OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 50 (583), 16–22 grudnia 2010
MIKOŁAJU, CZEKAM!
W niedzielę do rodzinnego kraju
Przyjdzie Mikołaj,
Przyniesie w swojej torbince
Dla wszystkich dzieci gościńce.
Mój Świętobliwy Mikołaju,
Przyjdź szybciej, błagam.
Ja do ciebie się pomodlę
I cichutko się przytulę.
Daj szczęście mojej rodzinie
I ukochanej Ukrainie!
Oleh DANYLIUK, 7-B, szkoły ogólnokształcącej-liceum nr 23 Prikarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka
Tłumaczenie maszynowe
Dzień 8 grudnia był przepełniony przesłuchaniami: w pierwszej połowie — komiteckie „Współczesny stan i drogi uregulowania problemów w sferze ochrony praw migrantów zarobkowych — obywateli Ukrainy”, w drugiej — parlamentarne „Ukraińcy na świecie”. W przesłuchaniach wzięli udział przedstawiciele placówek dyplomatycznych, centralnych organów władzy wykonawczej, ogólnoukraińskich i międzynarodowych organizacji, stowarzyszeń społecznych obywateli Ukrainy za granicą, instytucji naukowych. O celu tych przesłuchań i o społecznych oczekiwaniach wobec nich dzieli się swoimi przemyśleniami jeden z inicjatorów i uczestników przeprowadzenia przesłuchań w sprawach ukraińskiej migracji zarobkowej Ołeksander Szokało, przewodniczący WGO „Ukraińska Wzajemna Pomoc” oraz MHO „Czwarta Fala”. Ołeksander SZOKAŁO, m. Kijów. W jednym dniu w tych przesłuchaniach zeszły się przeszłość, teraźniejszość i przyszłość ukraińskości. Jeszcze na ubiegłorocznych przesłuchaniach parlamentarnych „Ukraińcy zagraniczni: współczesny stan i perspektywy współpracy” przedstawiciele czwartej fali migracji zburzyli mur władczej obojętności wobec dzisiejszych problemów ukraińskiego ludu dotyczących zagrażających skal ukraińskiej migracji zarobkowej. Ale obecnie doszło do zamiany żywotnych dążeń ukraińskiego ludu pseudolirycznym sloganem „Naszego kwiatu po całym świecie…”. Kwiat niby i nasz, a owoce stają się nie naszymi. Inicjatorzy przesłuchań parlamentarnych „Ukraińcy na świecie” na próżno próbują znaleźć ideę narodową w doktrynie światowego dawstwa Ukrainy: „Misją Ukrainy jest bycie źródłem duchowego natchnienia ludzkości. W tym jej wielkość i jej idea narodowa”. Projekt „Ukraińcy na świecie” z analogiczną galerią można nazwać chyba tylko panteonem ukraińskiej straconej siły. Bo zmarnowane dla Ukrainy talenty, które zmuszone były tworzyć na wygnaniu, — to nie narodowa sława, a narodowa tragedia. I kiedy niedalecy entuzjaści wychwalają, co dali Ukraińcy światu, powstaje naturalne pytanie: „A co stworzyli ci „Ukraińcy na świecie” na Ukrainie?”. Co więcej, mieszając w pojęciu „Ukraińcy na świecie” wszystkich „urodzonych przez Ukrainę”, entuzjaści podkładają dynamit pod niepodzielną substancję Ukraińskiego świata. Tam, gdzie zmieszano grzeszne z prawym — „siedem par nieczystych i siedem par czystych”, jak powiedział w swoim szczerym wystąpieniu Iwan Dracz, nie wyjdzie nic pożytecznego. Jeśli „Iwan Groźny — wielki Ukrainiec”, to, według logiki entuzjastów, opricznicy Groźnego — ukraińscy kozacy. Nie wszyscy ci, których korzenie rodu „sięgają ukraińskiej ziemi”, są Ukraińcami z duszy i ducha. Na ukraińskiej ziemi wyrasta i chwast. A oto jeszcze repliki kompetentnych ludzi: „Jeśli Cyryl głosi „Ruski mir”, to dlaczego tym nie głosić Ukraińskiego świata”; „Ależ oni podkładają pod Ukraiński świat grzmiącą mieszankę polietniczności ukraińskości”; „To albo przez bezmyślność, albo nimi kierują wrogie Ukrainie siły”. Głoszenie światowego dawstwa Ukrainy podważa Ukraińcom siłę życiową, tradycję rodzimej kultury, duchowy typ i godność narodową. Gdyby ten nasz zasób ludzki realizował się nie na obczyźnie, a na Ukrainie, mielibyśmy pierwszorzędne państwo na świecie. A póki co szukamy swojego losu między wygnańcami a pozostałymi. Tak było, tak dotąd jest, ale dalej tak nie będzie! „Ukraińcy — dla Ukrainy!” — w tej ideologemie przewidziano prawo, obowiązek i odpowiedzialność każdego ukraińskiego obywatela i zagranicznego Ukraińca do brania czynnego udziału w tworzeniu Ukraińskiego państwa. Ukraińska idea nie jest w dawstwie i nie w bezsławnej przeszłości. Ukraińska idea narodowa — jest wieczna, to program życia ukraińskiej duszy, program samorealizacji narodu własną wolą z zasobu samodzielnej siły. Jakiż zasób samodzielnej siły Ukraińcy mają dzisiaj? Zwracam uwagę na taką niepokojącą statystykę: ukraińscy migranci zarobkowi stanowią ponad 10 % ogólnej liczebności (około 80 mln) migrantów na świecie. Zgodnie z danymi, opublikowanymi w ONZ, liczba ukraińskich migrantów zarobkowych, którzy stale przebywają poza granicami kraju, wynosi 8 milionów osób, a w szczycie sezonowym ich liczebność znacznie się zwiększa. Udział ukraińskich emigrantów i migrantów zarobkowych, w stosunku do ogólnej liczebności Ukraińców (około 65 mln), jest najwyższy na świecie — ponad 45 % ukraińskiego etnicznego socjum żyje poza granicami Ukrainy. Zatem ukraińskie istnienie społeczne jest rozdwojone na część macierzystą i zagraniczną. Opróżnioną niszę społeczną na macierzy wypełniają imigranci z jeszcze mniej rozwiniętych krajów, którzy deformują środowisko socjokulturowe Ukrainy. Ten wskaźnik jest szczególnie niepokojący na tle depopulacji narodu ukraińskiego — niskiej dzietności i wysokiej śmiertelności. A wskaźnik finansowy zarobkowania, którym pragmatycy próbują usprawiedliwić to negatywne zjawisko społeczne, dewaluuje się na tle niepowetowanych strat moralnych: zrujnowane rodziny i porzucone na pastwę losu dzieci, oderwanie od rodzimej kultury i swojego narodu. Najstraszniejsze, że migracja niszczy środowisko socjokulturowe każdego kraju: straciwszy własną kulturę, migrant nie tworzy i cudzej. Migrant jest podobny do błądzącego atomu: on opuszcza swój etniczny świat i oddaje swoją energię cudzemu światu. Niby szukając możliwości zrealizowania siebie, człowiek spala swoją energię w cudzym świecie na próżno. Bo tylko w procesie rodzimego etnicznego życia błyski twórczej energii człowieka tworzą nieprzerwany świetlny strumień samorozwoju kultury narodowej. Z istoty swojej migrant — to konsument: on konsumuje zasób cudzego świata, a cudzy świat konsumuje zasób jego osobistej siły. Zakończenie na str. 2. ZIEMSKA MISJA MYKOŁY RUDENKI. NOWE POEZJE WOŁODYMYRA BAZYLEWSKIEGO. IRYNA KALYNEĆ — PORTRET NA TLE EPOKI. 10–11
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wojny byli przykładem heroizmu, zatknęli nad Reichstagiem w 1945 roku sztandar Zwycięstwa. Ale z wojny wrócili na Ukrainę, gdzie prześladowano ich język, pamięć historyczną i kulturę. Rosjanie wrócili jako zwycięzcy, a Ukraińcy — jako niewolnicy stalinowskiego imperium. Musimy o tym pamiętać zawsze, gdy mówimy o wielkich Ukraińcach. A w ogóle — trzeba wydać książkę, w której zebrano by oceny wystawione narodowi ukraińskiemu przez inne narody, a nie zajmować się na zebraniach w parlamencie samouwielbieniem, płakać ze szczęścia, dowiadując się, że matka Iwana Groźnego była Ukrainką. To prawda, że byliśmy wielcy w służbie innym narodom. Ale wielką prawdą jest również to, że bez ukraińskiej diaspory, która rozwijała i reprezentowała naszą ideę państwową w świecie zachodnim w XX wieku, odnowienie niepodległej Ukrainy w 1991 roku byłoby niemożliwe. Dlatego zwracam się do współczesnej ukraińskiej diaspory — nie traćcie ducha, drodzy bracia i siostry. Majdan został rozpędzony, ale nie zniszczony. Naród Ukraiński istnieje i on zwycięży! KONDOLENCJE Iwanofrankiwskie obwodowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wyraża szczere kondolencje Bohaterowi Ukrainy, znanemu poecie, pierwszemu przewodniczącemu odnowionej „Proświty”, wybitnemu działaczowi politycznemu i społecznemu Dmytrowi Pawłyczce w związku z odejściem do wieczności jego brata Mychajła. Przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Stepan Wołkowecki Należy uchwalić Ustawę Ukrainy „O statusie prawnym ukraińskich migrantów zarobkowych” (projekt ustawy opracowała już Komisja UKGK ds. migrantów), która określi status prawny ukraińskich migrantów zarobkowych i członków ich rodzin, ustanowi gwarancje prawne i socjalne ich tymczasowego pobytu za granicą. Cały kompleks problemów masowej migracji zarobkowej oraz przyczyn społeczno-ekonomicznych, które ją zrodziły, można przezwyciężyć tylko poprzez konsekwentne wdrażanie Narodowej strategii zrównoważonego rozwoju Ukrainy, Narodowej koncepcji polityki migracyjnej Ukrainy oraz opracowanego na ich podstawie kompleksowego społeczno-ekonomicznego Programu państwowego „Powrót ukraińskich migrantów zarobkowych do Ojczyzny”. Przez 20 lat na Ukrainie przyjęto około czterech tysięcy ustaw, ale nie zapewniają one naturalnego prawa obywateli ukraińskich. Obecne ustawy to jeszcze nie prawo, a raczej zalegalizowane bezprawie. Ustawy państwowe powinny opierać się na naturalnym prawie narodowym i na ogólnoludzkim prawie moralnym. Według definicji Pamfiła Jurkewycza, „prawo — to zjawisko ducha narodowego”. Dlatego przede wszystkim należy zapewnić wyraz woli ducha narodowego — konstytucyjne prawo wybierania i bycia wybranym (czynne i bierne prawo wyborcze) wszystkim obywatelom Ukrainy, niezależnie od miejsca ich pobytu. Włączenie wszystkich obywateli Ukrainy za granicą (a to 25% wyborców) do udziału w tworzeniu sprawiedliwego ładu społecznego zapewni system głosowania korespondencyjnego, tak jak to z powodzeniem realizują niepodległe państwa. Przedstawiciele władzy wysłuchali wszystkich tych propozycji obywateli Ukrainy. Ale czy usłyszeli?.. Ołeksander SZOKAŁO
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro PAWŁYCZKO
Z góry wiem, że przesłuchania parlamentarne na temat: „Ukraińcy na świecie” nie będą miały żadnego znaczenia dla wypracowania wobec zagranicznego ukraiństwa ze strony Prezydenta, Rządu i parlamentu Ukrainy polityki państwowej takiej, jakiej przez ostatnie sześć lat domaga się Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna. Proponowaliśmy utworzenie w strukturze Gabinetu Ministrów komitetu, który zajmowałby się wyłącznie sprawami zagranicznego ukraiństwa, czyli problemami życia i zachowania tożsamości narodowej dwudziestu milionów naszego narodu, który żyje poza granicami Ukrainy. Nie usłyszano nas. Proponowaliśmy wnieść zmiany do Ustawy „O wyborach do Rady Najwyższej”, w której określono by kwotę przedstawicielstwa obywateli Ukrainy, którzy stale pracują za granicą. Nawiasem mówiąc, we włoskim parlamencie przedstawicielstwo mają zagraniczni obywatele włoscy, którzy na- Zakończenie. Początek na str. 1
Dlatego migrant stale szuka do konsumpcji nowych zasobów. Konsumpcjonizm — istotą migrantyzmu. Ale w konsumpcjonizmie człowiek nie znajduje szczęścia. Radości życia — miary szczęścia człowiek osiąga w twórczej pracy, u podstaw której leży wzajemna wymiana energią. A kiedy człowiek przejmuje się tylko tym, aby skonsumować, konsumuje i tym odgradza się od świata, od ludzi. Konsument-migrant nie ma udziału w tworzeniu narodowego dobra. Dlatego przyczyna migracji jest nie tylko społeczno-ekonomiczna, ale i światopoglądowa: ludzie gubią swoje tradycyjne punkty odniesienia światopoglądowe, tracą związek ze światem rodzimej kultury. Porzuciwszy swój kraj, migranci zwalniają niszę społeczną dla cudzoziemców. A pasożytniczej władzy bezpieczniej jest eksploatować cudzoziemców, bo są bezprawni, ulegli, a w rdzennej ludności niechybnie obudzi się godność narodowa. W ciągu ostatnich 20 lat Ukraina nabyła status kraju-darczyńcy. Ukraina inwestuje żywy kapitał ludzki w gospodarkę prawie wszystkich rozwiniętych krajów świata na szkodę sobie. Masowa emigracja zarobkowa Ukraińców i odpowiadająca jej liczebnie imigracja cudzoziemców stanowią poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego państwa ukraińskiego. Dlatego cały kompleks problemów migracyjnych powinien stać się przedmiotem bacznej uwagi RBNiO Ukrainy i wszystkich szczebli władzy państwowej. Ale merkantyliści uważają, że Ukraina pozostanie ekonomicznie atrakcyjna, nawet jeśli pozostanie w niej 15 milionów ludności. A najatrakcyjniejszą dla nich ma być goła ukraińska ziemia — bez rdzennego ludu… Niestety, organy państwowe nie zajmują się systemowym rozwiązywaniem tych problemów. Wręcz przeciwnie, stwarzają warunki wyjazdu Ukraińców z Ukrainy: Ministerstwo Pracy i soc- wcale nie są obywatelami Włoch, a mają inne obywatelstwo. Nie usłyszano nas, choć pracujących obywateli Ukrainy za granicą, tak zwanych zarobkowiczów, tylko w Europie dolicza się ponad dwa miliony. Proponowaliśmy przyjąć ustawę „O paszporcie zagranicznego Ukraińca”, w której określono by przywileje właściciela takiego dokumentu, żeby ten paszport nie był pustym papierkiem. Do takich przywilejów powinno być zaliczone prawo właściciela paszportu do studiowania bezpłatnie w wyższych uczelniach Ukrainy. Nie usłyszano nas. Proponowaliśmy utworzyć instytut im. Iwana Franki na wzór instytutu Goethego (Niemcy), Cervantesa (Hiszpania) dla organizacji wydań ukraińskiej literatury filozoficznej i pięknej w językach Europy. Nie słyszano nas. Proponowaliśmy ustanowić Międzynarodową nagrodę imienia I. Franki, taką samą w wymiarze finansowym jak Nagroda Nobla, nie dla Ukraińców, a dla ludzi innych narodów, którzy bronią naszej kultury i państwowości na świecie. Nie słyszano nas. Proponowaliśmy utworzyć ogólnoeuropejską wielojęzyczną gazetę, organ konsolidacji europejskiego ukraiństwa, wymiany doświadczeń zachowania naszego języka i kultury, pamięci historycznej i duchowości w różnych krajach przez różne ukraińskie wspólnoty. Nie usłyszano nas. Nie usłyszano, lecz mogli zobaczyć, bo mój list otwarty do Prezydenta W. Juszczenki na ten temat został wydrukowany w „Literackiej Ukrainie”. Mów do góry — a góra górą.
Jeśli nie słyszała nas poprzednia władza, to co można powiedzieć o nie po prostu głuchej, a nastawionej przeciwko samej istocie naszych żądań — obecnej władzy. Prezydent Janukowycz obiecał Prezydentowi Światowego Kongresu Ukraińców Jewhenowi Czolijowi odpowiedzieć pisemnie na pytania, które najbardziej niepokoją dziś zagranicznych Ukraińców; zatem, co z Ustawą Ukrainy „O Hołodomorze”, którą za ludobójstwo uznała nie tylko Rada Najwyższa, ale i piętnaście parlamentów innych państw, co z zamiarem przedstawicieli Partii Regionów, lytwynowców i komunistów dotyczącym wprowadzenia drugiego języka państwowego na Ukrainie? Światowe ukraiństwo jest zaniepokojone dziś oznakami prześladowania wolności słowa, cenzury w mediach, dyktatem Partii Regionów w Radzie Najwyższej i najbardziej tym, że Prezydent Janukowycz nie wystąpił przeciwko projektowi „Ustawy o językach”, który przygotowali nowocześni janczarzy, straszniejsi od carskich i bolszewickich rusyfikatorów Ukrainy. Prezydent Janukowycz jest pozbawiony jednakowego, sprawiedliwego stosunku do różnych zagranicznych ukraińskich wspólnot. Kiedy Prezydent jedzie do USA, prosi o spotkanie z liderami ukraińskiej wspólnoty w Nowym Jorku, a kiedy jedzie do Moskwy, zapomina, że tam żyje najliczniejsza na świecie ukraińska diaspora, systematycznie poniżana, prześladowana przez rosyjskie władze. Właśnie w te dni, kiedy prezydenci Ukrainy i Rosji prowadzili negocjacje w Moskwie, moskiewski sąd apelacyjny zakazuje działalności Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii Ukraińców Rosji. Na negocjacjach Janukowycza i Miedwiediewa o tym ani słowa. Milczy i minister spraw zagranicznych Ukrainy, który doskonale wie, jak strasznie jest być Ukraińcem w „bratniej Rosji”. Dopiero co wróciłem z Mołdawii. Tam za czasów radzieckich nie było ani jednej ukraińskiej szkoły. Milion Ukraińców w radzieckiej Mołdawii poddawano przymusowej rusyfikacji, a teraz tam w niby ukraińskich szkołach wszystkie przedmioty, oprócz języka ukraińskiego i ukraińskich obrzędów, wykładają w języku rosyjskim. Od naszego ministra oświaty i nauki, kierowanego przez przedstawiciela „Ruskiego świata”, rzecz jasna, nie zostaną podjęte żadne kroki, żeby wyrównać sytuację, wszak na Ukrainie jest niemało mołdawskich szkół, gdzie prawie wszystkie przedmioty wykładają w języku mołdawskim, czy, co na jedno wychodzi, rumuńskim. Czy więc będzie ktoś teraz z zagranicznego ukraiństwa liczył na pomoc z macierzystej Ukrainy w najcięższej kwestii, która nas dręczy: czy będziemy narodem państwowym, czy obrócimy się w bezliczny etnos z godłem państwowym i flagą, ale bez ojczystego języka, bez pamięci historycznej, wspólnotą odszczepieńców, których czeka degeneracja i zniknięcie z mapy Europy? Nikt nie będzie! A mimo to jestem wdzięczny inicjatorowi dzisiejszych przesłuchań parlamentarnych Petrowi Juszczence. Opętany ideą pokazywania wielkich Ukraińców, pokazuje ich rzeczywiście wielkimi, ale w służbie u innych państw i narodów. Przyzwyczailiśmy się służyć innym nacjom. Ukraińcy na frontach II wojny światowej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «SŁUCHALI, ALE CZY USŁYSZELI?..», s. 1
...polityki państwowej wydało licencje 824 podmiotom gospodarczym na pośrednictwo w zatrudnieniu za granicą. Apologeci globalnej migracji uważają ją za zjawisko pozytywne i nalegają na skuteczniejsze wykorzystanie przez Ukrainę procesów migracyjnych w ramach międzynarodowego rynku pracy. Absolutyzując potrzeby międzynarodowego rynku pracy, pozostawiają bez uwagi bezpieczeństwo ukraińskiego rynku wewnętrznego, gdzie cena pracy jest niższa o 3–10 razy, gdzie nastąpiła deprofesjonalizacja i powstał deficyt wykwalifikowanych specjalistów. Kiedy ukraińscy specjaliści są zmuszeni wykonywać dowolną pracę w zagranicznym zatrudnieniu, to na Ukrainie ich niszę zajmują niskokwalifikowani najemnicy z krajów trzeciego świata, gdzie cena pracy jest jeszcze niższa. Niezwykle pogłębia problemy ukraińskich migrantów zarobkowych, zwłaszcza nielegalnych, którzy stanowią ponad 80 %, ich prawna bezbronność zarówno ze strony Ukrainy, jak i ze strony krajów ich pobytu. Roszczenia obywateli są kierowane przede wszystkim do własnego państwa: państwo jest zobowiązane utrzymywać swoich obywateli w narodowej przestrzeni prawnej, zapewniając ich prawa obywatelskie w ojczyźnie, a także zapewniając możliwość ich powrotu do domu. Stąd wynika życiowa konieczność pilnego stworzenia należytej bazy prawnej w sprawach migracji, która ochroni Ukrainę przed niekontrolowanymi strumieniami nielegalnych imigrantów, a obywateli ukraińskich przed transnarodowymi sieciami przestępczymi, zajmującymi się nielegalnym zatrudnieniem i handlem ludźmi, oraz zagwarantuje swoim migrantom zarobkowym legalizację na podstawie dwustronnych umów o czasowym zatrudnieniu i ochronie socjalnej za granicą, a co najważniejsze — zapewni im możliwość powrotu do ojczyzny. Bardzo komplikuje sytuację naszych migrantów ich oderwanie od ukraińskiej przestrzeni informacyjnej — od pola uwagi opinii publicznej. Ukraina nie prowadzi systematycznej pracy w zakresie informacyjnego zabezpieczenia Ukraińców za granicą. Niezrównanie potężna w tej sferze jest polityka informacyjna naszych sąsiadów — Rosji i Polski. Dlatego ukraińscy migranci i Ukraińcy zagranicą znajdują się pod stałym wpływem rosyjskich i polskich źródeł informacji oraz ich dezinformacji. Jedynym systemowym, lecz mało wpływowym, ukraińskim źródłem informacji o Ukrainie i ukraińskich ośrodkach na świecie jest Ukraińska Światowa Sieć Informacyjna (USIM) przy MOGO „Czwarta Fala”. Nasza organizacja opracowała także projekt oficjalnej ogólnoukraińskiej gazety dla Ukrainy i ukraińskiej diaspory z rozbudowaną siecią dilerską. Dla prowadzenia systemowej polityki informacyjnej konieczne jest wprowadzenie Państwowego programu „Informacyjne zabezpieczenie światowego ukraińskstwa” oraz utworzenie w Kijowie Centrum Informacyjno-Kulturalnego Światowego Ukraińskstwa z Ukraińskim Światowym Publicznym Holdingiem Medialnym, Jedynym depozytariuszem cyfrowych kolekcji historyczno-kulturowego dziedzictwa Ukrainy, Galerią współczesnej sztuki ukraińskiej na świecie. Dzięki utrwaleniu niemijającego narodowego znaczenia kulturowego w szybko przemijającym czasie i zmiennej przestrzeni cywilizacyjnej umocnimy stabilne jądro Świata Ukraińskiego. Obecnie energia twórczej pracy 8 milionów potencjalnej klasy średniej marnuje się na obcej ziemi, a Ukraina traci swoje kolejne pokolenie. Kiedy w 2004 roku blisko 80 % ukraińskich migrantów miało nadzieję powrócić do domu, to obecnie takich zostało mniej niż 15 %. Co więcej, blisko 40 % Ukraińców w wieku produkcyjnym jest gotowych wyjechać z Ukrainy choćby dziś. A dzisiejsi ukraińscy migranci to jutrzejsi emigranci, bezpowrotnie utracona część cennego zasobu ludzkiego Ukrainy. Lecz w związku z kryzysem cywilizacyjnym w krajach Zachodu od przyszłego roku rozpocznie się powrót ukraińskich migrantów do domu. Wówczas najostrzej wystąpią problemy ceny pracy i sprawiedliwości społecznej. Rozwiązanie problemów, zrodzonych przez migrację zarobkową w ciągu ostatnich 20 lat, należy rozpocząć od prawnego zdefiniowania tego negatywnego zjawiska społecznego. Status prawny Ukraińców zagranicą, czyli emigrantów, którzy są obywatelami innych państw, został określony odpowiednią ustawą; natomiast status prawny obywateli Ukrainy za granicą, czyli ukraińskich migrantów, do tej pory nie został określony ustawowo.
Tłumaczenie maszynowe
Gorzkie doświadczenie ostatnich lat nauczyło Ukraińców bać się jak ognia pańskiej łaski oligarchicznej władzy. A już gdy głośno deklaruje ona, że bierze pod swoją opiekę i patronat jakieś ogniwa życia społecznego, to czekaj kolejnego ataku na nasze prawa obywatelskie i wolności, wszelkich ucisków, ograniczeń i innych „reformatorskich” działań. Wymieńmy kilka faktów związanych z nazwiskami obecnego mera Odessy Ołeksija Kostusewa oraz przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Eduarda Matwijczuka. Serhij SWITŁYCZNYJ, m. Odessa. Na przewodniczącego Rady Miejskiej Odessy Ołeksij Kostusew został wybrany zaledwie kilka tygodni temu, więc o realnej działalności mówić jeszcze nie ma co, chociaż zamiary jego są nadzwyczaj ambitne i reformatorskie (w regionalowskim rozumieniu tego słowa). Czy nie za najważniejsze swoje zadanie mer uważa walkę o prawa rosyjskojęzycznych odesytów. Na setkach jego namiotów agitacyjnych widniało hasło: „Za językiem rosyjskim!”. Promował się kandydat na mera oświadczeniami w rodzaju: „Ja byłem i pozostaję zwolennikiem państwowego statusu języka rosyjskiego. Był on i na zawsze pozostanie naszym ojczystym językiem. Obiecuję przywrócić na ulice Odessy drogowskazy w języku rosyjskim. Jestem za językiem rosyjskim w kinach! Odessa pokaże przykład całej Ukrainie, jak trzeba rozwiązywać kwestię językową…”. Zasiadłszy w fotelu miejskiego głowy, O. Kostusew przede wszystkim zamieścił na stronie rady miejskiej, maskując pod biografią, przydługi panegiryk na własną cześć: „W 1993 roku Ołeksij Kostusew wraz z myślącymi podobnie zebrał tysiące podpisów odesytów za nadaniem językowi rosyjskiemu w Odessie oficjalnego statusu — zaznaczono w życiorysie obecnego mera, i dalej — wysłuchawszy jego sprawozdania, rada miejska uchwaliła: w pracy przedsiębiorstw, instytucji i organizacji Odessy język rosyjski wykorzystuje się na równi z ukraińskim. Ta decyzja obowiązuje do dziś”. Lecz z ostatnim twierdzeniem Ołeksij Kostusew, zdaje się, teraz się nie zgadza, uważając, że zainicjowana kiedyś przez niego decyzja władz miejskich obecnie nie działa, że nie tylko na „Prywozie”, ale i w urzędniczych kantorach oraz biurach biznesmenów wszyscy mówią po ukraińsku. Więc dla naprawienia takiej sytuacji i obdarowania łaską języka rosyjskiego w Odessie postanowił stworzyć specjalną komisję rady miejskiej. Skład i zadania jej zostały zatwierdzone w trybie pierwszorzędnym już na drugim posiedzeniu plenarnym Rady Miejskiej Odessy VI kadencji. Można nie wątpić, że stworzona przez O. Kostusewa deputacka wataha będzie miała nadzwyczajne uprawnienia do ingerencji w działalność instytucji i organizacji, w szczególności oświatowych, kulturalnych i społecznych placówek. Aktywnie zajmie się ona okrajaniem funkcjonowania języka ukraińskiego, wypierając go ze wszystkich sfer życia społecznego. Misja jej nie jest twórcza, a niszczycielska. Realizacja jej działań będzie hojnie finansowana z budżetu miejskiego kosztem podatników, do realnej troski o których merowi póki co ręce nie doszły. Czy pokaże on przykład Ukrainie, jak trzeba wilkiem wygryzać język ukraiński, wkrótce zobaczymy. Teraz pokrótce opowiemy, czym zdążył zasłynąć w ciągu kilku miesięcy przebywania na stanowisku przewodniczącego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej Eduard Matwijczuk i spróbujemy odpowiedzieć na pytanie, dlaczego ukraińskie mniej lub bardziej niezależne media nazywają właśnie jego wzorcem współczesnego mankurta. Ten pochodzący z Zakarpacia człowiek zapamiętał się chyba tylko swoim ziomkom. Pracował jako nauczyciel fizyki w Jaseniach, inspektor celny w Czopie, w Użhorodzie stworzył swoje centrum handlowe „Luksor”, przez krótki czas był redaktorem naczelnym pewnej rosyjskojęzycznej gazetki „Europa-Centr”. Przeszedłszy do parlamentu w 2002 roku z listy „Naszej Ukrainy”, już po roku przeskoczył do Partii Regionów. Szczególnymi dokonaniami nardep z ośmioletnim stażem nie zasłynął. Lecz oto wysłużył się przed Wiktorem Janukowyczem, odpowiadając za przeprowadzenie wyborów prezydenckich w obwodzie odeskim, i ten za gorliwość obdarował go 18 marca 2010 roku stanowiskiem gubernatora największego na Ukrainie obwodu. Żeby jakoś udobruchać odesytów, którzy nie znoszą „obcych” stołecznych namiestników i dość negatywnie odnoszą się do „zachodniaków”, E. Matwijczuk od pierwszych dni zaczął odpierać swoją „ukraińskość”. W przeddzień 9 maja zażądał od merostwa Odessy wywieszenia w mieście czerwonych flag, ale ono stanęło w obronie flagi państwowej i bezprawne rozporządzenie zignorowało. Na wszystkich naradach, w publicznych wystąpieniach przewodniczący ODA podkreślenie posługuje się tylko językiem rosyjskim i aktywnie występuje za nadaniem mu statusu drugiego języka państwowego. Więc nie dziwi, że na apel obwodowej organizacji „Proświty”, którą rada obwodowa rzekomo za niepłacenie za usługi komunalne postanowiła wyrzucić z wynajmowanego pomieszczenia na ulicę, gubernator nawet nie odpowiedział. Prawdziwą swoją ukrainofobiczną istotę E. Matwijczuk zademonstrował w drugim tygodniu sprawowania władzy. Wydał rozporządzenie o wyjściu Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej ze składu współzałożycieli najstarszej i jedynej w Odessie ukraińskojęzycznej gazety „Czornomorski nowyny” i zaprzestaniu jej finansowania, czym postawił gazetę na granicy przetrwania. Swój krok wyjaśnił jako oszczędzanie wydatków budżetowych i walkę z ich trwonieniem. Lecz czy tak jest? Oprócz „Czornomorki” (tak odesyci przywykli nazywać gazetę), dotacje z budżetu stale otrzymywały rosyjskojęzyczne „Odeski wisti”, bułgarski „Roden kraj”, mołdawski „Luczaferul”, grecki „Odissos”, „Wirmenski wisnyk”. E. Matwijczuk z tej listy wykreślił tylko jedyną obwodową ukraińskojęzyczną gazetę, a jednocześnie „Odeskim wistiam” zwiększył roczną dotację o 1,05 miliona hrywien (do 4,33 miliona), podczas gdy „Czornomorka” pretendowała tylko na 820 tysięcy. Nie zważył gubernator, że według spisu z 2001 roku język ukraiński uznało za ojczysty 61% mieszkańców obwodu. Na taki cyniczny krok popchnął gubernatora jego antyukraiński zapał. Tak to ocenił i Narodowy Związek Dziennikarzy Ukrainy, zaliczając Eduarda Matwijczuka do dziesiątki największych dusicieli wolnego słowa. Lecz nie każdą prasę on nie lubi. Szczególnie do gustu przypadła mu gazeta miejskiej organizacji Partii Regionów „Regionalnyj wisnyk”. Tam, na przykład, w numerze z 4 sierpnia widniało aż osiem zdjęć Eduarda Matwijczuka, a dytyramby na jego cześć wyśpiewano w dwunastu publikacjach! Nawet sekretarze generalni epoki komunistycznej nie pozwalali sobie na coś takiego.
Nie wymyśliwszy nic lepszego, by zaspokoić swoje „wodzowskie” zachcianki, E. Matwijczuk postanowił urządzić swoją własną regionalną „rewolucję kulturalną”. W tym celu głośno ogłosił, że rok 2011 będzie na Odesszczyźnie rokiem kultury. Według słów pełniącego obowiązki naczelnika wydziału kultury i turystyki Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej Dmytra Florowa, gubernator polecił temu urzędowi opracować plan działań, który następnie ma osobiście zatwierdzić. Jakie dokładnie przedsięwzięcia są planowane, pozostaje tajemnicą, ale jeden ciekawy szczegół stał się znany. Niedawno przewodniczący Odeskiej Rady Obwodowej Mykoła Pundyk poinformował na briefingu, że na rozkwit kultury w regionie nie należy liczyć, ponieważ z powodu braku środków budżetowych w 2011 roku zlikwidowana zostanie nawet znaczna część zatwierdzonych wcześniej programów, skierowanych na rozwój kultury. Czy będą obcięte tylko programy, które dublują się nawzajem, czy jakieś inne, przewodniczący rady obwodowej nie uściślił. Najprawdopodobniej, jak w przypadku „Czornomorki”, obwód będzie oszczędzał na czysto ukraińskiej kulturze. Więc rok 2011, według wersji Eduarda Matwijczuka, poprawnie będzie nazywać rokiem obciętej kultury na Odesszczyźnie. A on sam, pragnąc prześcignąć w ukrainofobii Ołeksija Kostusiewa i mając większe uprawnienia niż odeski mer, mianuje siebie „inicjatorem i lokomotywą wprowadzenia języka rosyjskiego jako regionalnego”. Właśnie na jego wniosek w radzie obwodowej przeprowadzono wysłuchanie w tej sprawie. Dalekosiężny i bezprawny zamiar E. Matwijczuka to uczynienie języka rosyjskiego w regionie faktycznie drugim państwowym na równi z ukraińskim. Jego zdaniem, to „pozwoli rozwiązać kwestię obowiązkowych napisów w telewizji, napisów na szyldach, a także uczynić naukę języka rosyjskiego w szkołach nie fakultatywną, a pełnowartościową”. Więc, jak widzimy, opieka miejscowych możnowładców nad językiem i kulturą grozi wielką biedą. Przeżegnajmy się i powtórzmy śladem Aleksandra Gribojedowa: „Omijaj nas bardziej niż wszelkie smutki i pański gniew, i pańska miłość”. Chcę zauważyć, że Eduard Matwijczuk broni, propaguje i siłą narzuca język oraz literaturę, których sam nie zna. Jest już niemało świadectw, że wkrótce może odebrać laury naszemu najbardziej wybitnemu „profesorowi”. W anegdotyczną sytuację wpadł, gdy w wywiadzie telewizyjnym o wychowawczej roli patriotycznej poezji epoki radzieckiej zacytował wiersz swojego ulubionego poety Roberta Rożdiestwienskiego „Czekaj mnie”, choć nawet uczniowie wiedzą, że to poezja Konstantina Simonowa. A jeszcze Internet obiegło zdjęcie z autografem, który Matwijczuk zostawił w księdze honorowych gości jednej z odeskich szkół: „Pamięć o wyczynie naszych ojców i dziadów, pozostanie w naszym sercu na zawsze i będzie służyć przykładem dla dorastających pokoleń”. Taka sama piśmienna, jak szef, służba prasowa ODA sfotografowała to życzenie z podpisem E. Matwijczuka i opublikowała fotografię na oficjalnej stronie. Dopiero po tym, jak Matwijczuka bystrzy i ostrzy na język dziennikarze przechrzcili na „gubernatora ŻY SZY”, zdjęcie ze strony ODA usunięto.
Tłumaczenie maszynowe
ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ Maria OLIJNYK, Donieck — Wybory rektora, które miały się odbyć 16 grudnia, przeniesiono na 10 grudnia. Moim zdaniem pośpiech był spowodowany tym, że zmuszając do wycofania kandydatury zwolnionego 29 lipca rektora Wołodymyra Szewczenki, Ministerstwo Oświaty i Nauki otrzymało nieprzewidziany ból głowy — dokumenty złożył kandydat niezależny Jurij Hryhorowycz Łysenko, dyrektor instytutu naukowo-dydaktycznego „Cybernetyka Ekonomiczna” Donieckiego Uniwersytetu Narodowego, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk ekonomicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody w dziedzinie nauki i techniki Ukrainy, kierownik katedry cybernetyki ekonomicznej, który przygotował 17 doktorów nauk i 49 kandydatów nauk. Jurij Łysenko skoncentrował swoją uwagę na europejskiej strategii rozwoju Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Opowiada się on za: y realną autonomią uniwersytetu, bo dzisiaj to tylko deklaracja, granice autonomii są wyznaczane przez Ministerstwo Oświaty i Nauki oraz Gabinet Ministrów Ukrainy; y autorytatywnym, a nie autorytarnym stylem kierowania; y niezależnością związków zawodowych, które będą nadal odgrywać ważną rolę w ochronie interesów pracowników; y optymalnym połączeniem nauki fundamentalnej i stosowanej, procesu dydaktycznego oraz ich zabezpieczeniem finansowym; y elastyczną polityką kadrową. Młodzież powinna otrzymać dostęp do zarządzania, a emeryci — możliwość przekazywania doświadczenia i rozwijania nauki. Odpowiednio należy redystrybuować obciążenia. Trzeba stymulować pracowników do podnoszenia poziomu kwalifikacji, wspierać atestację kadr naukowych. Obciążenie dydaktyczne pracowników, którzy zajmują się przygotowaniem rozpraw doktorskich, powinno zostać zmniejszone. Uniwersytet powinien zapewnić scentralizowane wsparcie finansowe takim pracownikom na udział w konferencjach, publikacje wyników badań. Pracownikom należy dawać możliwość podnoszenia kwalifikacji, staży, udziału w projektach w ramach indywidualnych grantów, a kierownikom katedr należy dawać możliwość redystrybucji obciążenia katedry. Atmosfera wyborów była dość napięta: Ministerstwo nie ukrywało swoich sympatii do p.o. rektora P. O. Jehorowa, więc z pomocą wysłano mu zastępcę Dmytra Tabacznyka, Jewhena Sułymę. On początkowo wywierał nacisk na prorektorów i dziekanów wydziałów. Potem spotkał się ze studentami — delegatami konferencji uniwersyteckiej. W tym czasie p.o. rektora Petro Jehorow zabronił niepożądanym dziennikarzom wchodzenia na salę — wpuszczono tylko zaproszonych, z gazet „Siegodnia”, „Komsomolskaja Prawda” i podobnych. Resztę dziennikarzy brutalnie zatrzymała ochrona, więc zwrócili się z protestem do prokuratury. Trzeba było cytować artykuły Konstytucji Ukrainy i Ustawy o informacji. Dopiero na godzinę przed rozpoczęciem zaproszono akredytowanych przez służbę prasową uniwersytetu dziennikarzy na konferencję kolektywu pracowniczego. Miejscem dyslokacji wyznaczono balkon, dziennikarze stali sześć godzin, żeby cokolwiek zobaczyć. Konferencja była przygotowana w najdrobniejszych szczegółach, ale już przy wyborze przewodniczącego wszystko się załamało. Zamiast wyznaczonej przez p.o. rektora kandydatury prorektor Tetiany Marmazowej, konferencja zagłosowała za Wołodymyrem Podmarkowem — przewodniczącym związku zawodowego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Dalej sformowano komisję mandatową i skrutacyjną. W rezultacie 288 delegatów zrobiło wszystko, aby wykluczyć najmniejszy błąd. Wybrano komisję skrutacyjną spośród 11 niezależnych członków kolektywu, wydrukowano biuletyny ściśle według liczby zarejestrowanych uczestników konferencji i przyniesiono na salę bezpośrednio przed rozpoczęciem głosowania, przeprowadzono głosowanie tajnie, a liczenie głosów odwrotnie — maksymalnie otwarcie. W obecności wszystkich delegatów auli, dziesiątek aparatów fotograficznych i kamer wideo odczytano dosłownie każdy biuletyn! W rezultacie sensacja: zwyciężył kandydat niezależny i przegrał wybory kandydat Ministerstwa. Gdyby wybory na Ukrainie przebiegały tak samo otwarcie i uczciwie, my z wami już dawno stalibyśmy się częścią Europy. Obecny na wyborach wiceminister oświaty Jewhen Sułyma na wszelkie sposoby podkreślał, że kolektyw wybiera jedynie pretendenta na stanowisko rektora, a ostatnie słowo należy do Ministerstwa, mając nadzieję, że Petro Jehorow uzyska przynajmniej 30% głosów i niezależnie od uzyskanego przez Łysenkę procenta, Tabacznyk mianuje potrzebnego mu Jehorowa. Jednak zrealizować tego scenariusza się nie udało. Kolektyw Donieckiego Uniwersytetu Narodowego wybrał na rektora profesora Jurija Łysenkę. Na niego oddało głosy 138 osób z 288 delegatów (46% wyborców od statutowej liczby 300 osób), podczas gdy na p.o. rektora Petra Jehorowa zagłosowało 89 delegatów (29,6%). 53 osoby zagłosowały przeciw wszystkim, 8 biuletynów zniszczono. Nominatowi Ministerstwa Petrowi Jehorowowi zabrakło jednego głosu, aby przekroczyć 30-procentowy próg. W ten sposób Jurij Łysenko po raz pierwszy w wyborach na alternatywnej podstawie w Donieckim Uniwersytecie Narodowym stał się jedynym kandydatem na stanowisko rektora. Zatem Ministerstwo Oświaty i Nauki powinno rozpatrzyć kandydaturę profesora Jurija Łysenki w celu mianowania go rektorem Donieckiego Uniwersytetu Narodowego i podpisać z nim kontrakt na 7 lat, kończąc rektoriadę w Donieckim Uniwersytecie Narodowym. Inteligencja i studenci uniwersytetu zamierzają bronić swojego wyboru wszelkimi sposobami, aż do strajku. Zresztą społeczeństwo nie dopuści do powrotu do stylu kierowania z 1937 roku.
motywy. Takie placówki nie wpisują się w system „reformatorów”. Można dodać, że chodzi o szczególny uniwersytet, jeden z najstarszych w Europie. Założona jeszcze w 1615 roku, Mohylanka przez dwa stulecia miała ogromny wpływ na intelektualne, naukowe i edukacyjne życie Ukrainy. Czyż nie dlatego w 1817 roku przerwano jej działalność decyzją Świątobliwego Synodu Imperium Rosyjskiego? A odrodzono w 1991 roku, wraz z odrodzeniem niepodległej Ukrainy. Obecnie NaUKMA to 6 wydziałów, 3500 studentów, 28 centrów naukowych i laboratoriów naukowych, dziesiątki programów licencjackich, magisterskich i doktoranckich, szkoła biznesu, szkoła dziennikarstwa, pierwsza na Ukrainie szkoła doktorska. Tutaj w ogóle wiele rzeczy pojawiło się po raz pierwszy na Ukrainie: wolne twórcze nauczanie, oryginalne testowanie kandydatów, 100-punktowy system ogólnej oceny wiedzy, nauczanie trymestralne, przyjęcie od razu na dwie specjalności. Oczywiście, taka szkoła wyższa takiej władzy nie jest po prostu niepotrzebna, ona jej przeszkadza. Nie wspominając już o tym, że Mohylanka była i jest epicentrum ducha narodowego, potężnym ośrodkiem ukraińskości. Nieprzypadkowo właśnie Akademia Mohylańska stała się jednym z bastionów pomarańczowej rewolucji. Nieprzypadkowo Serhij Kwit był bodaj jedynym wśród rektorów uniwersytetów Ukrainy, który otwarcie wystąpił z potępieniem nominacji odrażającego ministra Tabacznyka. …Atak na to, co państwowotwórcze i narodowe, trwa. Jeszcze jednym polem bitwy stała się ukraińska szkoła wyższa. Jaka ma być – w znacznej mierze rozstrzyga się właśnie teraz.
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie tak postawiono pytanie na konferencji prasowej w UNIAN prezydent Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, doktor nauk, profesor Serhij Kwit. Powodem zwrócenia się do ukraińskich mediów były, jak wskazał, dwie sytuacje konfliktowe, które powstały między uniwersytetem a Ministerstwem Edukacji i Nauki, kierowanym przez ministra Dmytra Tabacznyka. Ale chodzi w ogóle o pytanie, jaką drogą pójdzie szkolnictwo wyższe Ukrainy.
autonomii placówki: właśnie to pozwoliło najlepiej organizować proces nauczania racjonalnie, według uznania samej akademii wydawać środki z finansowania państwowego, a także wiele zarabiać samodzielnie. Teraz to wszystko okazało się nowemu ministrowi niepotrzebne. W tym tkwi przyczyna opóźnienia w zatwierdzeniu statutu uczelni. W tym statucie urzędników od oświaty nie zadowala wiele rzeczy. Na przykład wolne uczęszczanie studentów na wykłady. To, że studenci przechodzą trzycyklowe kształcenie, w trakcie którego mogą uzyskać kilku(!) specjalności. To, że uniwersytet wręcza absolwentom, oprócz dyplomu państwowego, także dyplom samej Akademii Mohylańskiej; to praktyka czołowych uniwersytetów Europy.
Niezatwierdzenie zasad przyjmowania kandydatów na studia również ma zasadniczą przyczynę. Rzecz jednak w tym, że przy wstępie do Mohylanki obowiązuje egzamin z języka angielskiego. To zasadnicza kwestia, a dwa obowiązkowe języki nauczania – ukraiński i angielski – zapisane w obecnym statucie nie są przypadkowe. Angielski bowiem jest językiem europej-
ської ta światowej społeczności uniwersyteckiej. W akademii około trzech czwartych godzin wykłada się w języku angielskim, m.in. wykładają profesorowie znanych uniwersytetów Europy i USA. I oto to postanowienie nowy minister i jego ministerstwo nagle nazwali „naruszeniem praw kandydatów”, ponieważ część z nich uczyła się w szkole innych języków obcych. Na to prezydent akademii dał jasną odpowiedź, że kandydaci do Mohylanki dobrze wiedzą, na jaką uczelnię zamierzają wstąpić, jakimi możliwościami ona dysponuje i że bez znajomości języka angielskiego nie ma tu czego szukać. A pogłębiać znajomość angielskiego będzie mógł każdy student, gdyż wprowadzono go do programu nauczania tak jak i wiele innych języków obcych, których studenci mogą się tu według uznania również uczyć. Zatem kolejny paradoks dzisiejszości, kolejna, zdawałoby się, dziwna kolizja. Mamy jeden z najlepszych uniwersytetów Ukrainy, a innych — już ponad 250. Przy tym niektóre z nich to po prostu profanacja szkolnictwa wyższego. I oto zamiast poprzeć taki uniwersytet, jak Mohylanka, rozszerzyć jego zakres, szczególnie w kwestii autonomii w up
...rządzenia, niszczą go. Czeszą pod rosyjski wzór grzebieniem. Po co to robić? „Programy reform” — w rzeczywistości puste deklaracje, gdy dochodzi do realiów. A realia są takie: tej władzy nie potrzebna jest integracja europejska, częścią której jest również integracja szkolnictwa wyższego. Nie potrzebna jest autonomia uczelni, nie potrzebna jest przejrzystość procesu nauczania. Bo potrzebne jest co innego — korupcja, czyste administrowanie urzędnikami, trzymanie wszystkiego pod totalną kontrolą. Zarabianie przez same uczelnie pieniędzy w takim systemie również nie jest potrzebne. Metoda jest inna: coś tam rozdawać, dzielić w zależności od lojalności, a potem jeszcze trzymać na „haczyku”, kontrolując jałmużnę. „Uniwersytet bez korupcji dziś nie jest potrzebny” — z goryczą zauważył S. Kwit. Dodając, że wkrótce na niego, na jego uczelnię, nasłane zostaną całe szeregi różnych kontrolerów. Choć Serhij Kwit mówił bardzo delikatnie, choć unikał upolitycznienia i ostrych sformułowań, to jednak na pytanie, co leży u podłoża tego dziwnego „najazdu” Tabacznyka i jego resortu na uniwersytet, odpowiedział, że najprawdopodobniej są to przyczyny polityczne
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dowiedział się o tym od uczestników pikiety. I, jak sam przyznał, „sami teraz próbujemy się w tym rozeznać” i nie jesteśmy w stanie zatrzymać barbarzyństwa. „Kyjiwzełenbud” w ogóle nie wydaje pozwoleń na budowę, jesteśmy tylko stawiani przed faktem dokonanym” – wyjaśnił urzędnik. A my dziwimy się masowej wycince drzew. Jeśli chodzi o tę świątynię na Borszczahiwce, to oddział dysponuje jedynie „pozwoleniem na opracowanie dokumentacji projektowej dotyczącej tego obiektu”. Kontynuację wątku tego religijno-kryminalnego kryminału otrzymaliśmy w Głównym Zarządzie Architektury, Budownictwa i Projektowania Środowiska Miejskiego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Naczelnik zarządu Serhij Cełowalnyk całkowicie zaprzeczył budowie cerkwi zgodnie z Planem Generalnym. Być może duchowni mają inny „plan generalny”, który udało im się uzyskać od ekipy Czernoweckiego? A jeśli chodzi o park „Junist”, zaznaczył główny architekt, to zgodnie z projektem planowana jest jego rekonstrukcja, w szczególności zagospodarowanie terenu, budowa domku ogrodnika, publicznych toalet i fontann. O cerkwi w planie rekonstrukcji ani słowa. I ogólnie rzecz biorąc, w Głównym Zarządzie w ogóle nie rozpatrywano, nie uzgadniano, a zatem nie proponowano do planu generalnego Kijowa podobnego obiektu. Teraz ostatnią kropkę muszą postawić organy ścigania – w sprawie rajdów ze strony Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Przecież jego strukturom status niepaństwowy nie daje prawa do łamania praw Ukrainy. Co więcej, do lekceważenia nauk Jezusa Chrystusa, który podkreślał, że kto łamie choćby jotę prawa, ten łamie całe prawo. Ale wygląda na to, że inicjatorzy podobnych projektów przejęć, w sutannach czy nie, albo w ogóle nie czytali Biblii, albo mają bardzo wpływowych opiekunów – nie wśród niebiańskich aniołów, a wśród urzędników państwowych. Bez ich „błogosławieństwa” księża nie działaliby tak zuchwale, bezczelnie i bezkarnie. P.S. Już po tym, jak materiał został przygotowany do druku, stało się wiadome, że odbyło się spotkanie przedstawicieli władz stolicy, architektów, „Kyjiwzełenbudu”, mieszkańców Borszczahiwki oraz protojereja Danyłewycza. Trzeba oddać sprawiedliwość urzędnikom wszystkich struktur państwowych, którzy jeszcze raz jednogłośnie podkreślili, że budowę należy natychmiast przerwać, ponieważ cerkiew do tej pory nie ma ku temu żadnych podstaw prawnych, poza pozwoleniem na zebranie dokumentacji projektowej, podpisanym przez Czernoweckiego. Co więcej, parafianie Borszczahiwki poradzili mieszkańcowi obwodu winnickiego, księdzu Danyłewyczowi, aby wracał tam, skąd przyjechał, na co ten zuchwale odpowiedział: „Muszę do zimy przykryć świątynię i środki na to są”. I to pomimo tego, że otrzymał już cztery nakazy od władz lokalnych z żądaniem przerwania budowy. Jednak następnego dnia na placu budowy znów pojawił się sprzęt i oddział milicji w celu ochrony porządku. Nie inaczej, jak władza w rejonie swiatoszyńskim całkowicie przeszła na stronę Patriarchatu Moskiewskiego i milicji.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Oksany Ceacury. Pół roku temu pewien znajomy, będący jednocześnie uczestnikiem wydarzeń, opowiedział mi o tak zwanych nowoczesnych technologiach wznoszenia świątyń, które zostały wprowadzone w Patriarchacie Moskiewskim i są już stosowane na Ukrainie, w szczególności w Kijowie. Istota tego know-how polega na tym, że nie czekając na pozwolenie na przydział ziemi pod budowę, na terenie, który wpadł w oko kościelnym urzędnikom, ci ostatni działają według własnych zasad. Arkadij MUZYCZUK, m. Kijów. W głęboką noc przywożą przygotowane wcześniej materiały budowlane. Jest to z reguły zrąb leśny. I siłami najętych majstrów do rana wznoszą szkielet niewielkiej rozmiarami cerkwi. Po zakończeniu prac ogrodzą ją płotem. Rano zszokowanym mieszkańcom okolicznych domów nie pozostaje nic innego, jak w milczeniu się żegnać. I dziwić się, jak mogło do tego dojść, przecież jeszcze wieczorem był tu nieużytek. Czyżby Boża opatrzność? Ależ nie, batiuszka z kilkoma parafianami od samego rana już święci świątynię. Początkowo zwątpiłem w wiarygodność takich, dalekich od sprawiedliwych, czynów Kościoła. Ale wybierzmy się na plac budowy, gdzie wcielają w życie kościelny projekt. Tutaj jego realizacja odbywa się w biały dzień. Jednak jeśli chodzi o prawo, to tutaj wobec kościelnych urzędników istnieje szereg poważnych zastrzeżeń. Szkoda, że na razie zmuszeni są je wyrażać jedynie obywatele, którzy już utworzyli komitet strajkowy i uciekają się do akcji protestacyjnych. Struktury państwowe, w szczególności organy ścigania, milczą. …Na tegoroczne święto Makabeuszy na osiedlu Borszczahiwskim w Kijowie, w pobliżu ulicy Łesia Kurbasa, na terenie parku „Junist” („Młodość”), pojawili się budowlańcy i zaczęli wznosić płot. Skąd, po co? Przecież to strefa wypoczynku setek mieszkańców. Tym bardziej, że w centrum ogrodzenia znalazł się piękny klomb, ławeczki do wypoczynku, miejsce do zabawy dla dzieci, nie mówiąc już o zniszczeniu dziesiątek młodych drzew. Oburzeni taką zuchwałością, i to jeszcze w dniu święta, mieszkańcy próbowali bronić swojego parku. Ale wkrótce pojawił się jeden z „kuratorów” budowy ojciec Dymitr, przedstawiciel Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, i bogobojni obywatele przycichli, aby wysłuchać księdza. A on, jak się później okazało, od samego początku kłamał. Petro Prychodźko, mieszkaniec mikrorejonu, który był obecny przy tej rozmowie, do tej pory jest oburzony kłamstwem „świętego” ojca. — Wcześniej mowa była o budowie świątyni Spirydona z Trimituntu na miejscu zaniedbanego kina, w odległości kilkudziesięciu metrów od obecnego ogrodzenia — mówi Petro Wasylowycz. — Choć i ten obiekt kulturalny nie byłby zbędny w północnej części osiedla Borszczahiwskiego, przecież innych w pobliżu nie ma. Ale lokalne władze nie mają do tego głowy. Zresztą sponsorów interesują zupełnie inne obiekty. Dlatego mieszkańcy nie byli przeciwni, aby choć trochę ucywilizować strefę wypoczynku. Ale żeby niszczyć dla tego klomb, wycinać drzewa, społeczność pozwolenia nie dawała i nie da. To nie tylko niezgodne z prawem, ale i nieludzkie. Tym bardziej ze strony Kościoła. Może Patriarcha Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego Cyryl już nieoficjalnie pozwolił swojej strukturze na Ukrainie — UKP — działać metodami rajdowymi? Od innych mieszkańców Borszczahiwki udało się dowiedzieć, że ksiądz zmianę miejsca budowy świątyni wyjaśnił tak: „Ludzie po prostu źle zrozumieli zamiary kościelnych”. Oto tak wyszły te „zamiary”, jak szydło z worka. Nie inaczej, jak kościelni urzędnicy dawno snuli plan budowy świątyni na miejscu strefy wypoczynku, a o zburzeniu starego kina mówili, aby zmylić i społeczność, i władze. Ale nie do końca pewnie czuł się UKP PM na osiedlu mieszkaniowym, a za poprzedniej władzy mogły być pewne komplikacje. Dlatego zrobili ruch koniem. — Dosłownie kwartał dalej znajduje się cerkiew Patriarchatu Kijowskiego. Dwa przystanki tramwajem dalej — jeszcze jedna — opowiada Lidia Ołeksandriwna. — Czy Patriarchat Moskiewski nie uznaje ich za miejsca do sprawowania nabożeństw? Ale to ich sprawa. — I jeszcze jedno dziwi — przyłącza się do rozmowy jeszcze jedna mieszkanka ulicy Łesia Kurbasa Wira Honczaruk — dlaczego Patriarchat Moskiewski chce wznieść swoją świątynię właśnie w parku „Junist”? Po pierwsze, na dwa osiedla Borszczahiwki, południowe i północne, jest on jeden. Teraz i jego nas pozbawiają. Po drugie, na Borszczahiwce jest niemało terenów zarośniętych chwastami. Na przykład Kościół Jezusa Chrystusa zbudowano w pobliżu drogi obwodowej, dokonując należytego zagospodarowania terenu. I on z powodzeniem działa. A czym Cerkiew Spirydona z Trimituntu jest lepsza? Tylko tym, że Patriarchatu Moskiewskiego? Uciekać się do barbarzyńskich metod zawłaszczania ziemi? Słudzy Boga tak nie powinni działać. Uświęcone kłamstwo. Właśnie taki wniosek chce się wyciągnąć. Mieliśmy kilka prób dowiedzenia się o legalności budowy u samych „budowniczych”. Razem z organizatorem akcji protestacyjnej, przedstawicielem społeczności Orestem Szewczukiem próbowaliśmy otrzymać oficjalne dokumenty na pozwolenie budowy świątyni od przedstawicieli Patriarchatu. Początkowo obiecywał nam je dostarczyć ksiądz, który w istocie jest kuratorem budowy i którego zapewne oficjalnie pobłogosławił do tych działań ktoś z wyższych rangą duchownych. Ale ograniczył się jedynie do ustnych zapewnień, że rzekomo cerkiew ma oficjalne pozwolenie „Kyjiwzełenbudu”, a także wypis z planu generalnego Kijowa, gdzie rzekomo pod punktem (numeru którego nie pamięta) zaznaczono ten obiekt. Druga próba zobaczenia pozwolenia na prawo budowy, choć odbyła się w obecności milicji, też zakończyła się niczym. Wszystko, co mógł pokazać tym razem już proboszcz nowej świątyni, to pozwolenie na zebranie niezbędnych dokumentów. Ale przecież budowa już idzie w szybkim tempie, a ksiądz pod niedobudowaną świątynią prowadzi nabożeństwa. Trzecia próba wyjaśnienia sytuacji na szczeblu kościelnym też nic nie dała. Rzecznik prasowy zwierzchnika UKP PM ojciec Heorhij Kowalenko poradził oficjalnie zwrócić się do ich kancelarii i poczekać na odpowiedź, choć nie jest powiedziane, że ona będzie, „ponieważ nie jesteśmy strukturą państwową” — wyjaśnił. A teraz opinia oficjalnych organów państwowych. Wśród nich zrzeszenie komunalne „Kyjiwzełenbud”. Wiaczesław Hrynczenko, dyrektor Swiatoszynskiego rejonowego oddziału tego zrzeszenia, na terenie którego znajduje się park „Junist”, zanim najeźdźcy w sutannach wzięli się do pracy, nic o ich „zamiarach” nie wiedział. Dowiedziawszy się...
Tłumaczenie maszynowe
Szanowne Panie i Panowie! Nieszczęście, które spotkało współczesną kulturę ukraińską, przybiera nowe, groźne formy w ataku na placówki naukowo-kulturalne. Dotąd jednym z wiodących ośrodków naukowych ukraińskiego muzealnictwa był Narodowy Kijowsko-Peczerski Historyczno-Kulturalny Rezerwat. Pracowali tu doktorzy i kandydaci nauk, specjaliści z historii Cerkwi i kultury sakralnej. Co roku w Rezerwacie odbywały się konferencje naukowe („Czytania Nestorowskie”, „Czytania Mohylańskie”, „Prawosławie — nauka — oświata” itp.), na które zjeżdżali się wiodący naukowcy z różnych krajów. Wydawano monografie naukowe i zbiory. Sytuacja gwałtownie się zmieniła po powołaniu 8 kwietnia 2010 roku na stanowisko dyrektora generalnego Rezerwatu Marini Eduardiwny Hromowej. Podobnie jak w wydarzeniach z początku lat 30. XX wieku, wandalska aktywność nowego kierownictwa skierowana jest na zniszczenie naukowego komponentu Rezerwatu, na wysiedlenie muzeów z pomieszczeń Rezerwatu. Zarządzeniem nr 230 pani Hromowej z 10.11.2010 r. zwolniono 5 doktorów nauk i 5 kandydatów nauk. W różnym czasie naukowcom, którzy niedawno przeszli komisję atestacyjną, „zaproponowano” odejście z własnej woli lub brutalnie przeniesiono ich na inne stanowiska (na przykład kompilatora kilkutomowego spisu wydawnictw ukazanych na terytorium Ukrainy, Serhija Stepanowycza Pietrowa — na stanowisko dozorcy). Pod różnymi pretekstami ze stanu Rezerwatu zwalnia się wysoko wykwalifikowanych muzealników (zapowiedziano zwolnienie znakomitej znawczyni ikonografii Olhy Oleksandriwny Kowalenko), konserwatorów, a na ich miejsca mianuje się osoby bez należytych kwalifikacji. Wstrzymano przygotowanie do druku zaplanowanych prac, w tym zbioru dokumentów o stratach dziedzictwa kulturalnego Ukrainy w latach pokoju XX wieku, w sprawie którego podpisano umowę między Rezerwatem a Instytutem Historii Ukrainy NAN Ukrainy. Zwracamy się do Pana z prośbą o poparcie naszego protestu przeciwko wandalizmowi.
Z szacunkiem Serhij BIŁOKINIŃ, doktor nauk historycznych, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Serhij HALCZENKO, doktor nauk filologicznych, profesor; Switłana KAHAMŁYK, kandydat nauk historycznych; Alla KYRYDON, doktor nauk historycznych, profesor; Walerij ŁASTOWSKYJ, doktor nauk historycznych, profesor; Serhij SEHEDA, doktor nauk historycznych, profesor; Wasyl UL’JANOWSKYJ, doktor nauk historycznych, profesor
3 grudnia 2010 roku
Tłumaczenie maszynowe
O naszym krajaninie, ługańczyku, obrońcy praw człowieka i pisarzu, Bohaterze Ukrainy Mykole Rudence wiedzą w wielu krajach świata. Na Ługańszczyźnie jest jego muzeum literackie, a dokładniej niewielki pokój w gimnazjum w Biłym, które od grudnia 2005 roku nosi jego imię. Osiedle Biłe w rejonie łutuhynskim położone jest niedaleko wsi Jurjiwka, gdzie Mykoła Danyłowycz Rudenko się urodził 19 grudnia 1920 roku. Więcej żadnych miejsc pamięci i miejsc upamiętniających, związanych z imieniem Mykoły Rudenki, na Ługańszczyźnie nie odnotowano. Ołeksij NEŻYWYJ, m. Ługańsk Chce się przypomnieć, że Ługańszczyzna jest ojczystą ziemią dla ukraińskich pisarzy Wołodymyra Sosiury, Iwana i Nadiji Switłycznych, tegoż Mykoły Rudenki, których twórczość została wyróżniona Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, jednak ich jubileuszowe daty w ostatnich latach z jakiegoś powodu nie były wspierane ustanawianiem wielkich pomników i wydawaniem luksusowych książek za środki budżetu obwodowego. Wydaje się, że właśnie w niepodległej Ukrainie powinno wzrastać zainteresowanie twórczym dziedzictwem Mykoły Rudenki, warto wspomnieć chociażby jego badania „Energia postępu”, „Ekonomiczne monologi”. Budzi podziw jego twarda i niezłomna postawa obywatelska obrońcy praw człowieka, a poezja filozoficzna weszła do najlepszych osiągnięć literatury ukraińskiej. Niewielka wieś Jurjiwka. Do centrum obwodowego, jak to mówią, rzut beretem: jakieś dziesięć minut jazdy samochodem. Zwyczajny, czy po literacku, typowy krajobraz. Widać nowe i już dawne hałdy. U podnóża góry tu i tam tulą się chatki. Tak i wieś ta rozlokowała się w jakiejś niecce, czy dokładniej, w jarze. A hałdy i pagórki i blisko, i w oddali, jak gdyby nie tylko wieczni strażnicy tego, co od wieków dzieje się na ziemi, a jeszcze — one utrzymują stały związek Ziemi i Kosmosu. Jego dzieciństwo zetknęło się z nieszczęściem; kiedy chłopiec miał sześć lat, zginął w kopalni ojciec. Zatem naukę w szkole chłopak zmuszony był łączyć z nielekką pracą. W 1939 roku ukończył w sąsiednim osiedlu Sutohan dziesięciolatkę. Nie jednego dnia przychodziło chodzić pieszo do szkoły, i jakiś bezlicy, niezmienny dla kogoś krajobraz stawał się coraz bardziej bliskim, by zapamiętać się na całe życie, a potem stać się częścią poetyckiego i naukowego światopoglądu. Możliwe, że tutaj po raz pierwszy zastanowił się nad wielkością i wiecznością przyrody, która znajduje w sobie siły zmieniać się każdego dnia i każdego roku, obdarowywać ludzi płodami ziemskimi. Ona zaś, czyli przyroda, stała się prawdziwą wybawicielką i w tym przerażającym roku, kiedy nieludzie odbierali życie milionom Ukraińców. Wspomina się najokrutniejszy w XX wieku 1933 rok — rok zorganizowanego przez totalitarny reżim Hołodomoru. Wtedy najbardziej cierpiała, a dokładniej ginęła, ukraińska wieś. Tego poeta nie może zapomnieć nigdy, i poezja „Akacja” stała się jego głosem prawdy: Na stoku kamienistym Rosła ona, stara. Jej kwitnieniu czystemu Radowała się dziatwa. W głodny rok, skazani, W śmierci na granicy, Połykaliśmy upieczone Z jej kwiatostanów placki. Twierdzą, że każdy poeta zaczyna się od dzieciństwa. Zatem Mykoła Rudenko na całe życie zachował niezwykle głębokie poczucie Prawdy we wszystkich przejawach ludzkiej działalności. A wtedy, w jego dalekiej młodości, na osobowość mało zwracano uwagę. Przecież wystarczyło, według wyrażenia jednego z „wodzów”, czuć się „kółeczkiem i trybikiem jednego mechanizmu”. Mimo wszystko zdolny młodzieniec po zdobyciu średniego wykształcenia wstępuje na wydział filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego. Lecz długo uczyć się mu nie przyszło, bo powołali do armii i powierzyli, zważywszy na górniczo-biedniackie pochodzenie, ochraniać Kreml. W latach wojny już politruk Mykoła Rudenko walczył w blokadowym Leningradzie i był ciężko ranny. Prawie rok leczył się, a potem znowu powrócił na front. O osobistej odwadze świadczyły bojowe odznaczenia i stopień kapitana. Już w następnym po demobilizacji roku — 1947 — wychodzi jego pierwszy tomik poetycki „Z pochodu”. Wkrótce Mykoła Rudenko zostaje redaktorem naczelnym czasopisma „Dnipro” oraz sekretarzem organizacji partyjnej Związku Pisarzy Ukrainy. Oczywiście, gwarancją było zaufanie do byłego rannego frontowca, młodego utalentowanego poety górniczego pochodzenia. Zatem wychodzą jeden po drugim tomiki poezji, a także dwie powieści: „Wiatr w twarz” (1955) i „Ostatnia szabla” (1959), zbiór opowiadań i szkiców „Biała akacja” (1969). Ciekawe, że najbardziej wyważoną recenzję powieści „Ostatnia szabla” znajdujemy w artykule literacko-krytycznym też naszego krajana, Iwana Ołeksijowycza Switłycznego, „Człowiek przyjeżdża na wieś…”, który wyszedł drukiem w czasopiśmie „Witchyzna” (1961. — nr 4). Analizując podobne tematycznie utwory, czyli prozę poświęconą powojennej wsi, krytyk dochodzi do wniosku, że większość autorów, i Mykoła Rudenko w pierwszej kolejności, odtwarzają prawdziwie realistyczny obraz zubożałej kołchozowej wsi. Oto tylko wyjście z długotrwałej katastrofy zbyt proste: przyjeżdża na wieś komunista, z reguły były frontowiec, i wszystko zmienia się na lepsze… Co tu powiedzieć? Tylko to, że wszyscy pisarze w latach pięćdziesiątych byli szczególnie ściśnięci kleszczami socjalistycznego realizmu i jakiekolwiek odstępstwa były po prostu niemożliwe. Jednak z początkiem lat sześćdziesiątych w twórczości Mykoły Rudenki zachodzą istotne zmiany. Potem niektórzy z krytyków literackich nazwą to zmianą w światopoglądzie. Do tego należy dodać, że światopogląd każdego człowieka, a tym bardziej pisarza, nie może zmienić się w rok czy dwa. A w okresie socjalistycznego realizmu, deklarowanego przez panującą ideologię jako wiodąca metoda twórcza, po prostu osobiste odczucie świata nie mogło wyrażać się w pełnej mierze, bo w oficjalnej sztuce istniał sztuczny „kolektywny światopogląd”, podporządkowany wyższości idei w życiu człowieka. Jednak na początku lat sześćdziesiątych po znanych zmianach w życiu społecznym, także zmienia się i twórcze oblicze niektórych ukraińskich pisarzy. Wydaje się, że i narodziny takiego nurtu literacko-estetycznego, który potem otrzymał nazwę „szistdesiatnyctwo” (pokolenie lat sześćdziesiątych), byłyby po prostu niemożliwe!
życie bez udziału utalentowanych pisarzy starszego pokolenia, którzy ostro odczuwali potrzebę prawdy zarówno w życiu, jak i w sztuce. Do takich należał również Mykoła Rudenko. Już w jego artykule „Poezja i polarność”, który został opublikowany przez „Literaturną Ukrajinę” 30 stycznia 1962 roku, mowa była o obowiązku poety wobec społeczeństwa. Jednak najbardziej wyraziste zmiany stały się odczuwalne w poezji. W tryptyku „Matka” (1963), tym swoistym apelu nie tylko do kobiety-matki, która pracuje nieustannie, ale także do matki-Ojczyzny, czytamy: Gdzieś wymachują dźwigi wysokich budowli, Ty zaś zaśniesz jesienią przy nieopalonym piecu. I stutysięczny chór wyśpiewa twój trud, — Lecz nikt nie podstawi ci tobołka na ramiona. Taka głęboka prawdziwość przypomina poezję młodego Wasyla Symonenki, jednej z najjaśniejszych postaci ruchu szistdesiatnykiw. I jako swoiste credo — twórczy testament — brzmiały poetyckie wersy Mykoły Rudenki: Ukraino!.. Z twojej lekkiej ręki Nie broń mi stać się twoim nawozem. Niech wrastają w czaszkę szorstkie korzonki, Wybierając ze mnie ziemskie i niebieskie. Przyjdzie wieszcza mgła, i w jej mleku Niewygasła gwiazda nad ziemią zmartwychwstanie. Słońce zdejmie znużenie z utrudzonych rąk, Wszechświat rzuci na ramiona błękitną kapę… Kizia, słomiana, czarna od mąk, — Staniesz ty, Ukraino, tą gwiazdą. Wydawało się, że już nie da się zatrzymać głosu prawdy w odnowionej literaturze lat sześćdziesiątych, która kontynuowała tradycje ukraińskiej literatury klasycznej. Jednym z głównych jest humanizm w sztuce, według którego życie człowieka powinno stać wyżej od jakiejkolwiek idei politycznej, za jakimi by głośnymi hasłami się nie ukrywała. Mówiąc dokładniej, najlepsze osiągnięcia rodzimej literatury broniły ewolucyjnego charakteru rozwoju społeczeństwa, tym samym zbliżając go do odwiecznych praw natury i Kosmosu. W przeciwnym razie — łamanie życiorysów, ludzkie tragedie… Dążenie do zrozumienia ogólnoludzkich problemów nadawało wierszom Mykoły Rudenki coraz większą filozoficzność, co również łączyło go z ruchem szistdesiatnykiw. Takie poezje, z reguły, wchodziły w bezpośrednią sprzeczność z upiększoną rzeczywistością. Świecie, świecie!.. Gdzie w tobie granica?.. To po co ludzie napletli Tych drutów i setki megaton Zagacili w atomowe lufy?.. Tutaj, oprócz władzy Słońca i gwiazd, Ani granic, ani poleceń nie ma. Tam za słowo czy za wolny krok — Kula w plecy, obóz czy więzienie. Zrozumiałe, że niedługa „ideologiczna odwilż” szybko się skończyła i przebicie się do czytelnika z prawdziwą poezją stawało się coraz trudniejsze. W 1968 roku opublikowano tomik poetycki o wymownym i symbolicznym tytule „Wszechświat w tobie”, w 1971-m — zbiór liryki „Odnowienie” oraz baśń-feerię „Zrodzony z błyskawicy”. Potem książek Mykoły Rudenki nie drukowano na Ukrainie przez długie lata. Bolesne poszukiwania utalentowanej osobowości odzwierciedlono w powieści „Orłowa bałka”. Jednocześnie utwór ten skłania się ku wiecznej problematyce: ekologii duchowości, którą można rozwiązać tylko poprzez zrozumienie przeznaczenia człowieka na ziemi oraz nieuchronnego związku życia pokoleń z wszechświatem. Nawiasem mówiąc, wydarzenia opisane w powieści rozgrywają się w zagłębiu górniczym, niemal zdenacjonalizowanym, ze zdewastowaną przyrodą. Ale mimo wszystko pewien optymizm i wiarę w jutro wywołuje płótno artystyczne młodego twórcy… I chociaż w pierwszej kolejności Mykoła Rudenko wysyłał swoje utwory pod adresem KC KPZR, wykluczono go z partii, a 27 maja 1975 roku — ze Związku Pisarzy Ukrainy. Siły represyjne aresztują go. Na początku lutego 1976 roku przymusowo zamykają w klinice psychoneurologicznej. Jednak pragnienie walki o sprawiedliwość u Mykoły Rudenki coraz bardziej narasta. Wraz ze swoimi współmyślicielami w listopadzie 1976 roku ogłasza powstanie Ukraińskiej Grupy Społecznej na rzecz Wspierania Realizacji Porozumień Helsińskich. (Dość szczegółowo mówi się o tym w wydawnictwach: Ukraiński ruch obrony praw człowieka. — Toronto: Smołoskyp, 1978; Ukraińska Grupa Helsińska. Dokumenty i materiały, — Toronto: Smołoskyp, 1983.) Dalsze losy utalentowanego pisarza i uczonego-badacza były jeszcze tragiczniejsze: w lipcu 1977 roku M. D. Rudenko został skazany na siedem lat więzienia i pięć lat zesłania. Jeden z jego najbliższych towarzyszy, znany obrońca praw człowieka Petro Hryhorenko, pisał, że martwiąc się o Mykołę Rudenkę, dokładnie miesiąc później przeczytał jego wiersz i zrozumiał, że on nigdy nie zdradzi ani sprawy, ani przyjaciół… Wiersz ten nazywał się „Tak prosto wszystko: napiszesz skruchę”. Teraz brzmi on już nie tylko jako artystyczne odtworzenie całkiem niedalekiej rzeczywistości, ale jako swoiste życiowe i twórcze credo artysty. Mykoła Rudenko ze studentami Ługańskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego imienia Tarasa Szewczenki. Zdjęcie z 1955 roku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
archiwum — Muzeum Literatury i Sztuki Ukrainy. Zatem protokół nr 3 z posiedzenia zarządu Kijowskiej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy z dnia 20 maja 1975 roku. Obecni spośród 47 członków zarządu 32. Przewodniczy J. Zbanacki. W porządku obrad kilka kwestii. Pierwsza — udział kijowskich pisarzy w walce o przekształcenie Kijowa w wzorowe miasto socjalistyczne. Jako piąty punkt figurują: sprawy personalne M. Rudenki oraz H. Tiutiunnyka. „Wysłuchano: informację pierwszego sekretarza zarządu Kijowskiej organizacji J. Zbanackiego o sprawie personalnej członka organizacji Mykoły Rudenki. Mykoła Rudenko swoim zachowaniem i twórczością postawił się poza organizacją pisarską. Rozkład obyczajowy doprowadził go do poważnych błędów w twórczości, jego fantastyka jest łączona z idealizmem, z wrogimi marksizmowi-leninizmowi koncepcjami. Mówiąc, marksizm dał ludzkości teoretyczne podstawy do zniszczenia starego świata, leninizm dał praktyczne środki jego zniszczenia, ale tylko M. Rudenko nakreślił drogi budowy nowego świata. Według Rudenki, należy przede wszystkim zlikwidować kołchozy, czyli sektor socjalistyczny w rolnictwie, a władzę radziecką „ulepszyć”, zmodyfikować tak, jak tego chce M. Rudenko i jego przyjaciele Sacharow, Niekrasow, Sołżenicyn oraz tzw. „Amerykańska liga”. Swego czasu M. Rudenko za wybryki obyczajowe i ideowe, niekompatybilne z wymogami Statutu KPZR, został wykluczony z szeregów Komunistycznej Partii. Ale żadne inne liczne ostrzeżenia na niego nie wpłynęły. Teraz zajmują się nim organy. Niedawno w jego mieszkaniu skonfiskowano wiele antyradzieckich materiałów. M. Rudenko oświadczył, że Związek go nie obchodzi, że on z Sacharowem pracuje nad utworem o Związku Radzieckim. W rozmowach zachowywał się wyzywająco, arogancko, lekceważąc kolektyw pisarski i w ogóle porządek radziecki. Zaprosiliśmy go do Sekretariatu na rozmowę, ale się nie pojawił. Później dwukrotnie listownie i telegramem proponowaliśmy mu przybycie na posiedzenie zarządu, na co odpowiedział dwoma niezbyt dowcipnymi, ale lekceważącymi listami. Zatem mamy pełne moralne prawo rozpatrywać i rozstrzygać sprawę M. Rudenki pod jego nieobecność. N. K. — Mnie, tak jak wszystkich, do głębi duszy oburza zachowanie M. Rudenki. Jednak nasuwa się myśl, że może on jest chory psychicznie i warto przeprowadzić w tym przedmiocie ekspertyzę medyczną? D. B. — próbuje poprzeć tę myśl. „Tym bardziej, że M. Rudenko był swego czasu naszym towarzyszem i dobrym pisarzem”. J. Zbanacki. Na świadomą kontrrewolucję, antyradzieckość lekarstwo jest jedno. Proponuję renegata Rudenkę z członków Kijowskiej organizacji Związku Pisarzy Ukrainy wykluczyć za działania niekompatybilne z wymogami Statutu Związku Pisarzy Związku Radzieckiego. UCHWALONO: jednogłośnie Rudenkę Mykołę Danyłowycza za działania niekompatybilne z wymogami Statutu Związku Pisarzy ZSRR. Z członków Kijowskiej organizacji SPU — wykluczyć”. A co z Hryhorem Tiutiunnykiem, którego sprawę personalną pisarscy urzędnicy zrządzeniem losu połączyli z wykluczeniem Mykoły Rudenki? A może to też była z góry przemyślana metoda wychowywania niepokornego, którego po raz kolejny przesłuchiwano „o niegodne zachowanie członka organizacji, który w stanie nietrzeźwym obraził starszych towarzyszy”? Nie wiemy teraz, jak reagował wtedy na wykluczenie Mykoły Rudenki właśnie Hryhir Tiutiunnyk. Ale to, że podobny obraz moralnego zniszczenia przez system przemocy Bohatera Związku Radzieckiego utalentowany artysta przedstawił na wiele lat przedtem w swoim opowiadaniu „Śmierć kawalera” (czyli kawalera Złotej Gwiazdy za wyczyn na wojnie), nie ulega wątpliwości. Dlatego ten utwór literacki za życia autora drukowano tylko dwukrotnie: w czasopiśmie „Zmina” (1965, nr 1) i w pierwszej książce „Zawiaz” (1966 r.). A Mykoła Rudenko został Bohaterem już niepodległej Ukrainy w 2000 roku. Swoją ziemską misję wypełnił uczciwie, a dlatego godnego uczczenia jego pamięci przede wszystkim potrzebujemy my — żywi.
Tłumaczenie maszynowe
W łagrach Mykoła Rudenko kontynuował pisanie, mimo nieznośnych warunków do pracy twórczej. Za granicą nadal drukowano jego książki, które świadczyły o wielkiej sile talentu artysty i jego wierze w przyszłość Ukrainy: Rozwiana ruina moich uczuć Przypomina w piaskach umarłą rzekę. Lecz jest jeszcze Bóg… I jest jeszcze Ukraina… Dla nich zachowam w piersi świecę. Rodzima Ojczyzna jawi się poecie w różnych wymiarach czasowych, gdyż nierzadko zwraca się on ku historii, jak na przykład w poemacie „Car Buż”. Większe możliwości poetyckie Mykoła Rudenko znajduje dla tego w poematach. Jego utwory liryczno-epickie nie są wcale tak duże objętościowo. Przecież to także oznaka indywidualnego stylu twórczego: w kilku strofach wierszowanych odtworzyć i charaktery, i kanwę fabularną, i, co najważniejsze, w końcu wyrazić główną ideę: I wszyscy, którzy stali się już korzeniami (Setki tysięcy — synowie Buża), Jak przed nowym stworzeniem, Spod ziemi wychodzą na łany. A nad nimi toczy się w polu Głos z dalekiej epoki: — Bez państwa nie mieć nam woli. Bez państwa — jesteśmy na wieki niewolnikami. Ukraiński literaturoznawca z Monachium Ihor Kaczurowśkyj podkreśla, że wiele wierszy Mykoły Rudenki ma charakter dokumentu poetyckiego: „W jakim stopniu postać bohatera lirycznego tej książki pokrywa się z osobą samego poety? Nie znając osobiście autora, ciężko byłoby odpowiedzieć na to pytanie, ale udokumentowana i przypieczętowana wyrokiem sądowym jego działalność na rzecz Ukrainy i Ludzkości świadczy, że między tymi dwiema postaciami, być może, w ogóle nie ma rozbieżności…”. Po uwięzieniu w obozie koncentracyjnym i zesłaniu Mykoła Rudenko wraz z żoną Raisą (ona również odbywała niesprawiedliwą karę) zostali pozbawieni obywatelstwa i wyjechali do USA. Powrót pisarza na ojczystą ziemię mógł nastąpić tylko w odnowionej Ukrainie. Latem 1992 roku Mykoła Rudenko odwiedził bliskie mu od dzieciństwa strony, na Ługańszczyźnie. W bibliotece obwodowej odbył się wieczór literacki. Niezapomniane pozostały spotkania z krewnymi i znajomymi. W 1993 roku za powieść „Orłowa bałka” oraz tomik poetycki „Poezje” Mykoła Rudenko został uhonorowany Państwową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Kiedy na Ługańszczyźnie w 1998 roku odbywało się Międzynarodowe Święto Szewczenkowskie „W rodzinie wolnej, nowej”, nasz sławny rodak był jego honorowym gościem. Mykoła Rudenko świadomie wybrał swoją niełatwą, ale uczciwą drogę życiową, kiedy wystąpił przeciwko ówczesnemu systemowi państwowemu i ideologicznemu. Co zaś czekało żołnierza-frontowca, inwalidę wojennego, odnoszącego sukcesy pisarza, byłego sekretarza komitetu partyjnego organizacji pisarskiej? W 1974 roku Mykołę Rudenkę wykluczają z KPZR, początkowo jednogłośnie na posiedzeniu biura organizacji partyjnej czasopisma „Witchyzna”, gdzie był zarejestrowany. Na posiedzeniu komitetu partyjnego Kijowskiej organizacji ZPU przeciwko wykluczeniu głosował tylko Jurij Zbanacki. Jak pisał we wspomnieniach Mykoła Rudenko „Największy cud — życie”, zaraz po wojnie wraz z Dmytrem Biłousiem i Olesiem Honczarem pomógł młodemu pisarzowi, który w latach wojny dowodził oddziałem partyzanckim, uratować się przed prześladowaniami wysokiego kierownictwa kompartyjnego, a do tego byłego sekretarza podziemnego komitetu obwodowego partii… Właśnie w czasopiśmie „Dnipro”, kiedy redaktorem był Mykoła Rudenko, drukowano pierwszą powieść Jurija Zbanackiego „Tajemnica Sokoliego boru”. Jednak już rok później, kiedy prześladowanego przez organy KGB Mykołę Rudenkę na ich polecenie wykluczano ze Związku Pisarzy, nawet Bohater Związku Radzieckiego stał się posłusznym trybikiem w ówczesnym systemie represyjnym. Dla potwierdzenia dokumentalnego przytaczamy część protokołu posiedzenia zarządu Kijowskiej organizacji ZPU, przy czym nazwisk pisarzy, którzy brali udział w dyskusji, nie wymieniamy, a dla bardziej zainteresowanych powiemy, że dokument ten przechowuje się w Centralnym Państwowym
Nagłe, niczym błyskawica, zatrzymanie akcji serca Wiktora Juchymowycza oszołomiło mnie, bo przecież niedawno, 12 listopada, spędziliśmy razem pół dnia. Byłem wtedy pod wielkim wrażeniem jego optymistycznego nastroju, fizycznej krzepy, bo pokonanie drogi z Teterowa do Konczy-Ozernej to niełatwa sprawa dla 81-letniego człowieka. To około trzech godzin podróży. A Wiktor Juchymowycz był wesoły, aktywny, niecierpliwie łaknący rozmów o literaturze, polityce, historii… …Przede mną na stole leżą książki niezapomnianego Wiktora Łupeyki — „Na krutych rozstajach”, „Światła i fałszywi prorocy”, „W świecie ukraińskich intelektualistów”, „Rycerze ukraińskiej duchowości”, jego listy, artykuły w gazetach „Narodna armija”, „Słowo Proświty”, „Nacja i derżawa”… Zadziwiająca produktywność twórcza, gorąca pasja przejmowania się losem ukraińskiego języka, kultury i państwa, głęboka analityczna analiza zjawisk historycznych, wydarzeń — wszystko to robi wrażenie. Wiktor Juchymowycz zrealizował swoje twórcze zamysły w tych książkach, w istocie, w ciągu ostatniego dziesięciolecia. I oto ostatni przyjazd Wiktora Juchymowycza do mnie do domu w piątek 12 listopada 2010 roku. Jak zawsze, w kapeluszu, biała koszula, krawat, w rękach czarna torba-aktówka, a tam… A tam książki. Jak i wcześniej, Wiktor Juchymowycz przywoził książki z własnej biblioteki, z biblioteki przedwcześnie zmarłego syna Ołeksandra — tworzył niewielki fundusz w Dziale Rękopisów Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Tym razem przywiózł trzy roczniki „Szewczenko” (nr 6, 1957 r., nr 8—9, 1961 r. i nr 10, 1964 r.), które wydawała Ukraińska Wolna Akademia Nauk w Nowym Jorku, książki „Symon Petlura. Mąż stanu” (Nowy Jork, 1957 r.), „Symon Petlura i Żydzi” Tarasa Hunczaka, a co najważniejsze — rękopis nowej książki „Między cierniami pisarskimi”. Właśnie o tym rękopisie nie raz rozmawialiśmy przez telefon. Zgłosiłem się, by napisać do nowej książki Wiktora Juchymowycza przedmowę, dlatego kontynuowaliśmy dyskusję nad treścią przyszłej książki, jej, że tak powiem, „architekturą”, kompozycją czy czymś w tym rodzaju. Radziłem dodać do dwóch rozdziałów jeszcze trzeci, bo miałem pod ręką przesłane wcześniej (lub przywiezione przez niego osobiście — nie pamiętam) jego artykuły „Mazepa i Tołstoj — obu anatem! Do przyjazdu Patriarchy Cyryla na Ukrainę”, „Iziumskie pobojowiska. Opowieść o półzapomnianych bitwach”, „Pogrom za męstwo. Smutna dylogia”, „Wyczyn nakaznego hetmana”, „Niezgaszone barwy jego czarownego słowa”, „Budziciel Srebrnej Ziemi”, „Rozstrzelany za wierność”, „Pracowita i niestrudzona Pcziłka”… Ale Wiktor Juchymowycz delikatnie przekonywał mnie, że w nowej książce dominantą tematyczną ma być składnik literaturoznawczy, chociaż zgadzał się pomyśleć nad trzecim rozdziałem. Jeszcze wcześniej przeczytałem jego, w istocie, naukowe dociekania o wyprawie księcia Igora z 1185 roku, o puszkinowskiej „Połtawie i wokół niej”, zapoznałem się z jego ciekawymi odkryciami i spostrzeżeniami o życiu i twórczości Mykoły Hohola, o Szewczence i Lermontowie, wczytałem się w ujawnione przez niego materiały archiwalne o ostatnich tygodniach życia Hryhorija Kosynki… W przyszłej książce Wiktor Łupeyko zobowiązał się odtworzyć wspomnienia o swoich kolegach i przyjaciołach — Petrze Żurze, Anatoliju Pohribnym, Wołodymyrze Pjanowie, Wasylu Juchymowyczu, o mało znanych poetach-dysydentach, zesłańcach, braciach Adolfie i Wołodymyrze Romanenkach… Wiktor Łupeyko był wybitnym publicystą, eseistą, mistrzem tworzenia szkiców-rozważań, niezwykle odpowiedzialnym wobec prawdy pisarzem. Dlatego za każdym jego szkicem stoi długotrwała praca naukowo-badawcza, ważenie na szalach historycznej prawdy każdego faktu, każdego wydarzenia, o którym pisarz wspominał i pisał, staranne szlifowanie stylu — on zawsze orientował swoje pisanie na czytelnika. Wiktor Łupeyko pod tym względem to klasyczny proświcianin, pisarz-publicysta, pisarz-popularyzator. I nauczyciel, który uświadamiał sobie swój obywatelski obowiązek niesienia ukraińskiemu człowiekowi prawdy o historii, kulturze, literaturze, języku, tradycjach ojczystego narodu.
…W końcu Wiktor Juchymowycz zgodził się przygotować jeszcze trzeci rozdział do książki „Między cierniami pisarskimi” i powiedział: „Nie będziemy się śpieszyć. W ciągu jednego-dwóch zimowych miesięcy coś jeszcze napiszę. Mam na myśli uważniejsze przyjrzenie się wydarzeniom na Ukrainie zaraz po klęsce Ukraińskiej Republiki Ludowej”. Wtedy, w piątek 12 listopada, wraz z Wiktorem Juchymowyczem wyszliśmy na podwórze, spotkaliśmy dyrektora Ogrodu Botanicznego imienia akademika O. W. Fomina Wasyla Kapustiana, który wraz z literatem Wołodymyrem Haptarem postanowili trochę ukulturalnić egzotycznymi drzewami moją posiadłość. Czy mogłem wtedy choć przez chwilę wyobrazić sobie, że posadzone przez Wiktora Juchymowycza i mnie dwie magnolie oraz dwa miłorzęby dwuklapowe będą teraz boleśnie przypominać o tym skromnym, niezwykle inteligentnym rycerzu ukraińskiego Odrodzenia końca XX — początku XXI wieku, który tak czynnie przeżywał los niepodległej Ukrainy. Jeszcze dobre dwie godziny siedzieliśmy przy stole obiadowym. Wiktor Juchymowycz nawet posmakował kilkoma łykami nastanej na żubrówce samogonki, pędzonej na Podolu jakieś dziesięć lat temu. Znowuż — rozmowy o sytuacji politycznej na Ukrainie, o rękopisie nowej książki i znowuż zaproszenie do odwiedzenia go w Teterowie. Umówiliśmy się, że tym razem 7 lutego będziemy świętować w Teterowie jego 82. urodziny. Minęło kilka dni i otrzymałem od Wiktora Juchymowycza list. Pisarz wydrukuje 17 listopada na swojej starej maszynie do pisania jedną stroniczkę, na której przeczytam: „…Podejmę kilka wysiłków, aby „udokumentować” wyznaczone przez nas do napisania dwa materiały: o życiu i czynie Mykoły Rudenki oraz esej o ukraińskim ruchu powstańczym lat 20.—30. To ostatnie wybrałem już sam. Mówiliśmy o szkicu-rozważaniu „Czy zjednoczą się Ukraińcy?”. Ale już pisałem i publikowałem na ten trudny temat. Lepiej i oryginalniej będzie trochę porozważać (choćby szkicowo) o powstaniach na Ukrainie zaraz po tak zwanej bratobójczej rzezi. Mam nadzieję, że poradzę sobie z tą warstwą, choćby częściowo rzucając światło na wciąż mało znaną nam tragedię”. I na zakończenie, jak w każdym z poprzednich listów, pozdrowienia od żony Niny Porfyriwny. Wiem, uświadamiam sobie, że serce Wiktora Juchymowycza było tragicznie zranione przedwczesną śmiercią Waszego utalentowanego syna Ołeksandra. Pamiętam, odwiedzałem Wiktora Juchymowycza w zeszłym roku w szpitalu, zamieniłem kilka słów z jego lekarzem. Usłyszałem, że serce już ciężko znosi obciążenie, prosi o długie odpoczynki i lecznicze „podbudowania”. Lecz nasz niespokojny, czynny kolega i brat nie mógł długo usiedzieć w domu — wyrywał się to do redakcji gazet, to do Związku Pisarzy, to do „Słowa Proświty”, to do Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, z którego to odszedł w wieczność jego syn Ołeksandr. Tam też opuściła ciało dusza Wiktora Juchymowycza. …Przeczytuję artykuły Ołeksandra Wiktorowycza — historyka, badacza życia i twórczości wybitnego ukraińskiego działacza państwowego, socjologa, literaturoznawcy, wydawcy Mykyty Szapowała, które zebrał wraz z pełnymi bólu słowami matki, ojca, przyjaciół, kolegów niezapomniany Wiktor Juchymowycz w ręcznie tworzoną książkę „Z Ukrainą w sercu”. Smucę się nad Waszym, droga Nino Porfyriwno, i Wiktora Juchymowycza „Słowem do drogiego syna Ołeksandra” i pocieszam się chyba tylko tym, że czysta i szczera dusza ojca teraz unosi się gdzieś tam, w bezmiarze błękitu, wśród niepokojących gwiazdozbiorów, razem z duszą Waszego syna. Tam im, w Królestwie niebieskim, będzie łatwiej znosić rozłąkę z bliskimi. Droga Nino Porfyriwno! Mam gorzko na duszy, dlatego boleśnie jest pisać słowa współczucia z powodu odejścia poza granice ziemskiego bytu drogiego Wiktora Juchymowycza — słowa bezradne, by wyrazić moje smutne przeżycia. Lecz jeszcze trudniej jest Pani je czytać. Smutek Pani jest bezgraniczny. Pamięć o Wiktorze Juchymowyczu Łupejku zawsze będzie jasna, a nasza żałoba nieutulona. Wieczna pamięć! Twój Mykoła ŻULYNSKYJ
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
DUSZA OGNIA
Ogień — on co? Czy może, kto? Nie wiem. Dusza ognia dzisiaj przy mnie trwa. Pociesza mnie tropikami raju i obiecuje raj w zimowe dni.
Ja wierzę jej, lecz wiem też o czymś innym: gdy stracę czujność, gnany psów sforami, i ogień liźnie skarb, co jest ważniejszy: oporę ducha — książki, ja — przepadł.
Dusza ognia — polarnych treści mieszanka, ona życiu i śmierci przysięgła. Ukradł Prometeusz ogień, a nie pomyślał i o jego piekielnej hipostazie. 22.10.10
ODA DO SĘKA
Stal wyszczerbił — nie pokonał przeszkody. Przeklęty sęk! — darł się drwal.
Tłumaczenie maszynowe
BIAŁY Z CZARNĄ CECHĄ
Z nas dwojga — ktoś zbędny: ja czy biały — on, który w nienasyconym pragnieniu przemian bezlitosny dla naiwności i piękna, głuchy na najgorętszą prośbę, który żnie jak kat, który kosi głosy, twarze gniecie, wybiela czupryny.
Czyj ruch ślepy, czyja okrutna gra kończy się krachem losów i spraw. Kto po kryjomu kradnie, jawnie odbiera wszystko to, co sam kiedyś podarował. Nie biały ten, kto grzeje w czarne dni, a biały ten, co czarnemu zrodzony. 29—30.10.10
* * *
Ministerstwo, które osiodłał tymczasowy zarządca, tak nachalnie szczerzy się pikami krat, że dusza powstaje: otrząśnij się, jak machnowiec, i taką zagraj, żeby spocił się kaganat.
A przez kraty w odzieży rdzawej igliwy nieruchomieją martwe świerki na baczność. Ta glediczja, niby z pożogi Troi, okopcone kolczyki wciąż jeszcze trzyma.
Jak prostytutka, w czerwonym kombinezonie zagaduje stacja benzynowa obłudą tarczy. Pożoga martwej flory. Ciężko w tej strefie niesobody tubylcowi, co o drwinie pamięta. 07.11.10
DO ODESSY W PUSTKĘ
Co ta caryca — Luty wróg Ukrainy, Głodna wilczyca. T. Szewczenko
Odesso, w pamięci twoje lekcje, choć tyś skąpa była na łaskę. Lecz młodość swoją odwołam, póki nie zdemontujesz wieńconośnej d…y.
Niezacisznie mi, myślę, i księciu1 odtąd, jak bezczelny niszczyciel podniósł na piedestał imperialną sukę i tym zbezcześcił twój pontyjski wizerunek.
Jak mogłaś przystać na świętokradztwo, by Drugiego po raz drugi na nowomodny ład haniebne wprowadziła poddaństwo, zlikwidowała Sicz i Hetmanat?
Na złomach czasu niegodziwe dzieło sprawił cham i azjatycki twój bon ton. Gdzież napis: “Kurwic — kurwie?” Zrozumiałe, by dziękował znieważony naród.
Powiem twoim wyrzutkom: “Menestrele! A co, jeśli potwora, po kryjomu zbyć braci? Na to i prostytutka. Jej by przy burdelu stać w Berlinie czy w Moskwie.
Ja zawróciłbym młodość urzędnicy na Puszkińskiej — z Puszkinem we dwoje na sławnym Bulwarze Nadmorskim kontynuowalibyśmy duszny dialog”. 05.02.10
1 Chodzi o pomnik księcia Richelieu
FUTUROLOGICZNE
1 I światło i mrok, i byt i pleśń zmieszają się w grzmiącej kuli gazu, i ciemne fale chorych pokoleń rozbiją piersi w mętności czasu, i czas umrze, zakuty w martwotę,
ślepnę przestrzeń, skrzywiwszy grymas, i runie ulewa, i nie będzie ratunku…
i samorodna wypluje głębia z łona galaretowatą biomasę. 1.10.10
FUTUROLOGICZNE
2 Ziemia cierpliwa: wybacza tortury upartym i głupim synom-katom. Ale upadną, upadną cierpliwości mury i czarne słońce wytoczy się z bram, które na sztaby górne brał Adam.
Jak narkoman, co przekroczył dawkę i zabił siebie, głuchy na przestrogi, wysadzi się zarozumiały rozum na bombach nierozważnych zwycięstw.
I ruszą się piaski i podzole ery, zwrotny ruch zacznie się po omacku. I kromaniończyk wypełznie z jaskini na polowanie z kamieniem w ręce. 20—21.10.10
NADCHODZI MUTANT
Ryknij, ułomny umyśle sodomy, patrz, laborancie: jak Hiroszima chromosomy, nadchodzi mutant.
On gen dobra odda na pożarcie złych zabaw. I nawet ciemny antropoid zrozumie — przepadł.
Zabraknie tlenu jednostce, zwichnie się Kant epoki GMO i AIDS. — Nadchodzi mutant.
Ogoniasty czy wężogłowy, krzewiciel surrealizmu, on rozchwieje światobudowę taranem tłumów.
W przepaście runą cez, stront, zginie wszystko.
Piłkę osełką naostrzyłem na kłodę, pisnęła piłka i straciła ząb.
Natura sękata wszystkiemu co istnieje by się przydała: zgubna dla oporu natura miękka. Niepokonany naród sękaty i niezdolny naród bez sęka. 24.10.10
* * *
Duchowemu księciu godziłoby się książęco — astrałem powiązane grono imion. Co słowo nie zdoła, to muzyka powie: Beethoven i Mozart, Vivaldi i Chopin. Ty, muzyko, lekarstwo od grzechu, ty — tajemnica, ty — z warg wyślizgujesz się i z rąk. Nie słowo było na początku stworzenia, a jaśniejąca nuta, nie litera, a dźwięk.
Ciężkiej Ziemi nieprzyкаяny mieszkaniec, ja uwolniłem słuch, niby zrzuciłem jarzmo: przecież On kompozytor — Wszechwładca, planety i gwiazdy — to nutowe pismo. 19.10.10
* * *
Poezja — taka dziwna struktura, że składu jej nie zna sam cudotwórca. Poezja — to nie literatura, ta pani — biedna krewna przy niej. 30.10.10
* * *
Jeszcze rozpacz młoda, jeszcze żal młody, jeszcze plastrami z miodami pełen dzień, z głupotką miodów, ale ona też zbyt młoda, dlatego śmieszna i niewytłumaczalna, jak błękit, trawa z muzyczką, żuczkiem, który śpiewa, jeśli dotkniesz, i życie — rzeka, która nie wiadomo skąd wypływa i dokąd wpada, migocze woda i oczami tajemnicy w oczy zagląda i rozpaczy, i żalowi młodemu, i sam jesteś tajemnica — niby jesteś i nie ma cię, ta dwoistość zmienna, powstaje sama przeciw sobie, choć powstanie zatajone jeszcze i do nazwania nie nadaje się: przeszkadza rzeka, jej orkiestra — i nie uwierzyć trudno w celowość ciężaru, który jest tak lekki, jak jaśniejąca przy ścieżce stokrotka. 11—13.07.10
* * *
Energia życia wraca z korony w korzeń, by wzmocnić moc drzew w czas powstań. Inercja życia skłania do upokorzeń, bezżywotnych niedomyśleń, pokornych niechęci.
Dwie siostry zeszły się — zima i starość, żarliwości brakuje tej, której niezłomni wrogowie. Tę pierwszą pochwyci wiosna sidłami korzeni, a drugiej grzęznąć w nietopniejące śniegi. 28.10.10
* * *
Dusza bardziej bystra w czarnolesiu nocy, aniżeli za dnia, kiedy z bielmem ona i na posyłkach w ciele, taż, jak chce, szpila ją, szarpie, rozpina na ścierniach kłopotów, jeszcze i śledzi, by nie szybowała nawet półskrzydłem…
W nocy dusza sama sobie należy, łata łowieckie sieci powoli,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
skarby jej przy niej, ona lata i pozwolenia u ciała nie pyta. To w gwiazdozbiorze Liry gniazda wije, to przypada do czółenek mogił, to z koron sadów galaktyk dobywa, kiedy zechce, jabłka świateł i niewidzialne jej widzialnym się staje. Ona, jak ul, i taki tam rój, że po miody idzie ciało samo w służebnice. I słodko, i straszno jej w państwie nocy przy duszy-carycy. 01.11.10
* * *
Świeża poczta! Poświeżał horyzont, styczeń, a przybyło ciepła. Tylko dobrzy mają pamięć dobrą, u niedobrych pamięć krótka i zła.
Ja nauczyłem się dobrych szanować, staram się zrozumieć złych, choć i nie nauczyłem się ich przebaczać, w końcu, tu mowa nie o nich.
Oto kiedy w jednej i tej samej osobie nieprzejrzysta mieszanka zła i dobra, daj nie oszukać się we złości, powstrzymaj szał okrutnego pióra.
Losie, tyś wyciągał z jamy, kiedy i ciężko gięło w jamę zło. Rzecz nie w tym, że są i na słońcu plamy, tylko by ich na sercu nie było. 08.01.10
* * *
Za biedą tupie nieszczęście przeważnie — na przełaj. Przeginają się podpory, urywają się związki.
Podrwali się (pole minowe — czas) i przyjaciele, i wrogowie. Nalykali się widnokręgi ofiar i popiołu nudy.
Października wygubił paletę bezdomny listopad. Tylko świst witki wiatru słuch szarpie nie w porę.
Nawet ty się denerwujesz, Buszu, puszysty kocie mój. Grzej moją sierocą duszę, sam ogrzejesz się przy niej.
W zimnym domu niech krzepy mi doda herbaciana twoja sierść, ochronnej barwy maść.
Zdążymy jeszcze w objęcia gliny, przemijające i te żale, póki my nie pod ziemią, póki my jeszcze na ziemi. 19.10.10
* * *
Wydobywanie światła z ciemności — przeznaczenie poezji. Dlatego, jak i zależność woli od więzienia, zapamiętaj ten fakt i nie dawaj rozumowi głupiej woli — nie przeklinaj ciemności.
I to nie ciemność: goły listopad, który choć i zrywa się na płacz, lecz wie — martwym tylko udawał sad, a mrok — od znieczulenia dacz, co płodzi mrok w sezonie rozczarowań. 25.10.10
* * *
Późnego ptaka głos, znowu ty płaczesz, drogi. Rwie się twój głos-włos, skąd ta rozpacz sroga?
Ta nie stąd tęsknota? czemu ty sam bez pary? Umarła twoja towarzyszka? dzieci twoje przepadły?
Gardłem zwiastuje boleść, gardłem sieroctwo grzeje. Boleści nie można — chórem, w chórze ona — nie umie.
Solo w nocnej otchłani świata drży i rwie się. Tylko twój płacz, jak w grobie, tak, jak i mój, zdaje się. 25.06.09
* * *
Przecieka z trunkiem beczka pod Gwiazdozbiorem Liry. Czasu gumowa koszula przyrosła do skóry.
Zdarliby ze skórą, lecz skóra krwawi ciężko. Niby ten, co gra wampira, ma krew za napitek.
Nie bawi się, nie pije, nadzieje marne. Tylko serce nie poddaje się, jak nie płacze, to śmieje się, rwie się z więzienia. 11.11.10
* * *
Krajem optyki wzroku ja widzę — to ty, krajem nocy idziesz w szumowinie odzieży. Krajem światła ażurowe ja wznoszę mosty, ale ty wyślizgujesz się w mrok, o gdzież twoje matowe ciało? mamiące jedwabie? gdzie oczy, co u Nilu pożyczyły blask?
Skoro Ra już wytoczy lśniący dysk, ja w Egipcie twoim przejmuję piaski, krajem dotyku kraju suchy tamaryszek, krajem słuchu bezmowie pustyni łowię, ja ciebie i w piaskach dogonię, bo kocham…
a jeśli twój znikający ślad zgubię, krajem serca poczuję bezlitosny ścisk — krajem pamięci położę się w piaszczystą rolę. 22.11.10
* * *
W rynnę runął deszcz, jego skrzypiąca mowa drażni i rani słuch, do spotkania niegotowa, i z nim dusza moja, a zwłaszcza w nocy, niedobre skargi te, i złośliwe te płacze. Jakby ten nocny, nieproszony ten gość zrywał na mnie za własne skrzywienia złość, cieszy się, jak kat, w niepohamowaniu dążenia bezsennością przewlekłą, ciężką do otępienia. 21.10.10
* * *
Zanurza się karzeł-dzień w śluz mroku, głuche płacze słoty. Przez listopad przedrzeć się w grudzień — jak z mogiły własnej uciec.
By powstać w lśniącej zbroi śniegów dźwięcznych, ich wież strażniczych. My, jak i flora, martwi w listopadzie, w jego spektaklu gramy żywych.
I tylko w grudniu zmiana dekoracji nam zwraca nas, choć nie bez strat sezonowych, szkód oraz inflacji, których zadał ponury listopad. 12.11.09
* * *
Oddały okup sady i gotują się do ukrzyżowań. Ale jeszcze gdzieniegdzie owoce niby wisielcy wiszą.
Ich ukarano tylko za to, że dojrzały później, niż to wczesne i złote, co trafiło już pod nóż.
I błagają one — weź, oferują siebie mnie. Im nie wytrzymać szału zimy, gnić im po wiośnie.
Świecie miły, ja też twój owoc spóźniony, zerwij prędzej. Niż gnić pod liśćmi lat, lepiej teraz puść pod nóż. 21.10.10
MUZYCZNA POCZTA
Liść dębowy wiolonczelowy… A. Wozniesienski
Muzyczna płonąca poczta z okolicy śle na oślep listy listopadowym kosztem, lecz muzyka je zatrzymuje.
Krążąc, spada lekko pod nogi udźwiękowiony liść, co kształtem podobny do pudła rezonansowego, a treścią, jak w chórze chórzysta.
Czyim rzeźbiony instrumentarium ze znakiem zatajonych ech? Jaki nieziemski Stradivari dopiął brzmienia bez strun?
Lecz struny brzmią gdzieś ze schowka muzyczno-pocztowych zamieci. I wyłapuje słuch rozmowę, i zgaduje — wiolonczela. 10.11.10
PRZEDMROŹNE
Zagroźne słońce zagraża furią przybysza, co florze wygina kręgosłupy. Wieczorna kałuża wyłyskuje rtęcią, sygnał podróżnemu — tędy nie przejść.
Niejasno, co stało się z delikatną mgłą, z leniwym deszczem, czyj urwał się motyw. Policzek horyzontu rumianym ekranem zwiastuje — zaczął się zimowy przełom.
Ostrzej nakreśliły się kontury lasu, dźwięczniejsze ciężkich pociągów głosy. — Jakby zacięło się latające żelazo strząsnąć pewny siebie daczny masyw.
Szklanieje powietrze, nakręcona schematyka u gracza, że ta gra mu nie nowina. I czuje roślinnym czuciem chryzantema krok zabójcy, lecz wciąż jeszcze śmieje się ona. 26.11.10
* * *
Lśniące słońce, melancholijny śnieżek w roli krawieckiej: niebo zszywa i nastaje. Arktyki łapy niedźwiedzie — bajka, druhu, tupnij na starość, wbił się jej styropian.
Strząsają śrut boży czuciem w unison sójki skrzypiące z obciążonych sadów. Żal, że krucha ta bajka, płynna, jak sen, żal, narowisty bajkopisarz: spisze czary do archiwum.
Wyłapuje chciwe oko już i aluzję na to, wzdłuż po białym — czarnego rwane bandaże, znacznie bardziej widoczne stały się dachów dekolty, ich płacze, co dopłakały się do twardości. 04.01.10
* * *
Tak posoliła ostro zima codzienności mięso, tak zjeżyły się srogo jej spartańskie mięśnie, że w tęgie kleszcze trafiła, jak w wonton, i na uboczu chata, i samotność w chacie.
Ona tak długo marzła, że muza i przez ramy usta jej otworzyła, posolone śniegami. 15.06.10
* * *
Po prostu nawyk istnienia, po prostu zmagania na próżno. Po prostu ze zboczy lat zsuwanie się w czerń i niemotę.
Po prostu powszedniości gruba wełna, po prostu światło i ciemność. Po prostu tęsknota beztreściowa za tym, czego nie ma.
Po prostu pragnienie. Po prostu próby przychylić górną sferę. Po prostu męki i choroby. Po prostu starość. Po prostu śmierć. 25.08.10
Tłumaczenie maszynowe
Iryna SZUTKA, Lwów
Na dworze zimna mżawka przenika do kości… — Dokładnie taka sama, jak w listopadzie 1971 roku, — wspomina Iryna Kalynets. — Razem z Wiaczesławem Czornowołem szliśmy słabo oświetloną ulicą Zełeną we Lwowie. Wiaczesław, przeczuwając aresztowania, dawał ostatnie wskazówki: “w sprawie czasopisma (chodzi o “Ukraiński Wisnyk” — I. Sz.) będę szedł sam, nikt nic nie wie, nikt nic nie mówi…”. Oczywiście, ja nic nie wiem, nie słyszałam, nie widziałam (nawet jeśli domyślałam się, że czasopismo drukuje moja przyjaciółka Ludmyła, żona Jarosława Daszkewycza). Każdą zapisaną na kartce informację o prześladowaniach, rewizjach (a po chruszczowskiej odwilży stawały się one coraz częstsze) Wiaczesław od razu albo przepisywał swoją ręką, albo, co częściej, zapamiętywał. Pamięć miał fenomenalną, a konspiratorem był unikalnym… “Tobie mogą inkryminować chyba art. 187, za “Komitet Obrony Niny Strokaty” dadzą półtora roku…” — rozważał on… Z utworzeniem tego Komitetu Wiaczesław planował przejść do “Komitetu Obrony Więźniów Politycznych Ukrainy”; w tamtym czasie w łagrach politycznych najliczniejszymi byli Ukraińcy. Wtedy w Moskwie już funkcjonował taki ogólnozwiązkowy Komitet, kierowany przez A. Sacharowa, W. Czalidzego i A. Twierdohlebowa. Niektórzy moskwianie nie pochwalali idei Wiaczesława dotyczącej wyodrębnienia, wszak “kiedy w Moskwie obcinają paznokcie, na Ukrainie rąbią palce”. Lecz Czornowił był przekonany, że ukraiński Komitet nabierze wagi. …Jednak już po półtora miesiąca nas aresztowano. Nie znalazłszy najmniejszego faktu o mojej przynależności do “Ukraińskiego Wisnyka”, mnie, a później i Ihora Kalynca aresztowano z art. 62 KK USRR “Antysowiecka agitacja i propaganda” — u podstaw oskarżenia położono wiersze…
“…Iryna to pierwszorzędna poetka. Do tego — błyskotliwa publicystka. Eseistka. Prozaiczka. Pedagog. Naukowczyni z całkowicie świeżym spojrzeniem na ukraińską i światową historię. Czasami, może, zbyt ekspresywna, — drażni mieszczan, którym marzyłby się zwykły zaścianek, senny spokój. Ale taką już ona jest — ostrą, zdecydowaną, bezkompromisową. Czasami nawet przypomina trojańską prorokinię Kasandrę. Ale kto kiedy na Ukrainie wsłuchiwał się w mądre ostrzeżenia?” — tak w przedmowie do książki “Pod Złote Wrota (sześć elegii o rodzinie Kalynców)” pisze Petro Szkrabjuk o Irynie Kalynets, pisarce, filolożce-slawistce, działaczce społecznej, więźniarce politycznej łagrów sowieckich (dziewięć lat w niewoli — za wspomnianym wyżej artykułem), uczestniczce ruchu na rzecz odrodzenia narodowego i religijnego, deputowanej Rady Najwyższej Ukrainy pierwszej demokratycznej kadencji, Bohaterce Świata (USA) i kawalerze orderów Księżnej Olgi III (2000) i II stopnia (2005).
70 lat — a właśnie tyle skończyło się 6 grudnia Irynie Onufrijiwnie — to cała epoka, która dla młodego pokolenia jest historią. Dla pokolenia Iryny Kalynets — to wspomnienia, na które zawsze nakłada się cień smutku: wojna, schrony przeciwlotnicze, szept dorosłych o rozstrzelanych ludziach, wywózki na Sybir, “kolektywizacyjny” rabunek chłopskich rodzin… We Lwowie, wspomina jubilatka, enkawudziści szukali sobie ładnych mieszkań, nawet w dzielnicach robotniczych — obecność takich domów, obowiązkowo ze wszystkimi wygodami (wanna, toaleta), była głównym motywem wywózki lub nawet fizycznego zniszczenia całej rodziny. W dwupokojowym mieszkaniu rodziców Iryny Kalynets tych wygód nie było — to właśnie uratowało rodzinę przed wywózką. W odróżnieniu od wielu jej kolegów z klasy: prawie połowa z nich do drugiej klasy już nie przyszła… — Obok 87. szkoły średniej we Lwowie, gdzie się uczyłam, było więzienie przejściowe: na jego podwórku w chłód, pod deszczem i śniegiem siedziały setki ludzi, czekały na etap (obecnie jest tam tablica pamiątkowa z imionami zamęczonych). A w szkole z delikatnych dziecięcych szyjek brutalnie zrywano krzyżyki, od starszoklasistów wymagano deptania ikon i bluźnienia… Kategorycznie zabraniano kolędować, święcić Wielkanoc, prowadzić hajiłki (a one trwały i… liczebnie malały w oczach, bo na miejsce akcji od razu przybywał “czarny woron”)… Iryna Onufrijiwna wspomina fakt za faktem, i chociaż nie są one już tajemnicą, mimo wszystko w rozmowie nabierają szczególnej ostrości i, ostatecznie, pomagają zrozumieć, dlaczego tak potężną falą ruszyło ukraińskie odrodzenie pod koniec lat 1980., kiedy młode “Towarzystwo Lwa”, faktycznie “dzieci wojny i bolszewicko-giebistowskiej okupacji”, odnowiły i bożonarodzeniowe kolędy oraz wertepy, i wielkość Wielkanocy z pisankami i hajiłkami, a potem — przy bezpośrednim udziale Iryny Kalynets — i święto św. Mikołaja, które obecnie obchodzą w całej Ukrainie. — Dopóki żyją nasze odwieczne tradycje (a one nie przerywały się nawet w najsroższych czasach) — żywa jest Ukraina, — mówi Iryna Onufrijiwna. — Tradycje — to uzdrawiające źródło porozumienia i pokoju między ludźmi. W kobiecym łagrze politycznym w Mordowii w latach 1970., oprócz nas, Ukrainek (a to Darija Husjak, Marija Palczak, Oksana Popowycz, Iryna Senyk, Stefanija Szabatura, Nina Strokata, Nadija Switłyczna) przebywały Silva Zalmanson (z Łotwy, obecnie w Izraelu), Nijolė Sadūnaitė (Litwa), Halina Syływonczyk (Białoruś), Natasza Ławrientjewa (Rosja, Swierdłowsk). Były nam jak siostry. O każdej można opowiadać bez końca. Chyba jednak należy napisać wspomnienia (jeśli namówię do pomocy Stefę Szabaturę), wszak wszystkie te kobiety — to nieprzeciętne osobowości. Wspominam także grupkę prawosławnych wierzących kobiet z Rosji. Niektóre z nich odbywały drugi lub nawet trzeci wyrok tylko za to, że nie uznawały ówczesnej hierarchii Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej — nazywały ją szatańsko-giebistowską. Dla nich ostatnim Patriarchą RCP (i całkowicie słusznie) był zamęczony przez bolszewików Patriarcha Tichon… Lecz najważniejsze: w zadrutowanym kole między nami wszystkimi nigdy nie było żadnych wyznaniowych nieporozumień. W pierwszy dzień postu wszyscy wzajemnie składaliśmy pokłon pokoju i przebaczenia, a wieczorami te rosyjskie kobiety, zakończywszy długą modlitwę, chętnie słuchały moich opowieści o ukraińskich tradycjach: świętowaniu Bożego Narodzenia, Święta Przemienienia Pańskiego, Zielonych Świąt, Wielkanocy… Raz mówię im: “Ależ ja opowiadam o tradycjach, które sięgają czasów przedchrześcijańskich!”. A one z wyrzutem pokiwały głowami: “Ira, ale Bóg przecież zawsze był!”. Lecz czy są jeszcze obecnie w Rosji takie, jak te wierne chrześcijanki? Czy chociaż któraś z nich uznana jest tam za męczennicę za wiarę? Najwyraźniej starszych z nich już dawno nie ma wśród żywych. A jedną z najmłodszych — niezapomnianą Raję Iwanową — giebisiści swego czasu przenieśli z łagru do szpitala psychiatrycznego (wcześniej namówiwszy jej rodzinę, by dała na to zgodę, mówiąc, że w ten sposób wypuszczą ją na wolność). Rozumiałyśmy, że to oszustwo, chciałyśmy ogłosić głodówkę protestacyjną — Raja ucieszyła się, ale nagle po modlitwie powiedziała: “To próba. Nie głodujcie. Niech będzie Boża Wola!”. Ona zginęła w więziennym szpitalu... — Czy spotykałyście się wy, więźniarki polityczne, z kryminalistkami? — Jeśli spotykałyśmy się, to chyba w karcerach (chociaż trzymano nas osobno), w szpitalu, na etapach.. Przypominam etap w więzieniu przejściowym w
Charkowie: długie kolumny więźniów, wszyscy w szarych więziennych strojach, z opuszczonymi głowami i założonymi do tyłu rękami… Wiedziałam, że w swoim czasie przez charkowską przejściówkę przeszedł także Patriarcha Josyf Slipyj, który był i jest dla nas wszystkich symbolem oporu wobec szatańskiego komunistycznego systemu. A obecnie w Charkowie zdjęto tablicę pamiątkową ku czci Josyfa Slipyja… Czyż to nie znak, że system powraca?.. Po Chruszczowie strefy polityczne były już stosunkowo niewielkimi wyspami na tle ogromnych obozów dla przestępców pospolitych, którymi była obsadzona cała imperium. Na przejściówkach, w karcerach widzieliśmy, jak nad więźniami pospolitymi dziko znęcali się strażnicy. Stale pijani, wyładowywali swoje atawistyczne instynkty na najbardziej bezbronnych: dzielili na pół skąpe paczki nieszczęśników, wysyłane przez takie same nieszczęsne matki, sprzedawali więźniom samogon, a potem bezlitośnie ich bili. Szczególnie okrutnie obchodzono się z kobietami, które rodziły dziecko w więzieniu (po dwóch tygodniach niemowlę zabierano do więziennego przytułku, a mamę — jeśli się buntowała — wtrącano do karceru)… Kiedy, „uzbroiwszy się w fakty”, zaprotestowałam przeciwko takiemu traktowaniu, naczelnik kolonii w Baraszewie (Mordowia) Bajkow powiedział: „Pani ich nie widziała z bliska! To przecież prawdziwi przestępcy — złodzieje, bandyci, nie potrzebują waszego współczucia, oni was tutaj zaraz wydadzą”. Bez wątpienia w więzieniach dla pospolitych byli mordercy, rabusie, gwałciciele, narkomani, lecz główna masa to drobni przestępcy, nieszczęśni, niszczeni duchowo ludzie. Współczułam im. …Wraz z ogłoszeniem niepodległości wierni Ukraińskiego Kościoła — UKGK — zaopiekowali się małoletnimi (faktycznie dziećmi), uwięzionymi w tzw. „zamkniętych in
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
internatach”, a ojciec Ihor Car poświęcił się pracy w kolonii… A tam — nadzy, bosi, głodni w pełnym tego słowa znaczeniu. I wielu z nich zapewne może (lub nawet potrzebuje) zrozumieć sens pokuty przed Stwórcą-Ustawodawcą. Może chociaż jakąś pomocą (odrobiną żywności i modlitwą) zajęłyby się nimi obecnie wspólnoty parafialne ukraińskich Kościołów, bo uratować od ciemności może tylko Bóg. Jednak tego nigdy nie zrozumieją ci, którzy, „wchodząc w korytarze władzy, pobratali się z szatanem” (według słów Ł. Krawczuka), a to „bratanie się” — to relikt komunistycznego systemu, w którym, jak pisał Wasyl Stus, „na jednakowe kwadraty podzielili biały świat — równe prawo wszystkim cierpieć i jeden nosić jarzmo”… Bezsprzecznie, w ówczesnych karnych koloniach-kwadratach byli i tacy, którzy gorliwie wykonywali (za wódkę, obietnicę przedterminowego zwolnienia) zbrodnicze wytyczne kierownictwa wobec więźniów politycznych. Ale przecież taki „odobriams” nienawiści do jakiejkolwiek wolnej myśli panował w całym imperium (nie bez powodu nazywano je „wielką strefą”), i głosili go wcale nie więźniowie w obozach pracy, a rzekomo „wolni ludzie” — faktycznie nadzorcy z ducha. W „wielkiej strefie” mnożyli się oni jak muszki owocówki — w komórkach partii komunistycznej i komsomołu, w każdym przedsiębiorstwie, w każdej instytucji, w placówkach oświatowych, w armii. Dzisiejsza stymulacja nienawiści do wolności, do duchowości, do wszystkiego co ukraińskie, wynika właśnie z praktyki „wielkiej strefy”, a propagują ją wciąż ci sami z ducha bolszewiccy „nadzorcy”, którzy jednak obecnie zajmują wysokie stanowiska… Upamiętniać ich, tłumaczyć im coś, przekonywać ich jest daremne… Tutaj przypomina się pewne japońskie opowiadanie: sporą rodzinę otoczyli rozbójnicy i zabili najstarszego — dziadka. A babcia załamała ręce i zaczęła czytać bandytom morały. Słuchając jej, wojownicy zniszczyli wszystkich, a na końcu i ją samą, mówiąc tylko „szkoda, tak ładnie mówiła staruszka”… Ja nie chcę upodabniać się do babci przed rozbójnikami… — Iryno Onufrijiwno, skąd u Pani zainteresowanie naukowe historią? — Praktyczna praca zaczęła się w obozie: tam była niewielka, ale cenna biblioteka, którą zostawiły poprzedniczki (w szczególności Kateryna Zaryćka), unikalne książki miała Silva Zalmanson. Oprócz tego prenumerowaliśmy sporo nowości (na to szło prawie wszystko, co zarabialiśmy i otrzymywaliśmy od rodziców). Po zwolnieniu miałam możliwość wystąpić z referatem „Geografia wyprawy księcia Igora na Połowców. (Według „Słowa o wyprawie Igora”)” we Wszechzwiązkowym Towarzystwie Geograficznym w Moskwie. Z przyjemnością wspominam spotkania w Sankt Petersburgu (ówczesnym Leningradzie) ze znanymi rosyjskimi badaczami „Słowa o wyprawie…” (akademikami Lichaczowem, Dmitrijewem) — to dodawało otuchy. W rezultacie moich badań powstało kilka prac: „Studia nad „Słowem o wyprawie Igora””, a także na temat chrztu Rusi, o epoce Jarosława Mądrego, w szczególności metropolity Hilariona Rusina (według mojej hipotezy, jest to ten sam Teodozjusz Pieczerski) oraz jego unikalne „Słowo o prawie i łasce”. A epokę Hunów spróbowałam rozpatrzyć przez pryzmat źródeł biblijnych. — I teraz Pani pracuje nad Biblią? kryzysy i wojny. I nawet dzisiaj, szanując brytyjską Wspólnotę, mając dobre stosunki z Anglią, ten kraj mimo wszystko chce być niezależny. Niezależność — to droga do samozachowania, do istnienia w historycznym wielkim czasie, a nie na marginesach imperium, niechby i neoliberalnych. Prezentacja próbowała uformować wieloaspektowy pogląd na Burnsa: zostały przedstawione wspaniałe kompozycje muzyczne, przeczytano sporo wierszy poety zarówno w oryginalnym języku szkockim, jak i w ukraińskich przekładach. Burns co roku jednoczy wokół siebie tysiące Szkotów, którzy nie tylko wiedzą o poecie, ale na żywo komunikują się z nim, szanują go nie jako zastygłą rzeźbę na brzegach Czasu, a jako żywą istotę, cały czas na nowo obecną w każdej nowej epoce: pojawiają się nowe inscenizacje, ekranizacje, inscenizacje, instalacje na podstawie twórczości Roberta Burnsa. Dzisiaj Robert Burns mógłby stać się tym Poetą, który pomógłby Ukraińcom powrócić do siebie, zatrzymać czas bachicznego absurdu i cynicznego brudu, w którym się znaleźliśmy. Pod koniec spotkania Taras Kompaniczenko ledwo zmusił się do wykonania kompozycji. Przyznał, że półtorej doby musiał spędzić w Piekle, które nazywa się „wybory po-ukraińsku do rad lokalnych”. Odczuwało się kolosalne wyczerpanie Artysty. Burns także walczył z tą brutalnością i niesprawiedliwością, ale jego poezja ma szczególną „apelatywność”: ona przemawia, apeluje do milionów czytelników we wszystkich zakątkach świata. To poezja intymnych przeżyć i heroicznych wezwań. Między Szewczenką a Burnsem jest niezwykle wiele wspólnych i niezwykle podobnych wątków zarówno na poziomie biograficznym, jak i w płaszczyźnie obrazów artystycznych. Ostatecznie Szkocja jak żaden inny europejski kraj jawi się jako bliska i otwarta na Ukrainę. Ukraina musi poczuć to, a poezja — to wspaniały sposób porozumienia między narodami. Artysta zdołał znaleźć takie formy dla poetyckich wibracji, które nie blakną z czasem. Chce się wierzyć, że ta książka znajdzie swoją szczególną drogę do odważnego i szlachetnego ukraińskiego serca.
Tłumaczenie maszynowe
— Nad lingwistycznymi archetypami Biblii. Staram się dowieść, że teksty Księgi Rodzaju to nie mity, a uniwersalne schematy archetypowe — prawdziwe Słowo Boże. — Pracowała Pani (i pracuje) z przeszłością nie tylko teoretycznie, ale, że tak powiem, praktycznie: razem z mężem „odkryli” Państwo Bohdana-Ihora Antonycza, organizowali akcje upamiętnienia ważnych dat historycznych i oddawania czci wybitnym Ukraińcom, a także ofiarom reżimów totalitarnych; a obecnie jest Pani przewodniczącą rady nadzorczej Narodowego Muzeum-Miejsca Pamięci Ofiar Reżimów Okupacyjnych „Więzienie na Łąckiego”. W jednym z wywiadów zaznaczyła Pani, że tylko przywrócenie pamięci historycznej może zatrzymać degradację społeczeństwa. Dlaczego przeszłość jest tak ważna? — Chodzi nie po prostu o pamięć historyczną, jej chaotyczne gromadzenie, a o doświadczenie historyczne, z którego można i trzeba wyciągać wnioski. Faktycznie, po rozpadzie ZSRR u nas niewiele się zmieniło. Obecnie reanimuje się dwulicowość: władze jedno obiecują, mówią („jak u nas dobrze!”), a co innego robią. Niepokoi też to, co dzieje się w naszej milicji: nielegalne zatrzymania, pobicia, zabójstwa zatrzymanych czy więzionych. Wszystko to przypomina taktykę NKWD i praktykę nadzorców w koloniach karnych ZSRR… W drugiej połowie XX wieku wybitny filozof i psycholog K. G. Jung pisał: „Nie sądzę, by ktoś uległ obłędowi, by nazwać to, co działo się i obecnie niekiedy dzieje się w obozach koncentracyjnych reżimów dyktatorskich, »przypadkowym brakiem doskonałości« — to zabrzmiałoby jak drwina”. W XXI wieku ten obłęd-drwina na Ukrainie brzmi pełnym głosem. „Są rzeczy, które z określonego punktu widzenia stanowią skrajne zło, to znaczy są skrajnie niebezpieczne. Są także rzeczy w ludzkiej naturze, które są skrajnie niebezpieczne i zgodnie z tym okazują się złem dla każdego, kto stoi na linii ognia. Przemilczać takie zło nie można, bo nic, poza złudnym poczuciem bezpieczeństwa, takie samozadowolenie nie da” (K. G. Jung). Długo korzyliśmy się samozadowoleniu, zamykając oczy na niby drobny fałsz, na niby jakieś tam nieuniknione drobne błędy, a ropiejący nowotwór tymczasem napełniał się, rósł — i wreszcie otworzył się. I właśnie teraz w całej pełni ukazały się obrzydliwe oblicza amoralnych władców, których „miara bezprawia już się wypełniła”. Mychajło Hołubec, profesor, akademik NAN Ukrainy, honorowy dyrektor Instytutu Ekologii Karpat NAN Ukrainy: „Dla mnie Iryna Kałyneć (którą znam chyba całe życie i z którą, jako deputowani ludowi, pracowaliśmy w latach 1990–94) jest uosobieniem nie po prostu lwowianki czy galicjanki, a uosobieniem Ukrainki. I ona nie tylko jest strażniczką ogniska domowego (jak zwykle traktujemy kobietę), a wzorcem kobiety-bojowniczki: zawsze obecna na ostrzu najostrzejszych problemów politycznych, społecznych; ona jest tam, gdzie jest gorący punkt. Jako jasny, silny, ostry umysł umie bardzo dokładnie interpretować wydarzenia i wie, jak warto postępować w tej czy innej sytuacji. Energiczna, zawzięta, zdecydowana, odważna, zawsze prosto w oczy mówiła i mówi to, co myśli. Problem tylko w tym, że ci (przede wszystkim przedstawiciele władzy), do których się zwraca, nie słyszą, po prostu niezdolni są przyjąć powiedziane…” Dmytro DROZDOWSKYJ Epizod o zwróceniu się do Burnsa w przedmowie Szewczenki przytoczył w Muzeum Książki i Drukarstwa na terenie Ławry podczas prezentacji wybranych przekładów Roberta Burnsa na język ukraiński moderator spotkania Witalij Radczuk, znany językoznawca i teoretyk sztuki przekładu. Niedawno w kijowskim wydawnictwie „Bohdana” nakładem tysiąca egzemplarzy ujrzało światło dzienne zadziwiające wydanie Roberta Burnsa, na które literatura ukraińska już dawno czekała. Nie można powiedzieć, że Burnsa u nas nie znają. Przeciwnie, w czasach radzieckich dla wielu był to jeden z najulubieńszych europejskich poetów, którego, prawda, w większym stopniu znali w przekładach Marszaka. W tym roku byłem mile zaskoczony, kiedy prezentację książki „Nasz Łukasz” na Uniwersytecie Lwowskim im. I. Franki rozpoczęto właśnie od Burnsa „John Barleycorn” w przekładzie Mykoły Łukasza. Wszystko to świadczy o szacunku ukraińskich tłumaczy do szkockiego Barda, którego poetyka, obrazowość, myślenie nie były obce kulturze ukraińskiej. Współredaktorami proponowanego wydania zostali Petro Korymoło (były przewodniczący, a teraz honorowy członek Towarzystwa Burnsa, Szkot-nacjonalista z ukraińskimi korzeniami, pierwszy tłumacz poematu „Kaukaz” Tarasa Szewczenki na język szkocki) oraz kijowska nauczycielka języka angielskiego Hanna Dyka. W pewnej mierze do tego tandemu dołączył się i Witalij Radczuk, czym i uwarunkowane jest to, że w rezultacie wyszedł nie Burns, a jednak Burnz. Możliwe, taki zapis póki co wydaje się nie do końca przyzwyczajonym dla ukraińskiego czytelnika, jednak odzwierciedla on płomienną siłę słowa poety swoim dźwięcznym brzmieniem. Do wydania „Wybranego” weszły różnorodne przekłady Burnsa, które istnieją w ukraińskiej historii przekładu — te, które robili jeszcze Iwan Franko i Pawło Hrabowski, także niemało przekładów Wasyla Mysyka i Mykoły Łukasza. Są w proponowanej książce i zupełnie nowe przekłady, które zaproponowała pod osąd czytelnika Hanna Dyka. Oczywiście, do wydania weszły daleko nie wszystkie utwory Burnsa, przetłumaczone na ukraiński. Także niemało utworów szkockiego klasyka jeszcze czeka na swojego tłumacza, jak zauważył Witalij Radczuk. Coś, naturalnie, wymaga rewizji i dopracowania. To wydanie raczej nie można postawić w jednym rzędzie z pełnokrwistym wydaniem Burnsa z 1959 roku (wtedy w ZSRR obchodzono 200-lecie od dnia urodzin poety). Jednak i proponowana książka jest dość ciekawa, w szczególności i w planie oprawy artystycznej. Także do każdego wiersza podano niewielki opis, który pomaga zrozumieć historyczny kontekst, w którym został napisany wiersz, specyfikę dedykacji itp. Głównie, książka rozbija kilka istniejących do dziś mitów, które otaczają imię szkockiego Barda. Możliwe, teraz już nie piszą w badaniach literaturoznawczych o tym, że Robert Burns — to jaskrawy wyraziciel ideologii marksistowskiej, jednak nie wszyscy wiedzą, że Burns — to nie angielski poeta, a szkocki, że pisał on swoje utwory nie w języku angielskim, a przeważnie jednak szkockim, że Burns był dość szlachetnym, inteligentnym człowiekiem, który w poezji ukazał piękne wzorce niemal franciszkańskiej miłości. Zwierzątko, czemu skaczesz tak? Cię przejął szalony lęk! Hej, stójże, nie biegnij w parów Prędzej chować się! Ty myślisz, ten kij Ja wziąłem, by gonić? Jak żal, że ludzkie panowanie Rozbiło światowe jednoczenie! I ty uciekasz bez wahania, Choć i mnie Skazano na istnienie Takie samo smutne. Ty złodziej na łanie moim. Cóż, jakoś trzeba żyć wszystkim. Ja ziarna dam tobie, chodźmy! Ja znów posieję, A teraz kłoskiem jednym Nie zbiednieję. Nie przypadkowo poezję Burnsa zaliczają do nurtu sentymentalistycznego. Ale razem z tym u Burnsa są piękne wiersze, w których odzwierciedlono filozofię czynu. To wiersze-działania, które napełniają szkockie serca odwagą i męstwem. Właśnie dlatego Szkocja i zdołała wytrwać mimo wszystko
Mało kto wie, że recepcja literatury światowej w literaturze ukraińskiej, która bierze swój początek od Tarasa Szewczenki, rozpoczyna się właśnie od imienia Roberta Burnsa. To właśnie Burnsa wspomina Taras w swojej przedmowie do „Kobziarza” i nazywa go „poetą narodowym i wielkim”. I. Franko przeprowadzał paralelę między Szewczenką a Burnsem, Łesia Ukrainka radziła bratu Mychajłowi włączyć utwory do antologii najlepszych przykładów poezji światowej w języku ukraińskim, P. Hrabowski w listach do I. Franki z zesłania pisał, że pieśni Burnsa są „szczerze miłujące naród”. Szkocki Bard był dla Tarasa Szewczenki ucieleśnieniem tego płomiennego ducha poetyckiego, którego tak brakuje w literaturze ukraińskiej. Właśnie ten duch daje możliwość uratowania swojego języka i zachowania narodu. Szewczenko miał szczególny program tworzenia Ukrainy, ale doświadczenie szkockie, a zwłaszcza twórczość Roberta Burnsa, były dla niego niezwykle ważne. Szkocja, mimo stuletnich zmagań z Anglikami, mimo krwawych bitew, przetrwała, nie pozbyła się swojego niezależnego i dumnego ducha. A Robert Burns to jeden z tych gigantów, który w słowie stworzył obraz swojego narodu, ucieleśnił główne konstanty psychotypu narodowego, mentalności, tożsamości. Dziś kultura szkocka jest niezwykle ważna dla nas: może być tym pozytywnym doświadczeniem, które musi zostać stworzone dla ratowania Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Wiaczesław ŁEWYCKYJ POETYKA PRZYPŁYWU SAWKA Mariana. Tiń ryby (Cień ryby). — Lwów: Wydawnictwo Starego Lwa, 2010. — 64 s. Marynistyka zawsze wnosiła do literatury ukraińskiej coś dotąd nieznanego. Książka M. Sawki nie jest wyjątkiem, poczynając już od symbolu przewodniego. W plusku płetw i rozsuwaniu skrzeli autorka nie dopatruje się jednolitych mitologicznych początków, ale też nie oddaje figur podwodnych mieszkańców na pastwę opisowości. Ryba w tych wierszach zwiastuje wielopoziomową, wrażliwą i nieuchwytną strukturę świata. Bo właściwie na taką właśnie strukturę świata wygląda „cień ryby”. Choć brzmi to paradoksalnie, liryczny podmiot Sawki nie jest zbyt skrępowany ludzką naturą. „Zrób najadę podobną do mnie, — prosi bohaterka jednego z utworów, urywając: — …Ale czy ktoś najadę zapytał, // kogo ona zostawiła pośród traw… // i co ona takiego czy kim ona jest? // Słodki chmiel. Jeziorna tajemnica…”. W innych wierszach „ja”-poeta zaczyna perłę („Utrata mowy”), a z czasem znajduje się u patomorfologa. Przy czym spod ostrza „wyskakuje czarna perła” („Sen jesiennej nocy”). Także przynależność człowieka do gatunków narowistej ryby jest zrozumiała z podręcznikowego odniesienia: „Co Tobie, Panie, trzeba? Ty przecież masz wszystko… // I trzymasz… ten świat, jak stary Hemingwaya…”. Nurt wodnych przypływów i rozmyślania o wolności są już niemal skazane na utożsamienie, zwłaszcza po „Etiopii” S. Żadana. Jednak w analizowanej książce takie zestawienie wypełnia się przeczuciem dramatyzmu. Autorka swobodnie, lekko i pieszczotliwie przeplata egzotyczne krajobrazy z aluzjami do bliskiego zagrożenia. Choć mowa o tym, że „ponad morzem mgła, jakby ubita śmietana”, anturaż nie staje się w pełni łaskawy. Wolność oceniana jest tutaj przez „uczucie, kiedy jesteś na haczyku”, które „dodaje nam wagi, bo jeśli ktoś na ciebie poluje, // Znaczy, ty jeszcze żyjesz”. Namalowane kurortowe bazary zapierają dech nie wyprzedażami z jaskini Alladyna czy bagdadzkimi złodziejami, a tym, że „ciekawe oczy” „snują sieci // dla tych, którzy nieuchwytni”. Duchowa samoistność, na wpół odgadnięta i często zaciemniona dla postronnych, jest właśnie „cieniem ryby”. Dziwny efekt wzrokowy — widmowe ślizganie się po prądach — to symbol nieuchwytnej mowy. W rozegranym „kurortowym romansie”, który tak pasuje do krajobrazów, liryczny podmiot staje się Mefistofelesem, „szkoda… żadnego Fausta // którego bym mogła oswoić // albo też nauczyć twojej // do diabła pięknej mowy”. Z powodu miłości nieinscenizowanej bohaterowie oniemieli, kiedy „całowali się nad ranem // ustami słonej ciszy… — // dowodu bliskości morza”. Jak się okaże, bez serenad w ogóle „zszorstknie mowa”. Za to rozmyta plama pod falami pochłania światło. Temu niewidzialny świat zwycięstw i nadziei zawdzięcza swoją atrakcyjność. Z obwódki efemerycznego cienia wyspy poetki wyrastają, jak maleńka Kraina Czarów. Tam widać „horyzont, // Gdzie schowany… raj” i dokąd spadają „sine dni, // Jak afeny z delikatnych łodyg”. Dziwaczne krajobrazy uosabiają miarę dla prawdziwego rozpoznania wszystkich adresatów dedykacji. Nie opanowawszy motoryki z zaklejaniem „nieba do wewnątrz koperty”, zapewne nie pojmiesz, że W. Herasymjuk chowa „za pazuchę miasta… mokre Karpaty”. Ogólnie morze — to zręcznie dobrana metafora wrażliwości. W narastaniu odpowiedniej ostrości M. Sawce niemal nie ma równych. Podobnie do A. Achmatowej, pisarka rozwija swoją „poetykę rzeczy”. Dzięki urzeczowieniu trudny temat utrzymanego ciepła duszy nie stacza się do truizmów. Wszystko, czym liryczna bohaterka „napiwa się do syta”, ona nosi, „jak książkę”. Przez takie samo balansowanie między zamysłem a odkryciem idei poetka śmiało eksperymentuje ze strofami, melodyką i rymowaniem. Drżący głos w medytacji, na przykład, może zmienić się w wiersz mówiony. Ale po tym czytelnik przyzwyczaja się nie ufać niedokładnym współbrzmieniom. To, że w obficie cytowanej „Utracie mowy” rymują się słowa „mowa” i „morza”, „świat” i „wiatr”, „zdążyła” — „perłę”, chce się dowodzić, niczym twierdzenie… … W końcu, czyż nie sama autorka sugerowała: jeśli mowa zszorstknie, odświeżą ją przypływy?.. KSIĘGA PIĘĆDZIESIĘCIU ROZSTAJÓW WOLWACZ Pawło. Wiersze na rogu. — K.: Jarosławiw Wał, 2010. — 64 s. Jak i M. Sawka, P. Wolwacz w nowym zbiorze eksperymentuje z palimpsestami przestrzeni i bohaterów. Pięćdziesiąt zamieszczonych wierszy staje się pięćdziesięcioma malowniczymi rozstajami. Przy czym teraz poeta, zdaje się, bardziej podkreślenie niż wcześniej, rozpisuje „mapę dźwiękową”, nie odrzucając słów, „tak zbójnicko uzbrojonych”. Poprzednia książka pisarza „Tryb” w znacznej mierze budowała wertykał, po którym poruszał się liryczny podmiot. Teraz mowa o coraz śmielszym rozsuwaniu granic. Według ironicznej frazy literata, „ja i ten co w powietrzu // I ten co w lustrze ktoś”. Wyraźny okazuje się czysty ruch poziomy. W utworach na zmianę historycznym reminiscencjom powstają bardziej atłasowo wyraziste obrazy batalistyczne („… Podchodzę do Kijowa // Z Tiutiunnykiem // Ju”; „… Takie szykuje się żarzyć // — Takie żywe — niczym Zimowego // Pochodu ludzie nieżywi”). Pokusa „nieba iść” pozostaje przede wszystkim wobec upragnionego Południowego Wschodu. Rzecz nie w szczególnej geografii, a raczej w rycerskim obowiązku: „… Tutaj — północy i Stambuł, // Wchłonęły pamięć chmurki”. Prawdopodobnie poezja Wolwacza-urbanisty na tle wszystkich autorów, o których mowa, jest najbliższa atmosferze sprzed stu lat z istotnego powodu. Kijów, przenikliwie oswojony przez jego lirycznego bohatera, maluje się dosłownie w duchu wystąpień M. Bojczuka, W. Petrowa i in. To miasto otwiera się w aureoli chimerycznej hiperkultury, wypełniając się jakimiś jeszcze bizantyjskimi echami. Stolica w październiku — to „niczym // z rana dywan ktoś perski powiesił”. Tutejsze panoramy nie poddają się zagadce, jak „cień ryby” u M. Sawki: „Może nie wzgórza, może piramidy // Rozebrać trudno. Cisza. Zjazd”. Nic dziwnego, że lejtmotywową mieszczanką pośród takich piramid staje się „córka faraonowa”, z którą czytelnik spotyka się w kilku „wierszach na rogu”. (Między innymi, przez oryginalną wieloznaczność wspomnianego symbolu odczytuje się w nim nawet pomnik Matki Ojczyzny). Gra z rozmywaniem sensów osiągana jest przez liryka także w sferze dźwiękowej. Tak, terytorium, które nierzadko „przesiedlane” jest przez poetów w domenę aliteracji, jest Bukowina. Pamiętnym w tym planie, bez wątpienia, pozostaje wers M. Winhranowskiego „Nad Czerniowcami wronie stado…”. Według przypuszczenia zaś P. Wolwacza, „w czerniowcach gdzieś nasypią czerwońców”. Zewnętrznie prosta lingwistyczna przestawka upodobniła miasto z pewnym wabiącym skarbem. Chociaż w całości takie zafascynowanie ojczyzną Paula Celana oraz romantycznego Hotelu Bristol, gdzie „z porcelan // Niebo i ziemia”, typowe jest dla poety. Autor nie odchodzi od geometryczności, nieukrywania szwów, nie w pełni zatartych linii w artystycznym układzie. W wierszach „miga ludek mięsnego kroju”, a „na obuwie nowa sezonowa zniżka… // Drobna, niczym kropka barki”. Jednak już w ostatnim z przytoczonych obrazów prześledzić można odczuwalny przechył ku kinematograficzności.
Liryczny podmiot, w ogóle skłonny do mówionej plastyki, mimochodem wyrywa się: “Garbate rzeki w górę i w dół // Płyną. Stop-klatka dla porządku: // Bruk. Żółte liście. Błysk // Starej, przy krawężniku, kratki”. Wydaje się, że wszystko to wyłapuje się swobodnie, jakby na kamerę wmontowaną w telefon. Rzeczywiście, dziewczynka na tle czarnego asfaltu “podświetlona blaskiem komórki // błękitnieje twarzą niczym madonna”. Z reżyserskimi chwytami warto porównać także aforystykę P. Wołwacza. Mimo metaforyczności, nasycenia aluzjami, potrafi on dobierać “świeże kadry”. “…Nie ma Chołodnego. // Palnej — też”, — rzuca liryczny bohater kilka wersowych podwórek po dedykacji dla Mykoły Chołodnego i znika za rogiem. LOT NA “MIEDZIANYM STERNIKU” MIDIANKA Petro. Lujtra w niebo. — K.: Tempora, 2010. — 392 s. Jak zauważa w adnotacji autor opracowania graficznego J. Koch, P. Midianka “w równoległym wymiarze jest… rockowym perkusistą węgierskiego zespołu “Lokomotiv GT”. Możliwie, że artysta ma rację, ale wszystkich muzycznych skojarzeń to nie wyczerpuje. Tytuł książki zakarpackiego poety w języku literackim — “Schody do nieba” — nie może nie przypomnieć o hicie “Led Zeppelin” z analogicznym nagłówkiem. Z uwzględnieniem tego, że pisarz “Ołowiany Sternik” przebudowałby na “miedziany”. Podobnie do tego, jak wielu czytelników “Srebrną ziemię” dzięki wierszom P. Midianki postrzega właśnie jako “miedzianą”. O “micie Midianki — w lecie, w miedzi” pisze także P. Wołwacz. Trzeba przyznać: mitów w interpretacji liryki Zakarpatczyka nagromadziło się niemało. Szereg krytyków koncentruje się na egzotyce, przesyconej ekspresją dialektyzmów w jego utworach. Nowe wydanie, przygotowane w bibliotece strony “LitAkcent”, wyznacza szeroki przekrój dorobku literata. Zatem i dynamiczny świat artystyczny otwiera się w sumie źródeł. Oczywiście, niezmienne “ja”-poeta P. Midianki — to Dante, którego przewodnikiem nie jest Wergiliusz, a Sybilla, bohaterka innego mitu. Czasem wyrywa się ona w burleskowych rozmyślaniach i burlesk- Wydaje się, że literacki rok 2010, który dobiega końca, jest zdumiewająco ważny jedną historyczną paralelą. Równo sto lat przed nim nadchodziła dekada, decydująca dla licznych poszukiwań artystycznych. Właśnie w latach 1910. antycznego Muzageta zdecydowanie ogłosili przewodnikiem rodzimi symboliści. Wtedy też zarysowało się koło kijowskich “neoklasyków”. A z bliska dobiegał szelest konfetti z pierwszych zapalczywych replik awangardzistów… Czy zmieniła się atmosfera po istotnym upływie czasu? Warto prześledzić to na przykładzie kilku najnowszych zbiorów lirycznych. Wszak, jak wiadomo, poezja — to nie tylko ucieleśnienie powszechnej wrażliwości. Jej wewnętrzny wybredny metronom nierzadko nadaje rytm przyszłości. W zaproponowanej wersji taki rytm rozpada się na trzy takty — dorobki trzech znanych nazwisk. Cienkie wydania P. Wołwacza i M. Sawki przypominają “plany-prospekty” twórczych dróg, które mogłyby śmiało, choć i ostrożnie być zagospodarowywane w przyszłości. Wybór P. Midianki odcina się dotąd nie drukowanymi tekstami, zmuszając do spojrzenia na autora bez klisz. W rezultacie nie chce się, żeby z trzech dość znamiennych zbiorów 2010 r. wyłaniało się, jak zawsze, troiste rozstaje dla lat 2010. Jeśli jest szansa choćby na najdrobniejszą spuściznę, niech wyodrębnione tomiki okażą się tajemniczą koniczynką dla liryki z początku dekady. Według świadectw botaników, liście należy zrywać wiosną. Zatem trzeba będzie się pogodzić: czas krytycznych prognoz nieprzypadkowo zbiega się z porą wróżb, w tym także na roślinach.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
książkowych obrazach, na wzór Seklety, która „w zielonym bufecie… // Suchy figi żuje…” („Trójlistek w kontrze do „Bu-Ba-Bu”). Podmiot liryczny przyjmuje świat wysoki, w którym splotły się „zdziczały splot” ornamentów J. Bokszaia oraz „jeden na miasto — Kocki arabeski”. Jednakże pożądanym i wyrytym w pamięci okazuje się życie codzienne, to, w którym należy nauczyć się odkrywać cud. Dlatego w wierszu „Odnalezione zdjęcie” dorosły głos nabiera dziecięcości. Spoglądając na siebie z dystansu lat, „ja” — poeta podkreśla: w „dawnym”, bardziej bezpośrednim odbiorze „rzeka // Płynęła…, // Niby obca, przybłędna tarantela. // Rozalia, Tamara, Ella, Bella! // Jakie w tym mieście imiona!”. Dla ucznia dziesiątej klasy „plener cudowny”, gdyż odkrywa scenki rodzajowe z półzrozumiałymi wyrażeniami po węgiersku na, zdawałoby się, trywialnym tle szkoły… Takie „flashbacki”, zaglądanie wstecz, — to odgadywanie „cienia ryby” na modłę Midianki. Tylko dzięki nim codzienność nie przyćmi „przykazania jedynego i nieszczerego”, które pozostaje w sztuce („Janowszczyzna Gogolewe”). Wygląda na to, że w połączeniu dziecięco wrażliwego postrzegania świata z „zahartowaną” surowością polega cel poety. W jego osiąganiu pisarz jest prawdziwym symbolistą. Rekonstruując ideał, autor zapośrednicza tereny fantazji ustrojem, maksymalnie dostępnym dla siebie w rzeczywistości. Stąd — dialektalne i etnograficzne stenografowanie przeżytego. Najwyraźniej styk dwóch światów widać w dyptyku „Na motywach płótna Sisleya…”. W pierwszym wierszu pojawia się pytanie: „…Co ze śniegów, co będzie potem z nich?” — i „huczy, jak dzwony…, głowa”, „po-pastoralnie ignorant dźwięcznie beczy”. Druga poezja odsiewa idylliczność, zachowując wszystkie obrazowe punkty przecięcia: „Dożyć by do Bożego Narodzenia, do betlejem, // I podeptać własny drobiazg. // W śniegach stopić to wycie i ciemność…”. Jednak „symbolizm” P. Midianki — to pewna umowność. U pisarza, dla którego nadmiernie etykietowe „kruszon…, cukierki od „Roshen”, // Wszystkie zachcianki pana Mandelsztama”, jeszcze potężniejsza — jest demaskatorskość pop-artu. Wchodząc w dialogi z Andym Warholem, inicjatorem kierunku, liryk nie ominie „konwulsyjny…, pobożny „folk” i „marazmatyczne wygięcie flądry”. Lecz co najważniejsze, podmiot liryczny w „Lujtrze…” — to przede wszystkim artysta. Przenikając w gąszcz karnawału, taki twórca spragniony jest ciszy (i, w miarę możliwości, cytatu Goethego o tym). I jeszcze odczuwa nie tylko odpowiedzialność, ale i groteskę z tego, że za odważnymi marzycielami często „niewidomi lirnicy idą” („Artemij Wedel”)… Cóż udaje się dowiedzieć z wróżenia na trójlistku? Oczywiście, poezję lat 2010. czekają jaskrawe połączenia panoram kulturowych, nowe określenia obszarów niewytłumaczalnego oraz eksperymenty z mową. Mowa rzeczywiście wyraźniej i efektowniej pozbywa się statusu narzędzia. Mowa zaczyna modelować sama siebie z nieprzewidywalnymi przesunięciami w rytmikę rozmowy czy gwarowy wykład, stop-klatkami i przewijaniem. Umieszcza się „na rogu”, tuż przy przedmiotowości. A widoczny bohater liryczny, zapewne, — „smukła, jak promień… Nauzykaa”, która sypie słówkami Semenki.
Dusze żyją tu — nie słowami, Tak, jak żył polanin czy dulib. Im nie trzeba czatów i on-line’ów, Im by tylko wolność i łza… Liszka coś opowiada w stajni, Zapatrzywszy się w kilka lat wstecz.
Tu jeszcze umieją gwiazdom wróżyć Na bezchmurność, wietrzność, na wszystko… Rzeczka, do końca jeszcze nie rozlana, Koryto swoje oddanie pasie. Mama czuła, jak głęboka pieśń, Doczekała się bliska na… Mnie
Tłumaczenie maszynowe
Petro SOROKA, m. Tarnopol
Puchonska Oksana. Wohoń (Ogień). — T.: Terno-hraf, 2009, — 96 s.
Poezja Oksany Puchonskiej jest prawdziwa i żywiołowa. A także — piękna. Jak i sama autorka. O takich poetów zawsze trochę strach. I dlatego, że poezja sama w sobie jest rzeczą niebezpieczną, bo nie wiesz, czy cię obejmie, czy udusi (za Małyszkiem), i dlatego, że talent pomnożony przez piękno to już więcej niż ogień — to wybuch, bo łączy w sobie płomień i proch. To tylko się wydaje, że talent to błogosławieństwo, a w rzeczywistości to ciężki i często nie do udźwignięcia ciężar. Skrzydła i włosiennica jednocześnie. Za wszystko na tym świecie trzeba płacić, za talent — szczególnie. Czym płaci Oksana za swój dar poetycki, dokładnie nie wiem (zresztą nikt poza nią wiedzieć nie może), ale domyślam się, że płaca ta jest ciężka i gorzka. Widzę to choćby po tym, jak narzeka na los i świat.
Tak stało się dużo świata, Aż chce się wyć jak wilk…
* * * Kiedyś nauczę się nie być sobą, Żeby ten świat oszukać i odejść Na brzeg ciszy… Czy w odblask boju, Żeby pobyć z wiecznością na Ty.
* * * Krew moja prasłowiańska w żyłach, jak na strunach Wylewa się bólem… I świat dokoła jakby wścieka się…
* * * I tylko świat ten włóczy się między ludźmi jak kaleka, Jakby nieuleczalnie na duszę zachorował…
* * * “Los, ta przeklęta kurwa, sprzedał się dawno w całości…”
Podobne przykłady można mnożyć jeszcze długo, ale zrozumieć, dlaczego ta piękna i obdarzona dziewczyna nie kocha Bożego świata i narzeka na los, nie sposób. O tym można tylko się domyślać. I straszno, i kusząco słodko zajrzeć w bezmiar jej duszy, wypowiedzianej w słowie:
Mi niebem legła na duszę Do mdłości wiosenna siność… I samotność smutną poruszyła, Jak i ty, nie moja Wołyniu. Nie stąd boli w piersiach Nie serce, a tylko bez, Co pod chatą na odludziu Jeszcze zeszłorocznym deszczem namókł…
Czujecie, skąd te motywy, ta intonacja, to drżenie? Ten głos rozpoznaje się po kilku nutach. Tutaj pełno Jesienina i Ihora Pawluka. Jak, właściwie, w wielu innych wierszach poetki. Nie, nie zamierzam jej ganić za to. Nawet geniusze stają na czyichś ramionach, kiedy wchodzą w wielką literaturę, stają, żeby nie zawisnąć w próżni. Czyż Lermontow nie wyrósł z Byrona, a Stus ze Swydzynskiego? Ale u wystarczająco dojrzałej (nie na swoje lata) Oksany Puchonskiej obecnie jeden problem — wyrwać się z pola siłowego Ihora Pawluka. I jestem pewien, że się wyrwie, być może już się wyrwała, bo zbiór “Wohoń” wyszedł jeszcze pod koniec ubiegłego roku, a kształtowanie się młodej poetki odbywa się nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę. To, że spotkała na swojej drodze tak prawdziwego poetę jak Ihor Pawluk, przede wszystkim błogosławieństwo. Ale błogosławieństwo może obrócić się w katastrofę, jeśli nie uwolni się własnego głosu. Silny nauczyciel może podsadzić do trampoliny, a może do przepaści. I. Pawluk, bez wątpienia, jest zainteresowany, żeby otaczała go armia epigonów, i im bardziej obdarzony i jaskrawy naśladowca, tym bardziej to schlebia mu, ale chodzić w epigonach takiemu samorodkowi jak Oksana — grzech. To można powiedzieć i o Juchymie Dyszkancie — nie mniej cudownym tarnopolskim fenomenie XXI w. Ihor Pawluk pozostaje w XX w., za Puchonską i Dyszkantem — XXI w. Autor “Stychiji” i sam to rozumie, bo pisze: “Poetka Oksana Puchonska — gotowy obraz dźwięcznej współczesności, która jest skazana być naszym medium w XXI w. między kosmosem i kosami, między przodkami i potomkami, korzeniem i skrzydłami…”. Jestem pewien, kiedyś będą pisać ciekawe badania naukowe i dysertacje o stosunkach i wzajemnych wpływach Pawluka i Puchonskiej, a może i powieści, jak to u W. Petrowa o Kuliszu, ponieważ i Pawluk, i Puchonska już są zapisani w historii literatury. Zapisani mocno, solidnie, na długo. Trzeba tylko, żeby odpłynęła piana i osiadł muł naszego chaotycznego czasu. Jednak konkretniej o recenzowanym zbiorze. Ognia w nim rzeczywiście niemało, ale on nie płonie jak wielki piec, on jest latentny, jak w zastygłym wulkanie, natomiast dominuje ból, który ma zaświadczyć — wulkan rośnie i ma wybuchnąć. Rdzeń mojego bólu Rozrasta się do bezkresności…
* * * Brakuje słów, Żeby wyrazić duszę… Ciebie brakuje, Żeby poczuć ból.
* * * Ty wybaczasz za wszystko, Uczysz kochać głęboki ból…
Nawlekam te strofy, gdzie ból wprost nazywa się bólem, ale nim, jak niewidzialnym prądem, przesiąknięte jest prawie wszystko, co rodzi się pod piórem tej silnej dziewczyny, która pisze tak samo zuchwale silnie i desperacko śmiało. Czego warte choćby jej erotyczne motywy:
Czułość, ostra jak brzytwa, Duszę mi potnieje. Wierszami łzy wytrę… Pieśń, jak wieczór, świeża Tak erotycznie płacze Na brzegach Dnieprowych… Ty mi wszystko wybaczyłeś, Ja tobie — też gotowa. Wzrok pajęcze żyły Strunami staną się nocy… Wiesz, a nie nadaremnie Ty mnie chcesz…
A jak dużo tutaj oto takich ozonowo-świeżych błysków-metafor i niezapomnianych obrazów: “Wiatr jesieni umie kochać duszę…”, “Połamany łzami wiatr, Dusza na ciała rozbita”, “Zaklęta krew niebios”, “Nam by jeszcze jakoś nauczyć się umieć, umieć tak nie myśleć o śmierci…”, “Nasza wspólna dusza, chyba, wspólnego ciała chce”… To liryka, którą chce się czytać, którą warto badać. I gdyby u nas rzeczywiście istniała wysoka kultura i gradacja wartości artystycznych, tak by było. “Wohoń” rozchodziłby się wielotysięcznymi nakładami, a młoda autorka mogłaby dołączyć do talentu i urody jeszcze sławę i pieniądze. Niestety, dzisiaj czas nie Puchonskiej, a Karpy. I to trzeba przeżyć. Ja stale łapię się na myśli, że o każdym z przeczytanych wierszy Oksany jestem w stanie napisać wielkie badanie, na ile są pojemne i niezgłębione. A to już oznaka prawdziwej, z genialnymi znaleziskami-błyskami poezji. I gdybym miał dwadzieścia lat, ja oto takie wiersze uczyłbym się na pamięć i nosił z nimi, jak z modlitwą:
Kot smutny, stary telewizor, Dwie ikony — wszystko jak i kiedyś. W społeczeństwie kolorowych wizji Zgubiła się rodzima moja wyżyna. Idzie sąsiad do lasu po drewno, Ktoś w piecu piecze pękaty chleb.
Ciasno na tym świecie, trochę ciasno… I te światy… jakie one? Smutne?
Jedyne, co mnie odrobinę niepokoi, to takie niekobiece archetypy tego zbioru, jak choćby szable, włócznie, karczmy i wino-piwo, albo nawet całe wersy: „Daj no szablę mi i włócznię”, „szaleją noce”, „kochać … nożowo”, „tylko chce się przykryć cierpkim szlachetnym przekleństwem”, „papieros i herbata ze śniegiem”, „karczma przekleństwami jęczy”… Ale my już wiemy, skąd to, od jakiego „kozackiego Buta”. Lecz miejmy nadzieję, że to jednak już wielkie pożegnanie. Bo Oksana Puchonska, mimo swojej żywiołowości, nie jest amazonką i nie jest „jedynym mężczyzną”, jest zbyt silna, by ukrywać kobiece słabostki i tłumić swoje przyszłe macierzyństwo, jak gdyby go nie mogło być. Oczywiście, każde proroctwo w losie poety jest niebezpieczne. Ale ważę się na to i powiem jeszcze jaśniej: jeśli Oksana Puchonska będzie rosła od zbioru do zbioru tak, jak wyrosła od czasu swoich pierwszych publikacji i debiutanckiej książeczki „Przez żyły Wszechświata” do „Ognia”, to literatura ukraińska otrzyma pierwszorzędnego poetę w swoim klasyczno-podręcznikowym wariancie, ze wszystkimi regaliemi-tytułami i nagrodami. Bezsprzecznie, wiele tu zależy od samej poetki, której warto byłoby nie narzekać na los, a oddać się w jego wolę, pomnażając otrzymane od Pana talenty, bo powiedziano: komu dano, temu będzie dodane jeszcze więcej, a komu odjęto, temu zostanie odjęte do reszty. Eckermann opowiada, jak pewnego razu poprosił wielkiego Goethego, by zaopiekował się losem wyjątkowo obdarowanego młodzieńca, ale ten machnął ręką: „Nie, nie, zwolnijcie mnie z tego. Iluż ich przyprowadzano do mnie — obdarowanych i perspektywicznych — ale żaden z nich nie spełnił nadziei”. Takie niebezpieczeństwo, rzecz jasna, ciąży i nad Oksaną Puchonską. Ale chce się wierzyć, że wystarczy jej odwagi i mądrości, by harmonijnie połączyć Kosmacz i kosmos, Skoworodę i patelnię, szarm i blizny…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...w stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego, Konstantynopolu, flotą Rusinów pod wodzą księcia Oskolda Kijowskiego zawarto traktat pokojowy. Ten traktat po raz pierwszy związał Ruś i Bizancjum stosunkami międzypaństwowymi, zapoczątkował stosunki dyplomatyczne, handlowe i kulturalne na szlaku „od Waregów do Greków”, doszło do chrztu kijowskiego księcia Oskolda i zapoczątkowano szerzenie chrześcijaństwa na Rusi. To wszystko świadczy o tym, że Kijowska Ruś na długo przed pojawieniem się na Północy dynastii Rurykowiczów ukształtowała się jako pełnoprawne, samodzielne państwo. Od czasów księcia Oskolda rozpoczął się stopniowy proces nie tylko szerzenia chrześcijańskiego światopoglądu, wartości i kultury, lecz także włączania Kijowskiej Rusi w bizantyjsko-chrześcijańską cywilizację. Nie przypadkiem to od wyprawy księcia Oskolda na Carogród ruski kronikarz wywodzi początek Kijowskiej Rusi i jej państwowości. „Powieść minionych lat” odnotowuje, że właśnie od tego czasu „zaczęto nazywać ziemię ruską”. I to właśnie od tego wydarzenia ruscy kronikarze prowadzili chronograficzne liczenie lat w swoich kronikach — „Stąd zaczniemy i policzymy lata”. To świadectwo rodzimej kroniki stanowi istotne potwierdzenie historycznego i politycznego znaczenia wyprawy z 860 r. oraz osiągniętych porozumień dyplomatycznych dla międzynarodowego umocnienia pierwotnej Kijowskiej Rusi jako pełnoprawnego, niezależnego państwa oraz początku jej stopniowej chrystianizacji. Badacze zaplanowali kontynuację badań nad tak mało znanymi kartami naszej historii, jak chrystianizacja Kijowskiej Rusi. W organizację tego interesującego przedsięwzięcia włączyła się obwodowa Proświta. W szczególności w kulturalno-artystycznym centrum Proświty „Intermecco” zorganizowano konferencję prasową naukowców – uczestników międzynarodowej konferencji. A następnie odbyła się tu prezentacja książki Serhija Szumyła „Książę Oskold i chrystianizacja Rusi”.
...dorowicz w „Historyczno-statystycznym opisie cerkwi i parafii Wołyńskiej eparchii” z 1890 r., a także opisuje ówczesną Murawicę. Uwagę archeologów Murawica po raz pierwszy przyciągnęła w 1960 roku. Wówczas na badanie osady obronnej przyjechała leningradzka ekspedycja Instytutu Archeologii AN ZSRR pod kierownictwem P. Rappoporta. Później, w 1965 roku, Murawicę badała ekspedycja Instytutu Nauk Społecznych we Lwowie, a także archeologiczna ekspedycja Riwneńskiego Muzeum Krajoznawczego pod kierownictwem B. Pryszczepy. Podczas wykopalisk odkryto zaleganie dwóch warstw kulturowych z początku epoki brązu. Odsłonięto tam pozostałości budynku mieszkalnego, częściowo zagłębionego w ziemi, warsztaty krzemieniarskie, gdzie ówcześni rzemieślnicy wytwarzali narzędzia i broń z krzemienia. Działo się to mniej więcej 3,5 tysiąca lat temu. Zatem zupełnie prawdopodobne, że terytorium Murawicy zajmowali osadnicy już wtedy. Natomiast pierwsza udokumentowana wzmianka o osadzie sięga w głąb wieków o 863 lata. Od tego czasu wiele się zmieniło w zarysie miasteczka, które dziś nie ma nawet statusu wsi, a jedynie jest przysiółkiem, administracyjnie należącym do Młynowa. Jednak pod względem historycznym żadna z okolicznych osad nie może się równać z dawną Murawicą, która przypomina o sobie ciekawymi znaleziskami.
Tłumaczenie maszynowe
„Wpływy chrystianizacyjne w Rusi Kijowskiej za czasów księcia Oskolda: 1150 lat” — pod takim tytułem w Czernihowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa. Naukowcy omawiali mało zbadaną kartę historii Rusi Kijowskiej. Petro ANTONENKO Organizatorami konferencji byli: Instytut Historii, Etnologii i Prawoznawstwa im. O. Łazarewskiego Czernihowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki; Czernihowska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. W. Korolenki; Narodowy Rezerwat Architektoniczno-Historyczny „Czernihów Starożytny”; Czernihowskie Muzeum Historyczne im. W. Tarnowskiego; Towarzystwo Pamięci Księcia Oskolda; czasopismo religijno-filozoficzne „Wira i żyttia” (Wiara i życie); Fundacja Charytatywna „Nowy Czernihów”. Konferencja odbyła się przy wsparciu obwodowej administracji państwowej. Wydarzenie zorganizowano z okazji 1150-lecia wyprawy księcia kijowskiego Oskolda na Konstantynopol oraz zawarcia traktatu pokojowego między Rusią a Bizancjum. Jak wiadomo, w wyniku tego doniosłego wydarzenia doszło do międzynarodowego uznania Rusi Kijowskiej jako samodzielnego państwa. Pierwszego dnia w obwodowej bibliotece im. W. Korolenki z referatami wystąpili znani badacze, w szczególności Petro Tołoczko, doktor nauk historycznych, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Archeologii NAN Ukrainy; Wołodymyr Kowalenko, kandydat nauk historycznych, docent, kierownik katedry historii i archeologii Ukrainy Czernihowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki; Serhij Szumyło, zastępca przewodniczącego Towarzystwa Pamięci Księcia Oskolda. Spektrum wystąpień naukowych było dość szerokie. W szczególności Ołena Czernenko, kandydat nauk historycznych, docent katedry historii i archeologii Ukrainy Czernihowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, opowiedziała o staroruskich zabytkach chrześcijańskich ziemi nowogrodzko-siewierskiej; Wołodymyr Rudenok i Tetiana Nowik, naukowcy rezerwatu „Czernihów Starożytny” — o wpływie chrześcijaństwa na obrzęd pogrzebowy na podstawie materiałów z badań archeologicznych w Czernihowie, a Ołeksandr Tereszczenko, starszy pracownik naukowy Centrum Archeologii i Historii Starożytnej Lewobrzeża im. D. Samokwasowa Czernihowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego, wystąpił z rozprawą naukową na temat „Wojny pierwszych Rurykowiczów w kontekście kształtowania się państwowości staroruskiej”. Drugiego dnia konferencja była kontynuowana w budynku Kolegium, zabytku architektury rezerwatu „Czernihów Starożytny”. Bardzo interesujący i dyskusyjny był referat Wołodymyra Łyczkowa, doktora nauk filozoficznych, profesora, kierownika katedry Czernihowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego „Sygnatura Simargła we wczesnochrześcijańskiej kulturze Rusi Kijowskiej”. Historyk z Rosji Serhij Cwietkow, pisarz, redaktor naczelny wydawnictwa „Rusko-Bałtyckie Centrum Informacyjne „BLITZ”, wystąpił z referatem „Wyprawa Rusów na Konstantynopol w 860 roku i problem wyboru wiary”. Nawiasem mówiąc, po konferencji dyrektor generalny rezerwatu „Czernihów Starożytny” Jurij Sobol i Serhij Cwietkow omówili drogi współpracy w zakresie badania zabytków Czernihowa oraz wydawania książek naukowych. W rezolucji konferencji stwierdzono, że początek państwowości wschodniosłowiańskiej należy wywodzić od pierwszego uznania dyplomatycznego jej na szczeblu międzynarodowym. Takie wydarzenie w historii państwa kijowsko-ruskiego miało miejsce 1150 lat temu, kiedy w czerwcu 860 r., po tygodniowym oblężeniu
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Rybak natrafił na jakiś żelazny przedmiot. Wyciągnął z mułu, oczyścił i zobaczył, że to najprawdziwsza szabla. Co prawda, bez drewnianej rękojeści, w kilku miejscach wyszczerbiona, ale cała. Jeszcze z pozostałościami jakiegoś znaku, który prawdopodobnie wskazuje na znak mistrza. Z kształtu szabla przypomina dawną połowiecką broń białą i to powiązanie w pełni odpowiada murawickim realiom, które opisano w „Latopisie Ruskim”. Zatem, przewracając strony latopisu, natrafiamy na opis wydarzeń z 1147 roku, na który przypada „początek panowania w Kijowie księcia wielkiego Jurija, syna Wołodymyra Monomacha, wnuka Wsewołodowego, prawnuka Jarosławowego, praprawnuka wielkiego Wołodymyra, który ochrzcił całą ziemię Ruską”. Czytamy: „I książę Jurij z bratem swoim Wiaczesławem i ze wszystkimi dziećmi swoimi poszli do Łucka. Rościsław z bratem swoim Andrijem poszli przodem… Lecz kiedy stanęli w pobliżu (grodu) Murawicy, w nocy był srogi popłoch… Po tym Połowcy wszyscy rzucili się uciekać z powrotem ze swoim wojewodą Żyrosławem (Nażyrowyczem), rzucając broń… Andrij był (wtedy) z przodu, a brat jego Rościsław za nim stał i wołał go do siebie. Lecz Andrij nie posłuchał go i wytrzymał ten popłoch. Andrijowa zaś drużyna, przyjeżdżając do niego, narzekała: „Co ty robisz, książę? Jedźże, książę, stąd! Czyż mamy doznać wstydu?”. Ale Andrij nie posłuchał ich, a złożył nadzieję w Bogu (i) przeczekał do świtu. Kiedy zaś zobaczył Andrij, że do świtu uciekli wszyscy Połowcy, oddał chwałę Bogu…”. Szczegółowiej o przynależności czasowej szabli do tych czy innych wydarzeń będą mogli powiedzieć naukowcy-badacze, którym Ołeksandr Biłecki planuje przekazać szablę i wspomniany odłamek tarczy, który znalazł jakieś dziesięć metrów od obecnego znaleziska. Starożytne znaleziska skłoniły Ołeksandra Biłeckiego do głębszego studiowania historii Murawicy i do możliwych wykopalisk archeologicznych, gdyż tutejsza okolica być może skrywa jeszcze wiele ciekawych artefaktów. W dalekiej przeszłości Murawica była staroruską twierdzą, miała grodzisko otoczone bagnami i wodami rzeki Melnyky. Oprócz „Latopisu Ruskiego” wspomniano o niej także w najbardziej monumentalnym dziele ukraińskiej prozy pamiętnikarskiej XVII—XVIII wieku, latopisie Samijła Wełyczki, który wraz z latopisem Samowydcia, latopisem Hryhorija Hrabianki i „Historią Rusów” tworzy kompleks kozackiej historiografii. Do książki dodano mapę Ukrainy, która była pod panowaniem polskim, sporządzoną w pierwszej połowie XVII w. przez francuskiego inżyniera Beauplana i na tej mapie Murawica zaznaczona jest jako duże miasteczko. Jest wzmianka o Murawicy także w przewodniku Mieczysława Orłowicza „Ilustrowany przewodnik po Wołyniu” z 1929 r.: „W 1560 r. Murawica należała do Katarzyny Wiśniowieckiej, żony hrabiego Bohdana Chodkiewicza. Na miejscu zamku Wiśniowieckich z XV w. pozostały tylko płyty”. Znany historyk Mykoła Teo... Od dawnego książęcego grodziska w Murawicy (przysiółku osady Młynów), wspominanego w „Latopisie Ruskim” pod rokiem 1147, pozostał tylko wysoki pagórek, który każdego roku podmywany jest przez wody rzeki Ikwa. W zeszłym roku o książęcych czasach, w szczególności o bitwie w Murawicy, która odbyła się 863 lata temu z udziałem książąt i Połowców, przypomniał znaleziony odłamek tarczy. A obecnie znaleziono połowiecką szablę. Wyłowił ją z rzeki mieszkaniec sąsiadującej z Młynowem wsi Berehy, Ołeksandr Biłecki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wymowne, przenikliwie symboliczne, nasycone informacjami i głęboką treścią. Skąd czerpie Pan inspirację i niepowtarzalne pomysły? — Czy widział Pan, jak mieni się wszystkimi kolorami tęczy śnieg w słońcu w mroźny dzień? Te śnieżne klejnoty nazywam diamentami wykluczonych. Na ramieniu siada uratowany i oswojony przez ciebie ptaszek i świergocze swoje ptasie, a ty niby rozumiesz go. W górach, pod wieczór, stado wydzwania potajemną wdzięczność gospodarzowi za soczyste, luksusowe pastwisko, a ty słuchasz tego dzwonienia i zachodu słońca. Pierwsza skarbnica. Otwierasz książki, duże i małe, napełnione mądrymi, tajemnymi słowami, które uczą. Druga skarbnica. Spotykasz się, rozmawiasz z ludźmi o prostych i niezwykłych talentach. Odkrywasz ich losy, współczujesz i kochasz ich. Trzecia skarbnica. — Dotknijmy dwóch ostatnich książeczek, które czekają na swojego wdzięcznego czytelnika: „Kot Marcin”
Tłumaczenie maszynowe
— Wiktorio Władymirowno, zilustrowała Pani najjaśniejsze książeczki dla dzieci poetów Iwana Switłycznego, Łiny Kostenko, Bohdana-Ihora Antonycza, Anatolija Kaminczuka… A kto jest dla Pani najulubieńszym poetą dziecięcym? I dlaczego? — Tak trudno odpowiedzieć na tak proste pytanie. Dlaczego? Bo ich, tych poetów, jak kwiatów w polu, jest dużo… dużo… Agnia Barto, Samuił Marszak, Korniej Czukowski, Daniił Charms, Boris Zachoder, William Blake, John Keats, Robert Stevenson, angielska poezja nonsensu, Jan Brzechwa, Julian Tuwim… A wśród ukraińskich autorów — Ihor Kałynęć, kocham jego „dorosłą” poezję — chwyta za duszę, ale i wiersze dla dzieci ma wyraziste i stylowe; Bohdana Bojko — marzę, by zrobić kiedyś na temat jej wierszy ciekawą książkę, Roman Skyba. Hałyna Kyrpa — zilustrowałam swego czasu piękną, szczerą książeczkę jej poezji dla dzieci „Nu j harno wse prydumaw Boh” („No i ładnie wszystko wymyślił Bóg”); Natalja Zabiła, też ilustrowałam jej książkę „Jasoczczyn sado czok” („Ogródek Jasoczki”); Wasyl Wojtowycz, pamiętam jego książkę „Deń proky nuwsia” („Dzień się obudził”), od której zaczęła się moja współpraca z ukraińskimi wydawnictwami, no i wszyscy wymienieni przez Panią poeci też są moimi ulubionymi, bo to zacni i niezwykle utalentowani ludzie. — Obecnie panuje opinia, że książka dziecięca powinna być komercyjnym „produktem”, a jej pierwszorzędna rola — kształtowanie fundamentów duchowych, światopoglądu, świadomości narodowej, charakteru malucha — jest jakby za zasłoną. Jak można temu przeciwdziałać? I jakie, Pani zdaniem, powinno być „oblicze” nowo narodzonej książeczki dla dzieci? — Pytanie bardzo bolesne. Książka nie jest „produktem”, ale niestety żyjemy w czasach cywilizacji konsumpcyjnej… Książka to dzieło stworzone przez cały zespół entuzjastów i profesjonalistów, którzy kochają swoją pracę. Nie będę oryginalna, jeśli powiem, że idolem współczesności stały się pieniądze, zastąpiły one subtelną postać duchowości i stąd „równanie” do kiczu, mieszczańskiego gustu, wybaczcie, wiejskiego glamouru. Kiedy rysuję dla dzieci, nigdy nie próbuję się do nich dostosowywać, raczej odwrotnie: jakbym brała je na ręce i chciała podnieść nad ziemię, nad życiową zachłanność. Światopogląd dziecka kształtuje się przede wszystkim gęstością duchowej przestrzeni, w której dziecko się rozwija. Trzeba mieć odwagę i wysokie punkty odniesienia, żeby wszystko nazywać po imieniu. To jeden z warunków przeciwdziałania komercyjności naszego życia. A „oblicze” książki dziecięcej powinno być fantasmagoryczne, nieoczekiwane, ze zdrowym rumieńcem. Podobają mi się wykwintne, szczegółowe ilustracje w luksusowych wydaniach, ale często łapię się na tym, że z przyjemnością oglądam „prościutkie” książeczki z naiwnymi, trochę niezdarnymi, nieumiejętnymi, ale takimi ciepłymi, miłymi obrazkami. Od razu czuję, ile miłości i staranności włożono w nie. — „Wszystkim wystarczy miejsca pod słońcem, najważniejsze, żeby cień od nas nie był zbyt ciemny i długi…”, — twierdzi Pani. Jak narodziło się takie wymowne hasło? — Bardzo bliskie jest mi tłumaczenie średniowiecznych scholastyków — to, co wychodzi spod rąk artysty, jest odzwierciedleniem boskości w ludzkiej rzeczywistości, świadomości. Moje obecne hasło narodziło się z szacunku do pracy artysty, niezależnie od stopnia obdarowania, jako swoisty apel, by orientować się na wieczne wartości życia, na piękno, harmonię Bożego stworzenia. Sztuka to zdolność do współczucia za pomocą budowania obrazu artystycznego. Niech Akakijewiczowie przychodzą na nasze wystawy i otrzymują zastrzyk pozytywnych emocji, nadzieję, że nie są samotni w zimnym świecie pieniędzy i marności… Stara Europa już przeszła swoją drogę postmodernizmu i teraz odkrztusza jego śmierdzące resztki bez prawdziwości i bez obrazowości. A my z chorobliwym zachwytem pędzimy oglądać krwawe manekiny Hirsta i łamiemy sobie głowy, co by to miało znaczyć? Niedawno w Kijowie odbyła się wystawa w Mysteckim Arsenale „Art-Kyiv contemporary”, jako przykład „cienia niezwykle ciemnego, aż czarnego i przydługiego” od eksponatów (to, co było wystawione, dziełami można nazwać z wielkim naciągnięciem). Czego warta małpa w cierniowej koronie! Mam jeszcze jedno powiedzenie: „Artysta to posłaniec, a nie ogrodnik własnej pychy”. Posłaniec, który głosi o świecie, jaki został mu darowany. Czyżby brutalna małpa była światem, który został darowany?! Pamiętacie słowa Dowżenki o kałuży, w której jedni zauważają brudną wodę, a inni — odbicie nieba?.. Wspominam bajkę Andersena „Nowe szaty króla”, obserwując nasze życie-bytowanie, tak chce się za chłopcem wykrzyknąć: „Ależ król jest nagi!” — Wypracowała Pani swój niepowtarzalny styl „prikolizmu”. Czy to swoisty protest przeciwko standardom i schematom kultury masowej? — Dzisiaj jest tyle powodów, by protestować! Czasami bywa bardzo boleśnie, na tyle, że zaczynasz „prikolować” (żartować). Wtedy pojawiają się koty-filozofowie, psy-klomby, mniszki z filiżankami kawy, latające drzewa, trójkątne wrony, miasto na balonie i wszelkie inne „prikoly”. Hej, dorośli, przypomnijcie sobie dzieciństwo, bezkresny świat pod kanapą, bliskie niebo! Gdzie dziadkowa drabina?! Wlezę po niej do księżyca!.. Dzisiaj następuje utrata wartości. Za „bułkę z kiełbasą” tracimy człowieczeństwo, a takie cechy jak skromność, pokora, cnota, wstydliwość postrzegane są jako nędzny anachronizm. Bohaterowie dnia — bandyci, prostytutki, oszuści, chyba że z przedrostkiem „super”. Czas Małego Księcia, ofiarnej miłości, chrześcijańskich cnót minął? Pytam wszystkich! W odpowiedzi — zdyszany oddech spieszących się ludzi. Siadam do stołu i zanurzam się w świat naiwny i radosny, prosty jak łyk mleka czy zajączek słoneczny na koronkowej firance… W ogóle „prikolistów” na świecie, dzięki Bogu, jest bardzo, bardzo wielu we wszystkich sferach życia, po prostu ludzie nie zawsze się do tego przyznają… — Pani rysunki są niezwykle
Dmytra Pawłyczki oraz zbiór bajek Kosti Hnatenki „Różowe marzenie”. Są one stworzone w zupełnie różnych stylach: ilustracje do pierwszej przesycone są treściami politycznymi, a druga zachwyca najbardziej dziwacznymi, cudacznymi obrazami… — Rzeczywiście, to różne książki. „Kot Marcin” ma długi i szczęśliwy los. Wiele lat temu miałam radość rysować „Przygody kota Marcina”, wyszła ona w latach 80. w nakładzie pięćdziesięciu tysięcy egzemplarzy! Miała niebywały sukces — cieszyłam się razem z Marcinem i ukraińskimi dziećmi. Czas mijał. Ukraina stała się niepodległym państwem, odbyła się pomarańczowa rewolucja, nakłady książek spadły niemal do zera — 1 tysiąc, w porywach 5 tysięcy egzemplarzy. Dmytro Pawłyczko, człowiek nieobojętny, dopisuje książkę. Kot Marcin staje się upolityczniony. Bardzo nie chciałam rysować kontynuacji bajki, ale rozumiałam, że trzeba… Jeśli nie ja, to kto. Tak narodziły się moje polityczne koty. Żeby ciekawiej się rysowało, rozszerzyłam granice tekstu, koty uczyniłam kolorowymi, tak jak w życiu określa się przynależność partyjną — niebiesko-białe, czerwone, żółto-błękitne, pomarańczowe, biało-sercowe! Tak wciągnęłam się w temat, że napisałam koncept tekstowy do ilustracji, który wystawiłam na tegorocznej wystawie indywidualnej „Spotkanie” razem z obrazkami. Jeśli chodzi o drugą książeczkę, która czeka na swój czas, to zupełnie inna historia. Rysowałam ją pod nastrojem tych ludzi, którzy lubią bajki i dziwy, bo czy widzieliście kiedyś, jak z rumianku wyrasta drzewo ze śmiesznymi ptakami, rosy, w których pływają żaglowce i rozkwita lilia, a domki, które stoją prosto na bardzo długim, podobnym do długiego-przedługiego szlaku, szaliku papugi o dziwacznym imieniu Drotyk? To książka o marzeniu, które się spełnia, napisana z miłością przez Kostię Hnatenkę. Widzieliście, jakie jest marzenie? Marzenia są różnokolorowe, komu co się podoba — u jednych marzenie jest niebieskie jak morze, na przykład u świnki morskiej, u drugich marzenie jest różowe jak balonik! Pomyślałam, czy bywają marzenia w kolorach czarnym, szarym? Może bywają, ale ich historii nie podejmuję się rysować. Na progu siwowłosy Mikołaj z torbą radości, bajek, czarów i fantazji… W przeddzień tego święta postanowiliśmy porozmawiać z niepowtarzalną artystką-ilustratorką Wiktorią Kowalczuk o kolorowym świecie książeczki dziecięcej i tajemnicach rysunku…
Tłumaczenie maszynowe
Wkrótce rozpocznie się przedświąteczny Kijowski Targ Książki „MEDVIN: Książkowy Mikołaj”, pełen spotkań autorskich, warsztatów mistrzowskich i innych ciekawostek, które ucieszą dzieci i dorosłych. Dlatego postanowiliśmy porozmawiać z kierowniczką projektu Walerią OLEKSIJENKO o szczegółach organizacji święta, przyprószonego zimowymi czarami…
— Pani Walerio, na czym polega wyjątkowość tegorocznego „Książkowego Mikołaja”? — Główny cel to odnowienie i jeszcze raz przypomnienie współczesnemu człowiekowi znanej z dzieciństwa zasady „Najlepszy prezent to książka”. Oprócz już tradycyjnych dla naszego targu warsztatów mistrzowskich i kawiarni literackiej na wystawie będzie działać scena folklorystyczna, gdzie dzieci i dorośli będą uczyć się kolędowania i szczedrowania. — Tradycyjnie „Medvin” zaskakuje bogatym programem. Jakimi wydarzeniami zachęcicie w tym roku? — Program będzie obszerny i ciekawy. Czekamy na kolędę od gwiazd. Specjalnym gościem targu będzie Oleh Skrypka. Po raz pierwszy właśnie na naszej wystawie odbędzie się wręczenie nagród Dwunastego Ogólnoukraińskiego rankingu „Książka roku”. Odwiedzających czeka ogromna sesja autografów autorów książek-zwycięzców. Wydarzenia teatralne, muzyczne i artystyczne również czekają na swoich miłośników. Na przykład zespół jazzowy, w skład którego wchodzą Mlada, Serhij Tabunszczyk i Ołeksij Bohołubow, zakolędują na targu. Specjalnie na tę okazję zespół stworzył dwie nowe piosenki, które usłyszą odwiedzający podczas otwarcia 23 grudnia. Na targu zaprezentowana zostanie produkcja około 100 ukraińskich wydawnictw, wśród których są „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”, „Wydawnictwo Starego Lwa”, „Hrani-T”, „Kalvaria”, „Kraina Mrij”, „Nora-Druk”, „Folio” oraz wiele innych.
Stronę przygotowała Uliana WOLIKOWSKA
Tłumaczenie maszynowe
Ulana WOLIKOWSKA Siedem kolorów tęczy, siedem nut, siedem różnokolorowych płatków czarodziejskiego kwiatu życzeń… Ta magiczna liczba zgromadziła w Sali Kolumnowej im. M. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy przyjaciół Prezydenckiego Funduszu Leonida Kuczmy „Ukraina”, który w tym roku obchodzi siedem lat istnienia… Warto zauważyć, że przez czas swojego istnienia fundusz zainicjował i zrealizował niemało projektów. Jest to na przykład kompleks działań skierowanych na utrwalenie prestiżu i popularności ukraińskiej kultury oraz sztuki narodowej pod nazwą „Pamięć serca”; projekt „Wsparcie bibliotek wiejskich”, skierowany na propagowanie ukraińskiej książki i uzupełnianie księgozbiorów bibliotek wiejskich i inne. Na wieczorze zaprezentowano album z trzech płyt kompaktowych „Pieśniowy Kobziarz”. Dyryguje Pawło Murawski”. To tylko początek realizacji zamierzonego przez Pawła Murawskiego wielkiego, społecznie znaczącego planu — ukazania Ukrainie i światu jednej trzeciej „Kobziarza” przełożonego na muzykę. Fundusz „Ukraina” sfinansował wydanie tego albumu z dostępnych w zasobach Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy nagrań 30 utworów chóralnych, które maestro zrealizował w swoim czasie z kapelami „Trembita”, „Dumka”, chórami Ukraińskiego Radia i Kijowskiego Państwowego Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego. „Kiedyś u ludzi miłość i szacunek do „Kobziarza” były wyższe niż teraz — opowiada 96-letni maestro Murawski. — Wtedy częściej i więcej go czytano, śpiewano. Przypominam sobie, kiedy pracowałem w kapeli „Trembita” we Lwowie, to w dni szewczenkowskie chór śpiewał w filharmonii pięć koncertów dziennie i zawsze były komplety publiczności. A jeszcze jeździliśmy po rejonach. Takie było podejście do Szewczenki. A teraz śpiewanych utworów z „Kobziarza” znają bardzo mało, zaledwie kilka. A w mojej dyspozycji jest 157 utworów chóralnych. I moim najskrytszym zamiarem jest nagranie wszystkich utworów chóralnych do słów Tarasa Szewczenki. I do dziś żyję tym marzeniem. Brzmienie „Pieśniowego Kobziarza” musi być na poziomie genialnej poezji Szewczenki. Tak kocham i tak subtelnie czuję Szewczenkę, bo jego słowa płyną prosto z serca! Poezja Szewczenki łatwo układa się do muzyki i łatwo się śpiewa, bo jest pełna żywego melodyjnego brzmienia. I wykonane z wzorowym chórem nagrania staną się dostępne dla ludzi: rozejdą się po szkołach, placówkach kultury, po cerkwiach i będzie można je słyszeć w każdej chwili. I tak będziemy wspominać Szewczenkę nie tylko w dniu urodzin i dniu pamięci, ale codziennie, głębiej będziemy go poznawać i ożywać duszami…”. …Wypełnioną salę wypełnia atmosfera radości: wszyscy w przedsmaku święta, a za kulisami drżące dziecięce przejęcie uczestników wydarzenia. Jedna chwila i spojrzenia oraz serca są przykute do uroczystej sceny, gdzie utalentowana młodzież, stypendyści funduszu, urządzili zdumiewające święto duchowości. Charytatywny koncert talentów rozpoczęty! Koncert otworzyła liryczna melodia skrzypiec… Zespół skrzypków „Selselbil” Krymskiego Uniwersytetu Inżynieryjno-Pedagogicznego (kierownik — zasłużony pracownik oświaty Autonomicznej Republiki Krymu Zarema Alijewa) wykonał „Walc do dramatu M. Lermontowa „Maskarada” (A. Chaczaturian) oraz „Romans” (G. Swiridow). Uroczystość kontynuowali młodzi pianiści, bracia Bohdan i Andrij Toporiwscy, którzy od pierwszych kroków wszystko robią razem… „Uwertura do filmu „Sherlock Holmes” (K. Dankewycz) (nauczyciel — zasłużona artystka Ukrainy Natalia Romeńska) w wykonaniu chłopców wywołała burzę oklasków. Niepowtarzalny głos dziewczynki z dalekiej wsi na Tarnopolszczyźnie Iryny Ukrajineć również nie pozostawił nikogo obojętnym. Irka zaśpiewała „Arię Giocondy z opery „Gioconda” (partia fortepianu — laureatka międzynarodowych konkursów Anastasija Titowycz). Jakby oczarował gości ruchem smyczka utalentowany skrzypek Nazar Fediuk, który przez siedem lat twórczej działalności ma 19 najróżniejszych zwycięstw na ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursach. Chłopiec wykonał „Carmen-fantazję” (F. Waxman) (partia fortepianu — Marija Wyszkiwska). Marijka Usyczenko z Czerkas podarowała „Pieśń Łady” (W. Fedorow) przy akompaniamencie Kijowskiego zespołu kameralnego „Kontrasty Kijów-Classic” (kierownik — artystka ludowa Ukrainy Jewhenija Basalajewa). Siedmioletnia dziewczynka została zwyciężczynią Ogólnoukraińskiego festiwalu „Sad wiśniowy koło chaty”. Zwycięzca siedmiu ogólnoukraińskich konkursów, połtawianin Stanisław Zubar, kontynuował święto głęboką pieśnią „Patrzę ja na niebo…” do wierszy M. Petrenki. Imię kolejnej uczestniczki koncertu Sołomijki Łukjanec jest znane daleko poza granicami Ukrainy — dziewczynka jest zwyciężczynią „Nowej dziecięcej fali — 2009”, trzeciego międzynarodowego konkursu młodych wokalistów w Petersburgu oraz laureatką innych międzynarodowych konkursów. Więc „Ave Maria” (J. S. Bach, Ch. Gounod) oraz „Słowik” (A. Alabiew, wiersze L. Delwiga) w jej wykonaniu jeszcze długo będą brzmieć w sercach widzów. Do wydarzenia dołączyli także wychowankowie Kolegium Sztuki w Opiszni. „Państwo opiekujecie się dziećmi całej Ukrainy, które są naszą przyszłością. Gdyby taką sprawą zajmowali się wszyscy dostojnicy naszego państwa, to ten koncert trwałby latami…”, — zwróciła się ze słowami wdzięczności dyrektor Kolegium Sztuki w Opiszni Ludmyła Owczarenko. Goście z opiszniańskiej ziemi przyjechali z niezwykłym bukietem, wykonanym z wyrobów garncarskich. Wchłonął on w siebie całe ciepło i kunszt rodzinnego kraju — są tu słoneczniki, malwy, chabry… a co najważniejsze — on nigdy nie zwiędnie! Humoreskami Pawła Hłazowego uraczyli widzów wychowanek Kolegium Sztuki w Opiszni Anton Rokyta oraz Artur Pysarenko ze wsi Jakymowe w obwodzie połtawskim. Świąteczną sztafetę kontynuowała rytmiczna kompozycja „Ja-da” (Bob Carlton) w wykonaniu jazz-orkiestry „Little Band AcademiA” (kierownik artystyczny — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Basiuk). Zespół „Wesołe łyżkarze” z osiedlowego Pałacu Kultury w Komsomolsku w obwodzie charkowskim wystąpili z rosyjskimi pieśniami ludowymi „Korobiejniki” oraz „Wyjdu l ja na reczeńku” (kierownik — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wałentyna Biłeńka). Nie kazały na siebie czekać pozdrowienia ze sławnej Czernihowszczyzny. Młodzieżowy chór „Switycz” Niżyńskiego Państwowego Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola (kierownicy-dyrygenci — zasłużeni działacze sztuki Ukrainy Ludmyła Szumska, Ludmyła Kostenko) przywiózł muzyczny podarunek — ukraińską pieśń ludową „Szczedryk” oraz fragment z musicalu „The Cats”. Chór jest laureatem 10 międzynarodowych konkursów i zdobywcą złotego medalu Pierwszej ogólnoukraińskiej olimpiady chóralnej. A święto zakończyło się pieśnią „Wiele lat” w wykonaniu wszystkich uczestników koncertu. Pozostaje mieć nadzieję, że charytatywna działalność funduszu „Ukraina” nabierze nowego tempa…
Tłumaczenie maszynowe
1 0 0 5 0
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r.
(z dostawą i kosztami pocztowymi): na 1 miesiąc 4 hrn 77 kop.; na 3 miesiące 13 hrn 71 kop.; na pół roku 25 hrn 77 kop.; na rok 50 hrn 34 kop.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego:
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301250 Nakład w grudniu — 35 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe