Strona · s. 8strona oryginału ↗
Iwan DRACZ: „ZAPALIĆ CODZIENNOŚĆ OGNIEM PIEKIELNYM”
Слово Просвіти, №50 за 2004 рік
Zakończenie. Początek na s. 1. „NIE SZUKAM WROGA OBOK” — A co jest w tajemnicy? — Obecnie moment jest decydujący, ale traktować go tak, jakby to był koniec życia, nie można, to niepoważne i nie należy tak nastawiać ludzi. Mobilizacja jest zrozumiała, ale namawiać ludzi, że to już wszystko, nie warto. Bo potem, kiedy coś stanie się nie tak, jak pragniemy, to co wtedy? Jak wyprowadzać naród z tego strasznego dyskomfortu, moralnej przepaści, depresji? Urodziłem się pod znakiem Wagi, staram się wszystko równoważyć, dlatego uważam, że nie trzeba podburzać ludzi do skrajności. Mimo wszystko naród będzie miał swoje życie, swój marsz musimy kierować tam, gdzie go skierowaliśmy i nikt nas nie zatrzyma… — Być może z tymi założeniami lepiej żyć, bo nie można naciskać na człowieka ze wszystkich stron. Widocznie tak łatwo popadamy w skrajności, bo wiele rozważań kręci się wokół mentalności Ukraińców, powstała nawet legenda o naszej społecznej apatii, niespójności… — Można powiedzieć, że Ukrainiec to troista muzyka: jeden myśli, drugi mówi, trzeci robi… Od tego mamy „wielki rezultat”: co pierwszy spłodzi, to trzeci — na pewno zniszczy! No cóż, inaczej być nie mogło w tych perypetiach naszego historycznego losu, który się u nas układał… Mentalność przeciętnego ukraińskiego obywatela nie jest w niczym gorsza ani lepsza od mentalności obywateli sąsiednich krajów. Można postawić jakieś „plusy” Polakom, Mołdawianom, Białorusinom czy Rosjanom, ale Ukrainiec jest taki, jaki jest. To ten typ przedstawiciela naszego narodu, który zachował siebie — bezpaństwowego — kosztem nie tylko ukraińskiej pieśni i wyszywanego ręcznika, ale też kosztem ukraińskiego barszczu, ukraińskich potraw, ukraińskiego gospodarstwa, ukraińskich krokwi na chacie i tak dalej… I jeśli on się aż tak zachował, to jest to supernaród, który zdołał siebie w bezpaństwowej sytuacji zachować! I teraz istnieje, i odpowiednio się czuje. Wydaje mi się, że warto szanować samych siebie. — Władza nie określała jasno swojej ideologii, ale ona była — postsowiecka ideologia, która przytłumiała wszystko, co narodowe. Jak Pan myśli, jakie nowe stereotypy powinno wypracować nasze społeczeństwo? — Państwo narodowe musi mieć ideologię narodową. To przede wszystkim. Odkąd istniejemy państwowo, staraliśmy się mieć jakieś narodowe latarnie. Język narodowy, kultura narodowa — w postaci jakichś konkretnych spraw. Czy zawsze się to udawało? Oto, powiedzmy (wy przecież bardzo dobrze to wiecie), staraliśmy się przynajmniej radę ds. polityki językowej mieć przy Prezydencie! Dwukrotnie ją zakładaliśmy, Jurijowi Afanasjewowi, Siergiejowi Kowalowowi, Jewgienijowi Jewtuszence, Walentinowi Oskockiemu, Rimie Kazakowej, Jelenie Bonner, Andriejowi Wozniesienskiemu, Junnie Moric, Daniiłowi Graninowi, Jewgienii Dejcz, Swietłanie Kniaziewej. Rosyjscy przyjaciele. Ukraińska demokracja oddziela rosyjską demokrację od moskiewskiego imperializmu Putina i Gryzłowa, Łużkowa i Ruszajły. Ukraińska demokracja pragnie usłyszeć Wasze słowo w obronie naszej Pomarańczowej rewolucji. Wesprzyjcie nas — a wesprzecie rosyjską demokrację, która w ostatniej dekadzie leży na poziomie asfaltu. To zapłata za Czeczenię i za wszystkie grzechy Rosji, których nie sposób wyliczyć. Przyjeżdżajcie do nas, a zobaczycie to, co zdarza się raz na całe stulecie. Zobaczycie młody i starożytny ukraiński naród, pełen miłości i szacunku do wszystkich narodów świata, w tym do narodu rosyjskiego i rosyjskiej demokracji. Ale w żadnym wypadku do moskiewskich imperialistów, którzy i u was stoją kością w gardle. Rosyjscy przyjaciele, wierzę, że mnie usłyszycie. Występujcie, piszcie, a najlepiej przyjeżdżajcie do nas. Właśnie tutaj jest Prawda, Istota, Młodość. Z szacunkiem do was i nadzieją Przewodniczący Kongresu ukraińskiej inteligencji Iwan DRACZ. 28 listopada 2004 roku, niedziela, Kijów, Chreszczatyk, miasteczko namiotowe ministerstwa oświaty, kultury… Kiedy się wmyślisz, to jest to po prostu haniebne w swej istocie… — To chyba jest rozszyfrowaniem niegdyś powiedzianej zagadkowej frazy o tym, że „idea narodowa nie zadziałała”. — To polityka stosunku do organizacji społecznych. Czyli nie jest zaangażowana podstawowa, decydująca struktura naszego narodu, nasz nurt duchowy nie jest zaangażowany. Prawdziwa demokratyczna władza musi „podnieść” ten podstawowy masyw! Orać go i zbierać plony. A obecnie wszystko — w ten czy inny sposób — jest przekręcane, aby wyhodować mankurtów, którym obojętna jest przeszłość i przyszłość. Oto jest prawdziwe niebezpieczeństwo dla narodu. — Widział Pan i zna z twarzy setki, tysiące ludzi. Co Pan powie o tych, którzy wbrew wszystkiemu kontynuują zajmowanie się sprawą narodową na Ukrainie? — Szanuję ich. Wybaczam jakieś wady charakterów, bo rozumiem, że innymi być nie mogli. Ci ludzie zachowują tendencje, które muszą ożyć, bujnym kwiatem rozkwitnąć wtedy, kiedy będą normalne warunki. A póki co wszystko to — jak sadzonki drzewek w ogrodzie — często pogięte, bez pożywienia, ale zachowane. Dzięki Bogu, że są. Ale rozumiecie… Kiedy nie było pełnokrwistego, normalnego życia wielu pokoleń, to utworzył się taki… pokrak. I chcemy tego czy nie, musimy realnie patrzeć na to wszystko. Ja to odczuwam i na swoim losie. I trzeba nie bać się patrzeć na siebie z bliska. A kto jest naszym największym wrogiem? To ja mówię: to nie kacap, nie Lach, nie Żyd — patrzcie w lustro! Oto główny wróg. Bo kiedy my sami sobie nie poradzimy, nie nauczymy się szanować i kochać siebie za to, co jest w nas Drogi Iwanie Draczu! W pełni popieram Twój list. Niestety, ze względu na wiek i stan zdrowia nie mogę być z Wami na Majdanie, ale uważam wszystkich uczestników Pomarańczowej rewolucji za bojowników przeciwko państwowemu kłamstwu, dziś równie właściwemu i ukraińskiej, i rosyjskiej państwowości. Kiedyś Andriej Sacharow mówił: „Kłamstwo musi zniknąć z naszego wspólnego życia”. Walka o uczciwe wybory — najważniejsza walka o społeczną prawdę. Jelena BONNER, 29 listopada 2004 roku. Przypis od redakcji. Jak stało się wiadome, Jewgienij Jewtuszenko oraz Rimma Kazakowa odmówili poparcia Pomarańczowej rewolucji. Tacy oto demokraci… lepszego i dobrego, to zawsze będziemy szukać wroga gdzieś obok, a nie myśleć, że on w nas siedzi.
— Ukraińcy potwierdzili swoje imiona dziełem swojego życia: Skoworoda, Łysenko, Łesia Ukrainka, Zańkowećka… To zarówno poezje, jak i scenariusze, i Pańskie rozmyślania o nich. Zaimponowała mi kiedyś Pańska opowieść w drodze do Połtawy, do pomnika Kotlarewskiego: był Pan całkowicie w materiale, przeżywał go, opowiadając o wydarzeniach sprzed stu lat, podawał liczby, cytował listy… I tak samo miałam okazję przekonać się, jak głęboko sięga Pan do materiałów — biograficznych, literackich — mówiąc o Skoworodzie, Łesi Ukraince, Marii Zańkowećkiej… Co daje Panu to obcowanie z wielkimi światami naszych wielkich Ukraińców? — Świadomie szedłem na te kontakty z naszymi najwybitniejszymi imionami, bo chciałem zrozumieć, jacy oni są, co znaczą w swoim czasie, w swojej epoce. Potem chciałem zrozumieć, z czego sam się składam. Bo, jak każdy z nas, składamy się częściowo z tych duchowych poprzedników i bardzo wiele od nich wzięliśmy. Kiedy wspomniała Pani o Mykole Witalijowyczu Łysence, to ten człowiek genialnego obdarowania został pobity jeszcze genialniejszą hipostazą (to moja wersja) — ukraińską pieśnią ludową. Pieśń go złamała — to znaczy, jego konserwatorium w Lipsku, jego europejską wykształcenie… Ukraińska pieśń ludowa jest na tyle wielka, na tyle genialna, że nie pozwoliła w pełni rozwinąć się jego wielkiemu europejskiemu talentowi jako takiemu. Sto dwa lata temu w Połtawie, pracując nad odsłonięciem pomnika Kotlarewskiego, Łysenko zajmował się tym, czym zajmuje się obecnie „Proświta”, Związek Pisarzy, Ministerstwo Kultury (powinni się zajmować!). Chodził do naczelnika kolei umawiać się o wagony, dbał o to, ile setek strojów ludowych musi być, aby ubrać chórzystów, przemyśliwał orkiestrę, sprawdzał, czy jest partytura, szukał muzyków i śpiewaków, pisał listy do swoich znajomych — dziesiątki listów! Przejmował się konkretami strasznej codzienności. Życie ludzkie składa się z codzienności, z rutyny, ale kiedy tej codzienności nie prześwietlisz piekielnym ogniem swojego narodowego istnienia, to ona też nic nie znaczy. Łysenko był dla mnie tym człowiekiem, który pomógł mi to zrozumieć. Ten Łysenko, który w 1912 roku, zeskoczywszy z tramwaju, upadł i zmarł — serce nie wytrzymało, miał siedemdziesiąt lat. Ten człowiek mógł żyć długo, w sławie i bogaty. Ale zakochał się w swoim narodzie, poprzez pieśń ludową oddał się cały swojemu narodowi. Oto tylko na przykładzie tego człowieka, Mykoły Łysenki, opowiadam Pani o życiu i losie człowieka, który nie krzyczy, nie biega i nie bije się w piersi, a codziennie, co godzinę wykonuje wielką, konkretną codzienną pracę. — Iwanie Fedorowyczu, pozwolę sobie przypomnieć bardzo dawny epizod: w Irpieniu z Iwanem Wasylowyczem Mykołajczukiem pisał Pan scenariusz filmowy o Mykole Witalijowyczu Łysence, jego otoczeniu. I każdej bohaterce wymyślił Pan symbol-kwiat… — Tak, Łesi Ukraince przeznaczyliśmy dziką różę — dziką różę, która była matką wszystkich bujnych róż. — Bardzo mnie to wtedy uderzyło i zestawiłam to z Pańskimi poezjami. Najwyraźniej ma Pan te symbole stale w swojej wyobraźni… — Tak, — kwiaty, zwierzęta… — … Podobne do kwiatów i zwierząt Marii Prymaczenko… — Wspominam wiersz: „Nie urodziłem się drapieżnym zwierzęciem i w tym cała moja bieda...” Wydaje mi się, że w tym wierszu coś dodaję do charakterystyki naszej ukraińskiej mentalności. Bardzo już trzeba go rozłościć, ten mentalitet, żeby stał się albo hajdamaką, albo banderowcem. Rozumie Pani?! Ale — nie daj Boże tym wszystkim, którzy myślą, że u nas ugasili i hajda-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
