Strona · s. 8strona oryginału ↗
ABY MIEĆ PORZĄDNE PAŃSTWO
Слово Просвіти, №50 за 2005 рік
DOBROCZYNNOŚĆ — Wcześniej już składaliśmy się. A teraz zebraliśmy — wychodzi średnio po hrywnie na całą populację. Gdyby tak po całej Ukrainie składano, to mielibyśmy za co rozpocząć i zakończyć budowę oraz zrobić wewnątrz wszystko, co niezbędne. — Kiedy zbieraliście pieniądze, czy ludzie nie mieli wątpliwości, że te pieniądze pójdą na niewłaściwy cel? — Mieli. Niektórzy żartują: a może wy te pieniądze przepijecie-przehulaszczycie, inni mówią: ot, gdyby to budowało się w naszej wsi... — A w waszej wsi jest cerkiew? — Dwie: greckokatolicka i prawosławna. Ja uczęszczam do greckokatolickiej — tylko dlatego, że nabożeństwo prowadzone jest w języku ukraińskim i że greckokatoliccy księża zawsze stali za Ukrainą. Nasze greckokatolickie duchowieństwo wysłano na Sołowki, kopać Kanał Białomorski, mało kto wrócił. A prawosławne duchowieństwo wyraziło zgodę na współpracę z KGB... A tak dla mnie nie ma różnicy. Bóg jest jeden. — Czy były w waszej wsi spory międzywyznaniowe? — Były silne. To komuniści rzucili między ludzi kość, żeby rozbijać nas duchowo. A to jest najgorsze: jak będziemy się duchowo gryźć, to już niedobrze. Ale Bóg tak dał — i prawda wzięła górę. Już ludzie zmądrzeli, już wiedzą, że nasze państwo jest jedno, niepodzielne, będzie, musi być potężne, najlepsze w Europie. I my tego doczekamy, daj Boże, żebyśmy doczekali. To jeszcze musi upłynąć trochę wody. Dopóki będzie u nas partia komunistyczna — dobra nie będzie, żebyście dobrze mnie, starego, zapamiętali. Ukraina zasługuje na to, aby mieć porządne państwo. Ileż poległo za nią. Tylko Ukraińska Powstańcza Armia czego jest warta. Mówili, że to banda. Jaka banda? W bandzie jest 20—50 osób, 100 — najwięcej. Ołeksa Dowbusz miał do 200 opryszków i on jest bohaterem narodowym. A Stepan Bandera miał kilkusettysięczną armię! Nastawili wschód, że my jesteśmy tacy czy owacy, że młode nauczycielki, które przysyłali ze wschodu, tutaj u nas bili, wieszali. Kłamstwo jawne! — Co pamiętacie jako świadek tamtych czasów? — Za swoją wieś mogę świadczyć, bo pamiętam... Nikogo tak po prostu nie zlikwidowali. Kwaterowały tutaj dwie nauczycielki. Przyszli do nich nasi chłopcy: “Co, dziewczyny, uczycie? Patrzcie, uczcie dzieci w duchu oddania naszemu państwu, uczcie kochać Ukrainę — i nikt wam nic nie powie”. Mam wypisane z nazwiska, kto i skąd tutaj nauczał — nikt im krzywdy nie zrobił. — Co jeszcze o UPA pamiętacie? — Przed wojną u nas działało kółko chóralne, dramatyczne, młodzieżowe organizacje OUN. UPA formowała się głównie z młodzieńców i dziewcząt, którzy dopiero zaczynali wchodzić w dorosłe życie, nikt nie miał średniego wykształcenia (była szkoła podstawowa). Ale to byli wielcy ludzie, oczytani, oddani idei ukraińskiego nacjonalizmu ludzie. I na to wezwanie: “Zdobędziesz ukraińskie państwo albo zginiesz w walce o nie” — oni powstali. I ginęli. UPA broni swojej nie złożyła, nie skapitulowała. Część poszła na przełaj na zachód. Reszta została nie na życie, a na śmierć. — W waszej wsi… — Osądzili wszystkich, zginęło w boju bardzo wielu, zostały już rozdrobnione, małe oddziały, one do ostatka wykonywały wskazania kierownictwa OUN i jeden po drugim umierali. — Miejscowi mieszkańcy wspierali ich, czy było tak, że sprzedawali władzy? — UPA nie miała pomocy z zewnątrz. Broń zdobywali w boju, a odzież i żywność otrzymywali od ludności. Było szerokie wsparcie ludności. No, oczywiście, gdzie jest organizacja, tam są i zdrajcy. Było i tak, że wydawali, ktoś połakomił się na czekistowskie pieniądze. Ale w czekistowskich zarządach byli nasi oficerowie. I jeśli ktoś wyraził zgodę na współpracę z KGB, to znaczy, że wieczorem w kierownictwie już o tym wiedzieli. I likwidowali za to, a jakże. To nie mogło być inaczej. Zdrajcę — tylko tak. Ale cywilnych ludzi, jeśli nie czynił zła żadnego, nie patrząc na to, jakiej byłby narodowości — nikt nie ruszał (szczera prawda). Kto targnął się na życie, ten otrzymał według zasługi. Opowiem przykład. Ot, nasz sąsiad Puliuk Wasyl. Służył za Uralem. Kiedy wrócił do domu, wezwali go do KGB: “Gdzie pracujesz?” — “A nigdzie”. — “Chcesz pracować?” — “Chcę”. Kadebista wyjmuje nagan, położył przed Wasylem paczkę pieniędzy: “Oto — mówi — na pierwszy raz. Musimy łapać banderowców żywcem, w ostateczności — damy środki nasenne, jak nie, to truciznę rzucicie, unieszkodliwicie Sztajera i Muchę”. (To była bojówka służby bezpieczeństwa UPA). Wasyl mówi: “Ja tego robić nie będę. Bo w nocy gadam, a chodzę do dziewczyn, to jak z dziewczyną będę spał i będę gadał — siebie sprzedam i was”. Ten zrugał go przekleństwem: “Idź las rąbać”. To było wiosną, a latem Puliuk idzie na grzyby. I słyszy (fiu-fiu — świst), widzi — Sztajer, tam jeszcze pięciu stoi z boku. “Chodź tutaj, Wasylu. Ty czemu nie brałeś pieniędzy i nagana?” A on mówi: “Mychajle, to wy diabła macie? Co mam, to mam”. — “Gdybyś wziął, to widzisz ten ogromny buk, wisiałbyś na nim, kołysał się”. — To mogła osoba odmówić współpracy z KGB? — Mogła śmiało. Musiała być zgoda. Jakże to tak mnie mają zmusić? Kiedy napiszę książkę, tam będzie o tym wszystkim. — Piszecie książkę? Jaki tytuł? — “Kosmacz w wirze walki wyzwoleńczej”. Zaczynam od 1934 roku. Jak “Proświta” budowała Szkołę Ojczystą (u nas były dwie Szkoły Ojczyste), jak ludzie dobrowolnie dawali ziemię na szkołę, las dawali. Były u nas różne organizacje: “Kamieniarze”, “Płast”, Klub narciarski... To byli aktywni, mądrzy ludzie, choć prawie niepiśmienni, ale świadomość narodowa była — niech się schowa ten, co niektórzy z wyższym wykształceniem. — A w okresie radzieckim — co się stało? Mówią, że Huculi stali się giętcy, zaczęli płaszczyć się przed obcym? — Niektórzy za Związku robili suweniry, zarabiali duże pieniądze i stali się bierni wobec kwestii narodowych... Jak wspomnę, jakie było nieprzyjęcie, jak robiliśmy ekshumację żołnierzy UPA... Oj, co ja przeżyłem, Matko Boska! — Opowiecie o tym? — My ekshumowaliśmy 13 osób, dowódców UPA, którzy podczas starć bojowych, w kryjówkach zginęli i zostali pochowani tak, wybaczcie za brutalne wyrażenie, jak psy, w krzakach. — Ktoś wiedział, że oni tam są pochowani? — Ja wiedziałem, ludzie podpowiadali... My zbieraliśmy szczątki, ja robiłem trumny... 9 listopada 1990 roku, na Dymitra, my to ponowne pochowanie robiliśmy — jeszcze Ukraina nie była niepodległa. — Mówią, że Hucułów mocno zastraszyli, aby złamać wolnościowego ducha... — A wszystkiego było. Mówili ludziom: kto za Ukrainę powstanie — temu będą gułagi, więzienia. A jak będzie Związek — pieniądze wam zwrócą. A jak biednego wieśniaka zastraszyć? — Zatem, zadziałał czynnik materialny i strach? — Takie było, nie ma gdzie się podziać. Nasza wieś, cała Zachodnia Ukraina ucierpiała mocno od sowietów... Ale teraz już widzą, co jest co. — Obecnie młodzi ludzie stają się bardziej świadomi? — Tak. U mnie najmłodszy w organizacji — student, rocznik 1982, a najstarszy — uczestnik działań wyzwoleńczych Karpiuk Iwan Wasylijowycz, z 1920 roku. U nas we wsi działają: URP (42 członków), NRU (39), NSNU (17), “Batkiwszczyna” (7), komunistycznej i socjalistycznej partii u nas teraz nie ma. Jest towarzystwo “Proświta”, Związek Ukrainek. Jest dom ludowy na 350 miejsc. Mamy chór. — Po rozłamowych wydarzeniach w tzw. pomarańczowym obozie ludzie nie stracili wiary?
— Bardzo dużo ludzi pracuje w handlu, mamy wielu rzemieślników, przedsiębiorców. — A jakie to rzemiosła, co robią? — Haft, pamiątki z drewna. A w zasadzie — jadą do budowlanki, do Kijowa, do Doniecka, do Polski, do Włoch. Do Rosji — bardzo mało. Inni przeżywają, kto jak może: ma swoją tołokę, swoją trawę, sprzedaje bydło. — Niektóre huculskie wsie jeszcze za czasów Związku dobrze zarabiały na owocach. — To w Kosowie, w Kutach jabłka są takie, że nie mają ani plamki. Kupujący jest wybredny: chce, żeby jabłuszko było czyściutkie. A w naszej wsi, choć klimat ładny, to jabłka dobrze nie rosną. — Zbierają rośliny lecznicze? Oddają do skupu? — Ludzie zbierają dla zdrowia, ja sam zioła zbieram. Kiedyś oddawali, dzisiaj tego nie ma. — Słyszałam, że obcokrajowcy skupują grzyby w górach... — Niektórzy ludzie na tym po 4 tysiące hrywien zarabiają za jesień. Idzie w połoniny, zbiera grzyby — i niesie do punktu skupu. — Co to za punkty? — Przychodzi skupujący do kogoś z miejscowych: wynajmujesz dom, dajesz zgodę na prowadzenie skupu? Piszą ogłoszenie, że przyjmują po takiej a takiej cenie. Wybierają, żeby nie były robaczywe; nazbierali, ile mają opakowań, wywieźli — i znowu przyjeżdżają. Niemcy brali, Polacy brali, do Kołomyi — nie wiem, komu wieźli. Niemcy lubili skupować kurki. Wiecie, jakie to kurki? Żółciutkie, jasny kolor taki, jak na Majdanie. — Jakie grzyby u was cenią? Słyszałam, że Huculi biorą tylko prawdziwki (białe). — Wszystkie biorą: białego, koźlarza, gołąbka, kurkę. Z wyjątkiem trujących — muchomorów i innych. Biorą też siniaki, ale ja nie biorę, bo od nich głowa boli — ja bym tego nie jadł. A gołąbka ładnego, rydze, mleczaje — o-o! Marynują, suszą... Przyjedziecie — poczęstuję. Bieda — nikt z naszych za sprawę skupu dobrze się nie bierze. Wiemy tartak otworzyć, sklep ze słodyczami. A takie, żeby zrobić mini-zakład konserwowania dziko rosnących owoców i jagód, mini-mleczarnię, żeby człowiek mógł sprzedać mleko — na to nikt nie zwraca uwagi. — I gdzie ludzie podziewają produkty mleczne? — Każdy ma dla siebie. Albo niesie na bazar. A niektórzy dzielą się z sąsiadami. — Kosmacz to duża wieś? — 6200 osób — 2115 gospodarstw. — Teraz wsie pustoszeją, młodzież wyjeżdża... — U nas tego nie ma, bardzo rzadko zdarza się, żeby ktoś wyjechał gdzieś do pracy i nie wrócił. — W obwodzie iwanofrankiwskim zaczyna rozwijać się biznes turystyczny... — Turysta chce komfortu, on płaci — i musi mieć wszystko. To już trochę jest w Szeszora, Do redakcji “Słowa Proświty” zawitał posłaniec z huculskiej wsi Kosmacz, która leży na Iwano-Frankowszczyźnie. Przyszedł z szlachetną misją — przyniósł środki (6108 hrywien), które zebrali jego współmieszkańcy na budowę cerkwi Tarasa w Kaniowie. Ołeksa KUSZNIRCZUK kieruje miejscowym oddziałem Ukraińskiej Partii Republikańskiej “Sobór”, w przeszłości przewodniczący, a obecnie zastępca przewodniczącego rejonowej organizacji UPR “Sobór”, uczestnik walk wyzwoleńczych, członek “Proświty”. Rozmawiając z panem Ołeksą, uświadamiasz sobie: gdyby nasi państwowi liderzy tak przejmowali się ogólnonarodowym interesem, jak dba o sprawy narodu ten starszy pan z górskiej wsi, to już dawno mielibyśmy Ukrainę — najlepsze w Europie państwo, o którym marzy nasz gość. A o cerkwi Tarasa dobrodziej z Karpat mówi nie jak osoba postronna, a jak osobiście zaangażowany. P.S. Zachowujemy styl wypowiedzi naszego rozmówcy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
