Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

MIASTA, W KTÓRYCH PRZECZUWASZ CUD…

Слово Просвіти, №50 за 2007 рік

Jesteśmy sami twórcami skojarzeń. Czasami ich mglista natura skłonna jest nabierać lodowatej wagi. Jakoś mimowolnie przyzwyczailiśmy się, że Zachodnia Ukraina to przede wszystkim Lwów i Karpaty. Otóż to… I już wymazujemy ze świadomości piękną prowincję. Tę, która kiedyś była kamieniem węgielnym Księstwa Halicko-Wołyńskiego. Nie wiem, od czego zacząć, od jakiego skraju, miejsca czy miasta. Chyba od Dubna. Bo już po nim szosa samochodowa doprowadziła do Krzemieńca, Trembowli, Buczacza i Czortkowa. Poranek w Czortkowie pochówkiem ofiar. Zamurowano ich w tych samych rozstrzeliwujących piwnicach. Ciemna, tragiczna strona historii Dubna, która dotyka i teraźniejszości. Wiele wartości artystycznych utracono lub zniszczono. Na przykład Dubieńska rękopiśmienna Ewangelia przechowywana jest w bibliotece w Moskwie. Nie wiadomo gdzie zniknęła słynna ikona Dubieńskiej Cudownej Matki Boskiej XVI w., ozdobiona perłami. Podarował ją miastu książę Konstanty Ostrogski. Historia zniknięcia relikwii to niemal kryminał. Na początku ubiegłego wieku ikona Matki Boskiej jeszcze była w soborze św. Eliasza. Obecnie na miejscu Błogosławionej ikony znajduje się mistrzowska kopia. Dubieńską egzystencję wypełniały nie tylko wielkie dramaty. Skromnie wrzały codzienne i, na pierwszy rzut oka, niepozorne wydarzenia. Te, które składają się na smutki i radości dnia powszedniego. Starsi mieszkańcy pamiętają coroczne targi konne. To było prawdziwe święto… Celowo na to wydarzenie dzieciaki przygotowywały przedstawienie, a skądinąd, na przykład z Odessy, przybywał wędrowny cyrk. Artyści wiedzieli — czekają na nich wdzięczni widzowie. Przyjeżdżał słynny siłacz Bydyło, o którym do dziś opowiadają legendy. Ludzie interesowali się nie tyle sztuczkami siłacza, co fantastyczną ilością steków, które ten zjadał w miejscowej restauracji. Robili nawet „zakłady” o to, ile pieczeni zdoła zjeść Bydyło. Przyklejeni nosami do szyby okiennej, podekscytowani liczyli talerze, które ustawiały przed atletą kelnerki… To trzeba było widzieć, akurat w czasie mojego przyjazdu w mieście „utknął” kijowski cyrk. Ani wdzięcznych widzów, ani „brawo”, ani pieniędzy na drogę… O czasy, o obyczaje… Odeszła w niepamięć gorąca miłość do sztuki cyrkowej. Pamiętacie słynnego „Tarasa Bulbę”? Z lekkiej ręki Mikołaja Gogola właśnie Dubieńską twierdzę próbował zdobyć kozacki ataman. Właśnie tutaj na brzegach Ikwy ukarał swojego Andrzeja za zdradę. Mer Dubna Leonid Dudko jest trochę obrażony na pana Bortkę. I rzeczywiście, dlaczego by reżyserowi choć kilka ujęć nie nakręcić właśnie w autentycznej twierdzy? Każdego lata w Dubnie odbywa się międzynarodowy festiwal rockowy „Taras Bulba”. W tym roku nawet zięć Julii Tymoszenko zawitał. W merostwie podarowano mi plakat z jego podpisem. Nie pożałowali, bo mają ich jeszcze wiele. Mówią, że zmusili biedaka Shona przez dobrą godzinę kaligrafować „gęsim piórem”… LUDZIE Żeby naprawdę poczuć Wołyń i jego ludzi, trzeba między nimi pożyć. Powędrować po miasteczkach, wsiach… Właśnie dlatego nie podejmuję się szczegółowych portretów. Chyba że kilka kresek… Skojarzeniowo wołyniacy są dla mnie jakoś rudzi. Chyba przez rudobrodego krajoznawcę i poetę Mykołę Pszenycznego. Jest w nim jakaś sympatyczna przebiegłość. Coś podobnego zauważałam prawie u wszystkich miejscowych. Cwani i mądrzy. Tylko że bogatsi od tego nie stają się. Poeta Pszenyczny i jego żona Luba to sól dubieńskiej ziemi. Nie bez pomocy merostwa drukują almanachy i książki. Pani Luba opiekuje się utalentowanymi dziećmi i co roku wydaje antologię ich twórczości. Dla młodości tak ważne jest, żeby ją zauważono i w porę pochwalono. INNE MIASTA Z czasem auto wiozło mnie przez Krzemieniec, Trembowlę, Buczacz, Czortków… „Złoty pierścień” zachodnioukraińskiej historii… Przejeżdżałam miasta, wchłaniając w siatkówkę pamięci kolor i smak prowincji. Między sobą są one pokrewnie podobne. Przede wszystkim architekturą i przytulnością. Jak babcina szafa z dzieciństwa… Zatarte wełniane szaliki, berety, wyłysiałe kołnierze z nutrii, staromodne krawaty… Aromat toaletowego mydła i naftaliny… Ciemno, ale bezpiecznie. Takie uczucie, że zaraz ma stać się coś nadzwyczajnego. Prowincjonalne miasta są dla dzieciństwa. Są małe i trochę skrępowane. Miasto-szafa, w której przeczuwasz cud… Pomimo cywilizacyjnych plam pojedynczych supermarketów, neonowych szyldów na odrapanych ścianach oraz podstarzałych mercedesów, te miasta pozostają w oblężeniu przeszłości, swoich poprzednich stuleci. Auto wiezie mnie przez lasy. „Opuść broń przed pięknem!” Hasło miejscowego leśnictwa podoba mi się. Ale czy jest w stanie zatrzymać włochatego i złego kłusownika? Nie sądzę… Pomiędzy lasami — wsie z dziwacznymi nazwami. Bolezuby, Kobyłowołoki… Od razu przymierzyłam nazwę do siebie. Ulana Myrosławiwna z Bolezubów… M-da… Niezbyt wesoło byłoby się tam urodzić. Kobyłowołoki brzmi znacznie weselej. Chociaż pytanie pozostaje otwarte — dokąd i po co te kobyły wlekli? E-ty-mo-lo-gia… Czortków — brzmi nie mniej oryginalnie. Wśród mieszkańców miasta do dziś nie cichną spory o jego przemianowanie. Bogobojni mieszczanie nie chcą czarta pod żadnym sosem. Woleliby żyć w Bohorodycznym (Bogurodzicznym). Wśród ludzi Czortkowa wyraźnie wyróżnia się dysydent Wołodymyr Marmus. W siedemdziesiątym trzecim stworzył podziemną grupę nacjonalistyczną. W tym samym roku młodzieńcy w centrum miasta rozwinęli niebiesko-żółte sztandary i rozkleili ulotki. Młodzi patrioci chcieli przypomnieć, że walka o niepodległość Ukrainy trwa. Chłopaków „nakryli”. Wołodymyr żartuje: „Już tam, w obozie, spełniło się moje marzenie — poznałem prawdziwych żołnierzy UPA”. Po pierwszej wojnie światowej Galicję odwiedził austriacki pisarz Joseph Roth. Z szczególnym sentymentem wypowiedział się o tym kraju. Chyba dlatego, że tutaj walczył i na własne oczy widział, jak okrutnie toczył się front. Blizny okopów, blizny pamięci… Galicyjskie małe miasta widział poza cywilizacyjnymi formami. Niby europejskie i znowuż niczyje… Nie mógł sobie poradzić z ówczesną pstrokacizną i pomieszaną krwią. „Rzemieślnicy-Rusini, handlarze-Żydzi, urzędnicy-Polacy…” Przez te społeczne warstwy tak i nie zobaczył pierwiastka tej ziemi. Obecnie etniczna pstrokacizna zachodnioukraińskich miasteczek wyraźnie zbladła. Ale czy pojawiła się ta europejskość, o której wspominał Joseph Roth? Dubno, Ostróg, Krzemieniec, Buczacz, Trembowla, Czortków — one wciąż są w przededniu zmian. Tylko nie wiadomo — kiedy i jakich…

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn