieci będą czytać! Były przypadki, kiedy dzieci po prostu kradły książki, nikt oczywiście nie dochodził, u kogo te książki są… O czym to świadczy?! Dziecko kupiłoby książkę, gdyby dano mu środki. Są rodzice, którzy nie uważają, że czytanie książek jest dziecku potrzebne. Na spotkaniu z czytelnikami w Pradze Jedna w domu jest – i wystarczy. Takie rzeczy też czasem przychodzi słyszeć. – Tak, wychowanie domowe również ma znaczenie, a potem rodzice dziwią się: dlaczego dziecko nie chce czytać… – Ważne jest, aby kupować dzieciom książki, dopóki chcą je czytać. Ponieważ przychodzi czas, kiedy pojawiają się inne zainteresowania. W takim przypadku, jeśli dziecka nie przyuczono do czytania, zrobić to jest o wiele trudniej niż w przedszkolu. I jeszcze taki moment: zauważyłam, że kiedy daruje się książki, tracą one na wartości, dlatego ważne jest, aby książki kupować. W ten sposób pojawia się szacunek do książki. Pewnie, gdyby mi opowiedziano takie historie, nie uwierzyłabym, jednak… Były nieprzyjemne historie, kiedy sam nauczyciel przekonywał dziecko, by nie kupowało od autorki książki, bo „dobrze się zastanów, czy będziesz ją czytać”. Ten dialog odbył się na moich oczach. I to wszystko – obok tych nauczycieli, którzy jako pierwsi idą kupić książkę, zachęcają do tego swoich uczniów. W ten sposób można wychować pokolenie, które czyta, które traktuje książkę jak wartość, a nie jak rupieć walający się pod stołem w boksie, które szanuje cudzą pracę. Przecież książka tworzona jest przez wielu ludzi – pisarza, ilustratora, redaktora, korektora, składacza, pracowników drukarni, wydawców, którzy inwestują finansowo w ukraińską książkę w tym katastrofalnie trudnym czasie – wszyscy ci ludzie zasługują na to, aby książkę jako produkt szanowano. – A pamięta pani swoje książki z dzieciństwa? – Osobiście zachowałam wszystkie książki z autografami pisarzy, którzy przychodzili do nas na spotkania w szkole i na uniwersytecie. A jeszcze do dziś pamiętam „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, którego miałam od około dwóch lat. Biała książeczka z dziewczynką płynącą łódką, która tak właśnie się nazywa „Płynie biała łódeczka”, którą bardzo kochałam, ta książka zachowała się do dziś. A najbardziej lubiłam, kiedy czytano mi „Wróbelka-rozrabiakę” Marii Pryhary, zawsze płakałam, bo było mi żal tego rozrabiackiego wróbelka. – Wspomniała pani powieść dla dzieci „Moja mama jest podobna do Saskii”, proszę opowiedzieć, co skłoniło panią do pisania dla młodzieży? – W moim życiu był okres, kiedy pracowałam w jednym z prywatnych liceów w Kijowie – wykładałam literaturę obcą. Bardzo ciekawe doświadczenie. To taka przyjemność – pracować z dziećmi, które lubią czytać! W jednej z klas były dwie piątoklasistki, przynosiły książki, które czytały w weekendy poza programem szkolnym i dzieliły się ze mną przeczytanym materiałem. Te dziewczynki pisały też bajki. Kiedyś poprosiłam, żeby przyniosły do szkoły swoje utwory, zredagowałam po bajce i wydrukowałam w czasopiśmie „Kryłati”, w którym w tamtym czasie byłam jeszcze redaktorem naczelnym. Nie wiem, gdzie teraz są te dziewczynki, minęło już pewnie z sześć lat. Ale były bardzo zadowolone z tego wydarzenia. Takie wydarzenie dla nich mogło być nie tylko bodźcem do czytania, ale i do dalszego rozwoju w dziedzinie literatury. Wykładałam również w klasach szóstej, siódmej i ósmej. W siódmej klasie była bardzo ciekawa dziewczynka o imieniu Ołeksandra. Uczyła się słabo, to znaczy uczyła się tylko tego, co chciała. Na lekcjach rysowała, ale kiedy ją pytałam, kiedy trzeba było wyrazić swoją opinię, dziewczynka bardzo dobrze rozumowała. I bardzo ciekawie było obserwować tok jej myśli. Sasza lubiła mówić o wizerunku żony Rembrandta – Saskii. I zapadła mi w pamięć ta historia rozmowy. Tak powstała Saskia w mojej powieści dla dzieci „Moja mama jest podobna do Saskii”. Książka nie jest oczywiście o Saskii, a o dziewczynce Marijce, u której rozpoczął się okres dorastania, a on nie przebiega bez dyskomfortu. Kompleksy nastoletnie, dysharmoniczne odczuwanie świata, zniekształcone postrzeganie własnego ciała, nieporozumienia z mamą, bullying, z którym dziewczynka musi się zmierzyć w szkole, pierwsza miłość, pytania o samorealizację i potwierdzenie siebie w grupie, kwestie etyki bullyingu w mediach społecznościowych i na kanale YouTube. Postać Mari przechodzi istotną ewolucję, co ciekawie obserwuje się w dynamice fabuły. Książka spodobała się dzieciom, co jest miłe. Zdarza się, że podchodzą do mnie rodzice, którzy kupowali tę książkę dzieciom, i dziękują. – Bardzo lubi pani demonstrować w swoich książkach bogactwo języka ukraińskiego – mam na myśli pani powieść dla dzieci „Echo naszej chaty”, gdzie główny bohater, chłopiec-echo Tałłajko, rozmawia przysłowiami i powiedzeniami, a poza tym jest tam wspaniały wybór synonimów do słowa „tałłajyty”… – O, to ulubione zajęcie dzieci – liczyć rzadko używane synonimy do słowa „tałłajyty”, czyli paplać, mielić językiem. Książka doczekała się już trzeciego wydania, jeśli się nie mylę. I na zamówienie dyrektor wydawnictwa „Bukrek” Daryny Maksymeć została napisana kontynuacja. Daryna Ste- Na spotkaniu z czytelnikami w Bolonii pani zadzwoniła pewnego razu i poinformowała, że dzieciom bardzo zależy na tym, by wiedzieć, co będzie dalej z głównymi bohaterami książki. Tak pojawiła się kontynuacja „Kosmiczna przygoda Tałłajka”, gdzie główny bohater również kontynuuje przytaczanie ukraińskich frazeologizmów, ale w tej książce czytelnicy wraz z bohaterami podróżują po Układzie Słonecznym – dowiadują się, czym jest obłok Oorta, czym są kosmiczne krajobraudy, wiatr słoneczny, jak pogoda na Ziemi zależy od pogody kosmicznej, dlaczego waga ciała tej samej osoby na różnych planetach będzie inna, którą planetę nazywają Pasiastym kotem, która planeta bawi się w chowanego ze słońcem, kim jest bliźniaczka Ziemi i wiele innych ciekawostek. Dla mnie ważne jest, aby książki były nie tylko ciekawe, ale i pouczające. – Ma pani jeszcze wiersz „Metelycia”, który w mediach społecznościowych wywołał dyskusje. Jedni dziękowali pani za ten tekst dla dzieci, który ilustruje skalę użyteczności naszego języka, a inni pisali, że na synonimach można połamać język… – Tak pisali ludzie, którzy nie lubią języka. Było ich niewielu, to cieszy. Aby wyjaśnić bogactwo języka – trzeba ciekawie podać materiał, a wiersz to taka forma, która pozwala zilustrować synonimię w naszym języku w sposób porywający i ciekawy. Pewna kobieta napisała, że u dziecka może pojawić się kompleks niższości po przeczytaniu takiego wiersza, długo się śmiałam. Z tego wynika, że wszystko to, co nowe, o czym dowiaduje się dziecko, jest zagrożeniem dla samooceny. Pełny marazm. Przytaczała jakieś przykłady z psychologii, ale cała ta teoria z praktyką nie ma nic wspólnego. A praktyka pokazuje, jak dziwią się i z zachwytem liczą nowe słowa-synonimy dzieci, jak są zdumione tym, że język ukraiński ma tak wiele słów-odpowiedników. I z tego całego bogactwa możemy korzystać w naszym codziennym użyciu! Często piszą mamy i babcie, które kupowały książkę „Echo naszej chaty”, i dzielą się doświadczeniami – w domu zakładają całe tradycje kłócenia się, godzenia się, chwalenia się, jak główny bohater Tałłajko, który rozmawia frazeologizmami i synonimami do słowa „tałłajyty”, czyli mówić. I te tradycje w rodzinach są przykładem tego, że język to żywy organizm, a książka również żyje wśród swoich czytelników. I to dla mnie jako autorki jest ważne. Wracając do „Metely-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ci”, ta sama kobieta, która ubolewała nad zaniżoną samooceną u dzieci po przeczytaniu wiersza, zarzuciła, że w wierszu brakuje fabuły. Trzeba nie umieć czytać, żeby nie dostrzec fabuły: nadchodzi zima – zła babcia-zamieć. Chodzi ona po białym świecie – zamiata trawkę, podstępnie dmucha w szyby, zawodzi, śniegiem wieje, wszystkie drogi zasypuje, lasem błądzi, w dziuplach wyje, straszy maluchy, w kominie krzyczy drapieżnie, w powietrzu zastyga – wszystkie te działania, które wykonuje Zamieć, oczywiście, kiedy na dworze szaleje zawierucha – nie będziesz mówić o czymś przyjemnym, to już tradycja w literaturze, że śnieżyca – to trochę strasznie, ale też fascynująco. Przecież nie ubolewamy, kiedy czytamy dzieciom „Kołoboka”, że zjadł go Lisek za złe zachowanie?! Toż to śmieszne! A bajka jest obliczona na maluchy, które dopiero zaczynają z rodzicami czytać bajeczki. I takich przykładów można przytaczać wiele. A fabuła w poezji nie ma takiej struktury jak w bajce. Dlatego że gatunek wierszowanej poezji różni się od prozy i jest to normalne, ponieważ forma poetycka jest szczególna, ma oddźwięk w innych sferach percepcji, ma bardziej sugestywny wpływ. Jednak w wierszu „Zamieć” (mimo że wiersz pisało się trudno, trzeba było pracować z kunsztem, aby pomieścić 29 synonimów w sześciu wersach rymowanego tekstu) jest dziwna fabuła: Zamieć błądzi i bardzo się złości, ale po tej zawierusze koniecznie „będzie w przyrodzie czysto”, zima zmiecie wszystko, co złe ze świata – i znów przyjdzie wiosna. I to jest główne w tekście – zima jako jeden z cykli życia przyrody wykonuje swoją pracę za pomocą zamieci, aby na świecie znów zapanowała czystość i rozkwitło życie. Ten wiersz dzieci uwielbiają, często spotykam się z różną dziecięcą publicznością, bardzo się cieszę, że otwieram dzieciom świat języka ukraińskiego i zaszczepiam miłość. – Jakie plany na 2025 rok? – Mam kilka książek dla dzieci już napisanych, bardzo chciałabym je wydać. I oczywiście w planach jest pisanie nowych książek, rozwijanie się. Chcę wygospodarować czas na to, aby z kubkiem aromatycznej herbaty otulić się ciepłym kocem i po prostu poczytać w ciszy nowe książki. To luksus, na który nie zawsze mogę sobie pozwolić. O pisarce. Tetiana Wynnyk – autorka książek dla dzieci i dorosłych, dziennikarka, działaczka społeczna. Organizatorka projektów charytatywnych na rzecz popularyzacji czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży. Od 2014 roku organizowała projekty literacko-artystyczne i oświatowe na Czernihowszczyźnie, zbierała i dostarczała biblioteczki dla szkół w Donbasie oraz dla wojskowych. Laureatka Międzynarodowej Ukraińsko-Niemieckiej Nagrody im. Ołesia Honczara, nagrody „Błahowist”, nagrody im. M. Kociubynskiego, zwyciężczyni Ogólnoukraińskiego konkursu „Najlepsza książka Ukrainy” w nominacji „Świat dzieciństwa” za książkę „Echo naszej chaty” (Czerniowce, wydawnictwo „Bukrek”, 2016). Powieść dla dzieci „Dobryk i jego przygody” weszła do krótkiej listy utworów wyróżnionych przez ekspertów nagrody książkowej „Espreso. Wybór czytelników 2019”. Wiersze Tetiany są tłumaczone na język angielski, bułgarski, francuski, gruziński, ormiański, polski, włoski, rumuński, wietnamski i brzmiały w radiu oraz w telewizji. Przygotowała Halyna DACIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Świat biały całkiem niczyj

W Kijowskiej Bibliotece Publicznej imienia Sameda Vurguna Centralnego Systemu Bibliotecznego Rejonu Obołońskiego, przy współudziale Ambasady Ukrainy w Republice Azerbejdżanu, Ukraińsko-Tureckiego Centrum oraz przy wsparciu Ukraińskiego Centrum w Baku, otwarto Księgozbiór wybitnego ukraińskiego poety, palindromisty, mistrza wierszy wizualnych, genialnego tłumacza literatur turkijskich, w szczególności azerbejdżańskiej, Mykoły Mirosznyczenki (1947–2009). Inicjatorką założenia Księgozbioru została kuratorka projektów ukraińsko-turkijskich Maryna Honczaruk. Halyna DACIUK, dziennikarka, m. Kijów. Otwarcie Księgozbioru ujawniło nowe historie o Mykole Mykołowyczu. Niektóre fakty po prostu zdumiały, kilka momentów wzruszyło. Mirosznyczenko pracował niespiesznie, ale niezwykle dużo. Mógł latami pracować nad jednym przekładem, wyszukując najbardziej odpowiednie słowo i brzmienie tekstu. 30 lat, na przykład, nie mógł dobrać przekładu refrenu: Świat mój Świat twój Świat niczyj. I wreszcie znalazł i w środku nocy zadzwonił do swojego azerbejdżańskiego przyjaciela, aby odczytać bezbłędne pod względem brzmienia wersy: Świat biały mój Świat biały twój Świat biały całkiem niczyj. Tak pracował uczciwy talent Mirosznyczenki, który, zanim przystąpił do przekładów, bezbłędnie opanował język azerbejdżański, turecki, uzbecki, turkmeński i inne języki turkijskie. Razem z wybitnym krymskotatarskim poetą i tłumaczem Yunusem Kandymem był współtwórcą i głównym tłumaczem antologii poezji i prozy krymskotatarskiej; współtwórcą i głównym tłumaczem antologii poezji azerbejdżańskiej (2006), która do dziś pozostaje najbardziej kompletnym zbiorem poezji azerbejdżańskiej w ukraińskich przekładach. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, współzałożyciel Ukraińsko-Tureckiego Centrum Serhij Nahorniak, witając zebranych, podkreślił, że Mykoła Mirosznyczenko to najwybitniejszy ukraiński tłumacz literatury azerbejdżańskiej. Przyczyniał się do popularyzacji ukraińskiego słowa w świecie turkijskim i odkrywał dla nas literatury turkijskie. I dzisiaj, zdaniem pana Serhija, konieczne jest rozwijanie ukraińsko-turkijskich więzi literackich, aktualizowanie ważnych kart historii. Dyplomacja kulturalna jest potrzebna, może ona zrobić bardzo wiele. Odczytano pozdrowienia od kierowniczki Ukraińskiego Centrum w Baku Olhy Husiewej, która zaakcentowała, że „Mykoła Mirosznyczenko to imię, które nie tylko uosabia ukraińską poezję, ale jest także symbolem dialogu kulturowego. Stał się swoistym mostem, który łączył różne narody poprzez słowo, twórczość i głęboką miłość do kultury”. Książki Mykoła Mykołowycz zbierał przez całe życie, tworząc wspaniałą bibliotekę. I dzisiaj jego Księgozbiór jest unikalnym dziedzictwem nie tylko dla Ukrainy, ale także dla narodów turkijskich. To nie tylko zbiór książek, ale odzwierciedlenie czasu, drogi twórczej, przyjaźni i wieloletniej pracy, skierowanej na łączenie kultur. Według słów moderatorki wydarzenia, współzałożycielki Ukraińsko-Tureckiego Centrum Maryny Honczaruk, dla stworzenia księgozbioru udało się wykupić część osobistej biblioteki Mirosznyczenki, a część została wykupiona wcześniej. „Jednak dowiedziawszy się o stworzeniu Księgozbioru Mykoły Mirosznyczenki, przekazują tutaj książki zarówno jego przyjaciele, u których były jego książki, jak i czytelnicy, którzy kupili coś z prywatnej biblioteki wcześniej” – zaznaczyła Maryna Honczaruk. Podkreśliła, że przestrzeń kulturalna, która będzie nosić imię wybitnego poety, tłumacza i usystematyzuje jego spuściznę literacką, tworzona jest po raz pierwszy. Pod „Księgozbiór Mykoły Mirosznyczenki” w bibliotece wydzielono osobną przestrzeń, gdzie zaprezentowano jego książki, rękopisy i rzeczy osobiste, w szczególności maszynę do pisania. Wystawa fotograficzna odzwierciedla jasne karty życia tłumacza i poety: udział w międzynarodowych wydarzeniach i forach literackich w Baku; wręczenie certyfikatu ukończenia kursów języka tureckiego w Stambule; zdjęcia z bliskimi przyjaciółmi: azerbejdżańskim poetą, tłumaczem literatury ukraińskiej Abbasem Abdullą, krymskotatarskim poetą Yunusem Kandymem, poetą Raulem Czilaczawą, tłumaczem Hryhorijem Koczurem i innymi. Wzruszająca była opowieść o swoim wiernym towarzyszu Mykole Mirosznyczence poety, tłumacza, dyplomaty, wiceprezesa Ukraińskiego Stowarzyszenia Wykładowców Literatury Obcej Serhija Borszczewskiego. Poznał on Mirosznyczenkę w latach 70. Było to pokolenie tłumaczy Ołeksy Łohwynenki, Mychajła Moskałenki – naśladowców ukraińskiej szkoły przekładu, którzy zawsze wiedzieli, że przed nimi tłumaczył Hryhorij Koczur. Mirosznyczenko był założycielem Klubu Palindromistów. Pochodzący z Ługańszczyzny, mówił taką wy- Serhij Nahorniak (po lewej) z tłumaczem Serhijem Borszczewskim Maryna Honczaruk jest inicjatorką założenia biblioteki z poszukiwanym językiem ukraińskim, którego w Kijowie nie sposób było usłyszeć. „Czy zatem warto dowodzić, czyje to ługańskie ziemie?” – retorycznie pyta pan Serhij. Zaprzyjaźnili się niemal od pierwszego dnia znajomości. Każdy miał swoje przygody z systemem. Ale „niezmordowane oko” nie mogło odebrać luksusu wspólnego przebywania. Pili kawę na bulwarze Łesi Ukrainki, gdzie mieściła się wtedy redakcja „Literackiej Ukrainy”. Mirosznyczenko był niespieszny i rozważny, co imponowało panu Serhijowi. Zdaniem Borszczewskiego, Mirosznyczenko to fantastyczny tłumacz i wielki pracownik literatury. Wspomniał „Słowo bez granic”, kiedy z Anglii przyjechała Nina Rich. I kiedy Mirosznyczenko spotkał się z Abbasem Abdullą, i jak wtedy nie mogli się nagadać. Z Mykołą Mykołowyczem pan Serhij też nie nagadał się dość. „Będę go kochać, póki starczy mi sił” – powiedział Serhij Borszczewski. Na spotkaniu wystąpili: tłumaczka, kandydatka nauk filologicznych, pracownica naukowa Uniwersytetu Oksfordzkiego Tudora Arnaut, która współpracowała z Mykołą, oraz kandydat nauk filologicznych, docent katedry turkologii KNU im. T. Szewczenki Wołodymyr Pidwojnyj. W części artystycznej uczennice Kijowskiej dziecięcej szkoły tańca ukraińskiego „Barwino czok” pokazały tańce azerski i kazachski. Solistki Kijowskiej akademickiej miejskiej orkiestry dętej wykonały pieśni azerskie i ukraińskie. Wysłuchaliśmy nagrania głosu Mirosznyczenki, który czytał przekład wiersza azerskiego poety Mameda Araza, tego samego – „świat biały całkiem niczyj”. Na spotkaniu byli obecni studenci katedr turkologii kijowskich uniwersytetów, poeci oraz przyjaciele Mykoły Mirosznyczenki. Otwarcie biblioteki zakończyło się azerskim poczęstunkiem z narodowymi słodyczami. To niezapomniane wydarzenie pozostawiło posmak wykwintnego widowiska i wykwintnego świata literackiego, w którym żył, tworzył i który pomnażał Mykoła Mirosznyczenko. Który „niczym egzotyczną roślinę przesadzał na rodzimy grunt próbki obcojęzycznej poezji”. Wniósł w ukraińską przestrzeń literacką rzadkie formy poezji wschodniej – rubajat, tujug, gazel, pantun, muchtamilat, murabba. I zrobił to delikatnie, poznawszy oba światy kulturowe, pokochawszy z jednakową siłą rodzimą Słobożanszczyznę i „kraj ogni”. Nasze przebogate dziedzictwo przekładów świadczy, że język ukraiński jest bezgraniczny w swoich możliwościach. Mykoła Mykołowycz pokazał to swoimi poszukiwaniami i unikalnymi odkryciami oraz całym błyskotliwym dorobkiem tłumacza. Państwo również możecie odwiedzić przytulną i nowoczesną Bibliotekę imienia Sameda Vurguna, przy ul. Ołeksandra Archypenki 3 (Obołoń), i odkryć dla siebie imię poety, tłumacza, którego twórczość jest dziś prezentowana w podręcznikach szkolnych. W moich podręcznikach tego imienia nie było, bo według ówczesnych władz Mirosznyczenko był nacjonalistą. Niejednokrotnie piszę o tym, że Ługańszczyzna stała się bliską cząstką mojego życia rodzinnego. W rejonie biłowodskim bywałam nie raz. Byłam też w Tretiakiwce, gdzie Mykoła Mykołowycz przyszedł na świat w wielkiej rodzinie – jako pierwsze z dziesięciorga dzieci. Nie wiedziałam o tym. W swoich książkach „Oko” oraz „Rik – Osokir” ciepło wspomina małą ojczyznę, w szczególności w wierszu „Bachmucki szlak”. Gdzieś uwiązane na Ługani, przed świtem idą woły-czumacy i wznoszą w niebo rogami płochliwe lękliwe świece. W przedmowie do antologii „Na Switłowydnoti” Serhij Borszczewski napisał: „Przekład (mówimy o prawdziwych mistrzach) – to zawsze wybór i zawsze (znowuż mówimy o prawdziwych mistrzach) wyraz miłości: do innego narodu, innej kultury, innego języka, innej osobowości…”. Mykoła Mykołowycz był w swojej miłości nie po prostu prawdziwy, on był genialny. Na koniec jeszcze jedna wzruszająca historia, która może być metaforą całego życia Mykoły Mirosznyczenki. W górach Lenkoranu zobaczył żelazne drzewo – demir-agacz, które nigdzie indziej na świecie nie rośnie. Jest ono naprawdę niezwykle mocne, mówi się, że drewno idzie na produkcję części do superwytrzymałych silników, a nawet techniki kosmicznej. „Ale nie to mnie uderzyło – pisze Mykoła Mykołowycz we wstępie do „Antologii poezji azerskiej”. – A zachwyciło mnie w demir-agaczu to, że na nim gałęzie, spotkawszy się z innymi, zlutowują się, jakby zlewają się jedna z drugą. Tak samo zrastają się gałęzie sąsiednich drzew. I płyną soki ziemi z drzewa do drzewa. Dlatego demir-agaczowi nie straszne, gdy z jakiegoś powodu zginie jego korzeń – wszystko jedno będzie zielenieć, bujać, zrastać się, bo cały gaj żelaznych pobratymców będzie poić życiodajną wilgocią, nie pozwoli uschnąć, upaść, zamienić się w proch. Właśnie jako gaj demir-agaczy jawi mi się współczesna poezja azerska w osobie jej twórców”. Kiedy mamy takich poetów i tłumaczy jak Mykoła Mirosznyczenko, to i nasze korzenie nie zginą, wszystko jedno będzie zielenieć-bujać zielony gaj… Dziękuję szanownej pani Marynie Honczaruk za zaproszenie, błyskotliwą organizację i prowadzenie wydarzenia, za badania twórczości Mykoły Mirosznyczenki, które przeczytałam z przyjemnością. Dziękuję szanownemu poecie i tłumaczowi Pawłowi Mowczanowi za wspaniałe przekłady z azerskiego, które również przeczytałam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ka ma swoje wiekowe ograniczenia, a najlepsi z nich zostają choreografami. Właśnie w tak poważnej roli Walentyn Michajłowicz znalazł się w teatrze dramatycznym, a w 1970 roku przystał na propozycję rektora Czerkaskiego Instytutu Pedagogicznego Ołeksandra Tkanki, by objąć kierownictwo już wówczas słynnego zespołu tanecznego instytutu, przejmując pałeczkę od jego założycielki Oleny Didenko. Wkrótce, z inicjatywy Walentyna Łuceńki, dotąd bezimienny zespół stał się „Czerkaszanką”. Mimo to nie zrezygnował z pracy w teatrze i przez 18 lat kierował studenckim zespołem twórczym na zasadzie łączenia etatów. Od 1988 roku Walentyn Michajłowicz w całości poświęcił się „Czerkaszance” i pełnił tę funkcję (wliczając łączenie etatów) przez prawie 55 lat (!). Pod kierownictwem Walentyna Łuceńki zespół dał ponad 4000 koncertów. Taka statystyka robi wrażenie! Swoją główną życiowo-duchową misję jubilat zawsze upatrywał przede wszystkim w popularyzacji naszej narodowej kultury, dlatego w repertuarze choreograficznym „Czerkaszanki” priorytet mają przede wszystkim tańce ukraińskie. Obok tego jest też pokaźny wybór tańców narodów świata: mołdawskich, litewskich, węgierskich, hiszpańskich, niemieckich, portugalskich i innych. W dorobku twórczym Walentyna Łuceńki znajduje się ponad 50 inscenizacji i kompozycji choreograficznych. Najbardziej jednak jest dumny z autorskich inscenizacji tańców „Pryvitalna”, „Troiste muzyky”, „Kozaky”, „Czerwona kalina”, „Udowycju ja lubyw”, „Bila stawu”, „Ukraiński liryczny”, „Hopak” i innych. Dzięki wysoko profesjonalnemu kierownictwu Mistrza tańca „Czerkaszankę” znają w wielu krajach dalekiego i bliskiego zagranicznego świata. Zespołowi bili brawo w polskich Bydgoszczy i Białymstoku, litewskiej Szawlach, bułgarskiej Warnie, niemieckich Stuttgarcie i Monachium, słowackiej Bratysławie, serbskim Belgradzie, syryjskim Damaszku, na wyspie Cypr... Przygotowanie koncertów zespołu choreograficznego to nie tylko żmudna, ale i naprawdę kosztowna sprawa (przede wszystkim drogie stroje sceniczne i obuwie). A o organizacji wyjazdów gościnnych nawet nie ma co mówić. Jednak Walentynowi Łuceńce jako kierownikowi zespołu zawsze udawało się rozwiązywać te rutynowe problemy, nawet w warunkach permanentnego braku funduszy. Może podzielić się wieloletnim doświadczeniem skutecznego pozyskiwania sponsorów. Bardzo cenną pomoc, i to na systematycznej podstawie, zapewnia rektorat ChNU oraz czerkaski obkom związku zawodowego pracowników oświaty i nauki. „Wychowali” też własnych sponsorów, bo niektórzy dawni członkowie zespołu stali się ludźmi zamożnymi i nie zapominają pomagać rodzinnej „Czerkaszance”. Na przykład Olena Werbowa – właścicielka trzech salonów piękności w USA, a także inna Olena – Jermołajewa, która jest głównym trenerem-choreografem reprezentacji USA w gimnastyce artystycznej. Mieli przyjaciół-sponsorów we Włoszech, Portugalii, Kanadzie i w różnych zakątkach Ukrainy. „Czerkaszanka” była wyróżniana honorowymi dyplomami Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy, nagrodami artystycznymi i dyplomami. Zespół wielokrotnie zdobywał tytuł laureata ogólnounijnych i ogólnoukraińskich konkursów amatorskich artystów, a także telewizyjnego turnieju „Słoneczne klarnety”. Nie sposób zliczyć regionalnych, resortowych i społecznych nagród. Łącznie przez szkołę tańca Łuceńki w „Czerkaszance” przeszło ponad 2 tysiące studentów. Wielu wychowanków zespołu osiągnęło życiowe wyżyny, samych tylko kandydatów i doktorów nauk jest już ponad 20. Między innymi profesorkami naszego uniwersytetu zostały Switłana Żabotynska i Ljubow Kibalnyk. Andrij Berlizow – znany fizyk jądrowy, laureat Państwowej Nagrody w dziedzinie nauki i techniki, Jewhen Stepko został uhonorowany tytułem „Zasłużony nauczyciel Ukrainy” i kierował miejskim wydziałem edukacji, a Natalija Czaban jest profesorką Uniwersytetu Canterbury i została wybrana prezydentką Stowarzyszenia Ukrainistów Australii i Nowej Zelandii. Zastępczynią redaktora obwodowej gazety „Nowa Doba” pracowała Olesia Zinczenko, która także po ukończeniu uniwersytetu kontynuowała występy w składzie zespołu. W 2023 roku Walentyn Michajłowicz przeszedł na zasłużony odpoczynek. I mimo dość podeszłego wieku zachowuje bodrość zarówno ducha, jak i ciała. Jego siła życiowa i energia wiążą się z ulubioną i niepodzielną pasją – tańcem, który zawsze wymagał odpowiedniej formy fizycznej. Dlatego weteran każdy ranek rozpoczynał od półgodzinnych ćwiczeń gimnastycznych i spaceru. Przez pewien czas dość długo i aktywnie zajmował się morsowaniem. Z jubileuszem, szanowny Walentynie Michajłowiczu! Życzymy aktywnego długowiecznośći, optymizmu, Bożej łaski i pokojowego nieba!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Tańcami trzeba żyć

Hryhorij HOłYSZ, dyrektor Biblioteki Naukowej im. M. Maksymowycza Czerkaskiego Uniwersytetu Narodowego im. B. Chmielnickiego, kandydat nauk historycznych, docent, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy Olena FESZENKO, kandydat nauk pedagogicznych, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, przewodnicząca Czerkaskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Takie jest jego życiowe credo wobec Walentyna Michajłowicza Łucenki. Znany tancerz, choreograf i baletmistrz z niemal 70-letnim stażem, członek dwóch krajowych związków twórczych (choreograficznego i teatralnych działaczy), zasłużony pracownik kultury Ukrainy, odznaczony honorowymi dyplomami Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów Ukrainy, przez ponad pół wieku kierował znanym na Ukrainie i poza jej granicami ludowym amatorskim zespołem tańca „Czerkaszczanka”, który stał się prawdziwą artystyczną perłą Czerkaskiego Narodowego Uniwersytetu im. Bohdana Chmielnickiego. W tym roku Walentyn Michajłowicz obchodzi swoje 85-lecie urodzin. Z tej okazji proponuję kilka szkiców do biografii naszego znanego rodaka, wypełnionej rytmami tanecznymi. Choć Walentyn Łucenko urodził się w przededniu II wojny światowej w dalekiej Syberii (m. Irkuck) i dorastał nad brzegami Angary, ma jednak czysto ukraińskie korzenie i zameldowanie we wsi Rohy na Mankiwszczyźnie (obwód czerkaski). Wiąże się to z jego niezwykle nietypową historią rodzinną, która, jak się okazuje, odzwierciedliła nasze bolesne, dramatyczne narodowe przeszłości. Dziadek Walentyna, Trochym, wychowywał 11 dzieci i był znanym w okolicy zamożnym gospodarzem: posiadał ponad 50 hektarów ziemi, konie i krowy. Oczywiście w latach kolektywizacji rodzinie przyklejono etykietkę „kułacka” i poddano represjom: ziemię i żywy inwentarz skonfiskowano, a w 1933 roku, głodnym, Łucenkowie zostali bez jakichkolwiek środków do życia. Dziadek zmarł z wycieńczenia, i zgodnie z ówczesną przyjętą tradycją „miecz odwetu” spadł na najstarszego syna – Michajła (przyszłego ojca Walentyna), którego wywieziono do Irkucka. Walentynowi przypadł tragiczny los „dziecka wojny”. Ojca zabrano na front, a już jesienią 1941 roku nadeszła straszna wiadomość, że podczas boju „zaginął bez wieści”, co z reguły oznaczało śmierć żołnierza. Matka Walentyna nie mogła otrząsnąć się z tego bezlitosnego ciosu losu i postradała zmysły, gdy chłopiec nie skończył jeszcze nawet 3 lat. Od tego czasu go nie widział, najprawdopodobniej nieszczęsna zmarła w zakładzie psychiatrycznym. Walentyna wzięli na wychowanie krewni, a po pewnym czasie pojawił się jego tata. Okazało się, że on, mimo ciężkiej rany, jednak przeżył, po długim leczeniu w szpitalu został skierowany do fabryki wojskowej w Kemerowie, tam też zabrał chłopca. W powojennym 1946 roku, gdy uzyskano stosowne zezwolenie władz na powrót na Ukrainę, Łucenkowie przybyli do rodzinnej wsi ojca Rohy, gdzie w gruncie rzeczy nie pozostał już nawet ślad po ich wielkiej rodzinie. Ci, którzy za młodu położyli się w mokrej ziemi, nie wytrzymawszy głodowych mordęgów 1933 roku, a ci, którzy zginęli na froncie lub nie przeżyli grozy hitlerowskiej okupacji... Przeżyły tylko dwie ciotki Walentyna i jeden wujek. Później Łucenkowie osiedlili się w mieście węglarzy Watutine, gdzie chłopiec ukończył miejscową siedmioklasową szkołę. Już jako pięcioklasista zaczął uczęszczać na zajęcia dziecięcego tan- Walentyn Michajłowycz Łucenko z kółka tanecznego przy Watutińskim domu kultury. Jego pierwszym nauczycielem tańca został niezapomniany Mykoła Doronin – prawdziwy fanatyk choreografii. To on polecił Walentynowi, jako swojemu najlepszemu uczniowi, związać swój los życiowy z tańcem na zawodowej podstawie. Na zalecenie swojego nauczyciela młodzieniec zapisał się na naukę do studia zespołu tańca Ukrainy (później im. P. Wirskiego). Z pełnym prawem uważa siebie za ucznia legendarnego Pawła Wirskiego, który bezpośrednio przyczynił się do jego twórczego kształtowania jako reżyser wielu numerów tanecznych. Walentyn zawdzięcza swoje twórcze wzloty także znanemu choreografowi, ludowemu artyście Ukrainy Mykole Apuchtinowi. „Szkoła P. Wirskiego” stała się niegasnącym promieniem całego twórczego życia Walentyna Łucenki. W odległym-bliskim 1956 roku Walentyn po ukończeniu studia otrzymał skierowanie do Czerkas, gdzie został solistą grupy tanecznej Czerkaskiego Chóru Ludowego. Występował wówczas w randze jedynego profesjonalnego artysty baletu, toteż czasem trzeba było wypełniać także funkcje nauczycielskie. Nawiasem mówiąc, zespołem kierował wówczas Anatolij Awdijewski (później Bohater Ukrainy i kierownik Akademickiego Chóru im. H. Wierowki), a balet prowadził wspomniany już watutiński nauczyciel Mykoła Doronin. Nawiasem mówiąc, partnerką taneczną Walentyna była żona A. Awdijewskiego, Majja Dowhal. Zasadnicza służba w Flocie Bałtyckiej nie wprowadziła w życie Łucenki kardynalnych zmian, ponieważ i tam tańczył w zespole pieśni i tańca tego marynarki wojennej związku. Nie licząc kilku tygodni przygotowania wojskowego, wszystkie trzy lata służby upłynęły na koncertach na prawdziwych i improwizowanych scenach okrętów oraz lądowych jednostek armii. Jego zespół brał udział w różnych konkursach, występował w wielu miastach. W Leningradzie Walentyn spotkał swój los życiowy – „fabryczną dziewczynę” Walę, z którą jest razem już 65 lat. Nawiasem mówiąc, zakochanych rozpisano w Ermitażu (tam wówczas była sala rejestracji małżeństw), a samochód przydzielono admiralski, z osobistego rozporządzenia dowódcy floty. Pod koniec służby Walentyna Łucenkę zapraszało kilka znanych zespołów choreograficznych, jednak Walentyn postanowił wrócić na ziemię swoich ojców i praojców – do krainy Szewczenki, gdzie od dawna czekano na niego w Czerkaskim Chórze. Od 1964 roku już dojrzały choreograf na ćwierć wieku związał swój los twórczy z Czerkaskim Muzyczno-Dramatycznym Teatrem. Taka metamorfoza kariery Walentyna Łucenki wiązała się zarówno z wyższą nagrodą za pracę, jak i – co do porządku – z mniejszą liczbą wyczerpujących wyjazdów gościnnych. Ponadto Walentyn Michajłowycz uważał za wielki zaszczyt tańczyć na scenie tego znanego w Ukrainie zespołu dramatycznego. Tutaj przyszło mu pracować obok znanych artystów – reżysera Alima Sytnika, ludowych artystów Wołodymyra Ihnatenki i Nadiji Popowej, znakomitego grafika Danyła Narbuta. Właśnie w tym zespole Walentyn Łucenko przeszedł drogę od solisty do baletmistrza, uzyskał członkostwo w związku teatralnym i został uhonorowany tytułem „Zasłużonego Pracownika Kultury Ukrainy”. Nie jest tajemnicą, że taniec ze wszystkich rodzajów sztuki najbardziej wiąże się z rozmaitymi urazowymi ryzykami, przy czym najbardziej cierpią kończyny tancerza, i to nie tylko z powodu ogromnego przeciążenia, ale również z przyczyn dość częstych wywichnięć i naciągnięć. U Walentyna Michajłowycza był także poważniejszy przypadek: tuż podczas koncertu, jak to się mówi, w uniesieniu, wykonując trudny krok, dosłownie wyleciał poza scenę i wpadł do orkiestronu. Skutkiem tego nieoczekiwanego „lotu” było rozcięcie łuku brwiowego i duże stłuczenia rąk i nóg, długi przymusowy „urlop”. Zazwyczaj kariera twórcza tan-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

artystycznym językiem. Jednocześnie nie uproszczonym, nie sprowadzonym do przyziemia, lecz z umiarkowanym patosem i emocjonalnym uniesieniem. Przy okazji zaznaczmy, że z każdej strony książki na czytelnika jakby patrzyli żywi ludzie, obfituje ona w ich nazwiska i wizerunki. Ów antropocentryzm autora jest współbrzmiący z samą twórczością Szewczenki, którą Iwan Franko nazywał „ludziolubstwem”. W jej epicentrum znajduje się Człowiek o narodowym obliczu i pracowitych rękach. Oto dlaczego książka jest interesująca, czyta się ją łatwo, z zachwytem. Nie będzie zbędnym zaznaczenie, że wydanie jest opracowane z estetycznym smakiem, dobrze ilustrowane autoportretami Szewczenki, obrazami, wizerunkami krewnych i przyjaciół, osób z jego otoczenia, kopiami jego rękopisów oraz arcydzieł artystycznych. Jest jeszcze jedna płaszczyzna pracy Mykoły Sławynskiego – to jej uniwersalność. Jeśli ktoś pomyślał, że jest ona adresowana tylko do filologów, to się myli. Praktyki pedagogiczne potwierdzają: włączanie literatury pięknej do zajęć z dyscyplin humanistycznych i przyrodniczych czyni je o wiele ciekawszymi, bardziej pasjonującymi i efektywniejszymi, ponieważ wpływają one zarówno na świadomość, jak i na emocjonalno-psychologiczny rozwój dzieci i młodzieży. Szczególnie sprzyjające pole dla tego otwierają lekcje, seminaria i wykłady z historii ojczystej i powszechnej oraz myśli filozoficznej. Jako zawodowy historyk zawsze podkreślam, że twórczość Tarasa Szewczenki ma wyraźnie zaznaczone zabarwienie filozoficzne i ukierunkowanie historyczne. Środkami słowa artystycznego i pędzla tworzył on historię ukraińską i zagraniczną. Nie przypadkiem Pantełejmon Kulisz w mowie pogrzebowej nazwał poetę „naszym pierwszym historykiem”. Taras Szewczenko jako myśliciel wykazywał ogromne zainteresowanie historią, zwłaszcza heroiką ruchu hajdamackiego, ukraińskiego kozactwa i zaporoskich rycerzy, a swoje życie rozpatrywał jako część historii swojego narodu, swojej Ojczyzny, o czym wspomniał w „Autobiografii”. Mykoła Sławynskyj tak czy inaczej dotyka niemal wszystkich utworów o treści epickiej, historycznej i krajoznawczej, w szczególności takich jak „Wielki loch”, „Rozryta mogiła”, „Czyhrynie, Czyhrynie”, „Gdybyś ty, Bohdanie pijany...”, poematów „Hajdamacy”, „Kaukaz”, „Kateryna”, „Sen” i innych. Każdy z tych i innych utworów oddycha historią, zanurzoną nie tylko w przeszłości, ale też rzutowaną na przyszłość. Ważne jest również to, że Taras Szewczenko bodaj jako pierwszy dostrzegł, że „dobrych ruskich” nie ma, wyjaśniając to w liście do brata Mykyty: „Bo Moskale to obcy ludzie, ciężko z nimi żyć...”. Na zakończenie można wyrazić pewność, że ten, kto przeczyta książkę Mykoły Sławynskiego, przekona się, że Taras Szewczenko nie tylko pozostaje z nami w tej ciężkiej godzinie, ale idzie przed nami, uosabiając nierozerwalną jedność przeszłości, teraźniejszości i przyszłości Ukrainy. Mijają lata, dziesięciolecia, stulecia, w życie wlewają się nowe i nowe pokolenia, a słowo Szewczenki, jego obrazy nie starzeją się i nie gasną. Na pamięć przychodzą słowa Ołesia Honczara o tym, że prawda „Kobziarza”, jak i prawda Pisma Świętego, nie starzeje się i nie gaśnie. Jego wolnościowe idee mają znaczenie sakralne, zwłaszcza w warunkach wojny z rosyjskim agresorem, wszak zakodowane jest w nich niewyczerpane źródło inspiracji, duchowości, niezłomności i wiary w zwycięstwo: Walczcie – zwyciężajcie! Bóg wam dopomaga! Za was prawda, za was sława I wola święta! Zatem mamy wszelkie podstawy i prawo zaliczyć książkę Mykoły Sławynskiego do najlepszych osiągnięć serii „Szewczenkiana dla edukatorów”. Choć wydanie adresowane jest do uczniów i studentów, spektrum zapytań o nie jest o wiele szersze. Bez wątpienia będzie ono przydatne nauczycielom szkół, wykładowcom kolegiów i uniwersytetów, naukowcom, wszystkim, którzy pragną pogłębić swoją wiedzę o Kobziarzu. Ponieważ nakład książki jest niewielki, naszym zdaniem byłoby celowe zdigitalizowanie jej i przedstawienie formatu elektronicznego w przestrzeni internetowej, w mediach społecznościowych, po to, by stała się bardziej dostępna dla szerokiego ogółu i mogła być wykorzystywana w warunkach nauczania zdalnego i czytania na odległość. Ponadto książka może zostać rozszerzona i opublikowana w drugim wydaniu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Taras Szewczenko w przestrzeni edukacyjnej. Podejście pisarza i spojrzenie historyka-pedagoga

Jarosław KAŁAKURA, doktor nauk historycznych, profesor zasłużony KNU im. T. Szewczenki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy. Właśnie dzisiaj z nową siłą zażądała ona głosu Wielkiego Kobziarza, jego mądrości, niezłomnego ducha i proroctwa jako niepokonanej broni dla obrony państwa i zwycięstwa nad wrogiem. Książka postawiła przed każdym Ukraińcem – wojownikiem i partyzantem, wolontariuszem i pielęgniarką, konstruktorem i operatorem zaawansowanej technologicznie broni, uczonym i robotnikiem, nauczycielem i rolnikiem, pisarzem i dziennikarzem, studentem i emerytem – znaczące pytanie: czym dla nas jest ojczysta ziemia, własny dom, państwo, niepodległość, wolność i życie Człowieka jako najwyższe wartości? Wojna stała się surowym ostrzeżeniem dla tych, którzy próbowali budować Ukrainę bez testamentu Szewczenki, idei narodowej, patriotyzmu, języka ojczystego, wartości duchowych, właściwie bez Ukraińców. I dzisiaj, kiedy kraj znalazł się w obliczu śmiertelnego niebezpieczeństwa, jak nigdy dotąd, aktualne są natchnione słowa ojca narodu: Nie smuć się, Ukraino. Panno modrooka! Twoja wola jak ten sokół Lata wysoko. Jej Turcy nie spalili, Lachy i Tatarzy. Bóg pomoże – rozejdą się I moskiewskie chmury. Nie będąc literaturoznawcą, ale badając twórczość Tarasa Szewczenki jako historyk, z zainteresowaniem i przyjemnością zapoznałem się z książką Mykoły Sławynskiego, która skłoniła mnie do podzielenia się pewnymi przemyśleniami. Słowo Szewczenki towarzyszy nam przez całe życie. Każdy z nas jeszcze w dzieciństwie odkrył dla siebie „Kobziarza” i od czasu do czasu nieodmiennie powraca do niego jak do modlitewnika, na nowo przemyśliwując w utworach Szewczenki niewyczerpaną treść i znajdując w nich duchowo-moralne wsparcie, natchnienie oraz pewność. Każde ukraińskie dziecko wśród pierwszych imion i nazwisk, które przyswaja wraz z własnym, wymawia „Taras Szewczenko”, a już w przedszkolu czy szkole podstawowej recytuje jego „Mijał mi trzynasty rok...” lub podśpiewuje „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki...” Przez lata niepodległości wysiłkami naukowców, pedagogów, pisarzy, dziennikarzy stworzono zakrojoną na szeroką skalę edukacyjną szewczenkianę, która obejmuje tysiące wydań. Są to zarówno utwory samego Tarasa Szewczenki, jak i prace naukowe, popularnonaukowe, publicystyczne, metodyczne oraz inne o genialnym poecie i jego twórczości. Wszystko to przeznaczone jest do wykorzystania w różnych ogniwach edukacji, począwszy od placówek przedszkolnych, szkół podstawowych, gimnazjów, liceów, kolegiów, instytutów, akademii, a kończąc na uniwersytetach dla dorosłych. Sama postać ukraińskiego geniusza jest tak wielka i nieogarniona, a jego twórczość tak różnorodna i wieloaspektowa, że problematyka szewczenkiany jest niewyczerpana. Świadczy o tym również pojawienie się książki Mykoły Sławynskiego, której innowacyjność polega przede wszystkim na jej oryginalności, na autorskim zamyśle: stworzyć całościową wiedzę o wysokomoralnym, patriotycznym, genialnym, a zarazem zwyczajnym Człowieku: myślicielu, akademiku, poecie, malarzu, śpiewaku, teatralu, bibliofilu, twórcy „Elementarza”, krajoznawcy, podróżniku, żołnierzu, marzycielu. Oczywiście taka całościowość i jedność organicznie wypływa z samej twórczości Tarasa Szewczenki, która daje klucz do całościowego postrzegania Świata: Świata Człowieka i Świata Przyrody. W książce zrealizowano autorskie podejścia do strukturyzacji materiału, określenia priorytetów jego składowych, zachowano dydaktyczne zasady naukowości, systemowości, logicznej konsekwencji, ciągłości i przystępności. Książka posiada 13 bloków tematycznych, treść każdego z nich została utrwalona w dobrze przemyślanym, sformułowanym z pewną intrygą tytule. Wstęp „Bogiem uświęcona gwiazda” zawiera ogólną charakterystykę drogi życiowej intelektualisty oraz przegląd unikalności jego twórczości. Słowem kluczowym jest tutaj „gwiazda”, którą Pan Bóg posłał, aby rozświetliła ciernisty szlak narodu ukraińskiego do wyzwolenia narodowego, zdobycia wolności i własnego państwa. Ze stron książki staje się jasne, że ta gwiazda, choć najjaśniejsza, nie jest jedyną w przestrzeni intelektualnej ówczesnej Ukrainy. Obok niej znajdują się takie nazwiska luminarzy kultury jak Mykoła Bantysz-Kamienski, Hanna Barwinok, Wasyl Biłozerski, Mykoła Hohol, Jewhen Hrebinka, Mykoła Kostomarow, Pantełejmon Kulisz, bracia Łazarewscy, Mychajło Maksymowycz, Mykoła Markewycz, Petro Prokopowycz, Iwan Soszenko, Hryhorij Czestachiwski, a także liczni zagraniczni intelektualiści. Autor nie pominął również faktu, że pod życiodajnym blaskiem gwiazdy Szewczenki uformował się jeszcze jeden ukraiński geniusz – Iwan Franko – pierwszy tłumacz arcydzieł Wielkiego Kobziarza na język niemiecki. W tym szeregu można by wymienić także innych luminarzy: Łesię Ukrainkę, Ołhę Kobylańską, Mychajłę Drahomanowa, Wasyla Stefanyka, Maksyma Rylskiego i in. Wszystkie kolejne rozdziały, w szczególności „Od elementarza do Biblii”, „Malował, malował i jeszcze raz malował”, „Pojechać daleko, zobaczyć wiele”, „Wielki bibliofil”, „Twórca elementarza” i in. szczegółowo opisują życiorys geniusza, główne etapy jego cierniowej drogi od pastucha do akademika, charakteryzują życiodajną siłę utworów literackich i malarskich. W książce ujawniono niemało jeszcze mało znanych faktów z biografii poety, oryginalności artysty, zwrócono uwagę na różnorodne oblicza jego twórczości. Nie uciekając się do retransmisji treści rozdziałów, wskażemy na ostatni z nich, który jakby syntetyzuje wszystkie poprzednie i podsumowuje: „Stała się symbolem Ukrainy”. I rzeczywiście, imię Szewczenki dla Ukraińców to atrybut państwowości, amulet tożsamości narodowej, wzorzec ludzkiej godności, symbol naszego państwa na planecie Ziemia, tak samo jak herb, hymn, flaga, język. Autor podkreśla, że fenomen Szewczenki, jego najcenniejszy skarb – spuścizna literacko-artystyczna, jako duchowy rdzeń, jednoczy, konsoliduje i uszlachetnia ukraińskie społeczeństwo. Jego utwory to składowa kodu genetycznego narodu ukraińskiego, jego najwyższe duchowe dziedzictwo. Jako pedagog z wieloletnim doświadczeniem wiem, że kryterium oceny książek dla uczniów i studentów jest nie tylko treść, ale także to, jak są napisane. I tutaj można w pełni solidaryzować się z lakoniczną, ale bardzo trafną myślą doktora nauk filologicznych, profesora, laureata Nagrody Szewczenkowskiej Mychajły Najenki, wyrażoną w posłowiu książki: „O Szewczence – po ludzku!”, czyli jak człowiek o człowieku: nie sucho i akademicko, a zrozumiale i przystępnie, ciekawie i ciepło, piękną literacko-publicystyczną polszczyzną. Mykoła ŻULYNSKI. Edukatorzy Ukrainy z entuzjazmem przyjęli oczekiwaną książkę znanego ukraińskiego poety, krytyka literackiego i dziennikarza, laureata Międzynarodowej Nagrody imienia Wołodymyra Wynnyczenki oraz szeregu nagród literackich Mykoły Sławynskiego „Twarzą w twarz z geniuszem. Taras Szewczenko: dla uczniów i studentów” (2024). Jej pojawienie się (ukazała się drukiem w charkowskim wydawnictwie „Majdan”, którego pomieszczenia w listopadzie zniszczyła moskiewska rakieta) podczas obchodów 210. rocznicy urodzin genialnego poety – to odpowiedź na wyzwania pełnoskalowej wojny imperialnej Rosji przeciwko Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Uobecnienie ulotnych chwil bytu

Świat duchowy jest bezkresny. Poezja swobodnie przekracza wszelkie granice terytorialne i językowe, ale do tego potrzebuje skrzydeł. Te skrzydła poezji wyrastają z rąk tych, którzy zapragnęli słowami ojczystego języka odtworzyć obcojęzyczny świat poetycki. Świat poetycki polskiej poetki Wisławy Szymborskiej wydaje się na pierwszy rzut oka ograniczony zwyczajnymi rzeczami, powstały na skutek spontanicznej reakcji na to, co zwyczajne, na to, co się pojawia, co jest przed jej oczami i co ona mimowolnie pragnie poznać. Pytające spojrzenie Szymborskiej zatrzymuje się to na krajobrazie, który pojawia się przed jej oczami, to na kamieniu, z którym wchodzi w dialog, to na kocie w pustym mieszkaniu… Zatrzymuje się na wszystkim, co ją otacza, o czym wspomina, nad czym rozmyśla – nad wszystkim tym, co pojawia się w jednej chwili, w jednej chwili się wyobrażamy i w jednej chwili znika. A poetka nie zdąża odtworzyć w słowie wszystkich tych ulotnych chwil. Zasadniczo każdy wiersz można by nazwać „Chwila”. Wszędzie pojawiają się znaki zapytania, na które narzuca się tylko jedna odpowiedź: „Nie wiem”. Ale z tego „nie wiem” rodzi się bezkresna przestrzeń duchowa Wisławy Szymborskiej, którą zapragnęła odtworzyć w języku ukraińskim Halyna Rohach. Tłumaczka wybrała do tego teksty poetyckie od wczesnych utworów z lat 1945–1948 po wiersze z ostatniego zbioru „Dość”, opublikowanego w 2012 roku. Tę dwujęzyczną – polsko-ukraińską – książkę „Wybranych poezji” laureatki Nagrody Nobla Wisławy Szymborskiej wydało wydawnictwo „Wesełka” z wyrafinowanym projektem graficznym Oksany Zdor i fotografiami Natalii Oleksander. Wypada podziękować redaktor naczelnej „Wesełki” Irynie Bojko za tę znakomitą realizację pomysłu, by ukraińskiemu czytelnikowi przedstawić poezję światowej sławy poetki, której utwory przetłumaczono na 42 języki, a także by ukazać nam twórczą odwagę Halyny Rohach, która zdecydowała się otworzyć uniwersalnym kluczem – słowem ukraińskim – świat poetycki wybitnej polskiej poetki, która w swoim twórczym losie nieustannie stawiała znaki zapytania i śmiało wyznawała: „Nie wiem”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rysunkowe. Przyznaję: ten spektakl mnie wyczerpał. To było przyjemne wyczerpanie, ale trzeba jednak odpocząć. A jest też pragnienie zwrócenia się ku klasyce, być może ku twórczości koryfeuszy ukraińskiego teatru. – Po tym, jak dyrektorką – kierownikiem artystycznym naszego teatru została Iljina Hensyćka, horyzonty twórcze „Berehyni” rozszerzyły się – podkreślił Ołeksij Czerniak, wykonawca roli Szlojmy Kurlendera. — Opanowywanie zawodu aktora dramatycznego było trudne, ale bardzo interesujące. Pojawiła się możliwość spróbowania swoich sił w czymś nowym, czego wcześniej nigdy nie robiłeś. A muzyka ze spektakli też nie zniknęła, teraz uzupełnia ona dramatyczne widowisko. Mam emploi aktora komediowego, ale dawno chciałem zagrać rolę dramatyczną. Wreszcie moje marzenie się spełniło. W każdą postać wkłada się coś od siebie. Przecież każdy człowiek jest wielowymiarowy, ma dobroć i przyzwoitość, ale jednocześnie złość i chciwość. Dlatego w każdej roli aktor gra trochę samego siebie. I ja nie jestem wyjątkiem. Natalija Linnyk to wspaniała reżyserka, z nią ciekawie się pracuje. Nie zabrania dodawać czegoś od siebie. Nawet czeka, aż aktorzy podzielą się swoją wizją, swoimi odkryciami. Do każdej inscenizacji podchodzi z duszą. Najpierw długo przemyśliwuje, nosi ją w sobie. Zaprasza do udziału w pracy nad spektaklami muzyków, artystów. Uważam, że spektakl to dziecko reżysera. Proces prób jest zawsze nieprzewidywalny, wciąga. Czasami wszystko idzie szybko i łatwo, a czasami – ciężko. Szukasz czegoś w sobie, a nie wychodzi. Wtedy podchodzisz do reżysera – i próbujemy wspólnie dojść do ładu. Powiedziałbym, że tym razem było ciężko, ale nie trudno (uśmiecha się). Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji ludzie zaczęli bardziej interesować się tym, co ukraińskie – naszymi aktorami, reżyserami, muzykami. W teatrze prawie zawsze są komplety publiczności. Oczywiście, to dobrze. A samo życie zmieniło się u każdego z nas. I, niestety, nie na lepsze. Jeśli wrócić do rozmowy o spektaklu, to chciałbym zaznaczyć, że wspaniale pracował cały zespół – świetni choreograf, kompozytor, aranżer. W nauce materiału muzycznego bardzo pomogła Iryna Bonkowśka. Jeśli chodzi o moją rolę, to chciałbym nieco zmienić, nieco dopracować. Już po premierze dostrzegłem swoje niedociągnięcia i błędy. Coś podpowiedzieli bliscy. Trzeba trochę odetchnąć, oszlifować tę pracę i ruszać dalej. Jeśli zaproponują nową rolę, to będzie ciekawie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Nowe wyzwanie twórcze „Berehyni”

Kijowski Akademicki Teatr Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” poszerza swoje horyzonty twórcze. Oprócz ukraińskiego, aktywnie prezentuje się tu kulturę innych narodów. Niedawno w teatrze odbyła się premiera spektaklu „Marienbad” według Szolema Alejchema. Eduard Owczarenko Zdjęcie Wadyma Hnidasza – Nowy spektakl to swoisty eksperyment – zaznaczyła Iljina Hensićka, dyrektorka – kierowniczka artystyczna teatru. – Mamy gruziński spektakl, teraz – żydowski folklor, dalej będzie inscenizacja o Roksolanie, zbudowana na materiale ukraińsko-tureckim. Poszerzamy więc swoje możliwości twórcze, horyzonty. Na terytorium Ukrainy mieszka duża liczba różnych narodów, które nie mają tu swoich teatrów, a ich folklor jest słabo odzwierciedlony w sztuce teatralnej. Postanowiliśmy w ten sposób pokazać etniczną różnorodność Ukrainy jako państwa. Nieprzypadkowo wybraliśmy właśnie twórczość Szolema Alejchema. Mieszkał on na Ukrainie, w szczególności w Kijowie. Jest to jeden z najbardziej znanych pisarzy żydowskich, znany przede wszystkim ze swojej powieści „Tewje Mleczarz”. W jego utworach społeczność żydowska pokazana jest bez szarży i karykatury. Widzimy inteligentnych, wykształconych ludzi ze swoimi tradycjami, folklorem, filozofią. Natalia Linnik wystawia u nas już trzeci spektakl, podoba mi się, jak pracuje. Nawiązała pewien kontakt z aktorami, oni jej ufają, a to bardzo ważne. Dalej będzie u nas pracował Maksym Dobrolubow, potem – Tetiana Awramenko. Im większa różnorodność reżyserska, tym lepiej dla aktorów, by zdobywali nowe doświadczenie. Inscenizację robiła sama reżyserka. Omawialiśmy niektóre momenty, ona o coś pytała. Jeszcze na początku pracy zrozumieliśmy, że liczba postaci zostanie zmniejszona. Mamy ich dwanaście, a w powieści – ponad dwadzieścia. Inscenizacja zaczęła się, gdy już zrozumieliśmy, jaki będzie skład aktorski. Ta inscenizacja nie przyszła łatwo naszym aktorom. Przecież od początku nie było pełnowartościowej sztuki ze zrozumiałymi, wyraźnie nakreślonymi charakterami. To proza i nie jest ona prosta. Nie jest to całkiem zwyczajna inscenizacja reżyserska, ponieważ aktorzy prawie cały czas są na scenie i muszą precyzyjnie wypracować swoje mizansceny. Możliwości improwizacji nie ma tak wiele, jak w innych naszych spektaklach. Wszystko musi być dokładnie wypracowane. Dla aktorów „Berehyni” było to prawdziwe wyzwanie. Takiej formy spektakli u nas jeszcze nie było. Jeśli widz tego nie zauważa – to wspaniale. Tego uczą w instytutach teatralnych, a dla naszych aktorów było to nieco niezwykłe. Wierzę, że spektakl nabierze tempa, stanie się bardziej dynamiczny, bardziej kompaktowy. Co do planów. Inscenizację do spektaklu o Roksolanie robi Maksym Dobrolubow, główny reżyser Dnieprowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Tarasa Szewczenki. Spektakl będzie nosił tytuł „Roksolana. Wschód gwiazdy”. Gatunek określono jako bitwę haremów. W spektaklu zagrają tylko dziewczęta. Do współpracy zaproszono zespół folklorystyczny „Kralycia”. Będziemy mieli dwie Roksolany. Jedną, bardziej doświadczoną, zagra Lilija Milewska, a całkiem młodą – Daryna Borodij. Dziewczęta nie będą doklejać bród i udawać mężczyzn. Wykorzystamy inny zabieg sceniczny, będziemy mieli niestandardową przestrzeń sceniczną, ponieważ gabinet sceniczny będzie nie czarnego, a białego koloru. Zagramy także spektakl dla dzieci „Kolada. Tajemnica Nowego Roku”. A w styczniu przystąpimy do pracy nad nowym spektaklem, który przygotuje Tetiana Awramenko. Liczymy na premierę w marcu. Będzie to współczesna dramaturgia ukraińska. Też wyzwanie – niestandardowo i niezwykle. Sztuka została napisana dwa lata temu. – To mój trzeci spektakl w teatrze „Berehynia” – opowiedziała Natalia Linnik, reżyserka-inscenizatorka. – Komfortowo mi się pracuje w tym teatrze z wokalistami, baletem, orkiestrą. Bardzo szanuję dyrektorkę – kierowniczkę artystyczną teatru Iljinę Hensićką, jestem jej wdzięczna za zaufanie. Zaproponowała mi realizację tej inscenizacji, co w pewnym stopniu było awanturą. Wcześniej nie znałam właśnie tego utworu Szolema Alejchema. Ale kiedy mnie pytają: „Możesz?”, to zawsze staram się odpowiadać „Tak!” (uśmiecha się). Nie lubię czytać w formie elektronicznej, wolę zwykłe książki. Znalazłam stare wydanie powieści (szkoda, że nie było ukraińskiego tłumaczenia). Zaczęłam czytać i zobaczyłam, że jest tu bardzo dużo listów. Z takiego materiału trudno robić inscenizację. Jednak moją dewizą życiową jest: idź tam, gdzie strasznie. Podjęłam się tej pracy, zajęła ona dość dużo czasu. Nie powiem, że wszystko przychodziło łatwo. Skróciłam postacie, ale ważne było utrzymanie linii fabularnej. Wydarzenia rozgrywają się w kurorcie. Ktoś chce odpocząć od swoich połówek, próbuje nawiązać romans. Niełatwa była praca nad numerami wokalnymi. Chciałam, żeby były to żydowskie pieśni w tłumaczeniu na język ukraiński. Szukaliśmy materiału razem z Iryną Bonkowską, dużo obejrzeliśmy, przesłuchaliśmy. Propozycja realizacji tego projektu została mi złożona w lutym. Premierę początkowo planowano na koniec poprzedniego sezonu teatralnego – w czerwcu-lipcu. Ale kilku aktorów teatru zostało zmobilizowanych, dlatego premierę trzeba było odłożyć. Wznowiliśmy pracę w połowie sierpnia. Starałam się przekazać myśl: cokolwiek by się nie działo w naszym życiu, dokądkolwiek byśmy nie jechali, zawsze wracamy do domu, do swojej połówki, swojej miłości. A rodzina pozostaje na pierwszym planie. Z wieloma wykonawcami wystawiam już nie pierwszy spektakl. Staram się tak dobierać aktorów, żeby to było trafienie w cel w stu procentach, żeby rola była dla każdego z nich absolutnie naturalna. Przy okazji chcę wspomnieć aktora Ołeksija Czerniaka. Do tej pory miał on głównie role komediowe, a tutaj trzeba było wydobyć z głębi duszy bohatera lirycznego. Wydaje mi się, że bardzo dobrze poradził sobie z tym niełatwym zadaniem. Ostatnia pieśń w jego wykonaniu wzrusza. A ja właśnie dążyłam do tego, żeby w tym miejscu widzowi chciało się płakać. Chciałabym również wyróżnić Eduarda Kichtenkę, którego widzowie zapamiętali jako amanta w spektaklu „Ukochany niekochany”. Tutaj ma zupełnie inne emploi. Zmieniliśmy mu fryzurę i nawet wizualnie trudno go rozpoznać w tej roli. Dużo pracował, sam wymyślił sobie ten wizerunek. Byłam mile zaskoczona, jak dobrze udało się to Eduardowi. Bohaterka Iryny Prjadun to kobieta, która ciągle podsłuchuje, zbiera i rozpowszechnia plotki. Uważam, że wywiązała się ze swojej roli w stu procentach. Wspaniale pracowało się także z innymi aktorami. Nie miałam żadnych problemów z wokalistami, wszystko przebiegało lekko. Już przy trzecim spektaklu pracuję ze Switłaną Zaikiną. Z każdą nową inscenizacją kostiumy stają się coraz lepsze. Switłana Borysiwna dobrze rozumie zadania reżysera. Wymyśla wszystko pięknie, ze smakiem dobiera tkaniny do kostiumów, aby dobrze wyglądały na scenie. Byłam zachwycona jej pracą. A nad scenografią pracowałyśmy razem ze Switłaną Zaikiną i Iljiną Hensicką. Każda miała swoje ciekawe propozycje. Uważam, że wyszło udane rozwiązanie scenograficzne z listami. Już przy drugim spektaklu pracujemy razem z Wiktorem Dmytrenkiem. Dla niego to też było wyzwanie, ponieważ w krótkim czasie trzeba było zrobić aranżację. Szczególnie intensywne były dwa ostatnie tygodnie przed premierą. Tak jak poprzednim razem, wszystko wyszło wspaniale. Baletmistrzem spektaklu jest zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Switłana Diadiun. To trzecia wspólna praca. My ze Switłaną Anatolijiwną dobrze się rozumiemy. Jest profesjonalistką w swoim fachu, ma duże doświadczenie w pracy z różnymi reżyserami. Numery choreograficzne do spektaklu są zawsze na najwyższym poziomie. Jestem już kolejny raz bardzo zadowolona z jakości wykonania zadań postawionych przed baletmistrzem. Numery są zawsze wyraziste, pełne gry, od razu zapadają w pamięć. Uważam, że osiągnęłam to, co chciałam, wykonałam wszystkie postawione zadania. Chciałabym, aby ten spektakl miał długie życie. Mam w telefonie odłożonych kilka sztuk, które chciałabym wystawić. Możliwe, że coś z tego materiału zaproponuję Iljinie Bo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

artyści z bliskiego kręgu wykształcenia akademickiego w zasadzie nie posiadali, świadomie deklarowali samouctwo, podchwytując wartości undergroundu, od którego nie tylko się uczyli, ale szli dalej, tworząc alternatywę dla jego dorobku. Wspomnijmy ogólną tendencję tych, którzy pracowali w kijowskim undergroundzie (od końca lat 50. do początku lat 90.): Mykoła Trehub, Wudon Bakłycki razem z „kijowskimi anachoretami” Borysem Łobanowskim, Wilenem Barskim, Hryhorijem Hawryłenką, Wałerijem Łamachem, Anatolijem Sumarem, Florianem Jurjewem – wszyscy oni zachwycali się kolorystycznymi kompozycjami abstrakcyjnymi, niefiguratywną symboliką, które nie znajdowały oddźwięku w społeczeństwie. Oddając hołd ich poszukiwaniom, młodsi artyści z naszego kręgu, którzy z nimi rozmawiali, nie zaczęli podążać ich śladami, lecz zwrócili się w stronę wypracowania figuratywnych form wyrazu. Tak, bliski kręgowi artystów „Białej wrony” Mykoła Załewski był ulubionym uczniem Floriana Jurjewa, ale nie naśladował go, wybierając pisanie obrazów figuratywnych o złożonej treści metaforycznej. Uczniowie Wilena Barskiego – Kostiantyn Samojłenko, Ołena Hołub, Wira Wajsberg i inni również odnajdywali się w formach figuratywnych, odczuwając inne potrzeby czasu, w którym trwało przewartościowanie niełatwej undergroundowej sytuacji ich starszych kolegów. To współczucie orientowało naszą twórczość bardziej w stronę aspektów etycznych i społeczno-krytycznych życia niż estetyki i kultu piękna. Uczestnicy „Białej wrony” i osoby o podobnych poglądach dążyli do odnowy ukraińskiej sztuki, ale nie liczyli na uznanie. Poszukiwanie nowych aktualnych tematów (narracji) pociągało nas bardziej niż kariera. Wybieraliśmy zawody, które pozwalałyby łączyć twórczość i zarobek. Pracowaliśmy jako konserwatorzy, literaci, ilustratorzy książek, redaktorzy, ludzie teatru i nie spieszyliśmy się do wstąpienia do Związku Artystów. Jednocześnie młodzi członkowie tego związku, wychowani w tradycjach szkoły radzieckiej, postanowili ją odnowić. „Parkomuna” i ŻZ walczyły z ówczesnym akademizmem tematycznym, wyrzucając z oficjału treść ideologiczną, i zachwyciły się czystą plastyką oraz malarstwem kolorystycznym. Można powiedzieć, że wręcz przeciwnie – stylistycznie powróciły do niefiguratywności i apolityczności undergroundu. Udało im się nadać skalę ideom poprzedników zawartym w małych szkicach. Zorientowani na estetykę, wysławiali to, co abstrakcyjne i mistyczne, tworząc niemało płócien, dużych rozmiarów, które do tego odniosły znaczny sukces komercyjny. My malowaliśmy obrazy niewielkich formatów, nie licząc na takie sale jak w Maneżu, do tego jeździliśmy przeważnie nie do Moskwy, a do krajów Europy. Z małym formatem obrazów łatwiej było przekraczać zachodnie granice. Niemało dzieł z tego okresu trafiło do galerii, muzeów i prywatnych kolekcji Polski, Włoch, Niemiec, USA i innych krajów. Niemało artystów zrzeszenia pozostało za granicą. Badania ich ukraińskiego dorobku, możliwe przynajmniej na podstawie zdjęć i dokumentów, znacznie wzbogaciłyby historię naszej sztuki. Warto powiedzieć, że głęboka przepaść między artystami jednego pokolenia – twórcami Nowej ukraińskiej fali – nie istniała. Ogólnie wszyscy tak czy inaczej demonstrowali stylistyczną bliskość z postmodernizmem, z cechami wzmożonego subiektywizmu, relacjami z rzeczywistością opartymi na grze, a jednocześnie z szacunkiem do narodowej autentyki. Rozmawiała Anna ŁOBANOWSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Sztuka alternatywna

– Pani Oleno, zacznijmy wywiad od najświeższej wiadomości w Pani życiu – targów sztuki „TRYST/NOMAD” w Torrance Art Museum w hrabstwie Los Angeles. Na Facebooku udostępniane są filmy i fotografie ekspozycji grupy Open-O’pen$ z Pani udziałem. Czy trudno było Ukraińcom dostać się na międzynarodowe wydarzenie artystyczne w Ameryce? – Zaproszono nas i oto dlaczego. W Ukrainie istnieje to, co jest zgodne z rozwojem współczesnej sztuki na świecie, a mianowicie bezcenzuralna wolna twórczość, dążenie do swobody wyrazu oraz obrona zasad wolności w walce z autorytarnym państwem. O tym opowiedział mi Max Presneill, główny kurator Torrance Art Museum, który wyjaśnił, dlaczego na międzynarodowe targi sztuki w dniach od 23 do 25 sierpnia 2024 roku zaproszono dwie grupy artystyczne z Ukrainy, wraz z przedstawicielami Albanii, Holandii, Rumunii, Szwajcarii i innych krajów europejskich, a także z Australii, Meksyku, Japonii i Ameryki. Muzeum TAM specjalizuje się w sztuce alternatywnej tych, którzy pragną przekazać aktualne przesłania wyrażające ducha czasu, ale nie mają wsparcia instytucji państwowych. Międzynarodowe forum TRYST/NOMAD zgromadziło prawie ponad tysiąc dzieł, rozmieszczonych na trzech piętrach: na jednym piętrze TRYST (słowo oznacza „spotkanie”), na dwóch pozostałych – NOMAD (co oznacza „koczownik”). W tym roku na targi sztuki zaproszono z Ukrainy grupy Open-O’pen$ oraz „Instytut Automatyki”, które spontanicznie samoorganizowały się w Kijowie. Musiałam zaprezentować, oprócz swoich, dzieła uczestników Oleha Charchy i Waldemara Kluzki, którzy nie mogli przyjechać. Podobnie artystka Lidia Moroz, oprócz swoich, demonstrowała dzieła jeszcze trzech autorów „Instytutu Automatyki” – Maksyma Mazura, Andrija Pidlisnego, Marii Matijenko, którzy pozostali w Ukrainie. Ekspozycja naszej grupy była związana z refleksją nad wojną, ale w innym brzmieniu. Uczestnikom grupy Open-O’pen$ właściwa jest ironiczność, nieograniczona wolność, wspólna postawa w przeciwstawianiu się wrogiej ideologii agresora oraz pragnienie wynoszenia dorobku ukraińskiej kultury na światowy poziom. W Ameryce postanowiliśmy zaprezentować projekt NOTBLURRY/Niezamącenie, podkreślając, że nasze stanowisko nie jest rozmyte, a dość jasne wobec wydarzeń w Ukrainie i na świecie, z potępieniem rosyjskiej napaści i totalitaryzmu, z dążeniem do zwycięstwa światła nad złem i ciemnością. Nazwa grupy ma pewne antykomercyjne znaczenie, wyśmiewając „dolaryzację” twórczości. – Proszę opowiedzieć o Pani udziale w międzynarodowym projekcie TRYST. – Mój projekt „Desant piękna / Landing of beauty” składa się z 20 cyfrowych wydruków, stworzonych na komputerze (nie są kopiami). Dzieła ostatnich lat przekazują refleksje nad nieszczęściami i energię ich przezwyciężania. Kompozycyjnie są to kolażowe surrealistyczne zestawienia różnorodnych obiektów, które jakby wyłaniają się z głębi podświadomości i zderzają się z bezlitosną rzeczywistością. Ważne jest dla mnie nie tylko przekazanie przeżyć związanych z ludzkimi stratami, okrucieństwem wojny, oburzeniem z powodu bezsensowności i niesprawiedliwości fałszywych oskarżeń, które wypuszcza na nasz temat propaganda agresora i plotkami rozpowszechnia na świecie, ale także zaakcentowanie przeciwdziałania tym niszczycielskim tendencjom. Wizualnie tworzę taką kolażową kompozycję, która nie jest statyką, jak malarstwo do kontemplacji, lecz stanowi ruchliwą narrację przekształcenia wzajemnych powiązań zaangażowanych w kompozycję obrazów. Tak, w serii prac „Pod niebem wojny” ze smutnego stanu kontemplacji ruin i grobów wzrok przechodzi i pochłania inny stan – zwycięski blask wielobarwnego nieba, zbudowanego według rytmów ukraińskiego ornamentu ludowego, który niesie przesłanie witalności. Dyptyk „Desant piękna” nie tylko demonstruje ulice Kijowa, pozbawione w blackout światła, ale także akcentuje fantastyczne lądowanie zdumiewającego balonu, który symbolizuje piękno ratujące świat. Wiarę w nadejście pokoju po zwycięstwie, nieodzowną budowę nowych pięknych budowli emanują prace serii „Kroki do odrodzenia”. Serie „Przestrzeń” i „Zwycięstwo światła”, które w większości przypominają kompozycje abstrakcyjne, apelują do konkretnych autorskich przeżyć z ratującą koncentracją na zachowaniu własnej godności, oporu wobec tych, którzy przyszli złamać naszą wolę. Każdy arkusz jest transformacją rysunków dziennikowych, które dzięki Photoshopowi przekształcają się w ornament, a daty widoczne na rysunkach weszły do nazw. Taką mediatransformacją proponuję widzowi, jak i sobie, poczuć katharsis przekształcenia cierpień w jasną nadzieję, która zachowuje osobistą tożsamość. Seria „Neokonstrukcje” nie tylko emocjonalnie nastraja na urzeczywistnienie marzeń o budowie pokojowego życia w przyszłości, ale ma także konotację do awangardowego kierunku sprzed stu lat. Nowe konstrukcje obecnie syntetyzuję w cyfrowych możliwościach najróżniejszych form, które niosą życiodajność i ukierunkowanie w przyszłość. Uważam, że los nie przypadkiem podarował mi okazję trafienia właśnie do ośrodka sztuki, która swobodnie rozwija się jako alternatywna, a nie w oficjalnym nurcie. Właśnie tak zaczynałam, razem z nieuznawanymi przez władzę nieoficjalnymi artystami, kijowskim undergroundem lat 70. Bronię poglądu, że odliczanie współczesnej sztuki ukraińskiej można prowadzić właśnie od tamtego czasu, od lat 70.-80., a nie 90., jak piszą inni, kiedy już założone kierunki wyszły na szerokie przestrzenie wystawowe. Okres undergroundu uważam nie tylko za cenny dla naszej historii, ale i pouczający dla światowej sztuki. O tym rozmawialiśmy z Maxem Presneillem, inspiratorem ruchu alternatywnego. Nawet wyobrazić sobie nie mogłam, że spotkam bratnie dusze tak daleko od domu, na innej półkuli planety. Podarowałam dla biblioteki muzeum TAM swoją książkę „Święto nieposłuszeństwa”, poświęconą wyrazistym postaciom ukraińskiej opozycji – artystom Mykole Trehubowi i Wudonowi Bakłyckiemu. – A jak Pani odnosi się do sztucznej inteligencji, która w ostatnim czasie grozi przejęciem niemałej liczby ludzkich funkcji, w szczególności zdolności artystycznych? Czy kontynuuje Pani zajmowanie się obrazami cyfrowymi, nie wraca Pani do tradycyjnego malarstwa? – W naszych czasach należy baczniej zwracać uwagę na tę mało zauważalną granicę, kiedy zamysł przechodzi do realizacji, aby nie zamienić ich miejscami i nie otrzymać sztucznej realizacji, która nie zawiera ludzkiego zamysłu. Pracując jako artystka mediowa i opierając się technicznie na pomocy komputerów i programów, zachowuję to samo odczucie, kiedy malowałam obrazy malarskie – ufać swojej intuicji i wizji, wyszukiwać swój styl z głębi samopoznania, a nie powtarzać stworzone przede mną. Nierzadko w kolażu wstawiam fotofragmenty z własnego malarstwa w charakterze autografu. Ale wrócić do tradycyjnego obrazu nie mam pragnienia, czasami maluję „obraz olejny” i biorę jako podstawę do dalszej transformacji w Photoshopie. Fascynuje mnie proces tworzenia złożonej dynamicznej narracji, właśnie tak czuję. O. Hołub. Zwycięstwo światła 43. 2024. Kolaż cyfrowy adekwatność do obecnej czasoprzestrzeni. – Pani Oleno, dlaczego uważa Pani, że obecny stan sztuki współczesnej bierze swój początek w dalekiej przeszłości? Proszę opowiedzieć o działalności grupy twórczej z lat 90. „Biała wrona”, w której Pani uczestniczyła. Jakie dążenia odróżniały Was od ówczesnych ruchów „Parkomuna” i „Żywołysnyj zapowidnyk”? – Przede wszystkim z własnego doświadczenia. Największy przypływ twórczej inspiracji czułam w młodości, na wystawach undergroundowego zrzeszenia „Ruch” (1977–1978), to była sama wolność, pragnienie odnowy, wzlot zamysłów. Stamtąd wywodzą się moje priorytety wartości, których nie zdradzam do dziś. Później brałam udział w nieformalnym zrzeszeniu „Biała wrona”, które prezentowało młodą sztukę w kijowskim kinie „Zorianyj”. Było to głośne forum z niezwykłym malarstwem, instalacjami, performansami, występami zespołów muzycznych „Tabula rasa”, „Peron”, „Er.Jaz”, które odbywało się na dwóch piętrach, od grudnia 1988 roku do pierwszej połowy 1989 roku. Manifest, który kładł nacisk na wolność i niezależność sztuki, wydrukował 5 grudnia 1988 roku rzeźbiarz i performanser Wołodymyr Archypow, członek grupy artystycznej „39,2°”, którą w tym samym czasie założył Jurij Wakulenko wraz z Kostiantynem Samojlenkiem, Ołeksandrem Kuzniecowem i Rafaelem Łewczynem. Plakat stworzył Wasyl Hajczuk (1955–2010), przedstawiając białym konturem wronę na tle Czarnego kwadratu Malewicza. Mniej więcej w tym samym czasie powstały grupy „Paryska komuna” i „Żywołysnyj zapowidnyk”. Pani Olesia Awramenko nazywa w swojej książce „Parkomuna &…” wspomniane zrzeszenie „gorącą falą ukraińskiego malarstwa”. Kontynuując analogię, wyobrażam sobie nasze ugrupowanie jako „ostry biały grzebień ukraińskiej nowej fali”, ponieważ tematyka prac „Białej wrony” ma pewną ostrość w kierunku społeczno-krytycznym, szybkiego działania bez szerokiego nagłaśniania. Jesteśmy artystami jednego pokolenia, ale mamy rozbieżności, począwszy od wykształcenia i statusu. Jak wiadomo z licznych publikacji, „Parkomuna” i ŻZ uformowały się na plenerach w Siedniowie w 1988 i 1989 roku, zorganizowanych przy wsparciu Związku Artystów Ukrainy, którego sekcją młodzieżową kierował Tiberij Silwaszi, czyli mieli oni oficjalny status artystów, choć nie do końca aprobowanych przez partię komunistyczną. Uczestnicy „Białej wrony” oraz Niedawno artystka i historyczka sztuki Olena Hołub wzięła udział w targach sztuki „TRYST/NOMAD” w hrabstwie Los Angeles, USA – projekcie Torrance Art Museum (TAM), który specjalizuje się we wspieraniu alternatywnej sztuki światowej. Rozmawialiśmy z artystką o historii i teraźniejszości sztuki, w szczególności o wydarzeniach, w których brała udział. Olena Hołub podpisuje książkę dla dyrektora muzeum TAM Maxa Presneila, tłumaczka Hanna Hołub

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

serc na przyjęcie naszej wspólnej tragedii? Ciepło waszych rąk dodaje mi sił i pewności, że idę właściwą drogą i robię ważną rzecz. A czy znajdzie się wśród zamożnych Ukraińców choć jeden rycerz na miarę dobroczyńców Symerenków, Tereszczenków i innych, który nie pożałuje małej cząstki i zgodzi się wydrukować przynajmniej sto egzemplarzy choćby jednego z wariantów albumów „Rozkołysane dzwony pamięci” czy „Kobziarz” w dziełach Wałerija Franczuka?”. Przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Malarskie requiem artysty

W galerii miejskiej rejonu desniańskiego stolicy trwa wystawa indywidualna ludowego artysty Ukrainy, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Wałerija Franczuka „Ośmyslennia” (Przemyślenie), poświęcona pamięci ofiar Hołodomoru z lat 1932–1933. Wszystkie zaprezentowane prace wchodzą w skład cyklu „Rozkołysane dzwony pamięci”, nad którym artysta pracuje już trzydzieści pięć lat. W tym okresie odbyło się około pięćdziesięciu wystaw artysty w Narodowym Muzeum Sztuki, Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, Narodowym Rezerwacie im. Tarasa Szewczenki, muzeach Chmielnickiego, Sum, Równego, Chersonia, Dniepru oraz innych miast Ukrainy. A także w Muzeum Muru Berlińskiego, Sejmie Polskim, salach wystawowych Węgier, Włoch, Grecji i innych. Na nowej wystawie zaprezentowano 22 prace. Wśród nich – tryptyk „Kosiarze z mroku”, obrazy „A malwa kwitnie”, „Pieta”. A zatem, głos dla Wałerija Franczuka: „Wyrósł z ziarna Pisma Świętego” – tak świadczył Hryhorij Skoworoda o swoim „Ogrodzie Boskich pieśni”. A oto z pamięci mojej mamy Marii Bronisławównej Kobylańskiej-Franczuk, z pamiętnych źródeł rzeczki Komory, z mojej małej ojczyzny – rodzinnego Podola – wyrósł mój cykl „Rozkołysane dzwony pamięci”. Spowiadam się przed tobą i dziękuję ci, moja mamo. Żadnego słowa, które jako mały chłopiec usłyszałem w połowie lat 50. XX wieku o głodzie, nie zapomniałem. I jak umiałem, przekazałem w swoich dziełach, aby nie umarła ludzka pamięć. Lecz czy ziściłaby się ta moja praca bez ofiarnej dobroci dla mnie mojej rodziny? Proszę o wybaczenie żonę i dzieci, że nie mogłem jako mąż i ojciec poświęcić im tyle uwagi, na ile zasługują. Bo twórczość zabiera cały mój czas bez reszty. Ale wierzcie, moi drodzy, wasza cierpliwość, chwilami rozpacz, są warte tego, że w palecie dzieł artystycznych Ukrainy XX – początku XXI wieku zostanie zapisane żałobną, niepokojącą nutą malarskie requiem z cyklu Wałerija Franczuka „Rozkołysane dzwony pamięci”. Będzie ono budzić pamięć rodu ukraińskiego o strasznej zbrodni-ludobójstwie, dokonanej przez odwiecznego naszego wroga – moskali. I skłaniać przyszłe pokolenia Ukraińców, by zawsze byli na straży i gorliwie strzegli naszej ojczystej ziemi, naszej kultury narodowej, naszej tożsamości. Dziękuję Najwyższemu, że włożył na moje barki taki ciężar! Nie złamałem się, nie wpadłem w rozpacz. Lecz czy mógłbym stworzyć prawie trzysta dzieł malarstwa, grafiki i rzeźby, gdybym nie czuł ramienia wsparcia mojej żony, doradczyni i pomocnicy Poli. To ona wyrzekła się własnej twórczości, abym mógł tak aktywnie pracować. Z pokłonem dziękuję za ofiarność, za cierpliwość, mój losie! Szczególny serdeczny szacunek i podziękowania dla przewodniczącej Narodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru-Ludobójstwa Ukraińców Ołesi Ołeksandriwny Stasiuk za wsparcie i pomoc w wydaniu długo wyczekiwanych egzemplarzy sygnalnych albumu o najstraszniejszej zbrodni komuno-despotów przeciwko Ukrainie. Dziękuję za jej znaczący wkład w badania i zapoznanie światowej społeczności z tym niesłychanym w historii planety aktem ludobójstwa w czasie pokoju na odrębnym narodzie. Przecież dziesiątki milionów Ukraińców nawet w dziewięćdziesiątą pierwszą rocznicę wciąż nie są po chrześcijańsku odprawieni i z niebios błagają – pamiętajcie o nas! Czy mógłbym przejść tę drogę, gdyby przez wszystkie te długie i trudne lata i dziesięciolecia nie było ze mną przyjaciół, towarzyszy broni i sławnej „Proświty” – Pawła Mychajłowycza Mowczana, Lubow Wasyliwny Hołoty, Heorhija Heorhijowycza Filipczuka oraz wielu innych szczerych i oddanych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz — 300 hrywien. 2. Moroz Łarysa Zachariwna — 500 hrywien. 3. Iwanyszyn Wołodymyr Stepanowycz — 700 hrywien. 4. Feszczenko Ołena Wasyliwna — 2000 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w Sp. z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn