Strona · s. 8strona oryginału ↗
«PROŚWITA»
Слово Просвіти, №50 за 2008 рік
Jubileusz to nie tylko powinszowania, prezenty, odznaczenia, nagrody i inne przyjemne rzeczy. To przede wszystkim powód do refleksji, przeanalizowania przebytej drogi, określenia strategii na przyszłość. Właśnie to było zadaniem Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Do źródeł dla odnowy”, poświęconej 140-leciu towarzystwa „Proświta”.
Nadia KYRIAN Zdjęcia Ksenii HŁADYSZEWEJ
W wykładzie „Humanitarna aura narodu, albo Defekt głównego zwierciadła” Lina Kostenko pisała: „Był przecież jakiś boski wiatr, który rzucał pokolenie za pokoleniem do walki właśnie o ten naród, o ten kawałek ziemi, który Bóg na planecie podarował właśnie Ukraińcom”. Zapewne ten „boski wiatr” podniósł 8 grudnia 1868 roku 65 galicyjskich inteligentów, którzy we Lwowie zebrali się na konferencję założycielską, stworzyli Towarzystwo „Proświta” i zapalili „przedświtowy ogień”. Odrodzenie narodu zaczyna się od odrodzenia duchowości, a siła ducha to najskuteczniejsza broń samostanowienia. Zrozumieli to pierwsi proświcianie, tworząc szeroką sieć ogniw podstawowych, wytyczając ścieżkę od chaty do chaty. Zrozumieli to także wrogowie ukraińskiej państwowości, dlatego „Proświtę”, która za swoje zadanie stawiała szerzenie oświaty i kultury wśród ludu, wszystkie państwa imperialne uważały za niebezpieczną. Witając uczestników konferencji, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan powiedział, że obecnie Towarzystwo znalazło się w sytuacji podobnej do tej, która była sto lat temu. Obecnie zarówno wewnątrz kraju, jak i na zewnątrz nie brakuje nieżyczliwych, którzy nie mogą pogodzić się z niepodległością Ukrainy, dążą do przekształcenia Ukraińców na swojej ziemi w mniejszość narodową. Musimy działać skutecznie, a skuteczne nie jest to, co neguje cudze, lecz to, co utwierdza własne. Na konferencji wystąpiło dwudziestu pięciu prelegentów z różnych obwodów Ukrainy i z zagranicy. Przeanalizowali oni sytuację w różnych regionach i nakreślili pilne zadania organizacji. Nasza sytuacja nie jest unikalna. Tak, jeszcze w XVIII wieku znany filozof Helwecjusz pisał o letargicznym stanie narodów, które uwolniły się od despotycznych reżimów, a nawet zauważał, że w takich krajach „letarg bierze się za spokój”. U nas wyraźnie objawia się to w kryzysie samoidentyfikacji narodowo zdezorientowanej części społeczeństwa. Wiadomo, że każde leczenie zaczyna się od postawienia diagnozy. Jeśli jest ona prawidłowo postawiona i organizm ma siły walczyć o życie, to uzdrowienie i wzmocnienie jest tylko kwestią czasu, którego w rzeczywistości nam brakuje, ponieważ musimy dogonić inne państwa, aby nie pozostać na poboczu cywilizacji. Wołodymyr Jaworiwski zauważył, że w najciemniejszych dla narodu ukraińskiego czasach nasz lud dla swojego ratunku wymyśla coś szczególnego, właściwego tylko Ukraińcom. Tak została stworzona „Proświta”. To nasz wynalazek, inne narody tego nie mają. Dlatego ta organizacja społeczna istnieje tak długo, jak nie udało się żadnej partii. (Choć przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości oraz szef Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy się pomylił: do dziś istnieją w Europie pokrewne „Proświcie” organizacje społeczne „Polonia”, „Matica serbska”, „Matica chorwacka”, równe, a nawet starsze wiekiem). Język, historia, duchowość. To trzy filary, na których trzyma się naród. O tym mówili prawie wszyscy mówcy.
Doktor nauk filologicznych, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Ołeksandr Ponomariw zauważył, że oprócz znanych ukazów o zakazie języka ukraińskiego w imperium za czasów carskich, mieliśmy jeszcze w 1933 roku zakaz ukraińskiej pisowni, co można uznać za lingwocyd. W Związku Radzieckim nauczycielom języka rosyjskiego dopłacano 15% za rusyfikację dzieci. Nasza sytuacja nie jest unikalna. Ale w innych krajach, które uwalniały się od imperialnego panowania, podejmowano odpowiednie środki dla odrodzenia języka, a Ukraina nijak nie może przyjąć nowej Ustawy o językach oraz Ustawy o języku państwowym. Profesor Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Iwan Juszczuk akcentował kwestię ustawodawstwa dotyczącego praw językowych obywateli. Według niego, wymóg, aby wszyscy władali językiem państwowym, to nie naruszenie praw obywateli, jak niektórzy chcą to przedstawić, a jedynie warunek efektywnego funkcjonowania państwa, zapewnienia jego stabilnego rozwoju.
Petro Kononenko
Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy akademik Petro Kononenko podkreślił, że na obecnym etapie powinno dojść do zjednoczenia edukatorów, prośwician, naukowców i działaczy państwowych. Tę ideę rozwinął Iwan Dracz. „Nie tylko nas zaganiają do getta, ale i my sami siebie zamykamy tam” — powiedział, wyjaśniając swoją wizję problemu. Dzieje się tak dlatego, że jesteśmy rozdzieleni. Pokolenia starszych i młodszych między sobą nie kontaktują się, nawet w niewielkich miastach inteligencja nie może się zjednoczyć, aby wspólnie przeprowadzać działania. Trzydziestotysięczna społeczność ukraińska w Estonii może posłużyć za wzór. Gdybyśmy, mając ogromny potencjał, byli jeszcze tak zjednoczeni, dawno pozbylibyśmy się wielu problemów. Doktor nauk teologicznych, doktor nauk o sztuce, profesor Dmytro Stepowyk odnotował rolę jednostki w utwierdzaniu idei narodowej, zdrowego stylu życia. Silna jednostka może obudzić wielu, przełamać okoliczności. Tak w XIX – na początku XX wieku tylko kilka rodzin z ukraińskiej inteligencji stale rozmawiało w języku ukraińskim. Stały się one wzorem dla wielu. Metropolita Josyf Sembratowycz pod koniec XIX wieku rozpoczął walkę o wprowadzenie oświaty przez cerkiew. W ciągu 12 lat zmienił ukraińskie chłopstwo — przyzwyczaił wiernych do zdrowego stylu życia, oduczył pijaństwa, rozbudził pociąg do oświaty, duchowości. A czyż nie o tym mówił w swoim czasie Wasyl Stus? Jeśli w społeczeństwie obniżają się kryteria moralne, ktoś musi wznieść się nadzwyczaj wysoko, aby uratować wszystkich. Dmytro Stepowyk zaproponował proświcianom ściślejszą współpracę z ukraińską cerkwią — szersze wdrażanie tego perspektywicznego kierunku. Występując w imieniu Związku Oficerów Ukrainy, Wiaczesław Biłous poparł naukowca. Musimy podnosić duchowość w społeczeństwie. Trzeba utrzymywać własną armię, aby nie karmić cudzej, odnowić tradycje współpracy „Proświty” i Sił Zbrojnych. Wiaczesław Biłous wykonał jeszcze przyjemne polecenie: w imieniu swojej organizacji nagrodził Pawła Mowczana za wieloletnią działalność proświatową
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
