Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

TOWARZYSTWO

Слово Просвіти, №50 за 2004 рік

TRADYCJA Jeszcze w przedostatnim stuleciu na Huculszczyźnie, kiedy poważni gospodarze i kawalerowie zbierali się w niedziele i święta przy cerkwi lub czytelni, starannie ubierali się w dobrze dopasowaną odzież: w tamtych czasach uważano, że jeśli człowiek jest schludnie ubrany w czyste ubranie, to jest czysty w myślach i czynach. Wtedy nawet dyskutowano o najlepszych spośród siebie, dawano należytą ocenę, a kawalerowie szczególnie chwalili się jeden przed drugim, aby zwrócić na siebie uwagę pięknych dziewcząt. Gospodarze cieszyli się, gdy ich synowie i córki byli, jak wtedy mówiono, „na języku”, czyli chwaleni. A ubranych niechlujnie lub w poszarpane ubranie, przeciwnie, ganiono i z takimi nie utrzymywano kontaktów. O dobrze ubranym kawalerze mówiono: „Oto fajny sztramak!”. Sztramakami nazywano nie tylko za to, że dobrze ubrany na święta, ale także wszystkich tych, którzy prowadzili zdrowy tryb życia: byli gorliwymi chrześcijanami, brali aktywny udział w życiu społecznym wsi i byli członkami cerkiewnej dwudziestki, członkami „Proświty” czy jeszcze jakiegoś stowarzyszenia, które istniało w tamtym czasie we wsi. Prawda, wygląd zewnętrzny musiał być nienaganny — inaczej nie jesteś sztramakiem. W czasach panowania na Huculszczyźnie Austro-Węgier, zwłaszcza w rejonach górskich, bardzo szanowano takich ludzi, równano do nich, stawiano ich za przykład, panująca władza na różne sposoby przypochlebiała się im, a bywały przypadki, że brała pod uwagę różne rady od sztramaków. Można powiedzieć, że Dowbusz w tym błogosławionym kraju był bodaj pierwszym sztramakiem, bo miał ku temu wszelkie podstawy, choć był zmuszony żyć w górach, prać ubranie w górskich potokach i suszyć je na ostrych karpackich wiatrach. Wśród Hucułów panowała stała tradycja: kiedy na święta nie postarasz się o coś nowego z odzieży i nie założysz choć raz w roku, a była to Wielkanoc, to nie jesteś pełnowartościowy w gromadzie, bo nie podtrzymujesz „marki”, jak mówiono wtedy. Dlatego, być może, takie sztramowanie jeden przed drugim — to nic innego, jak swoisty sposób na utrzymanie sławnej i bardzo dawnej tradycji Hucułów posiadania stroju, wykonanego własnymi rękami z domotkanych płócien i tkanin. Co więcej, każda wykonana koszula, bajbarak, petyk, kożuszek czy kyptaryk miały swoje oddzielne wzory i naszywki. Czyż nie dlatego jeszcze do dziś zachwycamy się huculskimi strojami, a wyszywanka na domotkanej koszuli znana jest w górach jako amulet od wszystkiego złego. Aby nie zniknęła oryginalna kultura Hucułów i nie zani- Towarzystwo „Sztramaki”, wieś Stopczatów, 2004 rok dzielili kufajki i nie umieli tak przeklinać, jak to nas nauczyli Moskale, którzy przyszli po czterdziestym piątym i nie chcą ustąpić jeszcze do dziś z naszej Ukrainy — tak podsumowuje na głos starszyzna — sztramak Szołkowy. — A że chodziliśmy w skórzanych kierpcach i butach, to nam nie szkodziło, mieliśmy zdrowe nogi”. Na wszelkich świętowaniach ludzie z przyjemnością słuchają pieśni w wykonaniu sztramaków, bo śpiewają oni już zapomniane pieśni, które śpiewali jeszcze w młodości. Tu jest wszystko: od dawnych huculskich kołomyjek i pieśni strzeleckich po powstańcze, w których czuć niezniszczalnego ducha i sławną odwagę bojowników o wolność Ukrainy. A kiedy zaczną wyśpiewywać żartobliwe pieśni, to pozazdroszczą im znakomite zespoły chóralne, a młodzież zachwyca się tym śpiewem. A że wszyscy oni kiedyś byli aktywistami-proświcianami, to i dziś postawili sobie zadanie, by wcielić w życie słynne powiedzenie Iwana Franki „Pieśń i praca — wielkie dwie siły”. Obecnie towarzystwo sztramaków wybrało dla siebie dewizę „Bóg i Ukraina”, bo uważają, że bez tego hasła nie przeżyliby ani jednego dnia. Towarzystwo kieruje się w swojej działalności oryginalnym statutem, a koordynuje całą pracę wybrana Rada z pięciu osób. Tylko dwie osoby z 25 sztramaków to nie emeryci, ale trzeba było wytrzymać pewien egzamin na to, żeby ich mimo wszystko uznała starszyzna! Najstarszy sztramak Petro Huculak, syn Mychajła, wkroczył w 85. rok życia, a on jeszcze tak pięknie wyśpiewuje i ma dobrą pamięć! A Wasyl Szołkowy, syn Dmytra, z osady Peczeniżyn w swoje 83 lata jeszcze w tym roku w lipcu nakosił siana aż na dwadzieścia kop! Uczestnik dwóch wojen, w przeszłości i obecnie aktywny proświcianin, prowadzi on

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn