Strona · s. 12strona oryginału ↗
KU PAMIĘCI NAUCZYCIELA
Слово Просвіти, №50 за 2008 рік
Iryna HOŁOWAJ, nauczycielka ukrainoznawstwa, aspirantka A. Pohribnego Współczesne pokolenie młodzieży zmęczyło się nadmierną deklaratywnością, patosem, obłudnym pseudopatriotyzmem. Teraźniejszość ilustruje przerażające, natrętne tendencje — takimi świętościami jak „niepodległość”, „państwo ukraińskie”, „demokracja”, „wolność słowa”, „naród ukraiński”, „służba narodowi ukraińskiemu”, „soborowość” zasłaniają się i spekulują najróżniejsze siły polityczne — od biało-niebieskich po pomarańczowych i biało-sercowych. Żyjemy, jak zauważył w przemówieniu na jubileuszowym wieczorze pamięci Wasyla Stusa Jewhen Swerstiuk, w dobie „duchowych bezdomnych w luksusowych autach”. Żyjemy w dobie deficytu miłości, dobroci, wiary, miłosierdzia, w dobie powszechnego chaosu i wielomówności, kiedy coraz trudniej wyjaśnić, kto jest prawdziwym Ukraińcem, a kto pseudopatriotą. Dzięki Bogu, wciąż mamy w naszym niełatwym czasie, na początku XXI wieku, przykłady ludzkiej i narodowej godności, aktywnej miłości do Ukrainy, wysokiej pracowitości, ludzkiej szczerości, mądrości i nieugiętości we własnych poglądach i przekonaniach. Do takiej kohorty duchowych orędowników narodu ukraińskiego należy postać profesora Anatolija Hryhorowycza Pohribnego — badacza, literaturoznawcy, publicysty, działacza społecznego, jednego z liderów „Proświty”, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki. Głos i Słowo Anatolija Hryhorowycza Pohribnego były znane większości Ukraińców, którzy co tydzień czekali w radiowym eterze Pierwszego Kanału Radia Narodowego na jego autorską audycję „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”. Moja zaoczna znajomość z Anatolijem Pohribnym rozpoczęła się właśnie od tych cotygodniowych audycji radiowych, od wieści o tym, że Anatolij Hryhorowycz w czasie, gdy kończyłam szkołę średnią — w 1993 roku — zajmował stanowisko wiceministra oświaty. Właśnie wtedy w systemie oświaty zachodziły nie tylko procesy ukrainizacji szkół ogólnokształcących, ale i po raz pierwszy na Ukrainie przeprowadzano eksperyment z testami na uczelnie wyższe, dzięki któremu z powodzeniem dostałam się na Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Mychajła Drahomanowa. W 1998 roku rozpoczęłam aspiranturę w Instytucie Ukrainoznawstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, któremu przewodził doktor nauk filologicznych, profesor, akademik AN WŚ Ukrainy P. Kononenko. Właśnie ten krok znacząco zmienił mój los, wzmocnił pozycje światopoglądowe, wyznaczył dalszą drogę. W aspiranturze miałam szczęście poznać kierownika wydziału literatury ukraińskiej, doktora nauk filologicznych, profesora A. Pohribnego. Surowy, szczery, energiczny, sumienny, pracowity, głęboki badacz, nieobojętny nauczyciel, wymagający kierownik — takim jawił się odtąd w moich oczach Anatolij Pohribny. Anatolij Hryhorowycz został naukowym opiekunem mojej pracy, pomagał badać „białe plamy” współczesnego frankoznawstwa, zapoznawał ze stronami własnego odkrycia zakazanych przez cenzurę wierszy Iwana Franki. Anatolij Hryhorowycz tak opowiadał o znajomości z poezją I. Franki: „Był to przedostatni rok moich studiów na uniwersytecie, kiedy za pośrednictwem mojego wykładowcy filozofii Kosta Tkaczenki zostałem zaproszony do rodziny wybitnego ukraińskiego pisarza Borysa Antonenki-Dawydowycza na korepetycje z języka angielskiego dla jego syna, ucznia Jewhena. Odbywałem więc te lekcje, a po ich zakończeniu za każdym razem było najciekawsze — rozmowa z autorem powieści „Za parawanem”, którą wtedy wszyscy się zachwycaliśmy, opowiadania „Śmierć”, które my, studenci, czytaliśmy potajemnie, książki „W literaturze i koło literatury” (przechowuję jej egzemplarz z ciepłym autografem autora „Miłemu Anatolijowi Hryhorowyczowi Pohribnemu na dobrą pamiątkę. B. Antonenko-Dawydowycz”)… Sądzę, że pisarza, który przedtem odbył w łagrach GUŁAG, interesowało w mojej osobie, co to za młode pokolenie wyrosło przez długie lata jego nieobecności na Ukrainie. Więc pewnego razu zapytał, jak szeroko my, studenci, studiujemy I. Frankę, a w szczególności jego zbiór „Z wierzchołków i nizin”. — O — radośnie odpowiedziałem — właśnie „Z wierzchołków i nizin” szczególnie dobrze studiujemy — cały dziesiąty tom. — W całości? — dopytał Borys Dmytrowycz. A ja pewnie potwierdziłem: — Tak, w całości — cały 10. tom. I właśnie wtedy, jakby przełączając się na inny temat, B. Antonenko-Dawydowycz zapytał: — A tę poezję znacie? — i od początku do końca cicho, ale zachęcająco-żwawo na wpół wyrecytował, na wpół wyśpiewał: Nie pora, nie pora, nie pora Moskalowi i Lachowi służyć! Dopełniła się Ukrainy krzywda stara, — Nam pora dla Ukrainy żyć… — Wiecie, kto to napisał? — zapytał pisarz i, widząc moją niewiedzę, odpowiedział: — Oto właśnie — Iwan Franko, a zamieszczone to było właśnie w zbiorze „Z wierzchołków i nizin”. A wy mówicie, że studiujecie w całości… Przyznam: byłem wstrząśnięty, gdyż po raz pierwszy dowiedziałem się, że nawet najbardziej rewolucyjny zbiór I. Franki pokreśliła-pocięła sowiecka cenzura. Melodię zaś tego utworu tak wtedy chwyciłem — co to młodzieńcza pamięć! — że w czasie naszej rewolucji narodowej końca lat 80. i początku 90., kiedy pieśń powszechnie brzmiała jako jeden z ukraińskich hymnów, spotkałem się z nią już jak ze starą znajomą, którą przez wiele lat strzegłem w głębi duszy”. Cały czas trzeba było dosłownie łapać Anatolija Hryhorowycza — to w Związku Pisarzy, to w Domu Nauczyciela, to w Instytucie Dziennikarstwa — taką skalę działalności i taką nieobojętność na wszystko, co dzieje się na Ukrainie, miał ten człowiek. Po prostu dziw bierze: skąd u człowieka czas i siły, by tak pracować, tyle zdążyć, płonąć i nie opuszczać rąk, nie tracić wiary w walce o Ukraińskie Słowo, ukraińską ideę państwową, ukrainoznawstwo jako filozofię budowy ukraińskiego społeczeństwa i państwa. Później zaczęłam spotykać Anatolija Hryhorowycza w Ukraińskim Liceum Humanistycznym Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu. Na pogrzebie Borysa Hrinczenki ktoś z uczestników żałobnego wiecu powiedział, że „ten człowiek pracował więcej, niż żył”. O laureacie Nagrody Narodowej imienia T. Szewczenki, laureacie nagrody oświatowej im. B. Hrinczenki Anatoliju Pohribnym też możemy powiedzieć, że był wielkim pracownikiem na niwie ukraińskiego słowa, nosicielem i propagatorem ukraińskiej idei narodowej. Jego pamięć godna jest wdzięcznego szacunku. Warto więc zebrać książkę wspomnień o tym jasnym, celowym człowieku, nie pomijając żadnego z aspektów jego działalności. Przesyłajcie Państwo swoje wspomnienia na adres redakcji, zaznaczając na kopercie „Pamięci A. H. Pohribnego”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
