Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

TOTALNOŚĆ PRZECIĘTNOŚCI:

Слово Просвіти, №50 за 2008 рік

KTO JEST KIM Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki „Dobrze, gdy o człowieku mówią, nawet jeśli mówią źle. Znacznie gorzej, gdy w ogóle nie mówią”. Do tej sentencji pasuje kolejny kryzys na Ukrainie, a lepiej powiedzieć, następny etap permanentnego stanu kryzysowego. Nie jest on ani sensacją, ani tragedią, czy nawet farsą, jak chciałoby tego wielu przeciwników obecnej władzy. Ta sytuacja to nie tylko zderzenie interesów — ekonomicznych, geopolitycznych, choć jest to bez wątpienia jeden z czynników decydujących w warunkach totalności „ładu pieniężnego”. I nawet nie w osławionym przeciwstawieniu wschodnich i zachodnich obwodów kraju; choć ma to miejsce, ale już dawno służy głównie jako „drobne na wydanie” w walce o władzę. A rzecz, najprawdopodobniej, w nietrwałości, niepewności samych sił politycznych, które zajmują (póki co!) czołowe miejsce we współczesnym ukraińskim życiu, ale gwałtownie tracą zaufanie narodu. Jeśli chodzi o zaufanie, to naród został postawiony w sytuacji bajkowego bohatera na rozdrożu: w lewo pójdziesz…, w prawo pójdziesz…, prosto pójdziesz… — wszędzie źle! I pytanie nie tyle w „siłach” — dzięki samodyskredytacji wszystkim teraz zrozumiała jest ich nieprzydatność dla kraju i narodu — ile w wyczerpaniu, wrażliwości ich liderów. Ich „kierowanie” to przykład tego, jak nie można rządzić! Czekajcie, od razu zapyta wielbiciel tego czy innego „wodza”, a rankingi, a sondaże? Ale rankingi to nie tyle życzenia, nadzieje wyborców, co wyniki manipulowania „nieszczęsną świadomością”. W masach zawsze istnieje archetypowa wiara w silnego przywódcę. Właśnie to „zbiorowe podświadome” tworzy cezarów, pugaczowów, karmeluków, leninów i tym podobnych. Rzeczywiście, prawdziwy lider powinien być zdolny „przejść Rubikon”, rozciąć „węzeł gordyjski”, nie wyczekiwać „dogodnej okazji”, „odpowiedniego czasu”, a stale „mutować”, tworzyć problemy, które sam może rozwiązać. Stawia on oponentów w pozycji podporządkowanej, tworzy sytuację, a nie zależy od niej! Tym charakterystykom odpowiadają daleko nie wszyscy liderzy sił politycznych i partii na Ukrainie (nawet popularna lady Ju), choć pokłada się w nich nadzieję. Jak, na przykład, w liderze Partii Regionów, którego wciąż uważają za „prorosyjskiego”, obrońcę interesów rosyjskojęzycznej ludności. Oczywiście, to zbyt prostolinijne widzenie, ponieważ polityka, którego reprezentuje wielki kapitał (przemysłowy, bankowy, finansowy itd.), interesują nie „deszcze ukośne”, nie metafizyczne uwielbienie przed „świętą Rusią”, a tym bardziej nie duchowa więź między narodami, a przede wszystkim własna korzyść. Tak, w warunkach ostrych konfrontacji geopolitycznych, kształtowania się nowej konfiguracji świata, Rosji chce się mieć niezawodną bazę społeczno-polityczną w regionie, a tym bardziej na Ukrainie, którą uważają za bratnią. Jednak warto brać pod uwagę, że „braterstwo” to nie zawsze gwarancja „obopólnej miłości” i „czułości”. Dość wspomnieć, że historia rodzaju ludzkiego zaczęła się od zabójstwa przez Kaina brata Abla, a całe życie społeczne daje wystarczająco dużo przykładów wrogości, niezgody, wiekowej nienawiści między bliskimi i krewnymi. Ukraińcy i Rosjanie to narody różne i o „braterstwie” dawno już należy zapomnieć. I dziś racjonalne dążenie do zysku okazało się silniejsze od irracjonalnych uczuć przyjaźni, braterstwa, zgody, współczucia, rodząc nowe racjonalne orientacje i pragmatyczne dążenia. Analizując historię życia liderów współczesnej ukraińskiej polityki, zachwycamy się ich karierą. Los przygotował im albo rolę księgowego, albo prowincjonalnego nauczyciela, albo „gospodarza chutoru” z pasieką i młynem, albo brygadzisty zmiany górniczej itd. Ale życie rozporządziło inaczej — wyniosło na szczyty władzy, które były prerogatywą rodzin carskich, nomenklatury partyjnej, absolwentów elitarnych uczelni, wychowanków wpływowych klanów. W przejściowych, przełomowych, „smutnych” czasach takie wzloty to nie wyjątek. Z reguły tego rodzaju ludzie występują w aureoli takich sobie bohaterów-samorodków, z nimi wiążą nadzieje nie tylko na rozwój kraju, ale i na osiągnięcie celów oraz rozwiązanie problemów. Chyba właśnie tym tłumaczy się „wzejście” lidera Partii Regionów. Aureola „silnego człowieka” i tożsamość kulturowa (pochodzący z rosyjskojęzycznego Donbasu) zdeterminowały poparcie jego kandydatury przez Rosję podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku, czego świadectwem były jego portrety w Moskwie. Właśnie z nim i jego siłą polityczną wiązano dalszy rozwój przyjaznych stosunków z Ukrainą, stworzenie produktywnych stosunków międzypaństwowych, wspólnej przestrzeni gospodarczej i wiele innych. Bardzo niepożądaną dla Kremla w orientacji narodowej była pozycja drugiego kandydata. Biedna Rosja! Wydawało się, że nic nie może przeszkodzić w realizacji zamierzonego. Przecież do jego realizacji zostały zaangażowane sprawdzone technologie wyborcze, zasoby administracyjne, autorytet władzy, obietnice taniej rosyjskiej ropy, gazu itd. Ale pewności co do wybranego kandydata i możliwości jego zwycięstwa nie było nawet u tych, którzy tak chcieli zachowania obecnej władzy i wspólnej przestrzeni gospodarczej oraz kulturowej między Ukrainą a Rosją. I cała przyczyna — zrozumienie wrażliwości pretendenta, która polegała na jego niedopasowaniu do obrazu współczesnego lidera. Przecież nikt nie chciał powrotu do stęchlizny czasów zastoju, kiedy trzeba chować oczy i czerwienić się za swoich kierowników, wariować od nomenklaturowej tępoty „sowieckiego” reżimu, nawet za jego „stabilności”. Właśnie z tym kojarzył się „biało-niebieski” lider. I to potwierdziły wybory. Biednej w treści, „prostej”, obliczonej na „prostego” człowieka propagandzie jego sztabu, która powtarzała „normatywną”, „poprawną” przeszłość, przeciwstawiał się nie tylko jaskrawy pomarańczowy kolor, sam w sobie pobudzający, który obiecywał coś nowego, niezwykłego, ale i pewna siebie drużyna, która kusiła zaletami europejskiego wyboru, demonstrowała nowe doświadczenie podawania informacji. Dla młodego pokolenia Ukrainy pomarańczowi demokraci wystąpili jako zwiastun współczesnego świata — świata osobowości, a nie „mas ludowych”. Oni i byli osobowościami w przeciwwadze do oponentów, którzy jaskrawości i blaskowi postmodernistycznego Majdanu przeciwstawili szarość, nudę i beznadzieję „stabilności” kraju. Ale czas „proletariatu” minął, ponieważ społeczeństwo postindustrialne (postmodernistyczne) to epoka wysokiego intelektu, twórczej energii, wiedzy. Drużyna rządząca wybory przegrała z powodu braku tych jakości, a przede wszystkim u ich lidera. W pragnieniu zachowania „zwyczajnego” oni („byli”) nie chcieli następcy, któremu przypisane są cechy osobowościowe, mogące wyprowadzić go spod ich kontroli. I co z tego, powie ktoś, przecież to już w przeszłości! Nie do końca tak, przecież gracze pozostali ci sami. A współczesne życie polityczne to nie przyzwoity „polites”, przy którym wystarczy mieć stanowisko, pagony, fotel, wpływy. Prawda, właśnie one określają dziś życie społeczno-polityczne Ukrainy, w czym i zawiera się dramatyzm sytuacji. Władza dla władzy wyniosła na powierzchnię nie osobowości, a wykonawców, zakładników własnej ograniczoności i egoizmu. Mało tego, w zakładnikach przeciętności znalazł się cały naród. Ukraina ma potrzebę osobowości. A to — ostry rozum, który daje możliwość rozumienia sytuacji i stale z niej korzystać, zmieniając i przebudowując pod siebie; to poszukiwanie, to zdolność znajdowania szybkich i dokładnych odpowiedzi na niespodziewane pytania i wyzwania, które powstają w dynamice globalnego społeczeństwa. Współczesna polityka to walka nie tylko ambicji, które również trzeba umieć bronić, i nie walka kompetencji, a walka osobowości, zdolnych bronić zasad, własnego „Ja” i wartości, bez których nie do pomyślenia jest życie. Każde zjawisko dopuszcza masę interpretacji, ale my dobieramy tylko przekonujące. Spojrzenie pragmatyka, być może, jest dokładniejsze i potrzebniejsze, ale nas oczarowuje nosiciel wysokiego obrazu świata i nadziei na życie, wypełnione sensem. Tego nie zawsze rozumieją współcześni politycy, jak nie chciała zrozumieć i Partia Regionów, kiedy większość narodu Ukrainy oddała jej pierwszeństwo podczas wyborów parlamentarnych w 2006 roku. Na rękę regionalom zagrała małomiasteczkowa krótkowzroczność i chutorskie ambicje pomarańczowej władzy, która zaproponowała zamiast obiecanej wolności i godnego życia alogizm, skandal, chciwy podział tego, co powinno było należeć do narodu, który uwierzył im, jeszcze większą korupcję, inflację, co niewiarygodnie skomplikowało i tak niełatwe życie. Wydawało się, oto ona, „złota karta”! Rób, przeprowadzaj, twórz, utwierdzaj, wykonuj obiecane! Ale gdzie tam! Tym razem władza została oddana, zdana w imię samej władzy! Można, oczywiście, powoływać się na pewne obiektywne okoliczności, zakulisowe interesy, „podstolikowe” siły, prawo, Konstytucję itd. Ale rzecz w niezdolności do utwierdzenia autorytetu własnej indywidualności. To nie dało możliwości zrobienia niczego z obiecanego, oprócz zaspokojenia własnych interesów rodzinno-korporacyjnych. Wпрочем, rzeczy całkiem zrozumiałe i dopuszczalne w warunkach nie tyle „dzikiego” kapitalizmu, co „dzikich” jego przedstawicieli, którzy wyobrazili sobie, że są wybrańcami losu i twórcami historii. Los podarował szansę stać się osobowością, usprawiedliwić zaufanie, podnieść energię swoich zwolenników, tchnąć nadzieję itd. Ale brak pewności, wiedzy, woli doprowadził do bierności, zagubienia, bezradności, choć przeciwnicy mieli tylko jeden atut — pewność siebie i pragnienie władzy. Zbyt słabym w próbie okazał się groźny z wyglądu premier, niezdolny przeciwstawić się konkurentom, którzy wiarą w siebie zwyciężyli siłę pieniędzy, największą partię w parlamencie, ogromny elektorat. Tutaj przypomina się smutno znane: „A czy był chłopiec”? W lidera muszą wierzyć! Tworzenie idei, teorii jest psychologicznie przekonujące, kiedy mają one intelektualną, emocjonalną i praktyczną oczywistość, a nie abstrakcyjną logiczną niesprzeczność formalnych możliwości. Politycy, którzy uznają tylko siłę zasobów administracyjnych, pieniędzy i własności, ale nie siłę twórczości, mogli mieć rację w praktyce walki i życia minionej epoki, w której i pozostało ich myślenie. Ale dziś taka stawka jest przegrana, ona, mimo wszystkich wysiłków ekonomicznych i administracyjnych, nie ma perspektywy. Wyobraźcie sobie, że przeciwko współczesnemu krążownikowi rakietowemu wystąpiła armada okrętów, ale pod żaglami! Co z nimi będzie? Działalna polityka powinna być podparta (i nie tyle inwestycjami finansowymi, co inwestycjami rozumu, twórczych opracowań, nowych idei, propozycji, projektów, jeśli chcecie) grą, w którą przekształciła informacyjna epoka nasze życie. Jeśli partia i jej lider bronią społeczeństwa, opartego na wolnej konkurencji, to dość dziwne, że oni sami uchylają się od tej konkurencji, odmawiając narzucania i podporządkowywania, podczas gdy ich przeciwnicy narzucają i podporządkowują z umiejętnością i natchnieniem, zatrzymując się tylko przed siłą fizyczną. Lider jest skazany stale decydować i odpowiadać za to, co i kiedy narzucać lub nie narzucać, nie niepokojąc się na zapas, czy poprawnie postąpił czy niepoprawnie. Sytuacja na Ukrainie to nie sytuacja anarchii, a sterowanego chaosu, od którego wszyscy się zmęczyli: psychicznie, umysłowo i moralnie, z odrazą obserwując cyniczne zachowanie rządzącej elity. Tę próżnię władzy może wypełnić każdy, kto powie: „Ja jestem tym, na kogo czekacie”! Nim może okazać się kolejny nieudacznik, na populizm którego tak chętnie „kupuje się” tłum. Ale ten czas — to także czas tego rozumnego, jasnego, świadomego, silnego, pragmatycznego, z czego i składa się charyzma. On jest, go chcą, ale go trzeba zobaczyć! Tylko tak można pozbyć się obrzydliwej przepychanki, małomiasteczkowego skandalu prymitywnych ludzi, którzy skazują naród na życie takim samym prymitywnym życiem, siejąc wrogość i niezgodę, co nie pozostawia nadziei na życie, na wolność. Wszystkim znane są słowa F. Dostojewskiego „Piękno ocali świat”. To „piękno” — to nie piękno „miss świata” i długonogich topmodelek, nie piękno nowych samochodów, zegarków lub ozdób. Piękno, mówił Sokrates — to zawsze skomplikowane, ono nie jest podwładne przeciętności, prostocie i prymitywizmowi. Piękno — to rozum i dusza człowieka, który wie, czuje, współczuje, to piękno człowieka myślącego. A skąd myśl w szarości i przeciętności? Przecież u myślącego człowieka i sumienie jest inne! Tylko w tym przypadku może zbudować się odpowiednia do czasu polityka, ekonomia, kultura, tylko w tym przypadku — obecności kreatywnego lidera — może kontynuować się historia. Niemożliwe jest bronienie indywidualnej wolności, nie przekształciwszy jej we wspólny projekt! …Na Ukrainie znowu przedwyborcza krzątanina. Ale od niej już niczego nie oczekuje rozczarowany naród. Czyż może coś zmienić się na lepsze, kiedy nie ma wiary — w liderów, kraj, system, władzę? Przecież niemożliwe jest zbudowanie domu bez architekta, nie mówiąc już o niemożliwości teorii bez myśliciela. Choć w historii żywiołowa twórczość mas czasami tworzy dziwne dramaty i tragiczne kolizje. Więc będziemy czekać?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn