Strona · s. 14strona oryginału ↗
W KONSTELACJI WIELKICH
Слово Просвіти, №50 за 2007 рік
...ziemi kijowskiej, w pobliżu Kyryliwki, ojczyzny Szewczenki, z której krewnymi przyjaźniliśmy się przez cały czas. Zatem Tarasiwka jest faktycznie moją ojczyzną, bo związany jestem z nią i życiem, i duszą, i wspomnieniami”. Uczył się w bursie w Bohusławiu. „Śpiewałem w chórze najpierw jako sopran, a potem jako tenor. Po raz pierwszy w życiu usłyszałem koncerty Bortniańskiego i zostały one w duszy na zawsze, podobnie jak wspaniała bohuslawska przyroda. Zacząłem po cichu komponować”. Następnie ukończył Kijowskie Seminarium Duchowne. „Można było wstąpić na uniwersytet w Tomsku na medycynę albo na Uniwersytet Warszawski na filologię, ale nic mnie tam nie ciągnęło. Ciągnęło mnie uczyć się w Kijowie, a właściwie w Akademii… bo tam był wspaniały chór kościelny, którym kierowali studenci, więc i ja kiedyś mógłbym się dostać do chóru i wziąć go w swoje ręce… Skosztowawszy nauczycielstwa na wsi i próbując zorganizować tam chór, rzuciłem wszystko i wziąłem się za to, czego jeszcze nikt wśród seminarzystów nie dokonał: zdać przy seminarium wszystkie przedmioty za wszystkie sześć lat nauki, uzyskać prawo wstępu do Akademii, a potem zdawać konkurs do Akademii. Rzeczywiście, gdy przyciśnie, człowiek potrafi przeskoczyć samego siebie. Zdałem wszystkie przedmioty za sześć lat, czasem trzeba było zdawać dwa egzaminy w ciągu dnia, a potem zdałem także konkurs do Akademii. Po roku pracy tak wyczerpałem siły, że pierwszy napad tyfusu położył mnie do łóżka. Leżałem pół roku. Ale już na drugi rok miałem w rękach chór akademicki!”. Przejrzyjmy, ślepi od urodzenia. Rozejrzyjmy się. Nowo narodzeni pomniejszeni Wałujewowie, Kaganowiczowie sieją na nasze hojne równiny, doliny i wyżyny, miasta i wsie truciznę rasizmu, ksenofobii, niezgody, rozrywają na strzępy kraj o jednej duchowej istocie. Rzucają się jak drapieżne zwierzęta, by urwać dla siebie jak najwięcej i jak najsmaczniejszych kąsków. Nie są skłonni do ciężkiej pracy dla dobra wspólnego. Jakiej dobroczynności można po nich oczekiwać? Siedzieć na cudzym karku i upijać się cudzą krwią — taka jest istota ich wnętrza. Czyż ich oszustwu wolno rządzić światem? Podstępne, nienawidzące ludzi udusi się w przekleństwach. Samo zniszczy się, obrzydliwe, na słońcu prawdy. A wysokie powołanie człowieka to panowanie nad planetą. Jasny umysł dąży do tworzenia życia, a nie do zguby i niszczenia. Wzorce tego są w konstelacji wielkich. Ołeksandr Antonowycz oddał całą kroplę krwi pomnażaniu i uwielbieniu kultury muzycznej swego rodzinnego narodu. Według mojego rozumienia jego samoofiarna działalność jest tej samej natury, co u Maruszy Czuraj, Marii Pryjmaczenko, a zwłaszcza Kateryny Biłokur. U obu tak głęboka jest obrazowa ludowa mowa, że można się tylko dziwić — jak hojnie los obdarza swoich wybrańców. Walcząc o samoutwierdzenie i samorealizację, O. Koszyc coraz bardziej pogrążał się w żywiole ukraińskiego ludowego melosu. Znalazł odpowiednią pracę na Kubaniu. I tu oczarowały go siwowłose pieśni i dumy potomków ukraińskich kozaków, którzy nie z własnej woli musieli rozstać się z przodkowizną, ojczyzną i dziedzictwem, lecz zachowywali swoją duchową istotę mimo nieznośnych okoliczności. Ołeksandr Antonowycz zapisał od głosu utalentowanych wykonawców setki melodii do słów nieznanych autorów. I praca ta była tak znacząca, że nawet w tych warunkach otrzymał za nią nagrodę. A zdobywszy już głośne imię, miał możliwość zaznaczyć swoje zdolności dyrygenckie w Kijowie. A co najważniejsze — zbliżył się tu z Mykołą Łysenką. Pracowali ramię w ramię, bezgranicznie oddani swemu wysokiemu powołaniu. Droga znana — przez ciernie do gwiazd. Z każdym rokiem coraz trudniej i ciężej. „Na audiencji (2 stycznia 1919 r. — Aut.) Petlura, zwracając się do mnie, powiedział: »Za tydzień ma być zorganizowana kapela do podróży zagranicznej, bo inaczej«, dodał żartobliwie, »rozstrzelam!..« Popędzała nas niepewna sytuacja nie tylko sprawy kapeli, ale też wiszenie w powietrzu samego rządu… Nad tym wszystkim krążyła jak czarny kruk myśl, że jeszcze jeden niepewny dzień… i wszystko poleci do diabła: i kapela, i rząd, i my sami…”. Państwu ukraińskiemu nie było wtedy pisane się umocnić. Naczelny ataman pokładał ostatnią nadzieję w pełnomocnikach ukraińskiej pieśni: niech obwieszczą światu o jednym z największych narodów Europy, o jego oryginalnej kulturze. I to delegowanie chóru przeciągnęło się na dziesięciolecie. Ograniczając się w codziennym życiu do minimum, przeprowadzali się z jednego miasta do drugiego. Występowali na scenach stolic Europy, a potem przepłynęli ocean i śpiewali na scenach Ameryki Północnej i Południowej, przedstawiając na dalekich kontynentach swój niezniszczalny naród. Władza bolszewicka pozbawiła ich Ojczyzny. Szukali przystani po obcych światach. Kto gdzie mógł…
O. Koszyc, M. Łysenko, K. Stećenko zaczepić się, tam i pozostał. A Koszyc, mimo wszystkich nieporozumień, odnawiał chóry, przyciągał do sztuki kierowanych przez siebie zespołów uwagę nie tylko pochodzących z Ukrainy, ale też słuchaczy innych narodowości, zdobył wysoki autorytet w profesjonalnych kręgach muzycznych świata.
„Śpiewaj więc, czarująca Ukrainо, śpiewaj, ptaszyno-szczebiotko! Rozsiewaj po świecie pieśni swoich synów, — przyjdzie kiedyś i do ciebie wiosna, na którą czekasz!”
To odgłos Quelle Netto, członka Brazylijskiej Akademii Nieśmiertelnych, opublikowany 23 września 1923 r. w „Jurnal de Brazil”.
Przed śmiercią, 24 września 1944 r., Koszyc zapisał: „Kiedy umrę, pochowajcie mnie w waszym Winnipegu, gdzie znalazłem miłość i ciepło naszych ludzi. A kiedy Ukraina stanie się wolna i niepodległa, przewieźcie mój prach na ziemię ojczystą i pochowajcie w złotoglawym Kijowie”.
I to musi się spełnić.
Na drwiny i poniżenie nasi karłowaci ludzie wypuszczają „okrutnego węża waśni domowych”. Zaczęli coś niesłychanego. Kuszą łatwowiernych słowoblędstwem. Wzywają do zbiorowego określania „wielkich Ukraińców”. Lecz czy krótkimi rękoma bezojcowców wolno za to chwytać się? Nie przebiegłe zamiary łapaczy sakw, lecz wieczność kształtuje gwiazdozbiory wielkich na duchowym niebie ludzkości. Tylko ona, i nikt inny. Czas jest sędzią, a nie wyznawcy antyludowej polityki, nie samolubni słudzy globalizacji.
Kim są i jacy są — wielcy Ukraińcy? Bez cudzysłowu. I nie wilki w owczych skórach. A kim w ogóle są — Ukraińcy? Niech otworzy oczy ślepym również to bolesne, co kłuje w serce, gdy czytasz wspomnienia O. Koszyca: „Śmierć Mykoły Witalijowycza nastąpiła niespodziewanie. W Teatrze Sadowskiego przygotowywano jakieś przedstawienie. Wieczorem, podczas przedstawienia, jak grom rozeszła się pogłoska o nagłej śmierci Łysenki… Ja, przygnębiony, wpatrywałem się w oblicze zmarłego. Podszedł do mnie Ostap Mykołajowycz, syn, i powiedział mi coś takiego, od czego wszystkim mną wstrząsnęło — powiedział, że przed śmiercią Mykoła Witalijowycz kilka razy powtarzał: „Zawołajcie Koszyca…” Wspomnienia o M. Łysence takie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
