Strona · s. 13strona oryginału ↗
GRANICA OŚWIECENIA…
Слово Просвіти, №50 за 2007 рік
Ulana HLIBCZUK Już po raz kolejny przekonałam się: nie warto zaginać stron, na których dotknęło cię coś przejmującego. Myśl czy obraz… Nie tylko dlatego, że to niegodne traktowanie książki… Nie… Jestem przekonana, że lepiej ją zniszczyć, zetrzeć, zaplamić palcami brudnymi od czekolady, niż ozdabiać błyszczącą oprawą „wysoką półkę”. Moja pamięć przepuszcza jak przez sito wszystkie zanotowane kiedyś oryginalności. Choć w tamtym momencie wydawało się, że są one w stanie zmienić bieg mojego myślenia… Myliłam się. W książce Stanisława Wyszenskiego „Polowanie na myśliwego” trzeba by zaginać niemal każdą stronę… Dziwny, chimeryczny myśliwy Wyszenski. Na tyle dziwny, że naprawdę nie wiem, kto doceni jego poezję… Ukraiński czytelnik jest na tyle rozpuszczony tradycją patetycznej liryki, że jego estetyczne gusta wymagają ciężkiej pracy dla samodoskonalenia… „Polowanie na myśliwego” to wybór. Do książki weszły wiersze, które ujrzały światło dzienne w różnych wydawnictwach w latach 1987—2005. Uzupełnia je proza i eseistyka. Niemałą przedmowę „Energetyka popękanych luster” napisał poeta Ihor Małeńkyj. Wziął na siebie rolę krytyka literackiego. Gdzieś między wierszami zawisło jego heroiczne pytanie: jeśli nie ja — to kto? „Są pisarze, których twórczości nie zauważają ani krytycy, ani literaturoznawcy, ani rozmaite rankingi współczesnej literatury… Cała tragedia i magnetyzm takich poetów polega na tym, że znacznie wyprzedzają poziom współczesnej im „techniki literackiej” o kilka dziesięcioleci…” A ja, przeciwnie, nie wezmę na siebie roli krytyka literackiego. „W warunkach braku aparatu pojęciowego i bezradności literaturoznawstwa w badaniu współczesnej poezji” jakoś, wiecie, strach… Będę opowiadać nieco, a jednocześnie uważnie trzymać własny puls szczerości. Najbardziej poruszyła mnie poetycka do- Walentyna DAWŁYDENKO Świątynie św. Klary są w każdym regionie i w wielu niewielkich miastach Włoch. Ale o jednej w mieście Awinionie wie cały świat, tak jak o 6 kwietnia 1327 roku, kiedy weszła tam młoda kobieta Laura i zobaczył ją włoski poeta. Kto może zbadać, co w takich chwilach dzieje się we Wszechświecie, czy nasze duchowe wstrząsy nie powodują narodzin nowych gwiazd lub innych zmian w galaktyce? Lecz w poetyckim Wszechświecie gwiazda „Canzoniere” Francesca Petrarki świeci tak samo potężnie, jak prawie siedem wieków temu. Wpływ poetyckiego słowa, poświęconego pięknej donnie, okazał się nieprześcigniony dla wszystkich następnych pokoleń, a wersyfikacja, nazwana „petrarkizmem”, jeszcze długo niepokoiła Europę. „Cinquecento” i „seicento” przeszły przez Francję, Anglię, były ulubioną manierą niemieckojęzycznych poetów, rozkwitały w Polsce, na Węgrzech, w Szwecji. A same sonety Petrarki w przekładach zna cały świat. Na Ukrainie też tłumaczyli je różni poetyccy przedstawiciele pokoleń — od neoklasyków po współczesnych. Lecz dzisiejszy czytelnik ma prezent od sławnego tłumacza Anatola Perebijonisa „Światotwór”. Wydawnictwo „Mołod” wydało ją w 1987 roku, ale w autorskich szufladach leżała już nie wiadomo od jakiego czasu. Nawet w przybliżeniu obliczyłam, ileż to lat miał Wyszenski… Pod trzydziestkę… Dobry czas dla poety. Świeży, jasny, niezużyty, nieznużony i szalenie energetyczny. „W słodkiej gęstwinie morw Tak przejrzyście od powojennych dzieci: Głód, albo miłość do ziemi, Na początku osiadłości pamięci…” Zgadzam się z autorem przedmowy, że dla tworzenia obrazów przez Wyszenskiego charakterystyczne jest pewne przeskakiwanie przez kilka stopni w łańcuchu skojarzeń. „Tak przejrzyście od powojennych dzieci”… Za tym wersem można odgadnąć zatrutych biedą młodych rodziców. Bladych i przedwcześnie postarzałych… Na ich barkach kosze surowej ziemi i kilka nabrzmiałych nasion między grudkami. Albo kawałek „Dzieciństwa”: „Bawiliśmy się na przełazie, w naszych rękach — kawałki chleba, posypanego cukrem: któraś z pszczół zczepiła się z osą, niby aksamitka na wietrze…” To wysoki liryzm, o którym w „wysokich” kręgach literackich mogą jeszcze prychnąć półpogardliwie. Mówiąc, że zbyt mało pożywki dla szarych komórek. Jednak to uczciwy „Światotwór” od Wyszenskiego. Być może dlatego, że niewielka jeszcze odległość od jego „morwowego” dzieciństwa. Jeszcze pamięć świeża i ziemia, w której pochowani są krewni. Już wspominałam, że nie jestem krytykiem literackim i nawet się nie uczę… Nadmiar subiektywności na przeszkodzie. Jednak wydaje mi się, że reszta tomików poetyckich Wyszenskiego — „Alta”, „Kolekcja śniegów”, „Sinus kąta”, „Przemęczeni skafandrem”, „Soczysta pustynia” — to ten sam „światotwór”. Tylko energia się zmieniła. To zimny demiurg. Jego obraz raczej podobny do antycznego praboga. Tego, który pożerał swoje dzieci. Jak go tam nazywali… Chronos? Od „Soczystej pustyni” mam gorączkowe dreszcze: „…samowidzący kobiecego szału: dogląd w spazmach kluczy i zamków przejrzałe pola rozmagnesowań wołchwów w możliwej z sobą rozmowie zabijają lalki lalkarza zaglądając w groźną ikonę gdzie dziecię nie rośnie…” Trzeba mieć odwagę, żeby niwelować narodziny, śmierć i instynkt samozachowawczy, czyli „nie zabijaj”… Trzeba mieć zuchwałość dla herezji, bo nie wiadomo, jakie owoce jej już są lub będą. Czyżby poezja była tak pyszna i egoistyczna, że w polowaniu za estetyką może świadomie nie rozróżniać czarnego i białego? Bałabym się… A Wyszenski? „Nieco wcześniej w tych rozważaniach powiedziałem, że poeta nieodmiennie musi być konserwatystą. I nie wyrzekam się swoich słów, jednak konserwatyzm natchnienia musi obejmować całe twoje istnienie, ani na jotę głębiej, dalej, poza wyznaczone przez Centrum granice oświecenia. Można mi zaprzeczyć: a jakże być z reminiscencjami, grą z pamięciami-partnerami, kontrolą Rozumu nad Sercem, jak, w końcu, zakwalifikować swoją teo-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
