Strona · s. 11strona oryginału ↗
PIERWODRUK
Слово Просвіти, №50 за 2008 рік
Iryna Farion miasto jon, triumf zamiast trijumf. Pierwotna i poprawna pisownia przewidywała usunięcie niecharakterystycznego dla języka ukraińskiego zbiegu samogłosek (z wyjątkiem tych, które występują na styku przedrostka i rdzenia: pro/analizuwaty; przedrostka i przedrostka: wy/o/kremyty; dwóch podstaw: tele/eter), co potwierdzone jest szeregiem niezasymilowanych zapożyczeń (w rodzaju parafiany, wasylijany, manijak, makijaż), rodzimą leksyką (w rodzaju diialnist, moja, joj, a nie dialnist, moa, ioj) oraz nazwami własnymi, które zadziwiająco przetrwały pod presją Ortografii z 1933 roku: Markijan, Andrijan, Sebastijan, Kuprijan, Ilijan, Lilijana. Znamienne, że język, opierając się fonetycznej asymilacji, tworzył warianty to przez apostrof, to przez znak zmiękczenia: Waler’jan (Walerian), Martjan (Martynian) oraz formy równoległe: Julijan i Julian. Na uniwersalny wewnętrzny opór każdego języka wobec obcości zwrócił uwagę wybitny niemiecki lingwista i folklorysta J. Grimm: “Wszystkie języki, dopóki są w zdrowym stanie, mają naturalny bodziec, by usuwać od siebie to, co obce, a kiedy już się wdarło, wypierać je z powrotem lub przynajmniej wygładzać miejscowymi elementami. Nie ma narodu zdolnego do rozwoju wszystkich możliwych dźwięków i każdy język unika tych, które są mu niewłaściwe lub przeciwne. Co jest sprawiedliwe w odniesieniu do dźwięków, to jeszcze bardziej dotyczy słów” [cyt. za: 2, s. 120]. Zatem, na wzór rosyjskiej wymowy i pisowni, naszemu językowi narzucono połączenia dźwiękowe i literowe ia wewnątrz słów w rodzaju materialnyj, zamiast materijalnyj (por. w białoruskim: materyjał, w serbskim materijal, w polskim material); początkowe iu zamiast ju w rodzaju iudajizm zamiast judajizm, jak zresztą we wszystkich językach słowiańskich, poza cerkiewnosłowiańskim, który stał się podstawą dla tworzenia języka rosyjskiego; początkowe io zamiast jo w rodzaju Iow zamiast Jow, Iordania zamiast Jordania; e w słowie projekt zamiast umotywowanego projekt (łac. projectus); połączenia dźwiękowe i literowe iu zamiast iju w rodzaju kolegium, triumf zamiast kolehijum, trijumf. Czwarta asymilacyjna ingerencja w słowa obcego pochodzenia polegała na oddaniu połączenia dźwiękowego aw przez au w rodzaju audytoria zamiast awdytoria, co potęgowało w języku niewłaściwą tendencję do używania słów ze zbiegiem samogłosek. I to w czasie, gdy w języku ukraińskim fonem /w/ w odpowiednich pozycjach fonetycznych (na początku słowa przed spółgłoską, w pozycji po samogłosce na końcu słowa oraz przed spółgłoską w środku słowa w rodzaju [ў]zia[ў], pra[ў]da) realizuje się jako [ў] nieskładotwórczy. Natomiast w języku rosyjskim końcowy dźwięk [w] oraz w pozycji przed spółgłoską ulega ubezdźwięcznieniu do [f] w rodzaju lubo[f], tra[f]ka, a w słowach obcego pochodzenia, ze względu na brak-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
