Strona · s. 11strona oryginału ↗
POWRÓT Z OBCYZNY
Слово Просвіти, №50 за 2007 рік
W. BUZEJCZUK, m. Odessa Badania nad działalnością placówek naukowych i oświatowych regionu stały się nieodłączną częścią krajoznawstwa historycznego Odessy i przyciągają swoją perspektywicznością wielu historyków. Jednocześnie życie i praca naukowa poszczególnych specjalistów, tak czy inaczej związanych z Odessą i jej instytucjami naukowymi, składają się w kompleksową historię nie tylko tych instytucji. Tak oto zespół wydziału historycznego Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa owocnie bada biografie i spuściznę twórczą wykładowców Uniwersytetu Noworosyjskiego (Odeskiego). W tej dziedzinie osiągnięto już niemałe sukcesy. Nieco wypada z ogólnego obrazu badań historycznych okres, w którym Uniwersytet Noworosyjski został zreformowany w Odeski Instytut Oświaty Narodowej, czyli lata 1920-te — początek lat 1930-tych. Właśnie w tym czasie w ION pracował jako wykładowca, a później profesor, Andrij Wasylowycz Muzyczka. Nieliczne wzmianki o nim w radzieckich wydawnictwach nie dają możliwości choć w pewnym stopniu wyrobić sobie wyobrażenie o drodze życiowej i działalności naukowej wybitnego literaturoznawcy. Udało nam się znaleźć jedynie kilka wzmianek o Andriju Wasylowyczu, datowanych na czasy radzieckie, a mianowicie: notkę biograficzną w „Ukraińskiej Encyklopedii Radzieckiej”, odniesienie do badań A. Muzyczki nad twórczością Łesi Ukrainki w pracy O. Biłeckiego „Ukraińskie literaturoznawstwo w ciągu czterdziestu lat (1917—1957)” oraz, co smutne, nekrolog opublikowany w czasopiśmie „Radzieckie literaturoznawstwo”. W 1990 roku artykuł o A. Muzyczce został również wydrukowany w czasopiśmie „Ukraina”. Jednak wspomniany artykuł naświetla jedynie ostatnie lata życia i działalności Andrija Wasylowycza, w ogóle nie poruszając okresu odeskiego. Tymczasem tylko w odeskich bibliotekach możemy znaleźć kilka prac naukowych profesora Muzyczki: książki „Łesia Ukrainka: jej życie, działalność społeczna i twórczość poetycka” (Odessa, 1925), „Marko Czeremszyna (Iwan Semaniuk)” (Odessa, 1928), artykuł w czasopiśmie „Czerwony Szlak” pod tytułem „Marko Czeremszyna”, kilka recenzji książek i artykułów innych autorów, opublikowanych w wydawnictwach periodycznych. W ten sposób profesor Odeskiego ION A. W. Muzyczka wniósł znaczący wkład w rozwój nauki o historii literatury i ukraińskiego literaturoznawstwa, jednak jego imię jest obecnie niesłusznie zapomniane zarówno w Odessie, jak i ogólnie na Ukrainie. Dlatego uważamy za konieczne przypomnieć ludziom nieobojętnym na rodzimą historię i kulturę o drodze życiowej jednego z prekursorów ukraińskiego literaturoznawstwa naukowego. Andrij Wasylowycz Muzyczka urodził się 6 grudnia 1886 roku we wsi Dobrowody w powiecie zbaraskim na Tarnopolszczyźnie w rodzinie chłopskiej. Uczył się w szkole wiejskiej, potem w gimnazjum w Tarnopolu. W 1911 roku ukończył Uniwersytet Lwowski, nauczał na Lwowszczyźnie i Tarnopolszczyźnie. Początek I wojny światowej i wzmocnienie działań lokalnych aktywistów otrzymało zadanie podjęcia kroków w celu przeciwdziałania Polakom. Pod koniec października nauczyciele gimnazjum Andrij Muzyczka i Semen Sydoriak rozesłali swoich starszych uczniów po wsiach, aby zorganizowali uzbrojonych chłopców i szli na Tarnopol. Akcja była udana i w noc z 31 października na 1 listopada 1918 roku Muzyczka wraz ze swoimi uczniami i wiejskim pospolitym ruszeniem rozbroił część tarnopolskiej żandarmerii, w tym samym czasie, gdy inna grupa uczniów rozwieszała po mieście ukraińskie flagi narodowe. W ten sposób Andrij Wasylowycz brał czynny udział w proklamowaniu Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. M. Werkaleć w czasopiśmie „Ukraina” opublikował fragment jednego z listów A. Muzyczki do wdowy po swoim towarzyszu, pisarzu Marku Czeremszynie (Iwanie Semaniuku). W tym liście Andrij Wasylowycz wspomina wydarzenia z 1918 roku, w szczególności rozbrojenie żandarmów. M. Werkaleć wyciągnął z tego błędny wniosek, że chodzi o ustanowienie władzy radzieckiej na Ukrainie Zachodniej. Jednak zarówno listy samego Muzyczki, jak i wspomnienia uczestników listopadowych wydarzeń z 1918 roku dowodzą, że Andrij Muzyczka brał udział właśnie w Zrywie Listopadowym. Co więcej, wraz ze swoim kolegą Semenem Sydoriakiem Andrij Muzyczka był delegatem Ukraińskiej Rady Narodowej z powiatu tarnopolskiego. Po tych wydarzeniach Galicja Wschodnia stała się areną zbrojnej walki polsko-ukraińskiej. Od 1920 roku Andrij Muzyczka zaczyna wykładać literaturę ukraińską w Odeskim Instytucie Oświaty Narodowej. Jednocześnie prowadzi pracę badawczą, studiuje twórczość Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Hryhorija Skoworody, Marka Czeremszyny. Już w 1925 roku ukazuje się drukiem pierwsza wielka praca Muzyczki — monografia „Łesia Ukrainka: jej życie, działalność społeczna i twórczość poetycka”. Recenzje na jej temat były przychylne nawet ze strony oponentów. W tym samym 1925 roku Andrija Wasylowycza mianowano profesorem. Jak ciężko było wtedy pracować w Odessie, świadczą wspomnienia profesora M. Słabczenki, który pisał, że „nacisk na język ukraiński był straszny, tylko ja i jeszcze Muzyczka odważaliśmy się czytać wykłady po ukraińsku”. I to w czasach realizacji państwowej polityki ukrainizacji! W 1927 roku uczony wydrukował w „Czerwonym Szlaku” artykuł o Marku Czeremszynie, a w następnym roku ujrzała światło dzienne monografia poświęcona temu pisarzowi. Jak wskazano w nekrologu profesora, A. W. Muzyczka kontynuował najlepsze tradycje przedrewolucyjnego galicyjskiego literaturoznawstwa i stał się autorem pierwszych prawdziwie naukowych studiów z historii literatury ukraińskiej XIX w. Przełom w losie profesora Muzyczki nastąpił w połowie lat 1930-tych. „Encyklopedia Ukrainoznawstwa” wskazuje, że w tym czasie Andrij Wasylowycz został represjonowany i wywieziony z „Największym i najdroższym dobrem każdego narodu jest jego język, owa żywa skrytka ludzkiego ducha, jego bogaty skarbiec, w który naród składa i swoje dawne życie, i swoje nadzieje, rozum, doświadczenie, uczucia” — pisał Panas Myrnyj. Musimy znać i chronić pamięć o tych, którzy byli obrońcami rodzimego słowa, nieśli ludziom wysokie światło mądrości i piękna, żyli Ukrainą i dla Ukrainy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
