Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pasierbowie Hipokratesa

Слово Просвіти, №50 за 2008 рік

„Ludzie czują litość wobec inwalidów i niewidomych, a w ogóle można powiedzieć, że mają w sobie miłość „na zapas”. Jest jej przeogromnie dużo. Szkoda tylko, że mając tyle miłości na zapas, ludzie pozostają takimi świniami. Nie dają jej swobody, i tyle. Jest zamknięta w nich, tkwi tam i na nic im się nie przydaje. Zdychają w środku od miłości”. L.-F. Céline, „Podróż do kresu nocy” (1935) ...miejskiego wydziału milicji. Pismo mówiło o tym, że obywatel K., który znajduje się w ewidencji dyspensarnej z rozpoznaniem „zakażenie wirusem HIV”, zwracając się do miejskiego szpitala, nie uprzedził o obecności u niego wirusa niedoboru odporności, przez co rzekomo powstało zagrożenie zakażenia personelu medycznego. W liście zawarto informację, która stanowi tajemnicę lekarską (za jej ujawnienie przewidziana jest odpowiedzialność karna zgodnie z art. 132 Kodeksu karnego Ukrainy). Reagując na zgłoszenie, śledczy przesłuchał sześcioro pracowników medycznych, do których zwracał się Wołodymyr K. Wszyscy „poszkodowani” oświadczyli: ponieważ pacjent nie poinformował, że jest zakażony wirusem HIV, nie mogli zastosować dodatkowych środków bezpieczeństwa. Mianowicie — specjalny fartuch ochronny, zapinany na przodzie kitel, rękawiczki, ochronny kask, okulary, ochraniacze na rękawy itp. Sędziowie nie zapytali, który dokument określa potrzebę sięgania po te „dodatkowe środki bezpieczeństwa”. „Poszkodowani” powoływali się na rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia. Tymczasem istniał tylko jeden dokument wydany przez to ministerstwo, regulujący działania personelu medycznego w takich sytuacjach, — rozporządzenie MOZ z 25.05.2000 r. nr 120. Nie ma w nim ani słowa o potrzebie dodatkowej ochrony podczas kontaktu z zakażonym wirusem HIV. Co więcej, w preambule rozporządzenia zaznaczono: „każdy, kto zwraca się o pomoc medyczną, powinien być traktowany jako potencjalny nosiciel wirusa niedoboru odporności”. Jeśli personel medyczny nie wykorzystał wszystkich środków ochrony, to w razie jakichkolwiek poważnych skutków odpowiedzialność ponoszą właśnie medycy, winni niedopełnienia zasad bezpieczeństwa, a nie pacjent. Według informacji kierownika Centrum AIDS wszczęto sprawę karną przeciwko Marinie B., która, mając zakażenie HIV, nie poinformowała o tym personelu medycznego podczas oddawania krwi. Dziewczyna wątpiła w wcześniej postawioną diagnozę i, mając zamiar wyjść za mąż, postanowiła powtórzyć badanie. Po dwóch dniach przyjechał milicyjny „bobik”… W wyroku sąd dodatkowo oskarżył ją o to, że naraziła na niebezpieczeństwo przyszłego męża. Ten zaświadczył, że nie ma pretensji do żony i wiedział o jej statusie HIV-dodatnim. W rezultacie Marinę skazano na dwa lata pozbawienia wolności, co prawda w zawieszeniu. Później wraz z mężem i dzieckiem urodzonym w tym małżeństwie (nawiasem mówiąc, wirusa HIV u niego nie stwierdzono) opuściła rodzinne miasto. Chodzi o kilka problemów strategicznie ważnych dla lekarzy, pacjentów i społeczeństwa. Pierwszy — tajemnica lekarska i jej ogromne znaczenie w odniesieniu do osób zakażonych HIV, drugi — niezgodna z prawem ingerencja organów ścigania w relacje pacjentów i medyków. W obu przypadkach ludzie w kitlach i ludzie w mundurach przykładali rękę nie do walki z epidemią, lecz do walki z osobami zakażonymi HIV, a to najgorsze, co można zrobić. Próby zamknięcia zakażonych w getcie mogą wywołać jedynie ich bierny lub aktywny opór — od lekceważenia środków zapobiegających rozprzestrzenianiu się wirusa po świadomy „terroryzm AIDS”. Chcemy chronić osoby zakażone HIV przed nimi samymi (i — choć to banalne — przestrzegać prawa). Kolegom powiem po przyjacielsku: drodzy, nie bądźcie idiotami. AIDS, kiła i kilka odmian wirusowego zapalenia wątroby mają ten sam mechanizm przenoszenia, a wszyscy, którzy pracują z krwią lub innym materiałem biologicznym, muszą zawsze zachowywać czujność — na tyle, by wypełniać instrukcje służbowe. Zdecydowana większość osób zakażonych HIV oraz 90 % zakażonych wirusem zapalenia wątroby nie wie o swoim zakażeniu, więc dbajcie o siebie zawsze albo szukajcie lżejszego chleba. STYGMATYZACJA I DYSKRYMINACJA Terapia antyretrowirusowa, którą w 2004 roku bezpłatnie otrzymywało zaledwie 137 osób, a dziś – dzięki wsparciu Globalnego Funduszu do walki z AIDS, gruźlicą i malarią oraz finansowaniu państwowemu – ponad sześć tysięcy obywateli Ukrainy, może zatrzymać namnażanie się czynnika chorobotwórczego w organizmie i zapobiec rozwojowi AIDS. Leczenie preparatami antyretrowirusowymi jednego pacjenta przez rok kosztuje średnio dwa tysiące dolarów. Istnieją schematy pierwszej i drugiej linii. Pierwsza kosztuje 300–500 dol.; druga, którą przepisuje się, gdy rozwija się oporność na pierwszą, – do pięciu tysięcy. Dlatego działania prowadzące do rozwoju opornych postaci wirusa zwiększają koszty leczenia. Na razie państwo zapewnia zaledwie 27% wartości terapii antyretrowirusowej (73% kupuje się z funduszy Globalnego Funduszu), ale do końca 2008 roku jego udział wzrośnie do 35%. Oporność na preparaty antyretrowirusowe kształtuje się nie w dni, lecz w godziny. To zagrożenie nie tylko dla gospodarki kraju, lecz także dla bezpieczeństwa narodowego, co widzimy na przykładzie czynnika gruźlicy. Preparaty ARV należy przyjmować kilka razy dziennie o określonych godzinach. Trudno wyobrazić sobie, by choremu na cukrzycę odbierano insulinę, a choremu na astmę – inhalator. Jednak takie działania funkcjonariuszy organów ścigania wobec osób HIV-dodatnich nie są odosobnione. Od czasu do czasu informacja o walce milicjantów z nosicielami zakażenia HIV pojawia się na łamach gazet. Można tylko się domyślać, ile przypadków pozostaje poza uwagą opinii publicznej, Ministerstwa Zdrowia i w końcu poza uwagą państwa. W Odessie HIV-dodatniemu Ołeksandrowi z powodu zatrzymania przez dwa dni odebrano możliwość przyjmowania leków. Funkcjonariusze milicji uzasadniali to tym, że nie znają tych leków i nie mają czasu, by wyjaśnić ich przeznaczenie. W Kijowie zatrzymano Maksyma. Aby terminowo przyjmować leki, był zmuszony stale pukać do drzwi, męcząc funkcjonariuszy milicji. Wielokrotnie zwracał się do operatywnego pełnomocnika, śledczego. Mimo to przyjęcie leków opóźniono dwukrotnie. Powinno ono być połączone choćby z minimalnym spożyciem pokarmu, którego zatrzymany również był pozbawiony. Problemowi dostępu do leczenia zatrzymanych poświęcono konferencję prasową Międzynarodowego Aliansu ds. HIV/AIDS w Ukrainie oraz Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego „Wertykal”. Minister zdrowia podpisał rozkaz o utworzeniu odpowiedzialnej międzyresortowej grupy roboczej. W krótkim czasie grupa opracowała projekt instrukcji. Prawdopodobnie ten dokument już podpisali kierownicy MOZ i MSW. Czy ktoś z was, szanowni czytelnicy, ma pewność co do ścisłego przestrzegania jego paragrafów? Bezlitosna wojna milicji przeciwko pozostałym obywatelom Ukrainy ma wiele odmian. Nie mając zamiaru kompromitować wszystkich pracowników MSW i rozumiejąc, że właśnie dzięki ich wysiłkom społeczeństwo jakoś walczy z przestępczością, musimy stwierdzić: w szeregach milicjantów mamy osoby „odporne” na prawo w takim stopniu, w jakim czynniki zakaźne mogą być oporne na leki. Skłonność do stygmatyzacji i dyskryminacji (pogardliwego psychologicznego napiętnowania oraz aprobaty lub dokonywania czynów naruszających prawa „napiętnowanych”) jest rozpowszechniona w naszym społeczeństwie. Zresztą nie tylko w naszym. Ale w Europie i USA takie podejście do chorych jest możliwe wbrew wysiłkom instytucji społecznych i państwowych; u nas państwo rzekomo jest „neutralne” (choć milicjant to właśnie państwo), a przeciętny obywatel, który odziedziczył jednowymiarowe postrzeganie świata „sowka”, aktywnie pogardza narkomanem i homoseksualistą, a o AIDS nie ma potrzeby nawet mówić: chorych jeszcze się boi. I chorych na gruźlicę. I chorych z zaburzeniami psychicznymi. W pewnym (a mianowicie higienicznym) sensie trzeba uważać na nosicieli infekcji, to jest normalne. Ale mam na myśli coś innego. Tak nas nauczono, że obywatel i milicjant; ten, kto wydaje jakieś zaświadczenie, i ten, który po nie przychodzi; sprzedawczyni i kupujący; wreszcie lekarz i pacjent psychologicznie znajdują się „po dwóch stronach barykady” i czują się niemal wrogami. „Pacjent zawsze ma rację, ale nie zawsze żyje” – to specyficzny medyczny humor jeszcze z tamtej, sowieckiej epoki. Lekarz jednak musi brać zaświadczenia, a milicjanci chodzą do przychodni itd. Wszyscy bywamy „starszymi” lub „młodszymi” w jakichś kontaktach społecznych (służbowych), więc atmosfera życzliwości jest wspólnym dobrem. Jednocześnie takie same są stygmatyzacja i dyskryminacja: kto pluje – na tego plunie się. W rozmowie o medycynie nie wolno zapominać o jej społeczno-psychologicznych konsekwencjach, które sięgają poza relacje lekarza i pacjenta. LEKARZE — »STOŁONACZALNICY« Słowo „biurokrata” („stołonaczalnik”) nie ma w sobie żadnego znaczenia społecznego ani emocjonalnego. Niestety, realia naszego życia (minionego i obecnego) nadają mu szczególne odcienie. Administrowanie w medycynie (chciałoby się napisać — menedżment, ale do tego jeszcze trzeba dożyć) to sprawa niezwykle potrzebna i trudna. Powinniśmy być wdzięczni lekarzom, którzy podejmują się tej pracy w warunkach niedostatku środków i prawnego chaosu. Jednak właśnie te warunki sprzyjają psychologicznym mutacjom, które sprawiają, że urzędnicy stają się szczególną kastą z własnym nieformalnym statutem. Niektóre słowa mają właściwość ujawniania ukrytej istoty w trakcie pozornie dziecinnej zabawy z zamianą liter. Zatem „biurokrYt” świadczy o nieprzezwyciężonej skłonności urzędnictwa do ukrytej, „podziemnej” działalności; „biurokrUt” odsłania jego główną cechę — manipulowanie prawem i uprawnieniami, a „biurokraD” — ostateczny cel: własną korzyść. Oto doniesienia z tej dziedziny, ogłoszone w mediach pod koniec września br. z powołaniem się na pierwszego zastępcę kierownika Głównego Urzędu Służby Cywilnej p. W. Tkacza. W pierwszym półroczu 2008 r. przeprowadzono 586 kontroli i dokonano audytu 539 obiektów wszystkich szczebli administracyjnych. Odnotowano wydatki środków państwowych z naruszeniem zasad budżetowych na kwotę 1 mld 721 mln 319 tys. hrywien; nieefektywne wykorzystanie pieniędzy na kwotę 1 mld 36 mln 909 tys. hrywien, wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczen- Zdjęcie: Ksenia Hładyszewa KIERUNKI

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn