Strona · s. 7strona oryginału ↗
Kiedy wreszcie słodycz utraci posmak goryczy?..
Слово Просвіти, №50 за 2012 рік
Lubomyr PYRIH, akademik NAMN, członek-korespondent NAN Ukrainy
Retoryczne pytanie w tytule tej publikacji pojawiło się podczas zapoznawania się z ostatnimi publikacjami prasowymi. Wydawałoby się, jaka różnica, jakim językiem nadrukowano na opakowaniu czy na pudełku nazwę wyrobu spożywczego. Ważne, żeby był świeży, smaczny, nieszkodliwy. Jeśli to czekolada, ma być słodka. Ale oto Maksym Striha natrafił na „Czekoladę z posmakiem goryczy” („Słowo Proświty”, nr 48, 2012). W tym artykule mowa o rosyjskojęzycznych nazwach wyrobów cukierniczych firm „Roshen”, „AVK” i innych. Przecież produkuje się je w Ukrainie, dla Ukraińców! Można by dodać, że także nazwa firmy powinna być przedstawiona w sposób przyjmowalny dla Ukraińca. M. Striha oświadczył, że rezygnuje z grona klientów tej firmy. Pewnie wróci, bo tymczasem w gazecie „Ukraina Młoda” (nr 177, 2012) zacytowano oświadczenie właściciela firmy P. Poroszenki: „…towary ukraińskie na ukraińskim rynku powinny być w języku ukraińskim. To jest tak samo ważne, jak to, że w Ukrainie powinien być jeden język państwowy — ukraiński”. Takie postanowienie podjęto na wspólnym posiedzeniu zarządu firmy. Dużo piszemy i mówimy o nędzy ukraińskiego książkowego wydawnictwa, o stanie języka ukraińskiego w środkach masowego przekazu. Dla wychowania tożsamości narodowej i godności ma znaczenie używanie języka państwowego także w sferze „codziennego użytku”. Brzmienie języka ukraińskiego w transporcie, z ulicznych głośników, ukraiński język prospektów reklamowych, ogłoszeń, szyldów nad centrami handlowymi kształtuje odpowiedni stereotyp językowy obywatela, nawyk posługiwania się językiem ukraińskim nawet wtedy, gdy nie zastanawia się on, kim jest, jaki język jest dla niego rodzimy, jaki język jest państwowy. Bez wątpienia ma znaczenie (i to niemałe!), jakim językiem posługują się osoby sprawujące władzę…
Za 50 metrów od mojego kiedyś spółdzielczego mieszkania, w budynku przy ul. B. Chmielnickiego, mieści się sklep cukierniczy pod nazwą „Domeniс”, gdzie sprzedaje się wyroby poltawskiej fabryki cukierniczej. Przed dwoma laty zwróciłem uwagę, że na pudełkach — ani jednego napisu w języku ukraińskim, ozdobionych najczęściej portretami Piotra I, scenami Bitwy Połtawskiej (ku czci zwycięzców). Nie wytrzymałem, poprosiłem sprzedawczynie, by przekazały mój list dyrekcji produkcji, zwracając uwagę na język nazw wyrobów, a szczególnie na wielkie możliwości tematyki projektowania ich opakowań („Eneida”, „Natalka Połtawka” i wiele innego). Dziś, kiedy pisałem ten tekst, wszedłem do sklepu — ani jednego pudełka z napisem po ukraińsku, co potwierdziła sprzedawczyni. Ale już jest „С Новым годом! С Рождеством!” i na najbardziej reprezentacyjnym pudełku — Piotr I. Dlaczego? „Przyczyna — poziom ogólnej kultury… A jeszcze — ustawodawstwo narodowe…” — tak się wyraził M. Striha. Wspomniane artykuły z „Golosu Ukrainy” i „Ukrainy Młodej” poprosiłem sprzedawczynię, by przekazała do Połtawy.
Mowa o słodyczach przypomniała mi mój artykuł „Takie słodkie i gorzkie słowo” („Witczyzna”, nr 3, 1990, s. 133—143). To był czas, kiedy już można było wypowiadać się swobodniej, zwłaszcza także w kwestiach języka ukraińskiego. Tytuł artykułu pochodzi od redakcji. Pod jakim tytułem podawałem artykuł, nie pamiętam. Czas płynął, wydarzenia dawały nadzieję — „Deklaracja o Państwowej Suwerenności”, „Akt o Niepodległości”, „Konstytucja Ukrainy” z uznaniem języka ukraińskiego za jedyny państwowy… A nasze rodzime, słodkie słowo nie traci goryczy… Jako dowód — niewielka notatka T. Marczenko „Klasykę można czytać w różnych językach” w „Golosie Ukrainy” (30.11.2012), za pomocą której autorka stara się przekonać, że „…nie ma czego oskarżać i ciągle wydobywać z przeszłości informacji o uciskaniu języka ukraińskiego. …Uważam, że ludzi łączy nie język, lecz kultura, grzeczność, życzliwość”. Tak, klasykę można czytać w różnych językach, najlepiej w oryginale. Ale w takich artykułach mowa o zbędności, niecelowości tłumaczenia rosyjskiej klasyki na język ukraiński. Dziwne, że parallela język—kultura, kultura—język nie została w artykule rozpatrzona. Przecież człowiek grzeczny, przyjazny jest obywatelem swojego narodu, swojej nacji. Kiedy jeszcze w 1988 roku („Literaturna Ukraina”, nr 40, 1988) zwracałem się do kolegów-medyków artykułem „Lekarzu, bądź inteligentem!”, uważałem, że nieodłącznym składnikiem inteligencji jest znajomość języka ojczystego i posługiwanie się nim. To samo podkreśliłem także w artykule „Lekarzu, bądź obywatelem!” („Radianśka Ukraina”, nr 71, 1991). A co do „informacji o uciskaniu języka ukraińskiego”, to uważam, że niektórym osobom warto się nad tym zastanowić… W aspekcie moralno-historycznym jednak bardziej aktualne w kwestii językowej w Ukrainie powinno być nie tyle „uwzględnianie dzisiejszych realiów”, ile przywrócenie sprawiedliwości historycznej, której podłożem powinno być odzyskanie niepodległości państwowej. Powinno być… Nie przewidywano na początku lat 90. ubiegłego wieku, że za 20 lat w ciągu tygodnia będzie tyle informacji prasowych (bez specjalnych poszukiwań!) o treści państwowo-kulturalnej, na którą nie sposób nie zareagować, ponieważ odbiera się ją boleśnie. Powtórzmy M. Strihę, nieco zmieniając redakcję wypowiedzi i porządek słów: „Przyczyna — ustawodawstwo narodowe i państwowy stosunek do kultury narodowej”. I dodajmy od siebie — państwowy stosunek do państwowości Ukrainy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
