Strona · s. 14strona oryginału ↗
NA PAMIĄTKĘ SZTERNBERGOWI
Слово Просвіти, №50 за 2005 рік
ARTYSTYCZNE ROZDROŻA „...wartość każdej cywilizacji i każdej nauki polega na tym, że zwracamy się do nich w poszukiwaniu odpowiedzi na pytania teraźniejszości” — zauważył Umberto Eco. Spróbować znaleźć takie odpowiedzi w dorobku XIX wieku można na wystawie „Na pamiątkę Szternbergowi”, która, zbudowana na eksponatach z kolekcji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki oraz Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, została otwarta w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. 8 listopada, 160 lat temu, przerwało się życie wybitnego artysty, któremu wróżono wielką przyszłość, w którym pokładano nadzieje, między innymi jako w twórcy szkoły malarstwa w ówczesnej Ukrainie. Wasyl Szternberg miał 27 lat. Etniczny Niemiec, urodzony w Petersburgu, w wieku 17 lat zostaje uczniem Akademii Sztuk Pięknych (właśnie zreformowana klasa malarstwa pejzażowego Maksyma Worobjowa, który w istocie połączył oddzielne klasy — malarstwa perspektywicznego i krajobrazowego — w jedną). Pod koniec września 1838 roku Szternberg blisko zaprzyjaźnił się z akademikiem Tarasem Szewczenką. Przyszli artyści nawet zamieszkali razem. Świadectwem tej wzruszającej przyjaźni są przedstawione w ekspozycji wystawy wizerunki poety, wykonane przez Szternberga. Są to głównie szkice portretowo-rodzajowe, nacechowane zarówno subtelnym humorem, jak i karykaturalne. Wiadomo, że młodego artystę malarstwo rodzajowe pociągało na równi z pejzażowym. Rzadką zdolność do gatunku rodzajowego zdradzały rysunki i karykatury, które tworzył od momentu wstąpienia do Akademii (zadziwiał tym swoich przyjaciół i wykładowców). Jeśli chodzi o przyjaciół, Szternberg przyjaźnił się głównie ze starszymi. Przynajmniej poważna przyjaźń łączyła go z Karłem Briułłowem, a później, we Włoszech, z Aleksandrem Iwanowem; tam też często rozmawiał z Mikołajem Gogolem. Wśród rówieśników najbardziej zaprzyjaźnił się właśnie z Szewczenką, starszym zaledwie o cztery lata. Zapewne zbliżyły ich nie tylko młodzieńcze zabawy, takie jak „karykaturalne tańce z maskaradą, w której zawsze wyróżniał się Wasyl Iwanowicz Szternberg” (według wspomnień rzeźbiarza Mikołaja Ramazanowa). Nie tylko wspólne życie, o czym opowiada na przykład rysunek „Zamiast herbaty ogoliliśmy się” (obaj przyjaciele zawzięcie golą się przed lustrem). I nawet nie tyle to, że wyróżniali się poziomem talentu i rozumieniem sztuki. Ten sam Mikołaj Ramazanow tak wspominał rozmyślania młodego Szewczenki: „Czego on tylko nie przegadał o sztuce, czego on nie wyjaśniał nam w tych niezapomnianych rozmowach, po których spojrzenie każdego z nas jaśniało i pragnienie tworzenia ściskało pierś?”. Łączyło ich podobne odczuwanie świata, które było podstawą do różnicowania sztuki przeszłości, „wypracowania” poglądów na drogi rozwoju sztuki, wizji jej w przyszłości. Bo był jeszcze, jak powiedziano, trzeci — wielki Karł. Właśnie z Briułłowem zanurzali się w świat sztuki XVII wieku, pilnie wypatrując odpowiedzi dla twórców XIX wieku. Mieli mądrego przyjaciela, który również nie tylko czerpał życiową inspirację z takiego kontaktu. Zapewne jemu też było ciekawie pielęgnować te młode talenty. A jeszcze Szternberg, jak i Szewczenko, miał swoją Ukrainę, w jego życiu także były trzy lata. Trzy właściwie lata w Kaczanówce u G. Tarnowskiego, gdzie utalentowany uczeń pracował na zlecenie Akademii — w 1836, 1837, 1838 roku. Za wykonane tam dzieła artysta został wyróżniony najpierw srebrnym medalem, później — złotym medalem II stopnia. Akademię (1838 r.) Szternberg ukończył z błyskotliwymi sukcesami (pod obrady Rady Akademii przedstawiono obraz „Oświęcenie” przeszkodziły pewne okoliczności. Szternberg, jak Szewczenko, potrafił w krajobrazie wyczuć życie przyrody, oddech kosmosu. Zresztą sztafaż w jego dziełach nie tyle służy ozdobie kompozycji, co jest tym samym uczłowieczeniem, bez którego Szewczenko nie postrzegał krajobrazu jako gatunku. Stąd słynne skrzyżowanie gatunków w dorobku W. Szternberga. Było to doprawdy nowatorskie podejście, które stało się tradycją ukraińskiego malarstwa. Dwa imiona — współbrzmienie dusz, zgodność dwóch osobowości, którym pisane było czuć ostrzej, widzieć dalej, rozumieć głębiej. Zatem nie dziwi, że w lipcu 1840 r. (przed wyjazdem przyjaciela — jako stypendysty Akademii — do Włoch) Szewczenko napisze na egzemplarzu „Kobziarza” (w którym Szternbergowi dedykowano poemat „Iwan Pidkowa”), znany wiersz-dedykację: „Pojedziesz daleko, Zobaczysz wiele, Zapatrzysz się, zatęsknisz — Wspomnij mnie, bracie!”. Bo to wydanie było jednak także Szternberga: właśnie jemu przypada jedyna oprawa graficzna zbioru — akwaforta — frontyspis „Kobziarz z przewodnikiem”. Ale przed Włochami jeszcze — do Ukrainy: „Kaczanówka”, „Przeprawa przez... PAMIĘĆ Autoportret. Drzeworyt W listopadzie na terenie Muzeum-Rezerwatu „Cmentarz Łyczakowski” we Lwowie odbyło się ponowne pochowanie prochów wybitnego ukraińskiego artysty Jakowa Hnizdowskiego. W ceremonii uczestniczyli znani działacze sztuki Ukrainy, przedstawiciele społeczeństwa, władz, krewni i mieszkańcy wsi artysty. Jakow Hnizdowski — wybitny ukraiński grafik, malarz i autor prac z zakresu historii sztuki — zmarł w Nowym Jorku 8 listopada 1985 roku w 70. roku życia. Urna z jego prochami przechowywana była w kolumbarium Katedry Episkopalnej św. Jana Teologa. Podczas ponownego pochówku na Cmentarzu Łyczakowskim wystąpili przewodniczący podkomitetu
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
