Strona · s. 7strona oryginału ↗
NA STRONACH REWOLUCYJNEGO SAMIZDATU
Слово Просвіти, №50 за 2004 рік
Trzeci tydzień pomarańczowej rewolucji. Oprócz miasteczka namiotowego w centrum Kijowa, nadzwyczajnej mody na pomarańczowe rzeczy, folklorystycznego wybuchu, zrodziła ona także mnóstwo wszelkiego rodzaju produktów drukowanych, które bezpłatnie rozprowadzano wśród uczestników strajku. A zaczęło się wszystko, pamiętam, od wydania specjalnego gazety „Ekspres”, która wielkimi literami informowała na pierwszej stronie o rozpoczęciu Ogólnoukraińskiego strajku. Już po kilku dniach dołączyły do niej „Silśki wisti”, „Słowo Proświty”, „Chreszczatyk”, „Wysokyj zamok”, „Ukraina mołoda”, biuletyn „Tak!” i inne, pomarańczowym kolorem zaświecił także znany wielu pokoleniom kijowian „Weczirnij Kyjiw”. Ale na największą uwagę, moim zdaniem, zasługują te wydania, które nigdy nie trafią do archiwów — samizdaty, stworzone przez zainspirowanych rewolucją ludzi — w większości członków stowarzyszeń dziennikarskich i społecznych. Całą „majdanową” produkcję drukowaną można podzielić na cztery działy: ulotki agitacyjne, „rewolucyjne” dodatki do prasy drukowanej oraz najnowsze, operacyjnie zarejestrowane wydania, takie jak na przykład gazeta „Majdan”. O różnorodności tej produkcji mogę świadczyć, przeglądając własną kolekcję, którą zebrałem, błąkając się po centrum stolicy przez te dwa tygodnie. Pierwszy dział mojej kolekcji otwiera ulotka pod tytułem „Wiktor Juszczenko zwyciężył!” z wynikami exit-polli, za nią idą odezwy Wiktora Andrijowycza do ukraińskiej inteligencji i rodziców wojskowych, „Cytatnik świadomego Ukraińca”, odezwa „Ukraińcu!”, a także informacja o utworzeniu „Młodzieżowego komitetu porozumienia” oraz kolorowa ulotka kościoła „Posolstwo Boże” pod tytułem „Tak! Odrodzeniu Ukrainy”. Najbardziej miniaturowym samizdatem Majdanu jest zapewne taśma informacyjna pod tytułem „Taką będzie nasza Ukraina”, o wymiarach 10x210 mm, wydawana przez twórcę strony internetowej www.happy.in.ua. Na uwagę zasługują samizdat „Jiżak” Instytutu Dziennikarstwa KNU im. T. Szewczenki, przegląd „Hałaktycznyj kołedż” strony www.galactic.org.ua oraz biuletyn „Żyttia Majdanu”, stworzony przez grupę absolwentów NaUKMA. Ciekawie było przeczytać ulotkę z wierszami Marijki Morozenko z „Pory” pod tytułem „Juszczenko — narodowy Prezydent”, swoje samizdaty rozprowadziły na Majdanie kampanie obywatelskie „Znaju!” oraz „Czysta Ukraina”. Wielką popularnością wśród czytelników cieszyły się zbiory gorących wiadomości „Rewolucja”, „Prawda peremoże”, „Twoja Swoboda” oraz „Hariaczyj wisnyk” UNIAN, który co pół godziny informował ludzi na Majdanie o tym, co dzieje się w kraju, oraz wiele, wiele innych. Lwowska gazeta „Postup” już 27 listopada rozprowadziła wydanie specjalne dla lwowian w Kijowie, a kijowski magazyn młodzieżowy „Torba” tego samego dnia rozpoczął wydawanie biuletynu obozowego „Pomarańcznyk” przy wsparciu WOHO „Mołoda Proświta”, który po kilku dniach stał się najpopularniejszym wydaniem w miasteczku namiotowym. O powszechnym uznaniu świadczy chociażby to, że na konkurs „Strój pomarańczowej rewolucji”, który był przeprowadzany w miasteczku przez „Mołodą Proświtę” oraz dziennikarzy Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego (inicjatorów stworzenia „Pomarańcznyka”), zawitał solista zespołu „Okean Elzy” Swiatosław Wakarczuk. Ogólnie o świecie rewolucyjnego samizdatu można opowiadać bez końca, tym bardziej, że codziennie uzupełnia się on coraz to nowymi wzorami: biuletynami komitetów strajkowych, wydaniami specjalnymi gazet i czasopism, zbiorami najświeższych wiadomości i po prostu utworami wierszowanymi o znanych już teraz na całym świecie politykach. Zatem — rewolucja trwa... ODPOWIEDŹ OPONENTOWI 9 listopada, w Dzień ukraińskiego piśmiennictwa i języka, jedno z rosyjskich wydań internetowych po raz kolejny poruszyło bolesną dla siebie kwestię „Jak chronić język rosyjski na Ukrainie?” (zob. http://www.pravda.ru). Zamiast skierować energię na naukę norm tegoż właśnie języka, Roman Melnykow zabrał się do odpowiadania, argumentując to tak: „Wszak jeśli urodziłem się i większą część życia przeżyłem na Ukrainie, to, najwyraźniej, należę do narodu Ukrainy. I właśnie dlatego, że jestem przedstawicielem tego narodu, dla mnie ojczystym jest język rosyjski”. Tymczasem każdy dobrze wykształcony człowiek i na Ukrainie, i w Rosji dobrze wie, że poprawnie należy mówić i pisać po rosyjsku „w Ukrainie”. Swoją drogą, właśnie zgodnie z zaleceniami językoznawców, używa tego w oficjalnych wystąpieniach także Prezydent Federacji Rosyjskiej, jak choćby: „Rok 2003 jest znamienny tym, że stał się rokiem Rosji w Ukrainie”; „... Realne sukcesy we współpracy kulturalnej dwóch państw. Najważniejsze zaś jest to, że wyniki tych kontaktów są potrzebne. Jest z nich pożytek i są one potrzebne ludziom w Rosji i w Ukrainie” (Wszystkie cytaty zaczerpnięto ze strony http://president.kremlin.ru — T. M.). „Często argumenty zawierają zamianę pojęć, — pisze dalej ziomek, — wykryć którą nie zawsze jest w stanie nawet wyrobiony w takich sprawach człowiek (to, zapewne, autor tak siebie skromnie uważa. — T. M.). I naród „połyka”. Taki „wyrobiony”, a prostych rzeczy nie rozumie: nikt nikomu na Ukrainie prawa do języka ojczystego nie odbiera, ponieważ chodzi tylko o język państwowy. Oficjalna wykładnia pojęcia „język państwowy” po raz pierwszy została podana w Orzeczeniu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku, wydanego w sprawie z wniosków konstytucyjnych 51 deputowanych ludowych Ukrainy o oficjalną wykładnię postanowień artykułu 10 Konstytucji Ukrainy dotyczących stosowania języka państwowego przez organy władzy państwowej, organy samorządu lokalnego oraz wykorzystywania go w procesie nauczania w placówkach oświatowych Ukrainy (sprawa o stosowanie języka ukraińskiego), zgodnie z którym, „pod językiem państwowym (urzędowym) rozumie się język, któremu państwo nadało status prawny obowiązkowego środka komunikacji w sferach publicznych życia społecznego”. Ważne jest także zauważyć, że we wspomnianym Orzeczeniu podkreśla się, iż „Konstytucja Ukrainy status języka państwowego nadała językowi ukraińskiemu” (część pierwsza artykułu 10). Jest to w pełni zgodne z państwowotwórczą rolą narodu ukraińskiego, o czym wspomniano w preambule Konstytucji Ukrainy, narodu, który historycznie zamieszkuje terytorium Ukrainy, stanowi absolutną większość jej ludności i nadał oficjalną nazwę państwu. Postanowienie o języku ukraińskim jako państwowym znajduje się w rozdziale I „Zasady ogólne” Konstytucji Ukrainy, który utrwala podstawy ustroju konstytucyjnego na Ukrainie. Pojęcie języka państwowego jest składową ostatniego ogólnoukraińskiego spisu ludności z 2001 roku (zob. www.ukrstat.gov.ua), język ukraiński uważało za ojczysty 67,5% ludności Ukrainy, co o 2,8 punktu procentowego więcej niż według danych spisu z 1989 roku. Język ukraiński za ojczysty uznało 71 procent Polaków, ponad 22 procent Niemców i ponad 21% Cyganów zamieszkujących Ukrainę. Udział innych języków, które zostały wskazane jako ojczyste, w okresie między spisami zwiększył się o 0,4 punktu procentowego i wynosił 2,9%. Język rosyjski określiło jako ojczysty 29,6% ludności, w porównaniu z poprzednim spisem ludności wskaźnik ten zmniejszył się o 3,2 punktu procentowego. Oczywiście, gdyby wspomniany autor znał historię własnego narodu oraz
Jewhen BUKET w otoczeniu 12 lat szkolnych, a potem 5 lat w zrusyfikowanej uczelni wyższej, łącznie na to wszystko idzie gdzieś 22 lata, a do tego dochodzą codziennie rosyjska telewizja, radio, kino, prasa, literatura piękna, to w dojrzałym wieku takiej osobie, nawet Ukraińcowi, język ukraiński i kultura będą obce, a obcy język rosyjski — ojczystym. Czyż nie jest to przerażająca mina podłożona nie tylko pod język ukraiński, ale i pod samo państwo ukraińskie?”. “Na wielu ludzi wywiera wpływ taki argument: ukrainizacja społeczeństwa osobiście nikomu nie przeszkadza. Mówiąc, co wam szkodzi w miejscach publicznych mówić w „mowie”? A w domu możecie porozumiewać się w tym języku, w którym wam wygodnie. Tak, rzeczywiście, na Ukrainie można znaleźć niemało rosyjskojęzycznych obywateli, którym na razie nie przeszkadza polityka „wsparcia języka ukraińskiego”, — pisze rosyjskojęzyczny korespondent. — Ale na to można odpowiedzieć, że i państwowy status języka rosyjskiego w czasach radzieckich też szczególnych problemów u ludzi nie wywoływał. A w życiu codziennym po rosyjsku nawet faszyści podczas wojny nie zabraniali mówić”. Po raz kolejny zmuszona jestem powtórzyć powszechnie znane fakty: język rosyjski w Związku Radzieckim nie miał statusu państwowego, a status języka urzędowego, i nawet ten status został nadany dopiero 24 kwietnia 1990 roku, kiedy przyjęto ustawę ZSRR „O językach narodów ZSRR” (część druga artykułu 4): „Z uwzględnieniem warunków, które ukształtowały się historycznie, i w celu zapewnienia ogólnozwiązkowych zadań język rosyjski uznaje się na terytorium ZSRR za język urzędowy ZSRR i wykorzystuje jako środek porozumiewania się między narodami”. Na Ukrainie zaś status języka rosyjskiego jako języka porozumiewania się między narodami został określony, nawiasem mówiąc, nawet wcześniej — ustawą „O językach w Ukraińskiej SRR” z 1989 roku: „Artykuł 4. Języki porozumiewania się między narodami. Językami porozumiewania się między narodami w Ukraińskiej SRR są ukraiński, rosyjski oraz inne języki”. Tej ustawy nikt nie uchylił, a zatem i obecnie język rosyjski ma status języka porozumiewania się między narodami. I tak wychodzi, że najgłośniej o szkodliwości języka państwowego krzyczy ten, kto nie jest w stanie opanować nawet własnego ojczystego.
z
Tetiana MELNYK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
