Strona · s. 6strona oryginału ↗
WYDAWNICTWO, KTÓRE PRZESZŁO PRZEZ REPRESJE
Слово Просвіти, №50 за 2011 рік
— Olegu Hryhorowyczu, czasopismo „Kraieznavstwo” („Krajoznawstwo”), w którym jest Pan zastępcą redaktora naczelnego, jest obecnie oficjalnym organem drukowanym Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. W adnotacji zaznaczono, że w 1927 roku założył je Ukraiński Komitet Krajoznawstwa, w 1930 roku wydawnictwo zostało poddane represjom, a w 1993 roku odrodzone. Proszę opowiedzieć szczegółowiej, jakim czasopismo było w latach 20. XX wieku. — „Kraieznavstwo” to organ drukowany UKK, wydawany w Charkowie w latach 1927—1930. Został zapoczątkowany jako „czasopismo dla masowego krajoznawcy”. Jednym z jego głównych zadań było zapewnienie koordynacji w ruchu krajoznawczym. Głównymi działami czasopisma stały się: „Ogólny”, w którym naświetlano teoretyczne podstawy i ogólne kwestie krajoznawstwa; „Metodyka pracy krajoznawczej”, gdzie zamieszczano materiały zawierające praktyczne wskazówki dotyczące pracy krajoznawczej; „Krajoznawstwo szkolne”, gdzie omawiano problemy metodyki i naświetlano wyniki pracy krajoznawczej w placówkach oświatowych; „Nasz kraj”, gdzie drukowano materiały ilustrujące praktyczne osiągnięcia w dziedzinie badania poszczególnych rejonów Ukrainy; „Życie organizacji krajoznawczych”, gdzie publikowano wiadomości o pracy podstawowych ognisk krajoznawczych; „Materiały kierownicze”, w którym podawano instrukcje i zalecenia metodyczne UKK. Czasopismo zawierało badania historyczno-geograficzne i etnograficzne, rozprawy naukowe z zakresu urbanistyki historycznej, kroniki o tematyce folklorystycznej, dialektologicznej i ekologicznej. W skład kolegium redakcyjnego czasopisma „Kraieznavstwo” wchodzili naukowcy, działacze społeczni, dziennikarze, w szczególności językoznawca i etnograf Ołeksij Wetuchow, historyk Wołodymyr Herynowycz, biolog Dmytro Zajcew, geograf i ekonomista Kost Dubniak, kartograf Stepan Rudnycki, działacz ochrony przyrody Ołeksandr Janata. Niezmiennym redaktorem odpowiedzialnym czasopisma był zastępca przewodniczącego UKK Mychajło Kryworotczenko. Z powodu braku środków czasopismo wychodziło nieregularnie. W latach 1927—1930 światło dzienne ujrzało 28 numerów, połączonych w 11 wydań, w nakładzie 1000—3000 egzemplarzy każdy. W latach 30. XX wieku, w warunkach braku finansowania, ustanowienia kontroli ideologicznej nad ruchem krajoznawczym w USRR oraz rozpoczętych represji politycznych przeciwko członkom UKK, czasopismo przestało istnieć. — A jakim czasopismo „Kraieznavstwo” jest dzisiaj? — Czasopismo zostało odrodzone w 1993 roku jako organ drukowany Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców z częstotliwością wydawania czterech numerów rocznie. Z powodu trudności ekonomicznych i braku finansowania pierwsze numery odrodzonego czasopisma wydawano w niewielkich nakładach, nie miały one takiej objętości, jakiej byśmy chcieli. Ale czasopismo wychodziło mniej więcej regularnie. Od 2000 roku jego współzałożycielem jest Instytut Historii Ukrainy, a „Kraieznavstwo” z popularnonaukowego przekształciło się w wydawnictwo naukowe. Znacznie poprawiły się objętość, nakład i ranga czasopisma po 2008 roku, kiedy Ogólnoukraiński Związek Krajoznawców otrzymał status narodowego. Obecnie wydawnictwo bezpłatnie trafia do 140 największych zbiornic w kraju (archiwa, muzea, biblioteki), ponadto jego wersja pdf jest dostępna do pobrania na stronach NZKU, Narodowej Biblioteki im. W. Wernadskiego oraz Instytutu Historii Ukrainy. Redaktorem naczelnym czasopisma „Kraieznavstwo” od czasu odrodzenia do 2011 roku był Petro Tymofijowycz Trońko. W czasopiśmie publikowane są artykuły poświęcone historyczno-krajoznawczemu ruchowi na Ukrainie w XIX—XX wieku, zachowaniu, wykorzystaniu i popularyzacji zabytków historii i kultury, źródłom i współczesności ukraińskiego muzealnictwa oraz kwestiom regionalistyki historycznej. Czasopismo posiada stałe rubryki: „Kronika ukraińskiego krajoznawstwa” (formy działalności krajoznawczej w XIX — pierwszej połowie XX wieku), „Historia miast i wsi Ukrainy: historyczno-teoretyczne problemy badania”, „Krajoznawstwo kościelno-historyczne: źródła i współczesna perspektywa”, „Krajoznawstwo w osobach”, „Muzealnictwo na Ukrainie: historia i problemy współczesnego rozwoju”, „Regionalne aspekty demografii historycznej”, „Historia Ukrainy w świetle badań regionalnych”, „Ojczyste zabytkoznawstwo: tradycje, doświadczenie, perspektywy”, „Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy: panorama współczesnego życia” i inne. Publikujemy także przeglądy, informacje naukowe, czasami pojawiają się u nas rubryki poświęcone konkretnym datom jubileuszowym. Tak więc mieliśmy rubryki poświęcone 300-leciu Siczy Oleszkowskiej, 150-leciu zniesienia poddaństwa, 70-leciu rozpoczęcia Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, 75-leciu ruchu stachanowskiego na Ukrainie. Wkrótce ujrzy światło dzienne kolejny numer czasopisma,
w którym zamieszczono materiały poświęcone 70. rocznicy ruchu partyzanckiego na okupowanych przez nazistów ziemiach ukraińskich. Takie rubryki tematyczne mają swój „smaczek” — znacznie poszerzają one bibliograficzny zasięg wydawnictwa, ponieważ większość bibliotek tworzy na takie daty osobne katalogi tematyczne. — Kto jest autorem czasopisma „Kraieznavstwo”? Jakie są plany na przyszłość? — Krajoznawstwo to wszechstronne badanie określonej części terytorium kraju (miasta, wsi, rejonu, obwodu), czyli przyrody, ludności, gospodarki, historii i kultury. Ponieważ krajoznawstwo jest kompleksem dyscyplin naukowych, różnych pod względem treści i metod badawczych, ale prowadzących do wspólnego celu — naukowego i wszechstronnego poznania regionu, zapraszamy do współpracy historyków, geografów, etnografów, pedagogów… Wyróżniamy trzy główne funkcje w doborze materiałów: pedagogiczną, która pokazuje krajoznawstwo jako zasadę dydaktyczną, za pomocą której można podnieść efektywność procesu nauczania i wychowania, pouczającą oraz naukową. Wychodząc z tego, do ostatniego numeru czasopisma weszły materiały XII Ogólnoukraińskiej naukowej konferencji historyczno-krajoznawczej „Krajoznawstwo oświatowe: doświadczenie, problemy, perspektywy”, poświęconej 200. rocznicy urodzin ukraińskich oświeceniowców I. Wahylewycza i M. Szaszkewycza (6—7 października 2011 r., Iwano-Frankiwsk). Czytelnikom proponujemy artykuły, w których ujawniono teoretyczno-metodologiczne podstawy krajoznawstwa oświatowego, naświetlono pracę krajoznawczą w przedszkolnych, ogólnokształcących, pozaszkolnych placówkach oświatowych oraz krajoznawstwo turystyczne w sferze edukacji. Chcemy, aby nasze czasopismo stało się nie tylko oparciem dla nauki krajoznawczej, ale i praktycznikiem w zakresie organizacji współpracy w pracy naukowo-badawczej i krajoznawczo-poszukiwawczej z młodzieżą szkolną i studencką. Poznawanie rodzinnego kraju jest przewidziane jako składnik programów nauczania z historii Ukrainy i geografii. Zachęcamy do angażowania młodzieży szkolnej i studenckiej w działalność poszukiwawczo-krajoznawczą oraz współpracę z NSKU. Obecnie trwa integrowanie krajowej edukacji z międzynarodową przestrzenią edukacyjną. W takich warunkach ważne jest zachowanie jej narodowego charakteru, wspieranie ochrony dziedzictwa kulturowego, kształtowanie świadomości narodowej poprzez miłość do rodzinnego kraju. W związku z tym ogromnego znaczenia nabiera edukacja krajoznawcza na wszystkich stopniach szkoły ogólnokształcącej. Krajoznawstwo oświatowe powinno stać się w przyszłości stałą rubryką naszego czasopisma. A w najbliższym czasie planujemy zapoczątkować rubryki poświęcone historii posiadłości, pałaców, badaniom genealogicznym, urbanistyce historycznej (historia miasta, środowisko miejskie, życie codzienne miasta, przestrzeń kulturowa, moda itp.), a także historii codzienności. Jest to jeden ze współczesnych kierunków rozwoju nauki historycznej, w ramach którego prowadzone są badania warunków życia, pracy i wypoczynku współczesnego człowieka. — Z czasopismem „Kraieznavstwo” ogólnie wszystko jest jasne. A czy NSKU ma jeszcze jakieś wydawnictwa? — Na początku 2001 roku wydano Dekret Prezydenta Ukrainy „O środkach wspierania ruchu krajoznawczego na Ukrainie”, więc nasza dziedzina naukowa rozwija się dość dynamicznie. Oczywiście mamy niemało obwodowych wydawnictw periodycznych o tematyce krajoznawczej. Największe z nich to: „Kraieznaweć Chmelnyczczyny” — kwartalny biuletyn Chmielnickiej obwodowej organizacji NSKU; „Kraieznavstwo Czerkaszczyny” — czasopismo Czerkaskiej obwodowej organizacji NSKU; „Kraieznaweć Prykarpattia” — regionalny almanach naukowo-metodyczny Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji NSKU; „Istorija i kultura Prydniprowia: newidomi ta małowidomi storinky” — rocznik naukowy Narodowego Uniwersytetu Górniczego z udziałem Dniepropetrowskiego oddziału NSKU; „Istoryczna pamiat” — czasopismo, którego współzałożycielami są NSKU i Połtawskie towarzystwo naukowe krajoznawców. Istnieje również kilka wydawnictw w obwodach, których założycielem nie był Związek, ale członkowie NSKU są ich kierownikami. Tak więc Wiktor Zwahelski jest redaktorem naczelnym czasopisma „Sumska starowyna”, Serhij Dehtiarow jest sekretarzem odpowiedzialnym czasopisma naukowego „Sumskyj istoryko-archiwnyj żurnał”, Serhij Pawłenko jest szefem-redaktorem czasopisma „Siweryanskyj litopys”, Iwan Docyn jest redaktorem naczelnym „Browarskiej mynuwszyny” i „Kraieznawoho wisnyka”, Wiktor Sawczenko jest redaktorem naczelnym almanachu historyczno-krajoznawczego „Piwdennyj zachid. Odesyka” (ukazuje się zarówno w języku ukraińskim, jak i rosyjskim). W osadzie Ołeksiiewo-Drużkiwka w obwodzie donieckim ukazał się pierwszy numer almanachu „Widoma i newidoma Ołeksiiewo-Drużkiwka” (redaktor — członek NSKU Jewhen Szapowałow). Mamy też rosyjskojęzyczne wydawnictwa krajoznawcze. Tak więc w mieście Drużkiwka w obwodzie donieckim od 1997 r. wydawane jest czasopismo „Nieizwiestnaja Drużkowka” (redaktor Jewhen Fiłko), a w Mariupolu od 2010 r. ukazuje się „Mariupolskij krajewiedczeskij sbornik” (redaktor Raisa Bożko — przewodnicząca Mariupolskiej miejskiej organizacji NSKU). Członkowie Związku prowadzą również wiele rubryk krajoznawczych w ogólnoukraińskiej, obwodowej i rejonowej prasie. Rozmawiał Jewhen BUKET. Czy możliwe jest obecnie dla badaczy historii wsi, osad, małych miast Ukrainy opublikowanie swoich dociekań nie w formie osobnych książek, których wydanie często wymaga niemałych kosztów, lecz jako szkiców w specjalistycznym wydawnictwie naukowym? Nasz gość Ołeh Hryhorowycz BAZAN — „Zasłużony pracownik oświaty Ukrainy”, starszy pracownik naukowy wydziału problemów regionalnych historii Ukrainy Instytutu Historii Ukrainy Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydat nauk historycznych, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Kraieznavstwo”, Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, docent katedry historii Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
