Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №50 за 2017 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 31 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 50 (946), 14—20 grudnia 2017 Rówieńska «Proświta» świętowała 100-lecie istnienia

11 grudnia 2017 roku w budynku Rówieńskiego Obwodowego Akademickiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego odbyła się Uroczysta akademia z okazji 100-lecia Towarzystwa «Proświta» na Rówieńszczyźnie. Iwan Wietrow, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Poprzedziła to jubileuszowa konferencja naukowa. W salach teatru zaprezentowano wystawy proświtańskie: haftowanych portretów «Zasłużeni Rówieńszczyzny w budowaniu państwa ukraińskiego», «Historia +Proświty+ w fotografiach», wydawnictw proświtańskich, almanachu literackiego «Prorist», biblioteczkę Ułasa Samczuka. Na 100-lecie przygotowano książkę «Historia +Proświty+ Rówieńszczyzny», do której weszło ponad 100 artykułów. Z okazji chwalebnego jubileuszu — 100-lecia Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki — zebrali się proświtańcy regionu, weterani Towarzystwa, weterani UPA, przedstawiciele organów władzy, społeczność regionu. Proświtańców powitali i wręczyli nagrody goście: Arcybiskup Rówieński i Ostrogski, pełniący obowiązki Egzarchy Europy Hilarion, z zarządu diecezjalnego — protojerej Serhij Łuczanyn oraz kierownik wydziału informacyjno-wydawniczego protojerej Wasyl Rudnycki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan oraz jego zastępca Heorhij Filipczuk; pierwszy zastępca ministra edukacji i nauki Wołodymyr Kowtunec (jeden z przewodniczących obwodowego towarzystwa w latach 1995—1998), zastępca przewodniczącego Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej Switłana Bohatyrczuk-Krywko, zastępca przewodniczącego Rówieńskiej Rady Obwodowej Ołeksij Buczynski, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Towarzystwa «Proświta» Iwan Wietrow. W imieniu proświtańców wystąpiła weteranka «Proświty» Jewhenija Hładunowa, która stała u podstaw odrodzenia towarzystwa «Proświta» w naszym regionie. Ponad 100 zasłużonych osób zostało nagrodzonych ustanowioną przez obwodowe zjednoczenie odznaką — medalem jubileuszowym «100 lat Rówieńskiej +Proświcie+». Pozdrowienia nadesłali również Mykoła Żułynski, dyrektor Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, oraz Towarzystwo Języka Ukraińskiego w Chicago w osobach Wiry i Bohdana Bodnaruków. Utworami folkloru ludowego z czasów walk wyzwoleńczych, bohaterskich kart walki rewolucji ukraińskiej 1917—21 lat, Ukraińskiej Powstańczej Armii, okresu międzywojennego, które podnosiły na duchu Ukraińców przez cały niełatwy stuletni okres, witały po części uroczystej zespoły artystyczne: ludowy amatorski chór «Weres» Rówieńskiego Miejskiego Domu Kultury (kierownik — zasłużony pracownik kultury Ukrainy Petro Newirkoweć); chór archijerejski «Znamennia» Soboru Świętej Opieki Matki Bożej Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (regent — protodiakon Wołodymyr Iwanyk); kapela bandurzystów szkoły muzycznej Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego (kierownik artystyczny i dyrygent — zasłużony działacz sztuki Ukrainy Tetiana Swentach); ludowy amatorski zespół folklorystyczny «Horyna» (kierownik Ludmyła Wostrikowa); piosenkarz i kompozytor, kierownik legendarnego zespołu «Czorni czereszni» Jurij Poliszczuk, który wykonywał już legendarne piosenki Ołeksandra Smyka; ludowy amatorski męski zespół wokalny «Lytawry» Demydiwskiego Rejonowego Domu Kultury, kierownik — Wadym Waskewycz; wzorowy amatorski chór estradowy «Fantazija» Rówieńskiego Miejskiego Domu Kultury, kierownik Halyny Dawydiuk; artyści teatru z fragmentem spektaklu «Marusia Czuraj» według utworu Liny Kostenko. Poezję Tarasa Szewczenki i Wasyla Symonenki czytali studenci Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Anastasija Opałko i Ołeksandr Palij. Po zakończeniu Uroczystej akademii złożono kwiaty pod znakiem pamięci towarzystwa «Proświta» w parku miejskim im. T. Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Duch ukraińskości: mamy Godność!

Heorhij FILIPCZUK, członek Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. W wieczność płyną lata, mijają epoki, a Ukraińcy nieustannie powracają do źródeł swojego narodowego bytu, pełnego tragizmu i heroizmu myśli oraz czynów. Pamięć historyczna odnawia nieprzemijające ideały, wartościowe orientacje, torując drogę do narodowego samostanowienia i przywracając niepohamowaną życiową energię narodu dla „wielkich i małych dzieł”. Życiodajna droga narodowego renesansu — ruchu proświtańskiego — długa na prawie półtora wieku, kieruje każdego świadomego Ukraińca ku tworzeniu narodu. Zrodzona z duchowych, politycznych, społecznych potrzeb Ukraińców oraz dążeń inteligencji, „Proświta” majestatycznie stanęła na straży ojczystego języka, szkoły, kultury narodowej, wiary, a najbardziej — soborowości i państwowości, stając się konsolidującą siłą dla ukraińskości na ojczystej ziemi i poza jej granicami. Oczywiście, na ciernistej drodze do narodowej Świątyni był to dar Najwyższego, wszak podzieleni politycznie, historycznie, terytorialnie, kulturowo, Ukraińcy otrzymali najpewniejszy drogowskaz — sztandar Woli, Rozumu i Ducha. „Poprzez oświecenie — do narodowej świadomości i samodzielności państwa ukraińskiego” — te słowa, wygłoszone przez D. Siczynskiego w dalekim 1868 roku, stały się paradygmatem także w czasach odnowionej państwowej niepodległości, której nieoceniona wartość dla „…żywych i nienarodzonych” wymaga od każdego żyjącego niepohamowanych dążeń i działań na rzecz jej szanowania, chronienia i wzmacniania. Ani na chwilę nie przerywając odwiecznego potwierdzania własnej odrębności, samoistności, swojego narodowego „Ja”, musimy analizować los własnego narodu, wychodząc z lekcji naszej historii. Ideały europejskiego oświecenia okresu tektonicznych załamań cywilizacji okazały się zgodne z naszym odczuwaniem świata w XIX wieku: naród może stracić bardzo wiele, doświadczyć niewiarygodnych katastrof i mimo wszystko podnieść się — pod warunkiem, że zachował swoją duszę. Przez prawie 150 lat „Proświta” z honorem wypełniała główne zadanie — tworzenie narodu ukraińskiego, formowanie społeczeństwa obywatelskiego, wychowanie narodowo świadomego Ukraińca. Setki tysięcy nauczycieli, bojowników, wychowanych przez „Proświtę”, stali się obrońcami ukraińskiej idei narodowej, bronili i chronili przed obcym wpływem duszę narodu. Dzięki działalności „Proświty” nie oddano na pastwę losu najcenniejszych skarbów narodu — z nimi ona „chodziła” do ludu, wplatając kwiat wolności w wieniec agresywnego globalnego świata, uświadamiając sobie, że właśnie zaszczepienie wolnością jest zdolne wyrobić w nim odporność chroniącą naród. Dzisiaj „Proświta” zapewnia duchowy postęp, potwierdza wyższe sensy życia Ukraińca, formuje historyczną postawę Narodu jako konkurencyjnego podmiotu w systemie zglobalizowanego świata, zdolnego przetrwać i zwyciężać w walce w warunkach, gdy ponad 14 bilionów dolarów rocznie wydaje się na wojnę, oraz wytrwać w zmaganiach we współczesnym środowisku ekonomicznym, społeczno-politycznym i przyrodniczym, propagując wartości nooetyczne i ukrainocentryczne. Szerokie spektrum potencjałów ekonomicznych, politycznych, finansowych, naukowych, kulturowych, militarnych, zasobów naturalnych ludzkości pracuje, niestety, na strategię wojny. Jednak, tak jak w latach powstawania i okresach odrodzenia, „Proświta” stoi na straży pokoju, postępu, moralnej ewolucji Człowieka, których niezawodną rękojmię stanowi wysoka jakość duszy, „duchowa tężyzna” kultury narodowej (z Postanowienia Wielkiego Zjazdu Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów z 28 stycznia — 2 lutego 1929 r.). Właśnie ta charakterystyka jest nie tylko oznaką narodowej etnografii, ale przede wszystkim podstawą i niezbędnym warunkiem żywotności narodu jako pełnoprawnego członka światowej wspólnoty, właśnie ona zapewnia cywilizacyjny rozwój i buduje istotny dialog między narodami. Siła naszej narodowej świadomości — to najpotężniejsza broń w przeciwstawianiu się rosyjskiej agresji, innym wyzwaniom i zagrożeniom. Szanowna społeczności! Dzisiaj obchodzimy 149. rocznicę założenia Towarzystwa „Proświta”, które powstało w przedostatnim stuleciu jako zjawisko oryginalne, a zadania, które stały przed Towarzystwem, zawsze były szerokie, zmieniały się odpowiednio do okoliczności czasu i miejsca. Same „Proświty” ewoluowały, ale to, co najważniejsze, zawsze pozostawało niezmienne: była to praca na rzecz narodowo-kulturowego i narodowo-politycznego odrodzenia Ukrainy. Zgodnie z pierwszym statutem, „Proświta” była organizacją naukowo-oświatową. Najszerszą dziedziną jej pracy było wydawanie i rozpowszechnianie książek, tworzenie czytelni, organizacja wieczornic, przedstawień, kursów dla niepiśmiennych. Pod koniec 1913 roku „Proświta” miała 77 filii i 2648 czytelni. W tym roku na Rówieńszczyźnie obchodzą 100. rocznicę powstania organizacji proświtańskiej. Wielcy Ukraińcy Fedir Sumnewycz, Świątobliwy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Mścisław (w świecie Stepan Skrypnyk), Ułas Samczuk, Ołena Teliha, Iwan Tyktor, Charytia Kononenko, inni działacze (wśród nich — także nasi rodacy) tworzyli i godnie utrzymywali „Proświtę”; nasi współcześni, krajanie Wasyl Czerwonij, Jurij Welihurskyj, Borys Stepanyszyn, Jewhenija Hładunowa, Mychajło Borejko, Jewhen Szmorhun, Swiatosław Melnyczuk, Josyp Pacuła, Ołeksa Nowak, rodzina Iryny Miszkowej, Myrosławy Kosariewej, liczni patrioci — bracia i siostry dołączyli do jej Trzeciego Odrodzenia, niektórzy z nich niosą sztandar Rówieńskiej „Proświty” i dzisiaj. Danina szacunku niestrudzonym siewcom światła oświecenia na ukraińskim Wołyniu jest etycznym obowiązkiem społeczności Rówieńszczyzny. Nie ustawajmy w „czynieniu dobra”, wzmacniajmy Państwo Ukrainę, chrońmy przed najeźdźcami ojczystą Ziemię, darowaną nam przez Boga. Pamiętajmy: Godność i Wolność – to najważniejsze składniki filozofii ukraińskości. Mamy Godność! dalszą degradację sfery zarządczej w naszym państwie. Mimo że główną sferą działalności „Proświty” była kulturalno-oświatowa, to warunki społeczno-polityczne oraz okoliczności historyczne zmuszały działaczy towarzystwa do wychodzenia poza ustalone ramy. Moim zdaniem, właśnie teraz nadszedł taki czas. Na przykład, obecnie palącym problemem dla naszego społeczeństwa jest narastanie procesów totalnej profesjonalizacji we wszystkich sferach, przerażający drenaż mózgów poza granice naszego państwa. W tych warunkach „Proświta” musi wystąpić jako inicjator stworzenia nowego modelu motywacyjnego budowy państwa ukraińskiego. W sferze informacyjno-edukacyjnej musimy rozmawiać z ukraińskim społeczeństwem nie tylko o zaletach stosowania najnowocześniejszych gadżetów, ale także o ryzykach, które one ze sobą niosą. W celu prowadzenia dialogu z różnymi warstwami społeczeństwa musimy aktywniej przebijać się do elektronicznych i drukowanych mediów, efektywniej wykorzystywać agencję informacyjną „Naholos”, możliwości portali społecznościowych. Przemyślenie na nowo, a nie dostosowywanie się do współczesnych trendów bytu politycznego i ekonomicznego, powinno skłaniać nas do poszukiwania odpowiedzi na pytanie: „Jakie miejsce ma zająć nasze państwo w zglobalizowanym współczesnym świecie, nie tracąc przy tym swojej wyrazistej odrębności i tożsamości narodowej?”. Na zakończenie swojego wystąpienia chcę jeszcze raz pogratulować szanownemu towarzystwu 149. rocznicy powstania „Proświty” oraz życzyć twórczego zapału i nowych osiągnięć dla dobra naszego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Przemówienie Mykoły HOŁOMSZI, przewodniczącego Partii Politycznej „PATRIOT”, członka Rady Głównej „Proświty” na wieczorze poświęconym 149. rocznicy „Proświty”

Kształtowanie się narodu ukraińskiego było procesem formowania potencjału państwotwórczego narodu ukraińskiego. Wspólnota dorobku społeczno-politycznego, duchowego, kulturalnego i gospodarczego stała się warunkiem wstępnym utworzenia i rozbudowy Państwa Ukraińskiego. „Proświta” nie była jedynym uczestnikiem tego procesu. Podmiotami tego procesu stały się również inne organizacje społeczne, partie polityczne, prasa i poszczególne osobistości. „Proświta”, w przeciwieństwie do innych uczestników procesu, pełniła w jego rozwoju rolę integrującą. „Proświta” nie była towarzystwem politycznym, jednak jej członkowie uczestniczyli w tworzeniu organizacji politycznych („Rada Ludowa”) i partii, a w jej szeregach jednoczyli się przedstawiciele często skrajnie różnych orientacji politycznych. Dla informacji. Centralna Ruska (od 1938 roku — Ukraińska) Rada Ludowa (CRRL, od 1938 roku — CURL) — organizacja polityczna zakarpackich Ukraińców, powstała w 1919 roku z połączenia lokalnych rad ludowych (chuścińskiej, użhorodzkiej i preszowskiej). W skład Centralnej Rady w Kijowie weszło 132 „Proświty”. W czasie, gdy na przykład spółdzielcze instytucje, będące istotnym czynnikiem rozwoju ruchu narodowego, łączyła idea społeczna, w podstawie działalności „Proświty” leżała idea narodowa. Pozwalało to towarzystwu pełnić rolę ideologiczną w rozwoju ruchu narodowego i kształtowaniu potencjału państwotwórczego, ponieważ działało ono w duchu ideologii państwowości narodowej. Dziś „Proświta” jest jednym z masowych stowarzyszeń społecznych, które prowadzi wielką pracę kulturalno-oświatową, aktywnie uczestniczy w procesach budowy państwa i jest siłą konsolidującą społeczeństwo. Wielka rola przypada „Proświcie” w proklamowaniu w 1991 roku Niepodległości Ukrainy, w procesie uchwalania Konstytucji Ukrainy, a mianowicie art. 10, który zatwierdza państwowy status języka ukraińskiego, oraz innych ważnych dokumentów państwotwórczych. Z inicjatywy „Proświty” ustanowiono ogólnopaństwowe święta: Dzień Soborności (22 stycznia), Dzień Pamięci Bohaterów Kruty (29 stycznia) i Dzień Pisma i Języka Ukraińskiego (9 listopada). Stały się tradycyjne działania upamiętniające Wielkiego Kobzarza, Łesię Ukrainkę, Iwana Franki, młodych Bohaterów Kruty, Dzień Zjednoczenia, Dzień Pisma i Języka Ukraińskiego, Święto Mikołaja dla dzieci, cykl wieczorów folklorystycznych, szereg konkursów i festiwali. Ideologia państwowa i ukraińska przestrzeń informacyjna, obecna sytuacja kultury i oświaty ukraińskiej oraz wejście Ukrainy do wspólnoty światowej — to szeroki krąg zainteresowań i działalności współczesnej „Proświty” świadczy o tym, że nasza wielotysięczna organizacja społeczna ma zadania, których rozwiązanie jest potrzebne Ukrainie dziś i w przyszłości. Zadania naszej pracy mają również wynikać z faktu współczesnej rosyjskiej agresji wobec Państwa Ukraińskiego, przy czym nie tylko wojskowej, ale i informacyjnej, zniekształcania i przekręcania naszej historii, dyskredytowania naszych demokratycznych dążeń i wartości. W tym kontekście „Proświta” musi znaleźć swoje unikalne miejsce nie tylko w odzwierciedlaniu rosyjskiego natarcia, lecz także zaproponować społeczeństwu i wspólnocie światowej środki i działania przeciwdziałania temu natarciu. W takich warunkach „Proświta” w historii Ukrainy i nadal będzie odgrywać znaczącą rolę. Jednak teraźniejszość, jej realia polityczne, gospodarcze i społeczne, zmuszają do zastanowienia się nad nowymi zadaniami, dzięki realizacji których moglibyśmy zapobiec dalszej ruinie naszego państwa z jednej strony, a z drugiej — stać się głównym placem budowy nowej ukraińskiej inteligencji w epoce „rewolucji cyfrowej” z aktywnym zaangażowaniem młodzieży w ten proces. Oczywiście my, jako przewodnicy „Proświty”, musimy zastanowić się nad określeniem wspólnych i szczególnych cech udziału naszej organizacji w kształtowaniu potencjału państwotwórczego narodu ukraińskiego, ponieważ nie możemy obojętnie przyglądać się po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Proświtańskie stulecie

Iwan WETROW, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki I okres działalności „Proświty” (1917—1929) 8 grudnia, 149 lat temu, w dawnym Lwowie staraniem czołowych ukraińskich działaczy narodziła się organizacja, którą jej założyciele nazwali „Proświtą”. Program przyszłej pracy „Proświty” został krótko sformułowany w wystąpieniu studenta Andrija Siczynskiego: „Każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi przede wszystkim dbać o to, aby… masa ludowa… poczuła swoją narodową godność i uznała potrzebę istnienia narodu jako odrębnej narodowej indywidualności, bo nikt inny, a masa narodu jest podstawą wszystkiego…”. Szybko zaczęto tworzyć filie zarówno na terytorium etnicznej Ukrainy, jak i poza jej granicami, w wielu innych krajach świata, dokąd los rzucał Ukraińców. Rówieńską „Proświtę” założyli w groźnym 1917 roku ukraińscy wojskowi z ówczesnej carskiej armii. Mieściła się ona w budynkach przy ul. 3 Maja (obecnie Soborna), 5 oraz Więziennej (obecnie Puszkina), 15-A. Fundatorem został adwokat Fedir Sumnewycz. W warunkach polskiego ucisku, pod groźbą rewizji policyjnych i aresztowań, tylko w gminie Równe działały filie we wsiach: Babin, Basiw Kut, Tynne, Dworzec, Zołotiw, Obariw, W. Ołeksyn, Stawky, Karpyliwka, Horodok; działały także filie Rówieńskiej „Proświty” w W. Międzyrzeczu, Klewaniu, Nowosiłkach, Kostopolu, Horodku, Zdowbyci, Hrabowie, Derażnem, Ostrogu. W celu podniesienia świadomości narodowej Ukraińców „Proświta” stworzyła setki bibliotek, świetlic, drukarni, księgarni, teatrów ludowych, muzeów, kółek, stowarzyszeń rolniczych, chórów, przedszkoli, przyciągając w swoje szeregi inteligencję, chłopów, robotników, zwłaszcza młodzież. Hasło „Wiedzą – zwyciężysz!” (wyryte w 1927 roku na znaku jubileuszowym z okazji 10-lecia Rówieńskiej „Proświty”) stało się istotą pracy oświatowej. Otwierano ukraińskie szkoły, wystawiano sztuki według utworów ukraińskich pisarzy, obchodzono jubileusze Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Iwana Franki, Mykoły Łysenki i innych znanych działaczy. Władze polskie trzymały „Proświtę” pod kontrolą i wielokrotnie ją zamykały, jednak proświcianie kontynuowali działalność w ramach „Ridnej chaty”, „Ridnej szkoły”, „Związku Ukrainek”, klubów młodzieżowych i sportowych oraz dziecięco-młodzieżowej organizacji ukraińskiej „Płast”. 30 kwietnia 1929 roku zebranie likwidacyjne ostatecznie zlikwidowało Rówieńską „Proświtę”, doszło także do zamknięcia „Proświty” w Dubnie (kierownik — Maksym Czuczmaj), która liczyła 112 filii i zrzeszała 3900 członków. Wśród nazwisk założycieli i aktywistów Pierwszego okresu „Proświty” są: Ołeksandr Karpynśkyj, Ananij Wołyneć, Stepan Semeniuk, Antin Nywynśkyj, Wasyl Kowśećkyj, Hryhorij Buc, Anton Kentrzyńśkyj, Jakiw Byczkiwśkyj oraz dziesiątki innych dostojników — wszyscy oni pozostali we wdzięcznej pamięci naszego narodu. Wielu z nich ucierpiało podczas polskiej okupacji — aresztowano ich, oddawano pod sąd, rzucano do więzienia, do „Berezy Kartuskiej”. A tych członków Rówieńskiej „Proświty”, którzy ocaleli z rozprawy polskiej policji, dobili enkawudziści w latach 1939—1941. II okres działalności „Proświty” (1942–1943) 29 stycznia 1942 roku rówieńska gazeta „Wołyń” wydrukowała notatkę, w której informowano, że za zgodą gebitskomisarza działalność Rówieńskiej „Proświty”, przerwana przez władze polskie, zostaje wznowiona na wniosek przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. Wskazano także adres okręgowej „Proświty” — ulica Hrinczenki, 69 (obok kościoła), obecnie ulica Szkilna. „Proświtą” kierowali profesor Neofit Kybaluk (przewodniczący), Hryhorij Hrybok, Fedir Temniuk, Mychajło Bożok, Andrij Hanke, Ołeksej Demczuk; aktywnie działali w naszym kraju Stepan Skrypnyk (Patriarcha Mścisław), Ułas Samczuk, Ołena Teliha, Iwan Tyktor, Jurij Horlis-Horśkyj, Demo-Dowhopilśkyj, Charytia Kononenko, Nadija Iszczuk, Iwan Karnauchow. 60 członków okręgowej „Proświty” znacząco pomagało 26 filiom, zlokalizowanym na terenach wiejskich. Najliczniejsze były we wsiach Syniw, Bohdaniwka, Chotyn, Mnyszyn i in., gdzie zaczęły działać kluby, czytelnie, kółka dramatyczne, spółdzielnie, wydawnictwa, przedszkola, różnorodne kursy. „Proświta” szkoliła swoje kadry. Do końca 1943 roku działalność „Proświty” zaczęła wygasać, gdyż tylko w latach 1941—1942 w Równem rozstrzelano 90 000 osób — przede wszystkim inteligencję, a zatem i członków „Proświty”. W czasie niemieckiej okupacji zniszczono 121 tysięcy osób. III okres działalności „Proświty” (1988—2017) Po raz trzeci „Proświta” na Rówieńszczyźnie odrodziła się jako Towarzystwo Miłośników Języka i Kultury Ukraińskiej im. Tarasa Szewczenki, którego zebranie założycielskie (w liczbie 80 osób) odbyło się 27 września 1988 roku w Pałacu Kultury „Chimik” z inicjatywy Wasyla Czerwonia, Anatolija Fedorenki, Wiktora Danyłowa, Ołeksy Nowaka, Jurija Wowka, Myrosławy Kosariewej, Jewheniji Hładunowej, Jurija Welihurśkiego, Mykoły Wełhusa, Iwana Kur’janyka, Iryny Miśkowej, Jewheniji Piddubnej, Wołodymyra Soroki, Lubomyra Szeremeta. Kierowanie pracą Rady Towarzystwa powierzono Wasylowi Czerwoniowi, pełnienie obowiązków sekretarza – Jewheniji Hładunowej. Podstawę Towarzystwa Miłośników stanowili robotnicy oraz pracownicy inżynieryjno-techniczni Rówieńskiego Zjednoczenia Produkcyjnego „Azot”, pedagodzy szkół i przedszkoli. Najważniejszym dla Towarzystwa stało się wprowadzenie państwowego statusu języka ukraińskiego. Na konferencji 19 listopada 1988 roku, pomimo oporu przedstawicieli partii komunistycznej, dzięki aktywnemu naleganiu Wasyla Czerwonia, delegaci przegłosowali wniesienie do Statutu Towarzystwa punktu „O statusie języka ukraińskiego jako państwowego”. Na przewodniczącego organizacji miejskiej wybrano dyrektora filharmonii Swiatosława Melnyczuka. W tym czasie tworzone są komórki TUM (Towarzystwa Języka Ukraińskiego) w „Hazotronie” (Myrosław Borećkyj, Lidija Hołonko), „Azocie” (Wasyl Czerwoni), zakładzie aparatury wysokiego napięcia (Jurij Welihurśkyj), zakładzie agregatów ciągnikowych (Wołodymyr Podlewśkyj), zakładzie radiowym (Wasyl Jakymow, Jurij Bojko), w Naukowo-Badawczym Instytucie Technologii Budowy Maszyn (Walerij Wojtowycz), Instytucie Urządzania Terenów (Mychajło Borejko). Wśród rówieńskich artystów komórki Towarzystwa stworzyli Ołena Kowalczuk, Mykoła Kraśko, Iwan Żyłka. W Ukraińskim Instytucie Inżynierii Gospodarki Wodnej (UIIWG) niemal najpotężniejszą w obwodzie w latach 90. organizację Towarzystwa Języka Ukraińskiego kierował Josyp Pacuła. Burzliwie rosły szeregi proświtian, do „Proświty” dołączano całymi rodzinami: Jarosław, Petro i Anton Kulczyńscy; Myrosława i Mykoła Kosariewowie; Iryna, Myrosława, Łesia, Andrij Miśkowie; Jarosław i Jarosława Hirnykowie; Mykoła, Olha, Lubow Jaskałowie (rodzina Tetiany Rediuk); Myrosława i Hałyna Borećkie; Petro i Nadija Tymoszczukowie; Hanna i Wołodymyr Kulijowie; Marija i Jewhen Chomkowie; Hryhorij i Ołena Petrukowie; rodziny Małewyczów, Słobodeniuków i inni. Wśród pierwszych działań Towarzystwa miłośników było zamykanie rosyjskich szkół i klas w rówieńskich szkołach, grup w przedszkolach, językowa oprawa reklam, ogłoszeń, a także zbieranie podpisów za nadaniem językowi ukraińskiemu statusu państwowego. Wkrótce stworzono amatorski chór „Proświta” pod kierownictwem Iryny i Łesi Miśkowych, który popularyzował ukraińskie pieśni patriotyczne na setkach wydarzeń. Zapoczątkowano zbiórkę funduszy na budowę pomnika Tarasa Szewczenki, który z czasem stanął w centrum Równego. 2 marca 1989 roku Zarząd Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TJU) zarejestrował Rówieńskie Towarzystwo Miłośników jako stowarzyszenie lokalne. 9 marca, w dniu urodzin Tarasa Szewczenki, członkowie TJU przeszli wielkim pochodem ulicami miasta do Cerkwi Świętego Zaśnięcia, a po panichidzie w parku Szewczenki czytali wiersze, śpiewali „Testament”. Występowali Stepan Babij, Jewhen Szmorhun, Wasyl Czerwoni, Ołeksandr Zaworotnij. Pierwsze publiczne zorganizowane podniesienie niebiesko-żółtych flag na Rówieńszczyźnie miało miejsce 18 czerwca 1989 roku podczas obchodów Dnia Pamięci poległych bohaterów — kozaków hetmana Bohdana Chmielnickiego w muzeum-rezerwacie „Kozackie Mogiły”. Akcją kierowali Wasyl Czerwoni i Ołeksandr Nowak. 14 października 1989 roku odbyła się Założycielska Konferencja Obwodowa TJU w Domu Kultury, która położyła kres podziałowi na dwa towarzystwa. Zaczął działać „Uniwersytet Ludowy Towarzystwa Języka Ukraińskiego” (później „Proświty”). Wykłady czytali Ołeksandr Nowak, Wasyl Czerwoni, Wołodymyr Pyłypczuk, Iwan Demjaniuk, Borys Stepanyszyn, Iwan Kurjanyk, Jewhenija Hładunowa, Jewhen Szmorhun, Stepan Babij oraz inni naukowcy i literaci. 28 października 1989 roku Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR przyjęła ustawę „O językach w Ukraińskiej SRR”, na mocy której językowi ukraińskiemu nadano status państwowego. Było to wielkie zwycięstwo! „Proświcie” na Rówieńszczyźnie w tych latach przewodzili Wasyl Czerwoni, Mychajło Nazaruk, Swiatosław Melnyczuk, Borys Stepanyszyn, Wołodymyr Kowtunec, Petro Kulczyński, Lubomyr Hładun, Iwan Kuzmiuk, Mykoła Fedoryszyn, Switłana Nikolina, dziś przewodniczącym Rówieńskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” jest Iwan Wietrow. Miejskim towarzystwem „Proświta” w swoim czasie kierowali Jarosława Hirnyk i Tetiana Hreszczuk, od 2003 roku przewodniczącą jest Kateryna Syczyk. Pod kierownictwem tej oddanej proświtianki organizacja pracuje twórczo i prężnie. W szeregach miejskiej „Proświty” młodzież zgodnie działa z doświadczonymi proświtianami, wśród których najbardziej aktywnymi są Ludmyła Hrekuł (przewodnicząca „Młodej Proświty”), Hałyna Kołomys, Myrosława Żowtan, Lilija Owdijczuk, Lilija Jewdokymenko, Tetiana Serhijuk, Mychajło Borejko, Jewhenija Hładunowa, Natalija Sawczuk, Natalija Wojtowycz, Marija Werbeć, Andrij Pastuszenko, Mykoła Panaszczuk, Wołodymyr Mazureć, Łarysa Tkacz, Swiatosław Melnyczuk, Myrosława Kosariewa. Z inicjatywy miejskiego towarzystwa „Proświta” oraz przy wsparciu mera miasta Wołodymyra Chomka i korpusu deputowanych Rówieńskiej Rady Miejskiej 14 października 2017 roku w parku imienia Tarasa Szewczenki odbyło się uroczyste odsłonięcie znaku pamięci „Proświty”. Zakończenie w następnym numerze gazety. Jubileuszowa data przywraca nas myślami do tych odległych dni, kiedy rodziła się, żyła i pracowała Rówieńska „Proświta” — kulturalno-oświatowa organizacja, która jednoczyła naród i przekonująco niosła wiedzę o ukraińskim słowie, historii, wierze i kulturze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Zdeformowane obrazy kosmopolitycznego teleskopu:

Naród ukraiński zmienia się nieustannie i tak będzie wiecznie — dopóki Ziemia krąży wokół Słońca; ale jednocześnie, w swojej głębokiej istocie, pomimo wszystkich zewnętrznych zmian, pozostaje tym samym, jakim był za Książęcej Ukrainy, za Państwa Kozackiego, za Ukraińskiej Republiki Ludowej i walki bohaterów OUN-UPA, takim jest obecnie i będzie jutro. To dialektyka życia i nie da się jej odwołać modną koncepcją filozoficzną ani woluntarystycznym aktem politycznym. Ukraina jest wieczna! Ale wielu tej oczywistości, aż do wszechogarniającej nienawiści, nie chce przyjąć: Ukrainę pragnęły zniszczyć hordy chana Batyja, tego chciała dokonać pyszna polska szlachta, tego chciał dokonać agresywny moskiewski imperializm zarówno białego, jak i czerwonego koloru, tak chcą i dzisiejsi apologeci „ruskiego miru”. I oni tego nie ukrywają. Ukrywają to ich adepci i agenci na Ukrainie. Wasyl KUJBIDA, deputowany ludowy Ukrainy V—VII kadencji, naukowiec, działacz społeczny. Jednocześnie są autorzy, którzy nie należą do tych grup, ale ich publikacje wymagają pewnych doprecyzowań, ponieważ obiektywnie „leją wodę nie na ten młyn”. Antyukraińska orientacja podobnych tekstów nie pozwala ich nie zauważyć. Pojawia się potrzeba uważnego przeczytania i pryncypialnej oceny przynajmniej niektórych opublikowanych tez, w szczególności w artykułach filozofa Serhija Daciuka: „Idea perspektywy Ukrainy” (http:// tyzhden.ua/Society/200444), „Galicyjski konsensus”, „Naród i cywilizacja” itd. Najpierw porozmawiajmy o przeszłości, a potem o teraźniejszości i przyszłości. Jednocześnie spróbujmy unikać doktrynalnych aspektów dyskusji, koncentrując uwagę na konkretach: historycznych, politycznych, geopolitycznych. Czy rzeczywiście to, co cywilizacyjne, rodzi to, co narodowe? Nauka to zawsze weryfikacja hipotez pod kątem ich prawdziwości lub fałszywości w praktyce. Przyjmowanie koncepcji dotyczących natury tak ważnych obiektów historycznych, jak naród i cywilizacja, bez ich konkretno-historycznej weryfikacji, będzie zwykłym futurologicznym rozumowaniem o wszystkim i jednocześnie o niczym. W tym przypadku zasadne jest sprawdzenie tej problematyki na obiektach, które dotyczą naszego narodu. Zacznijmy z daleka, od okresu antycznego. Z czym kojarzy się ten czas historyczny? Oczywiście z Helladą i Rzymem. W 395 roku ogromne, scentralizowane państwo rzymskie, obejmujące ziemie trzech części świata (Europy, Azji i Afryki), nagle rozpada się na dwie części — na Cesarstwo Zachodnie i Wschodnie. I tutaj ważne jest zwrócenie uwagi na kontury rozłamu organizmu państwowego. Historycy są przekonani, że dokonał się on wzdłuż granic cywilizacyjnych. Do wschodniego państwa rzymskiego (Bizancjum) odeszły głównie terytoria tak zwanego świata helleńskiego — Azja Mniejsza (półwysep Anatolijski), część Bliskiego Wschodu, Hellada, kolonie północnoczarnomorskie, czyli te terytoria, które w swoim czasie podbił Aleksander Macedoński i jego następcy. Podbite lub skolonizowane nie przez abstrakcyjnego wodza, a przez konkretny naród — antycznych Greków. Na tym terytorium uformowała się jednolita, panująca, zhellenizowana klasa urzędnicza, która posługiwała się starogreckim językiem i kulturą. To ona stała się tym etnicznym substratem, który determinował powstanie i funkcjonowanie odrębnej cywilizacji helleńskiej, a z czasem doprowadził do rozpadu państwa rzymskiego. Można jednoznacznie stwierdzić, że przyczyną powstania i funkcjonowania antycznej cywilizacji helleńskiej stał się grecki etnos. I ten przykład jest regułą, a nie wyjątkiem — ponieważ to nie pierwiastek cywilizacyjny rodzi narodowy, jak uważa S. Daciuk, a ekspansywny etniczny zawsze determinuje lokalne cywilizacje. W tym kontekście analizy zasadne jest interpretowanie tego, co etniczne i narodowe, jako synonimów wskazujących na to samo zjawisko — panujący etnos jako źródło tworzenia cywilizacji. Teraz odnośnie twierdzenia o tym, co narodowe, jako produkcie czasów nowożytnych i, w konsekwencji, niedopuszczalności stosowania tego pojęcia do wcześniejszych epok historycznych. Oczywiście nowoczesne narody powstają wtedy i tam, gdzie na miejsce stanowego społeczeństwa feudalnego przychodzą społeczeństwa burżuazyjne z powszechnym prawem wyborczym; kiedy poddany staje się obywatelem. Ale ta prawda wcale nie daje podstaw do twierdzenia, że tego, co narodowe, wcześniej nie było. Bo naród jest skutkiem długotrwałego procesu rozwoju historycznego, a nie chwilowego narodzenia z niczego. Aby uwypuklić istotę problemu, skorzystamy z analogii i zapytamy naszych oponentów: czy istniały stosunki burżuazyjne przed pełnym zwycięstwem kapitalizmu w Europie? Każdy fachowy historyk czy socjolog bez wahania odpowie, że rozwój kapitalizmu nie jest chwilowym aktem, a długotrwałym, postępowym procesem historycznym, który wypływa z głębi społeczeństwa feudalnego; a Max Weber, jeden z najbardziej autorytatywnych badaczy tego zjawiska, przekonująco dodałby, że jego elementy można znaleźć nawet w formach gospodarowania bliskowschodnich cywilizacji Eufratu i Tygrysu na 2–3 tysiące lat przed naszą erą. Zatem, jeśli ktoś twierdzi, że pojęcie kapitalizmu i pojęcie narodu to towarzyszące zjawiska historyczne, że bez jednego nie ma drugiego, to zgodnie z tą logiką musi on również ewolucję tych fenomenów równolegle śledzić od narodzin do pełnowartościowego rozwoju. Rzetelni naukowcy tak właśnie robią. Idźmy dalej: z czego właściwie ewoluowało to, co narodowe? Odpowiedź jest prosta: z tego, co etniczne. To, co etniczne, w tym rozumieniu można, śladem wybitnego amerykańskiego socjologa Edwarda Shilsa (szkoła strukturalnego funkcjonalizmu), nazwać rudymentarnym narodowym: „Termin naród w jego współczesnym rozumieniu — podkreśla znany naukowiec — sięga średniowiecza. Absolutnie zasadnym wydaje się również mówienie o narodach w klasycznej starożytności. Dopóki istoty ludzkie uświadamiały sobie swoje członkostwo w terytorialnej kolektywności, uwarunkowanej pokrewieństwem i etnicznością, jako przekonującym kryterium zbiorowej samoświadomości, istniała rudymentarna narodowość. Te przekonania funkcjonowały wśród wykształconych i autorytatywnych warstw społeczeństwa. Czyż będzie przesadą twierdzenie, że Mowa Pogrzebowa Peryklesa była umiarkowanie nacjonalistyczną prezentacją narodowych osiągnięć?” (Edward Albert Shils. Naród, narodowość, nacjonalizm i społeczeństwo obywatelskie. — Czasopismo „Ji”, 2001, nr 21. — http://www.ji.lviv.ua/n21texts/shilz.htm). Dlatego, gdy ktoś próbuje mówić o tym, co narodowe, świadomie lub nieświadomie ignorując to, co etniczne, faktycznie dokonuje zamiany pojęć. I taka forma dyskusji jedynie zaciemnia problem, a nie go wyjaśnia. W tym miejscu spróbujemy jeszcze wyżej podnieść horyzont rozumienia tego, co narodowe, zwracając uwagę na genetykę, która zaczęła od niedawna zdecydowanie ingerować w badania historii pochodzenia narodów świata. Oto ukraiński lekarz-naukowiec W. B. Monastyrski, jakby zaocznie dyskutując z postmodernistycznym rozumieniem „narodów jako wspólnot wyobrażonych”, mówi, że „naród nie jest przypadkowym, sztucznym wytworem tylko ludzkiego rozumu — to kategoria przede wszystkim genetyczna, a zatem uniwersalna, doskonała i wieczna. A to z kolei daje podstawy do mówienia o genetycznej teorii pochodzenia narodu…” (Wołodymyr Monastyrski. Nacjonalizm: czym on jest, albo Dlaczego Ukraińcom koniecznie trzeba być nacjonalistami: krótki poradnik z likwidacji analfabetyzmu dla ukraińskiej elity i nie tylko / Lwów: Kameniar, 2012. — 122 s. Seria Akcenty). Oczywiście, ta kwestia jest jeszcze daleka od ostatecznego postawienia kropki nad „i”; zrozumiałe, że każdy naród ma swoją odrębną historię łączenia antropologicznego, kulturowego i politycznego w jedną całość; ale dzisiaj istnieją już istotne praktyczne osiągnięcia w rozumieniu genetycznych podstaw pochodzenia narodu ukraińskiego. Podkreślmy, że nawet część prawdziwych naukowców-badaczy z Rosji zmuszona jest, choć niezwykle ostrożnie, przyznawać oczywiste fakty. Tak, na pytanie dziennikarza o bliskość „trzech braterskich narodów wschodniosłowiańskich” doktor nauk biologicznych Oleg Bałanowski (Instytut Genetyki Ogólnej i Medyczno-Genetyczne Centrum Naukowe, kierownik strony „Genofond RF”) tak skomentował zakrojone na szeroką skalę badania genetyczne regionu wschodnioeuropejskiego: „Jeśli chodzi o Ukraińców i Rosjan… to na otrzymanych wykresach ich pule genowe tworzą dwie chmury, które znajdują się bardzo blisko siebie. Stykają się, przenikają jedna w drugą na brzegach, ale całkowicie się nie pokrywają. Ciekawa pod tym względem jest sytuacja Białorusinów. Część populacji białoruskich genetycznie nie różni się od ukraińskich, a część nie różni się od rosyjskich. Wychodzi taki obraz: jeśli rozpatrywać wszystkich wschodnich Słowian, czyli ukraińską pulę genową, która przechodzi bez ostrego rozgraniczenia w rosyjską pulę genową, a trzeci naród wschodniosłowiański — Białorusini — jest jakby rozdzielony między nimi”. A dalej genetyk-badacz dodaje: „Zdziwiło nas, że ukraińska pula genowa okazała się dość homogeniczna na dużym terytorium Ukrainy, czyli zachodni Ukraińcy są genetycznie bliscy wschodnim”. (Gazeta.ru. — https://www.gazeta.ru/science/2015/09/03_a_7734953.shtml) Wschodniosłowiańskie cywilizacje lokalne Teraz rozważymy historię kształtowania się cywilizacji lokalnych w Europie Wschodniej. Czy przybyły one do nas z Bizancjum, czy wyrosły z własnego gruntu? Dla nikogo nie jest tajemnicą, że Książęca Ukraina (Ukraina-Ruś) powstała z jednej strony jako obiektywny skutek rozwoju społeczno-kulturowego i gospodarczego miejscowej ludności, a z drugiej – zewnętrznej ekspansji Rurykowiczów. Kijów stał się centrum jednoczesnego tworzenia zarówno nowego państwa, jak i nowej cywilizacji. Proces ten szczególnie się zintensyfikował po ogłoszeniu chrześcijaństwa religią państwową nowego kraju. Swego czasu Jewhen Małaniuk pisał nawet, że hellenizm można uważać za jedno ze źródeł kształtowania się kultury ukraińskiej. Jest to w znacznej mierze słuszne, ale nie najważniejsze. Nie Bizancjum, nie hellenizm zrodził Tradycję Kijowską, a miejscowy słowiański substrat etniczny zaadaptował do swojego światopoglądu i odczuwania świata wielką Prawdę Chrześcijańską, determinując tym samym rozwój nowej cywilizacji lokalnej. Potwierdzeniem tej tezy jest wyraźna odmienność cywilizacji kijowskiej i bizantyjskiej, pomimo pewnej ciągłości tradycji religijnej. Ważne jest, aby podkreślić, że w okresie przyjęcia chrześcijaństwa na Ukrainie-Rusi istniały trzy różne etnosy. Charakterystycznym wskaźnikiem ich wysokiej świadomości etnicznej może być fakt niemal jednoczesnej budowy trzech soborów Świętej Zofii — jako centralnych świątyń państwowych — w trzech miastach: Kijowie, Połocku i Nowogrodzie. Trzech centrów trzech przyszłych narodów. Nawiasem mówiąc, o tym jeszcze w czasach radzieckiej okupacji Ukrainy przekonująco mówił znany ukraiński historyk, badacz kijowskiej Zofii — Serhij Wysocki. Oczywiście, gdyby Książęcej Ukrainy nie rozgromili mongolscy Tatarzy, ludność terytoriów północno-wschodnich zostałaby ostatecznie zasymilowana przez Tradycję Kijowską i historia potoczyłaby się inną drogą, ale w historii nie ma trybu przypuszczającego — jedynie dokonany. Dlatego po upadku państwa kijowskiego etnogeneza ludności ziem północno-wschodnich, która znajdowała się pod potężnym wpływem ordyńskiego determinantu i własnego pierwiastka etnicznego, faktycznie wytworzyła odrębną cywilizację eurazjatycką (wschodnio-prawosławną). Fenomen ten posiada ogromną literaturę historiograficzną — począwszy od fundamentalnej pracy światowej sławy lingwisty księcia Nikołaja Trubieckoja „Dziedzictwo Czyngis-chana” po L. Gumilowa i współczesnych eurazjatów. W połowie XVII wieku Ukraina i Rosja — można powiedzieć starokijowska (ukraińska) i eurazjatycka (rosyjska) cywilizacje — wystąpiły jako dwa rażąco odmienne fenomeny. Wewnętrzną cechą jednej była wolność, drugiej — despotyzm, jednej — intensywne narodziny stosunków burżuazyjnych, drugiej — skrajna forma stosunków feudalnych, jednej — kulturowa otwartość na świat zachodni, drugiej — samoizolacja… Złamać, zatrzeć tę odmienność stało się treścią polityki rządu rosyjskiego wobec Ukrainy w ciągu następnych trzystu lat. Temu była podporządkowana przemoc Piotra I, ponowne przywrócenie poddaństwa na ziemiach ukraińskich za Katarzyny II, zakaz języka ukraińskiego, kultury i historii przez wszystkich kolejnych carów i sekretarzy generalnych, było to jednym z zadań Hołodomoru. Dla Moskali ważne było zatarcie w pamięci narodu ukraińskiego Wielkiej Tradycji Kijowskiej. Na zakończenie tej części, choć pobieżnie, dotkniemy problematyki interdyscyplinarnej. Serhij Daciuk stale stosuje do konkretnych obiektów historycznych zestaw abstrakcyjnych terminów filozoficznych i psychologicznych, na przykład mówi, że „cywilizacje zawsze bazują na systemie transcendentnych i uniwersalnych motywacji”, popychając czytelnika do logicznego wniosku: narodowe, choć samobytne, jest wtórne. Metaforycznie, filozoficznie, zręcznie — nic dodać, nic ująć — można by nawet podejrzewać, że jest to jakościowo udoskonalona teza Arnolda Toynbee o mistycznym przeznaczeniu cywilizacji, którego sens mieści się w jakimś innym świecie. Swego czasu wybitny francuski historyk, założyciel szkoły „Annales”, Lucien Febvre, miażdżąco krytykując Toynbee za bezpodstawne stosowanie terminologii filozoficznej do konkretów historycznych, zauważył, że podobne wypowiedzi w ogóle można uważać raczej za „urojenia” aniżeli za naukową analizę konkretnego obiektu historycznego. Jest to słuszne, ponieważ nawet gdy jest się maksymalnie politycznie zmotywowanym i pragnie się za wszelką cenę dowieść słuszności swojej doktryny politycznej, to jednak, aby pozostać jednocześnie obiektywnym, trzeba przy badaniu historii zajmować się nie seryjnym produkowaniem abstrakcji, a dokonywać uogólnień na podstawie konkretnych faktów historycznych (Febvre L. Od Spenglera do Toynbee // Walki o historię. — M.: „Nauka”, 1991. — S. 94). Kosmopolityczne iluzje dotyczące procesów globalnych Serhij Daciuk twierdzi, że państwo narodowe się wyczerpało i, być może uważając to za oczywiste, nie przytacza żadnych dowodów na poparcie swojego twierdzenia. Dlatego rozważymy dwa argumenty, które zazwyczaj wykorzystują globaliści do twierdzenia o przeżyciu się takiego fenomenu jak państwo. Przede wszystkim wskazują oni na jedną aksjomat: wszystko, co ma początek, obowiązkowo będzie miało koniec. Oczywiście, to prawda. Państwo jako instytucja społeczna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

cywilizacja, naród, państwo, perspektywa globalna

powstała w określonym momencie historycznym i pewnego dnia zakończy swój byt historyczny; ale także ludzkość, planeta Ziemia i Wszechświat miały swój początek i kiedyś, w przyszłości, zbliżą się do swojego naturalnego finału, lecz to wcale nie oznacza, że musimy teraz „posypywać głowy popiołem” ani uogólniać tej idei do politycznego absurdu. Dziś w wymiarze globalnym nie ma żadnych widocznych oznak upadku państwa narodowego, przynajmniej w widocznej perspektywie historycznej. I tu dochodzimy wprost do drugiego argumentu, który wielu globalistów uważa za niemal oczywisty: interpretacji powstania Unii Europejskiej jako jakościowo nowej formy strukturyzacji systemu politycznego świata. To istotna kwestia i trzeba się nad nią zatrzymać dokładniej. Ci, którzy tak mówią, zapominają, że Unia Europejska i NATO zostały stworzone jako „centra siły” dla przeciwstawienia się politycznej, gospodarczej i wojskowej ekspansji ZSRR. Powstały one na terytorium okupowanym przez Anglosasów — zwycięzców w II wojnie światowej, czyli na terytorium już przez nich zintegrowanym. Oczywiście uwzględniano też korzyści z takiego zjednoczenia. Tym bardziej że państwa — założyciele Unii Europejskiej — nie zostały pozbawione niezależności politycznej; przeciwnie, w porównaniu z wcześniejszym poziomem okupacji lub półokupacji był to krok ku odbudowie suwerenności. Po rozpadzie Związku Radzieckiego zniknęła jedna z przyczyn istnienia takiego ponadpaństwowego zrzeszenia; właściwie od dezintegracji Unię Europejską uratowała pragmatyczna polityka Niemiec, które pod pozorem budowy wielkiego europejskiego ponadpaństwa starały się realizować własne interesy narodowe — po cichu odradzając „Deutschland” jako światowego hegemona. Wyraźnie to uświadamiają sobie rządzące elity świata anglosaskiego, które podejrzewają, że po obecnej, na wpół ukrytej ekspansji gospodarczej jutro koniecznie rozpocznie się otwarta ekspansja geopolityczna. Wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej jest przede wszystkim uwarunkowane tym czynnikiem, podobnie jak słynne wystąpienie Trumpa w Warszawie. Anglosasi z obawą obserwują wzmacnianie się Niemiec i już ostrożnie „snują pajęczynę” różnych regionalnych równowag, proponując Warszawie stanie się jednym z nich wobec Niemiec i Rosji; w istocie odradzają zasady westfalskie polityki międzynarodowej. Czy to oznacza, że Unia Europejska jest jednoznacznie skazana? Nie, oczywiście. Jestem przekonany, że Unia Europejska może przetrwać i z powodzeniem się rozwijać. Ale w tym celu musi zmienić strategię swojego rozwoju; przede wszystkim powinna rozwijać się nie jako ponadpaństwo, lecz jako związek niezależnych państw. Dla nas jest to szczególnie istotne, i nie tylko dlatego, że czynnik euroatlantycki pozwala mniej lub bardziej skutecznie odpierać moskiewską agresję, lecz dlatego, że jest on potencjalnym źródłem rewolucji technologicznej w Ukrainie, a także wielkim wspólnym rynkiem zbytu naszych towarów. W wymiarze wartości: orientując się na rozwiniętą wielonarodową Europę, dążymy do odrodzenia własnej swoistości i samodzielności. Znaczenie państwa jako podmiotu międzynarodowego systemu politycznego Jeśli przeniesiemy kąt obserwacji z wymiaru regionalnego na planetarny, to wyraźnie zobaczymy, że najbliższe dwa-trzy dziesięciolecia staną się czasem triumfu kilku nowych supermocarstw (ośrodków siły), przede wszystkim Chin, Indii, Brazylii, a dalej, w pewnej odległości, doganiają ich Iran i Turcja — jako przywódcy wojskowo-polityczni świata szyickiego i sunnickiego. To wyznacza jakościowo nowy paradygmat polityki międzynarodowej. Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że w świecie gwałtownie wzrosną różne formy ekspansji, a w konsekwencji konflikty. W tej sytuacji znaczenie państwa jako formy ochrony interesów narodu radykalnie rośnie, staje się ono nadzwyczaj aktualne. Dlatego trwałość państwa narodowego jest ważna zarówno dla przetrwania wspólnoty w ogóle, jak i dla ochrony każdego jej obywatela z osobna. I nie jest to bynajmniej abstrakcyjny postulat — przypomnijmy na przykład o jednostronnej rezygnacji Ukrainy z takiego atrybutu „siły”, jak broń jądrowa — komu to przyniosło korzyść? Dziś wszystkim jest jasne, że rezygnacja z broni jądrowej bezpośrednio wpłynęła na osłabienie państwa ukraińskiego i zdjęła zabezpieczenia przed zewnętrzną agresją. Powiedzcie, jak ma odbierać przeciętny Ukrainiec, który musi teraz ginąć w okopach na froncie wschodnim, broniąc się przed moskiewskimi okupantami, głośne zaklinanie naszych zachodnich i wschodnich „partnerów”, że „po rozbrojeniu jądrowym Ukrainy świat stał się bezpieczniejszy!” Być może dla naszych wrogów tak — świat stał się bezpieczniejszy, ale nie dla nas. Do nas on zwrócił się swoim okrutnym i agresywnym obliczem. Czy bez silnego państwa narodowego zdołamy zwrócić Donbas i Krym, wytrzymać wojnę z Rosją? Pytanie retoryczne. Polityczna naiwność jest niebezpieczniejsza od wrogich gróźb, bo wobec tych ostatnich przynajmniej wiesz, z czym masz do czynienia, a pierwsza może wciągnąć w takie ostępy, takie otchłanie, z których nie wydostaniesz się. Mimo pouczających lekcji, jakich dostarczyło nam życie w ostatniej dekadzie, znaczna liczba Ukraińców wciąż naiwnie wierzy wszelkim doktrynerom: zewnętrznym i wewnętrznym. Weźmy na przykład popularnego w Ukrainie Francisa Fukuyamę z jego „końcem historii”. Właściwie czym ta doktryna — bo to oczywiście nie nauka, lecz właśnie doktryna polityczna — różni się od „budowy komunizmu”? Jeśli nie wchodzić w szczegóły, to jest to ta sama narracja o końcu historii. Albo weźmy koncepcję „Tysiącletniej Rzeszy” — czy zasadniczo nie jest to ten sam doktrynerstwo? Taka sobie grubo zaadaptowana chiliastyczna eschatologia o „Tysiącletnim Królestwie Chrystusowym” dostosowana do współczesnych potrzeb politycznych. I oto znów proponuje nam się wyrzec ukraińskiego odrodzenia i budować sieciowe wspólnoty w imię triumfu światowej cywilizacji?! Dobrze, dopuśćmy możliwość stworzenia jednego globalnego porządku politycznego (państwa światowego). Oczywiście wkraczamy tu na terytorium pewnej umowności, dopuszczalnej jedynie jako „eksperyment futurologiczny”, ale w kontekście naszej dyskusji, sądzę, jest on możliwy. Wyobraźcie sobie, że dzieje się cud — i wszystkie narody zgadzają się zjednoczyć w jedno państwo światowe. Dalej, logicznie, ...mają odbyć się wybory władzy ustawodawczej i wykonawczej. Wyobrażacie sobie, kto wtedy zostanie prezydentem? Wielki Żółty Przewodnik z sierpem i młotem na klapie marynarki? A może Wielki Kalif Ummy? Inaczej, biorąc pod uwagę dynamikę wzrostu populacji azjatyckiej, być nie może. I co wtedy, jak sądzicie, nowa, prawowita władza światowa zrobi z dzisiejszą globalistyczną warstwą przywódczą? Dobrze, poruszajmy się dalej w nurcie tej futurologicznej logiki: jeśli poprzednia forma jedności jest śmiertelnie nie do przyjęcia dla „dynamicznej przywódczej warstwy globalistycznej”, to jedynym sposobem stworzenia podobnego światowego systemu politycznego staje się totalna ekspansja świata euroatlantyckiego. I co wtedy: Trzecia wojna światowa? Jestem przekonany, że elity światowe wystarczająco zdrowego rozsądku, by znaleźć kompromisowe rozwiązania dotyczące ustanowienia nowego porządku światowego. Ludzkość będzie istnieć dalej, ale ci, którzy uwierzą w „gwarancje bezpieczeństwa starszych braci” i inne efemeryczne obietnice „silnych tego świata” i słabowolnie podzielą się z nimi własną suwerennością, pójdą „na deser” dla „wesołej uczty zwycięzców”. W rzeczywistości tendencje wzmacniania państwowości narodowej widać wszędzie, także w Europie. Przy okazji, grupa wiodących europejskich intelektualistów 7 października 2017 roku opublikowała Deklarację Paryską pod tytułem „Europa, w którą wierzymy” (https:// www.facebook.com/UHS.1988/ posts/1525612650839434), w której wezwała do stanięcia w obronie prawdziwej Europy — wspólnoty państw narodowych (§7). Także w niedawno przyjętej Wspólnej deklaracji Szczytu Partnerstwa Wschodniego (http:// www.eurointegration.com.ua/ articles/217/11/24/7074139/) w paragrafie 4 uczestnicy odnotowali „wagę wzmacniania stabilności państwowej, gospodarczej i społecznej w UE i państwach-partnerach”. Państwa narodowe budują nasi sąsiedzi: Węgry, Polska, Słowacja, Turcja, Rumunia. I mówią o tym otwarcie. Wszystkimi sposobami wzmacnia swoje państwo Rosja. Chińska Republika Ludowa planuje do 2050 roku stać się nowym światowym hegemonem jako praworządne zurbanizowane państwo narodowe (https://www.project-syndicate. org/commentary/china-19th- congress-development-blueprint- by-zhang-jun-2017-11). Wniosek: w widocznej perspektywie historycznej (50—100 lat) państwo narodowe pozostanie jedynym realnym podmiotem (aktorem) polityki międzynarodowej. Co do znaczenia różnych lokalnych cywilizacji w historii świata, to będą się nimi posługiwać przede wszystkim w literaturze doktrynalnej lub futurologicznej, rzadziej w eksperymentalnych badaniach historycznych i kulturoznawczych. Partia kreolów i galicyjski separatyzm Serhij Datsiuk konsekwentnie i zasadniczo formułuje przyczyny swojego odrzucenia tego, co ukraińskie: „W sensie terminologicznym idea narodowa zmusza do mówienia z pozycji tożsamości narodowej jako jedynej lub najważniejszej. Stąd złożona współczesna tożsamość najbardziej dynamicznych warstw społeczeństwa, gdzie narodowość przestaje być najważniejsza, jest ignorowana”. W tym abstrakcyjnym opisie światowych tendencji, takim, jakim on je rozumie, z jakiegoś powodu pozostaje bez uwagi, na przykład japońskie, chińskie czy niemieckie „przewodnie dynamiczne warstwy”. Bo, powiedzmy, blisko setka japońskich korporacji ponadnarodowych ma centralne siedziby swoich ekonomicznych potworów w Tokio, a nie w Waszyngtonie czy Londynie. Ich właściciele nie myślą o utracie tożsamości narodowej, nawet mimo naiwnej wiary w to różnorodnych postmodernistycznych zwolenników neomarksistowskiej szkoły filozoficznej frankfurckiej. A cóż tu mówić, nawet część „przewodnich dynamicznych warstw” USA i Wielkiej Brytanii zbuntowała się i chce zaproponować alternatywną drogę globalnego rozwoju, w której jest miejsce dla narodowego. Jednym z głównych postulatów hybrydowej wojny Rosji przeciwko Ukrainie stało się twierdzenie, że takiego narodu jak ukraiński nie ma i nigdy wcześniej nie istniał. Że to rzekomo spiskowy projekt austriackich politechnologów (w szczególności Franza Stadiona von Wartghausena), którym w XIX wieku udało się zaszczepić Rusinom-Galicjanom tę podstępną ideę, by przeciwstawić ich Polakom, którzy wtedy dominowali w Galicji — i oczywiście „russkim osvabodítielom”. Dlatego trzeba natychmiast odizolować Galicjan od reszty łatwowiernych małorosjan, by naprawić krzywdę historyczną i zjednoczyć sztucznie rozdzielony „wielki russkij narod”. Infiltracja ukraińskiej przestrzeni informacyjnej problemem „galicyjskiego separatyzmu” jest otwartą manipulacją masową świadomością, próbą ożywienia dawnych, zaszczepionych przez bolszewików, międzyregionalnych fobii. Działając według dawnej rzymskiej zasady kolonialnej: „Dziel i rządź!” Oczywiście, to wcześniej nie zadziałało, a tym bardziej nie zadziała. Lecz zachęcone taktycznymi sukcesami w zajęciu Krymu, części Donbasu oraz skutecznym wmieszaniem się w wybory prezydenckie w USA i Francji, rosyjskie służby specjalne radykalnie zintensyfikowały swoją działalność na Ukrainie. Obok otwartego terroru — zabójstw ukraińskich patriotów, wyskakują im jak królik z rękawa maga dziwaczne i zdawałoby się zapomniane „kaczki” — coś, jak sądzą prowokatorzy z Łubianki, „idzie w niepamięć”, a coś, patrz, może się zaczepi, i dalej z tych punktów oparcia można już będzie rozwijać ofensywę na ukraińską masową świadomość. Niestety, z różnych przyczyn niektórzy połykają te zgniłe przynęty „russkomirców”. Przykro, że Serhij Daciuk również aktywnie włączył się w dyskusję o separatyzmie Galicjan. Prawda, otwarcie przyznał, że mówiąc o „galicyjskich separatystach”, ma na myśli „wszystkich Ukraińców” — oczywiście chodzi o politycznie świadomą i aktywną część naszych obywateli. Nasuwa się naturalne pytanie: z kim i z czym mamy do czynienia w wymiarze społecznym? Bo poglądy polityczne jednostki w najogólniejszych zarysach zawsze odzwierciedlają grupę społeczną, do której ona należy. Jeśli spróbować zlokalizować tę „warunkową grupę społeczną”, do której należą autorzy podobnych tekstów, można by ją nazwać „partią kreolów”; części zrusyfikowanych przedstawicieli mniejszości narodowych na Ukrainie, którzy z różnych przyczyn próbują „samookreślić się” w przeciwstawieniu sobie narodowi ukraińskiemu. W różnych okresach historii ojczystej reprezentowali ich tacy działacze, jak Dmytro Tabacznyk, Wołodymyr Malinkowycz, Walentyn Małanczuk, Nikita Chruszczow, Łazar Kaganowicz, Lew Trocki i wielu innych… I tu ważne jest wyraźne przeprowadzenie linii demarkacyjnej między nimi a resztą przedstawicieli mniejszości narodowych na Ukrainie. Co więcej, podkreślić, że duża część z nich, w przeciwieństwie do wspomnianej „grupy kreolskiej”, wtopiła się w ukraiński ruch narodowy i w pełni podzieliła z nami swój los. Wymieńmy najbardziej znanych: pochodzący z kijowskiej polskiej arystokratycznej rodziny Wołodymyr Antonowycz stał się jednym z założycieli współczesnej ukraińskiej nauki historycznej; syn rosyjskiego ziemianina z Melitopola Dmytro Doncow nie tylko wstąpił do ruchu narodowego, lecz stał się jednym z jego czołowych ideologów (nacjonalizm integralny), metropolita Andrzej Szeptycki, pochodzący z polskiej rodziny szlacheckiej, hrabia, stanął na czele Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Mykoła Chwylowy — czyli Mykoła Hryhorowycz Fitiliow — stał się wybitnym ukraińskim pisarzem, autorem epokowego hasła „Precz od Moskwy”… Wspólne dla pierwszych i drugich jest to, że pochodzą z nieukraińskiego materiału etnicznego, lecz jedni stali się zaciekłymi wrogami Ukraińców, a drudzy wtopili się w nasz naród i stali się jego nierozłączną częścią. I tu pan Daciuk S. ma rację: w tym przypadku „narodowość” to kwestia indywidualnego wyboru. Co do tezy o niejawnym konsensusie między oligarchami a Galicjanami: „jednym władza, a drugim formalna ukrainizacja”, to oczywiste, że jest to otwarta spekulacja, próba postawienia problemu na głowie, zmieniając go nie do poznania. Tak, ukraińscy patrioci rzeczywiście ostrożnie podchodzą do wezwań do rozpoczęcia rewolucji przeciwko obecnej władzy w czasie wojny z Federacją Rosyjską. Ignorować zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego, aż po możliwą utratę niepodległości, mogą jedynie osoby całkowicie nieodpowiedzialne. A to, że rosyjski agresor dysponuje realnymi narzędziami, by wtrącić się w wewnątrzukraiński proces polityczny, sądzę, jest znane wszystkim. Do tego nie trzeba daleko szukać, wystarczy tylko uważniej przyjrzeć się części sił politycznych w Radzie Najwyższej Ukrainy. Nie sądzę, by Serhij Daciuk osobiście był zadowolony, gdyby jutro w Kijowie zamiast domorosłych glitajów rządziły marionetki rosyjskich oligarchów. Do wszystkiego powiedzianego trzeba dodać, że ukraińscy patrioci wcale nie zamierzają siedzieć założywszy ręce. Zwłaszcza o konieczności deoligarchizacji ukraińskiego społeczeństwa pisze się dużo, także przez rdzennych Galicjan. Sprawa wymaga drobiazgu: stworzenia masowej ideowej narodowo-demokratycznej partii (lub ruchu) jako skutecznego narzędzia realizacji życiowych interesów narodu ukraińskiego. 1 W tym przypadku szczątkowe (od łacińskiego: rudimentum) interpretuje się jako zjawisko, które znajduje się w stanie zarodkowym.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

centrum Ukraińskiego Wolnego Kozactwa mieściło się w Łucku. W moim wsi był rój Wolnego Kozactwa na czele z otamanem Petrem Michajłowyczem Sycza. Zarówno Ukraińskie Wolne Kozactwo, jak i Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów współpracowały ze sobą, bo przed tymi organizacjami stało jedno zadanie: odbudowa Państwa Ukraińskiego. Wolne Kozactwo koncentrowało swoją działalność na funkcji „ludowej milicji” — terytorialnej samoobrony, choć prowadziło też aktywną pracę razem z miejscowymi „proświtianami”, pomagając rozpowszechniać literaturę, wydawać gazety i czasopisma, organizować koncerty, czytania, wystawiać sztuki teatralne, walczyć z pijaństwem, paleniem tytoniu, dbać o sportowe hartowanie młodzieży… Tym, opowiadali współwieśniacy, zajmował się także mieszkaniec wsi Nowosiłki Myhajło Cybulskyj, który kierował na Demidowszczyźnie nielegalną siecią OUN. Działał pod pseudonimem „Czarny”. Uczył się w Łuckiej Ukraińskiej Gimnazjum, często przyjeżdżał do wsi do rodziców, którzy ostatkiem sił dbali o to, by wykształcić syna. Miał narzeczoną Nilę Kucer. Gdzie i jak zginął Myhajło, dokładnie nie było wiadomo, a ludzie milczeli, bo się bali mówić. Dopiero po odzyskaniu niepodległości ludzie zaczęli mówić, opowiadając, że Myhajło Cybulskyj poległ w nierównej walce z oddziałem NKWD w lesie koło sąsiedniej wsi Boremla wraz z Dmytrem Sycza — swoim towarzyszem broni. Istnieje też inna wersja śmierci tego ukraińskiego patrioty, absolwenta Łuckiej Ukraińskiej Gimnazjum, nauczyciela we wsi Boremel. Rzekomo Myhajło w Wigilię przyszedł do swojej dziewczyny Nili, ale ktoś naprowadził enkawudzistów… Ciężko rannego Myhajła enkawudziści zawieźli do centrum rejonowego Demidówka. Czy jeszcze żył, czy nie — nie wiadomo. Zginął tak młody ukraiński patriota, od rąk okupantów zginęli jego przyjaciele Dmytro Sycz, Stepan Kulik… Organy represji sowieckiej władzy od pierwszych dni wkroczenia Armii Czerwonej na zachodnioukraińskie ziemie zaczęły oczyszczać miasta i wsie z „elementów wrogich” — ukraińskich nacjonalistów, duchownych, pracowników polskiej administracji państwowej, osadników, miejscowej świadomej narodowo i demokratycznej inteligencji. Wielu proświtian represjonowano zwłaszcza pod koniec 1940 — na początku 1941 r. Wtedy enkawudziści przeprowadzili masowe aresztowania narodowo-patriotycznej młodzieży Demidówszczyzny. Aresztowano 24 członków OUN i członków Ukraińskiego Wolnego Kozactwa, których przewieziono do więzienia nr 1 NKWD w mieście Równe. A kilka dni przed rozpoczęciem wojny, a mianowicie 13—14 czerwca 1941 r., w Równem odbył się zamknięty proces, na mocy którego żaden ukraiński patriota nie wyszedł z piwnic NKWD. Większość z nich trafiła na Syberię. Jednak choć bolszewickie organy represji w latach 1939—1941 bardzo starały się fizycznie zniszczyć lub zesłać na Północ aktywnych działaczy OUN, Ukraińskiego Wolnego Kozactwa, „Proświty”, setki Ukraińców na terenach Rówieńszczyzny zaczęły już z pierwszych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Wołyń rozświetliła promieniami rodzimej kultury. Rówieńska „Proświta” ma 100 lat

Rok 1989. Ja i moi koledzy pisarze Iwan Dziuba, Raisa Iwanczenko oraz Ihor Rymaruk gościmy u głowy Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego metropolity Mścisława w South Bound Brook (stan New Jersey, USA). Ze zdziwieniem i zachwytem wsłuchujemy się w opowieści tego 91-letniego, krzepkiego duchem, legendarnego działacza politycznego i religijnego, sławnego wołyńskiego proświcianina Stepana Skrypnyka, którego w dalekim 1930 roku wybrano posłem do polskiego sejmu. Na dworze szaleje ulewa, ale metropolita zaprasza nas do samochodu i wiezie do zbudowanych przez niego na terenie Bound Brook pomieszczeń Konsystorza, biblioteki i drukarni, seminarium duchownego Świętej Zofii, do cerkwi-pomnika męczenników za wolność Ukrainy, do muzeum historycznego. Oglądając niewielkie powierzchniowo, ale bogate w rzadkie dokumenty historyczne muzeum, zauważyłem, że zwierzchnik UAKP w USA oraz diasporze w Europie i Australii dość skromnie przedstawiony jest w ekspozycji, chociaż istnieją dokumentalne świadectwa jego działalności jako posła polskiego sejmu. Będąc w randze posła, Stepan Skrypnyk nieustępliwie utrzymywał ukrainocentryczną pozycję, broniąc praw narodowych Ukraińców w Polsce. Dowiedziawszy się, że jestem wołyniakiem, rodem z Rówieńszczyzny, metropolita Mścisław zaczął energicznie opowiadać o swoich odwiedzinach w mojej rodzinnej wsi Nowosiółki, Boremlu, Horochowie, Beresteczku i Kozackich Mogiłach… Mykoła Żułynśkyj, dyrektor Instytutu Literatury im. T.G. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Ja wtedy, w 1989 roku, jeszcze mało wiedziałem o jego niezwykle aktywnej pracy na niwie proświcianstwa, w szczególności o tym, że on, Stepan Skrypnyk, inicjował stworzenie i został wybrany pierwszym przewodniczącym towarzystwa „Ridna szkoła” (Szkoła Ojczysta) w Równem, kierował towarzystwem pedagogicznym „Ukraińska szkoła”, które zostało zarejestrowane 13 listopada 1929 r. Poseł Stepan Skrypnyk wchodził również do zarządu ukraińskiego klubu sportowego „Horyń”, który popularyzował zdrowy styl życia i wszechstronne wychowanie fizyczne. Wszystkie te organizacje społeczne, wymieńmy jeszcze towarzystwo „Rówieński Bojan”, Towarzystwo zwolenników edukacji prawosławnej i ochrony tradycji wiary prawosławnej imienia Piotra Mohyły czy Rówieńskie ukraińskie prywatne gimnazjum, powstawały przede wszystkim dzięki Rówieńskiej powiatowej „Proświcie”, która wznowiła swoją pracę w Równem 10 kwietnia 1920 r. Pierwszy proświcianie — ukraińscy inteligenci, twórcy pierwszych ognisk kulturalno-oświatowego towarzystwa „Proświta” po rozpadzie Imperium Rosyjskiego w 1917 roku uświadomili sobie, że bez podniesienia świadomości narodowej drogą wprowadzania edukacji narodowej trudno liczyć na państwowe samostanowienie narodu ukraińskiego, wiekami rozczłonkowanego między różnymi imperiami. Niezbędne było podnoszenie ducha narodowo-patriotycznego, pielęgnowanie i wprowadzanie do edukacji języka ojczystego, wyznawanie ojczystej wiary, tworzenie kultu wiedzy, fizycznie i moralnie zdrowego ciała, wyrabianie w młodym pokoleniu, jak podkreślał wybitny działacz społeczny i kościelny Iwan Ohijenko, „narodowo silnego charakteru” („Narodowo silny charakter wyrabia się tylko głęboką, systematyczną i konsekwentnie narodową edukacją”…) W niezwykle skomplikowanych warunkach rozpoczęła swoją pionierską misję kulturalno-oświatową „Proświta” na Zachodnim Wołyniu, który w wyniku wojny polsko-ukraińskiej 1918—1919 lat zajęli Polacy. W 1921 r. Druga Rzeczpospolita tworzy województwo wołyńskie z centrum w Łucku, do którego wchodzą terytoria dzisiejszych obwodów rówieńskiego, wołyńskiego i części tarnopolskiego. Ukraińcy byli na terytorium województwa — na swoim terytorium etnicznym najliczniejszą grupą ludności: mieszkało ich tutaj około 1020 (71%), podczas gdy Polaków naliczano około 186 tys. (13%). W 1926 r. Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Polski, które w 1922 r. stworzyło na Zachodnim Wołyniu Wołyński okręg szkolny (kuratorium) z centrum w Równem, sformowało listy dzieci urodzonych w 1913—1925 latach. „Tak, w województwie wołyńskim język ukraiński za ojczysty uznawali rodzice 70,4% dzieci, polski — 15,1%, żydowski — 9,0%, niemiecki — 2,5%, czeski — 1,6%, rosyjski — 0,9%”. Ale polska polityka oświatowa, zgodnie z uchwaloną przez polski sejm 31 lipca 1924 r. tak zwaną „ustawą St. Grabskiego” — ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego, była skierowana na stopniową likwidację jednojęzycznych szkół ukraińskich (było ich na Wołyniu na początku lat 20. XX wieku 360) oraz tworzenie dwujęzycznych (utrakwistycznych) polsko-ukraińskich placówek oświatowych. Czyż świadomi Ukraińcy-patrioci mogli pogodzić się z tym, że na swoim terytorium etnicznym ludność ukraińska otrzymała w Drugiej Rzeczypospolitej status polityczny mniejszości narodowej, że nawet nazwa Ukrainiec będzie zakazana, a w zamian wprowadzony termin Rusin, że przez system edukacji państwowej władza polska rozpocznie świadomą, celową politykę asymilacji młodzieży ukraińskiej? Przemawiając w polskim sejmie, ukraiński poseł Wołodymyr Cełewycz gorąco bronił szkoły ukraińskiej, edukacji ukraińskiej, uzasadniając szkodliwość dla ludności ukraińskiej wprowadzania szkół utrakwistycznych. Poseł przytaczał następujące dane: pod koniec lat 20. XX wieku w województwie wołyńskim działało 1144 szkoły, z nich 390 utrakwistycznych, 750 polskich i tylko 4 szkoły z ukraińskim językiem nauczania. W obronie szkolnictwa ukraińskiego występowali aktywnie także inni ukraińscy posłowie Stepan Skrypnyk, Pawło Wasylczuk, Maksym Czuczmaj… Zresztą, inne mniejszości narodowe, które mieszkały na Wołyniu, znajdowały się w znacznie lepszym położeniu niż rdzenni Ukraińcy: Czesi mieli 13 szkół narodowych, Niemcy — 66, Żydzi — 57… Czołowi działacze rówieńskiej „Proświty”, jak i proświcianie Galicji, rozumieli, że taka polityka państwowa Drugiej Rzeczypospolitej jest sprzeczna z żywotnymi interesami ludu ukraińskiego i nieuchronnie doprowadzi do całkowitej asymilacji Ukraińców. Przecież w przededniu II wojny światowej w województwie wołyńskim spośród 1934 spośród działających placówek oświatowych 853 szkoły były szkołami z polskim językiem nauczania, w których język ukraiński był jedynie obowiązkowym przedmiotem. Dlatego głównym celem w swojej działalności oświatowej tacy działacze jak Stepan Skrypnyk i jego zwolennicy uważali za niezwykle konieczne kształtowanie na podstawie narodowej kultury duchowej świadomości narodowej, tworzenie, według słów Iwana Franki, z wielkiej masy etnicznej narodu ukraińskiego ukraińskiego narodu, organizmu kulturalnego i politycznego, zdolnego do samodzielnego życia kulturalnego, politycznego i państwowego. Edukacja narodowa była głównym priorytetem w działalności „Proświty”. Wszak na 1939 rok na Wołyniu było 316 tys. ludności niepiśmiennej i 160 tys. półpiśmiennej. To prawie połowa (47,8%) całego wołyńskiego ludu była w istocie nieoświecona. Tak, w obwodzie wołyńskim 26 tys. dzieci w wieku 8—13 lat nie chodziło do szkoły, 25 tys. młodzieży w ogóle się nie uczyło. Zatem walka o język ukraiński, o ukraińską edukację, o szkołę narodową wyznaczała treść i cele programowe Rówieńskiej „Proświty”. Dlatego nie dziwi, że w województwie wołyńskim władze polskie cztery razy likwidowały „Proświtę”. Pierwszy raz — w 1928 r., kiedy zamknięto 318 ogniw, które liczyły 7244 członków, drugi raz — w 1929 roku (49 ogniw z 2380 członkami), trzeci raz — w 1932, kiedy zlikwidowano 216 ogniw z 6109 członkami i wreszcie w 1936 r. zakazano działalności 47 ogniw, w których było 1907 członków. W Równem i Łucku „Proświty” zamknięto na osobiste polecenie wojewody wołyńskiego Henryka Józewskiego, który, nawiasem mówiąc, próbując poprawić stosunki ukraińsko-polskie poprzez „wzajemne poznanie, przenikanie kultur”, choć inicjował wprowadzenie języka ukraińskiego jako przedmiotu w polskich szkołach. Jednak jego tak zwany „eksperyment wołyński”, który był skierowany na osiągnięcie pokojowego współistnienia i współpracy Ukraińców i Polaków, w planie praktycznym realizował się w nurcie wykonywania państwowego programu asymilacji mniejszości narodowych, przede wszystkim Ukraińców. Rówieńska „Proświta” zmuszona była działać w podziemiu. Tak, w moim powiecie dubieńskim w latach 1929—1930 swoją działalność kontynuowało 112 filii „Proświty”, członkami której było 3200 osób. Na czele jej pracy stał poseł do polskiego sejmu Maksym Czuczmaj. …Mój ojciec Hryhorij Żułynśkyj, mój wujek Kłym Wołanyk, wielu moich współmieszkańców było aktywnymi członkami „Proświty”, uczęszczając na nielegalne kółka oświatowe w sąsiednich wsiach Boremlu, Wychawkach, Zołocziwce… Zbierali się w czytelniach, grali w amatorskich teatrach ludowych, byli uczestnikami chórów, amatorskich kółek aktorskich… Wspominam, jak ja, nastolatek, pełzałem między mogiłami na naszym wiejskim cmentarzu — graliśmy w „wojnę” i wczytywałem się w napisy na cementowych pomnikach-krzyżach. I nijak nie mogłem zrozumieć, a nikt z dorosłych nie wyjaśniał — milczeli, dlaczego młodzi chłopcy Dmytro Sycz, Mychajło Cybułśkyj, Stepan Kułyk zmarli w 1941 roku. Dopiero później dowiedziałem się, że zabili ich enkawudziści. Byli oni członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, aktywnymi działaczami „Proświty”. Nie wiem, czy należał ktoś z nich do narodowej podziemnej organizacji Ukraińskie Wolne Kozactwo, którą kierował mieszkaniec mojej rodzinnej wsi Nowosiłki (teraz Nabereżne) w rejonie demidowskim, uczestnik walk wyzwoleńczych 1917—1922 r. Denys Matwijowycz Krymuś. Ta organizacja działała, oczywiście, nielegalnie także na terytorium ziemi demidowskiej. Okręgowy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miesięcy niemieckiej okupacji odradzać życie kulturalno-artystyczne i oświatowe. I choć dopiero 29 stycznia 1942 r. gazeta „Wołyń”, której redaktorem naczelnym został znany ukraiński pisarz Ułas Samczuk, poinformowała, że w końcu jest zezwolenie gebitskomisarza na działalność równieńskiej Proświty, jej aktywni członkowie samodzielnie, z własnej inicjatywy zaczęli odnawiać pracę filii. Prawdą jest, że samo zakładanie filii było niezwykle utrudnione. Niemiecka władza na wszelkie sposoby hamowała tę sprawę, a także ustanawiała surową kontrolę nad ich działalnością. To nie powstrzymywało ukraińskich patriotów. Filie zaczęły szybko powstawać, a dokładniej – odradzać się. W tym celu trzeba było zebrać choćby 10 osób, poświadczyć tę listę u starosty wsi lub przewodniczącego zarządu rejonowego, a co najważniejsze, zgromadzić mnóstwo zezwoleń i zaświadczeń, bez których nie można było uzyskać zgody okupacyjnych władz. A dopóki te materiały „warzyły się” w biurokratycznym kotle drobiazgowych niemieckich urzędników, we wsiach i miasteczkach ludzie już gromadzili się samodzielnie, zwłaszcza młodzież, łącząc się za rekomendacją okręgowej Proświty w kółka młodzieżowe przy wiejskiej czy miejskiej Proświcie. …W rozmowie z metropolitą Mstysławem już w Kijowie, zaraz po jego wyborze 5 czerwca 1990 r. na pierwszego patriarchę Kijowskiego i całej Ukrainy Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, wspomniałem, że jako mały chłopiec, w wieku 10–12 lat, biegałem przez ulicę do sąsiada, szewca Jaszka Kotyła, czytać mu gazety. Sam nie mógł czytać – był prawie ślepy, więc wołał mnie. Zapamiętałem, że wujek Jaszko zasłaniał okno derką, wyciągał ostrożnie gdzieś z zakamarka wpół złożoną na czworo gazetę i mówił: „Bierz no, czytaj”. Brałem tę gazetę, która już się rozłaziła, litery zatarły się na zgięciach, i po raz kolejny czytałem te same komunikaty, artykuły… Zapamiętałem tytuł gazety – „Wołyń”. – Przecież to nasza gazeta! Drukowaliśmy ją w czasie wojny w Równem. Redagował ją mój przyjaciel Ułas Samczuk. Byłem wtedy krótko w Równem razem z Ułasem. Ale Niemcy mnie aresztowali. Pół roku siedziałem w więzieniach Czernihowa i Priłuk. Dzięki tej gazecie „Wołyń”, którą Jakiw Kotyło nie bał się chować u siebie, i ja potem, po wojnie, przyłączyłem się do działalności proświtiańskiej. Do tej patriotycznej, narodowo odpowiedzialnej pracy kulturalno-oświatowej, którą przez sto lat prowadziła Równieńska Proświta, oświetlając promieniem oświaty, nauki, kultury naszą rodzinną Wołyń. ————————— 1 Dobrochynska Walentyna. Rówieńska ukraińska gimnazjum (1923–1939): fenomen kulturalno-oświatowy na tle epoki. Równe, 2016. S. — 29. 2 Dobrochynska Walentyna. Rówieńska ukraińska gimnazjum (1923–1939): Fenomen kulturalno-oświatowy na tle epoki. — S. 21–22. 3 Ukraina–Polska: trudne pytania: Materiały II międzynarodowego seminarium historyków „Stosunki ukraińsko-polskie w latach 1918–1947”. — Warszawa, 22–24 maja 1997. Warszawa, 1998. — S. 20–21. 4 Ukraina–Polska: trudne pytania. — S. 62–63. 5 Buchało H. Proświta siała światło. — Równe: Państwowe RWP, 1994. — S. 30.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Z inicjatywy „Proświty” w Połtawskim Muzeum Krajoznawczym działa stała ekspozycja o Ukraińskiej Rewolucji lat 1917–1921

1 grudnia w radiu publicznym „Łtawa” odbyła się transmisja na żywo z udziałem pierwszego zastępcy przewodniczącego Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ołeha Pustowhara. Audycję poświęcono ogólnonarodowemu głosowaniu za niepodległością Ukrainy 1 grudnia 1991 roku oraz inicjatywom działaczy „Proświty” w zakresie obchodów stulecia Ukraińskiej Rewolucji lat 1917–1921 na Połtawszczyźnie. „22 stycznia przyszłego roku na szczeblu państwowym obchodzona będzie znamienna data w historii ojczystej — stulecie od czasu ogłoszenia przez Ukraińską Centralną Radę IV Uniwersału, którym uznano Ukraińską Republikę Ludową za „samodzielne, od nikogo niezależne, wolne suwerenne państwo narodu ukraińskiego”. Z tej okazji będziemy inicjować szereg działań w Obwodowym Muzeum Krajoznawczym im. Wasyla Kryczewskiego” — zaznaczył Ołeh Pustowhar. Jako koordynator społeczno-wolontariackiego projektu „Dekomunizacja na Połtawszczyźnie” przypomniał, że w ramach opracowanego przez niego i zatwierdzonego przez przewodniczącego Obwodowej Administracji Państwowej Wałerija Hołowka rozporządzenia „O potępieniu komunistycznego i narodowosocjalistycznego (nazistowskiego) reżimów totalitarnych na Ukrainie oraz zakazie propagowania ich symboliki” stworzono stałą ekspozycję w Obwodowym Muzeum Krajoznawczym im. Kryczewskiego. Zgodnie z zamysłem połtawskiej „Proświty” jest ona poświęcona wydarzeniom pierwszych walk wyzwoleńczych lat 1917–1921, działaczom odrodzenia narodowego tamtego okresu, antybolszewickim powstaniom chłopskim w latach 20. XX wieku oraz tragicznym skutkom okupacji URL przez rosyjskich bolszewików. Szczególną uwagę poświęcono opowieści o życiu i działalności Przewodniczącego Dyrektoriatu, Głównego Atamana wojsk URL Symona Petlury. Eksponowana jest również krótka notka biograficzna i fotografia kolegi Symona Petlury z seminarium duchownego, Kostiantyna Towkacza. Przedstawiono także fotografie: Wasyla Tiutiunnyka — pochodzącego z Chorola dowódcy Armii Czynnej URL, Mykoły Bożki-Bożynskiego — pochodzącego z Semeniwki bohatera bitwy pod Krutami, Pawła Skoropadskiego — hetmana Państwa Ukraińskiego, Fedora Łyzohuba — przewodniczącego Rady Ministrów Państwa Ukraińskiego, Mykoły Michnowskiego — ideologa ukraińskiego nacjonalizmu, Stepana Łazurenki — pułkownika armii URL pochodzącego z Hadziacza, Wiktora Andrijiwskiego — działacza „Proświty”, Wiaczesława Łypynskiego — publicysty i ideologa konserwatyzmu, Iwana Steszenki — połtawianina, sekretarza generalnego oświaty Centralnej Rady. Stoisko „Powstańcze oddziały chłopskie na Połtawszczyźnie” opowiada między innymi o chłopskim antybolszewickim powstaniu w powiecie hadziackim pod wodzą Łeontija Chrystowoho. Widzów zaciekawia opowieść o Nykanorze Onackim — działaczu „Proświty”, kierowniku działu etnograficznego muzeum krajoznawczego, rozstrzelanym przez rosyjskich bolszewików w 1933 roku. Działalność towarzystwa „Proświta” w latach 1917–1920 na Połtawszczyźnie przedstawiono za pomocą unikalnych fotografii: kółka dramatycznego „Proświty” w Reszetyliwce, Dmytra Sołowja — założyciela „Proświty” w Szyszakach, Hryhorija Kowalenki — pisarza, historyka, pierwszego przewodniczącego Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”. (fragment tekstu) ...zapoznać ich z mecenasami, autorami i budowniczymi krzyża. To on otworzył licznie obsadzone wydarzenie, a następnie zaprosił do głosu przewodniczącego Peczeniżyńskiej Zjednoczonej Wspólnoty Terytorialnej Ihora Dowiraka, przewodniczącego miejsko-rejonowego zjednoczenia „Proświty” Wasyla Hłaholiuka, duet twórczy Myrosława Jasińskiego i Mykołę Sawczuka, projektanta Iwana Myroniaka, lekarza i poetę Mychajła Dowiraka oraz innych. — Chcę — wyznaje Dmytro Wasylowycz — aby podobne rzeczy robili także inni zamożni ludzie. Bardzo miło, że mam komu przekazać swoje doświadczenie przedsiębiorcze i mecenasowskie, że w Peczeniżynie i okolicach żyją nieobojętni młodzi ludzie. Mam na myśli takich jak Wasyl Wintoniak, który z powodzeniem rozwija swój biznes w Peczeniżynie. Ale wielu naszych rodaków jest teraz na Zachodzie i oni również powinni brać przykład z niemieckiego przedsiębiorcy ukraińskiego pochodzenia Myrosława Czemerysa. Wspólnie będziemy mogli zrobić jeszcze wiele pożytecznych rzeczy, aby kiedyś nasi potomkowie byli nam wdzięczni tak, jak my teraz jesteśmy wdzięczni naszym przodkom. A nowa ekspozycja ujawnia również materiały o dojściu bolszewików do władzy, polityce industrializacji i kolektywizacji, Hołodomorze-ludobójstwie lat 1932–1933 oraz stalinowskich represjach. Ołeh Pustowhar jest przekonany, że należy rozszerzyć ekspozycję kosztem funduszy specjalnych muzeum. Chodzi o unikalne relikwie historyczne. Przekazał je muzeum w 1992 roku przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Mykoła Kulczynski. Te unikalne dokumenty i inne artefakty rządu URL na uchodźstwie „Proświta” otrzymała wówczas od Mykoły Stepanenki — wiceprezydenta URL na uchodźstwie (od 1967 roku), pochodzącego z Połtawszczyzny naukowca, literaturoznawcy, pisarza, działacza społecznego, politycznego i religijnego na emigracji. „Proświta” zaproponuje Obwodowej Administracji Państwowej, aby 22 stycznia przyszłego roku, z okazji obchodów stulecia ogłoszenia IV Uniwersału, wspólnie zorganizować wystawę ze wspomnianych zbiorów, a także zdecydować, które dokumenty warto umieścić we wspomnianej ekspozycji. Biuro Prasowe Połtawskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

We Lwowie rozbrzmiewają „Surmy Zwycięstwa”

W Operze Lwowskiej odbył się XVIII finałowy koncert Ogólnoukraińskiego dziecięco-młodzieżowego festiwalu sztuk „Surmy Zwycięstwa”. Założycielami festiwalu są Lwowskie Obwodowe Oddział Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Centrum Odrodzenia Narodowego im. S. Bandery oraz Organizacja Społeczna „Surmy Zwycięstwa”. Celem wydarzenia jest propagowanie wśród dzieci i młodzieży najlepszych wzorów dzieł artystycznych o charakterze patriotycznym, ukazujących bohaterski szlak narodowo-wyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego w XX wieku, poznawanie spuścizny pieśniarskiej Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Armii Halickiej, Ukraińskiej Armii Powstańczej, a także współczesnej ukraińskiej młodzieżowej pieśni patriotycznej. Ogółem we wszystkich eliminacjach tegorocznego festiwalu wzięło udział około 12 tysięcy młodych wykonawców. Na finałowy przegląd jury przedstawiono 456 prac artystycznych, 80 utworów w nominacji „Poezja i proza autorska” oraz 300 nagrań wideo w nominacji „Czytanie artystyczne”. Do udziału w nominacjach scenicznych wyłoniono około 300 wykonawców, reprezentujących 14 obwodów Ukrainy. Geografia festiwalu jest różnorodna; o pierwszeństwo rywalizowali przedstawiciele obwodów: winnickiego, tarnopolskiego, zakarpackiego, wołyńskiego, połtawskiego, żytomierskiego, czernihowskiego, kirowohradzkiego, iwano-frankowskiego, chmielnickiego, czerniowieckiego, riwneńskiego, donieckiego i lwowskiego. Najliczniejsze było przedstawicielstwo obwodów lwowskiego, winnickiego, chmielnickiego i donieckiego. W słowie powitalnym podczas wręczania nagród zwycięzcom współzałożyciel festiwalu „Surmy Zwycięstwa”, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Jarosław Pitko podkreślił, że celem festiwalu jest nie tylko propagowanie pieśni patriotycznej i wspieranie młodych talentów, ale także kształtowanie świadomej narodowo młodzieży, uświadamianie jej bohaterskiej historii oraz poczucia odpowiedzialności za swoje państwo. Prasłużba LOO WUT „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Niezapomnianym przodkom — wdzięczni potomkowie

Mykoła SAWCHUK, m. Kołomyja. Idee rodzą nie tylko ludzie twórczy, ale i mecenasi. Jednym z takich aktywnych ludzi i dobroczyńców naszego regionu jest Dmytro Wasylowycz Hładuniak. Znają go nie tylko jako odnoszącego sukcesy przedsiębiorcę, kierownika z wieloletnim doświadczeniem, zasłużonego pracownika rolnictwa Ukrainy, ale przede wszystkim jako nieobojętnego, dobrego i ofiarnego człowieka. Pan Hładuniak zawsze wspiera Kołomyjskie miejsko-rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Dmytro Hładuniak odwiedził wiele krajów europejskich i przyglądał się wszystkiemu, co ciekawe i pożyteczne. Na Litwie był na słynnej Górze Krzyży, w muzeum pod gołym niebem pod nazwą „Symbol męki, nadziei i rezystencji narodu XX wieku”. Tam zainspirował się, by postawić godny pamiątkowy krzyż wszystkim niezapomnianym przodkom za wielką historię rodzinnego Peczeniżyna. I zaczął wcielać ideę w życie. Początkowo pan Dmytro zakładał, że zbuduje monumentalny krzyż w ciągu dwóch lat. Lecz kiedy o tym zamyśle dowiedział się jego przyjaciel, a nasz krajan ze wsi Markiwka koło Peczeniżyna Myrosław Czemerys, to zgodził się zostać partnerem Dmytra Hładuniaka. Myrosław Czemerys już ponad 15 lat mieszka i pracuje w niemieckim mieście Lipsku. Tam jest jego rodzina, biznes i nowi przyjaciele. Ale tutaj jest to, co najdroższe — mama, groby taty i mądrego dziadka, który opiekował się wnukiem, gdy zmarł ojciec. Tutaj, do rodzinnych gór, do towarzyszy i krewnych, wracają jego drogi. Więc Myrosławowi Czemerysowi nie są obojętne takie duchowe zamysły. Dlatego też stanął pamiątkowy krzyż nie po dwóch latach, a po roku w centrum Peczeniżyna, obok szkoły. Zaprojektował krzyż nasz krajan, zasłużony artysta Ukrainy Myrosław Jasiński, który wykorzystał tradycyjne huculskie i chrześcijańskie symbole. Lakoniczny napis „Przodkom od potomków” zaproponował również krajan, pisarz Mykoła Sawchuk. Prace projektowe wykonał doświadczony Iwan Myroniak z Kołomyi. A samą pracę — mistrzowie sztuki kamieniarskiej z rejonu horodeńskiego — pracownicy firmy, którą kieruje Wasyl Sztajnbach. Pomagał im peczeniżyński przedsiębiorca Wasyl Wintoniak. Dołączyli do szlachetnej sprawy także miejscowi gospodarze Wasyl Hładuniak i Wołodymyr Semeniuk. Niedawno inicjator tego duchowego pomnika Dmytro Hładuniak zaprosił szerokie grono znanych nie tylko na Kołomyjszczyźnie przedsiębiorców, kierowników, aby zapoznać. Wiodący kierownicy Kołomyjszczyzny na uroczystym wydarzeniu w Peczeniżynie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Przeszłość i teraźniejszość. Lekcje historii

Dmytro ŁOMACZUK, reżyser filmowy, scenarzysta, laureat Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Iwana Ohijenki, doktor kulturoznawstwa. Tak się złożyło, że my, zwracając wzrok ku swojej historii, znajdowaliśmy przeważnie wydarzenia smutne. Nasza pamięć mocno utrwaliła takie karty, jak zburzenie złotogłowego Kijowa, bitwę pod Beresteczkiem, dramatyzm bitwy pod Połtawą, podstępne niszczenie Siczy Zaporoskiej, ukaz emski i cyrkularz wałujewski o zakazie języka ukraińskiego. A z niedawnych wydarzeń historycznych — pogromy murawjowowskie, rozstrzelane Odrodzenie, Hołodomor trzydziestego trzeciego, czarną zniewagę trzydziestego siódmego, tragedię czarnobylską. Wymieniając trudne karty naszej historii, wcale nie chcemy przekreślić tego, co wielkie i jasne, co wynosi nasz naród na szczyty cywilizacji, określa jego zasługi przed ludzkością. Przecież na naszej sławnej drodze historycznej były i potężne państwo kijowskie Jarosława Mądrego, i pierwsza demokratyczna republika w Europie — Sicz Zaporoska, i desperacki zryw ku wolności czasów mądrego budowniczego i polityka, oddanego idei ukraińskiej niepodległości Iwana Mazepy, wielkiego w dokonaniach, w miłości do ziemi przodków i tragicznego w swoich błędach Bohdana Chmielnickiego, groźnego wojownika, obrońcy wolności kozackich Iwana Sirki, twórcy pierwszej ukraińskiej Konstytucji Filipa Orlika. Niestety, historii ukraińskiego kozactwa nie zawsze postrzega się właściwie. Jeszcze od czasów Imperium Moskiewskiego, a później i Związku Radzieckiego, oficjalna propaganda całkiem świadomie i celowo szkalowała lub przemilczała rolę ukraińskiego kozactwa w kształtowaniu myślenia państwowego narodu ukraińskiego i sprowadzała wszelkie informacje o nim do haniebnych czynów, które rzekomo miały motywację bandycką, a język ukraiński, język narodu kozackiego, przez wiele lat był albo po prostu zakazany, albo poniżany. Dzięki radzieckiej propagandzie, której celem było stworzenie nowej formacji — „narodu sowieckiego”, staliśmy się ludźmi siłą wyrwanymi z procesów historycznych i takimi, którzy nie mają własnego systemu wartości. Wyobrażenia o przyszłości także teraz są narzucane i wyznaczane z zewnątrz, w szczególności przez kraje rozwinięte. Stąd wynika problem stworzenia własnej narodowej koncepcji ideologicznej pracy wychowawczej i kulturalno-oświatowej, która opierałaby się na ukraińskich tradycjach historycznych. W czasach totalitaryzmu odcinano nas od źródeł historycznych, od prawdziwej historii, narzucając fałszywą historię, skonstruowaną w Petersburgu i w Moskwie, abyśmy nie mogli dostrzec nawet swojego jutra, które narzucano nam jako coś „wspólnego” i „na wieki razem”. Dziś źródła historyczne są otwarte, więc niezwykle konieczne jest zwracanie się ku sławnej przeszłości, zwracając szczególną uwagę na jej najlepsze tradycje w historii kształtowania się Ukrainy jako niepodległego państwa. I w tym znaczącą rolę musi odgrywać kino dokumentalne. Właśnie dokumentalne, ponieważ jest ono stworzone na podstawie realnych wydarzeń i opiera się na wiarygodnych i prawdziwych faktach. Tę ideę wciela w życie w ciągu ostatnich dwóch lat studio filmowe Związku Kinematografistów „Kinologos” oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Pawło Mowczan) przy wsparciu szefa partii „Patriot” Mykoły Hołomszy. Projekt nosi nazwę „Heroiczna przeszłość: Od Światosława do Niebiańskiej Sotni” i ma na celu objęcie heroicznych kart historii walki, które w znacznym stopniu przyczyniły się do zdobycia dzisiaj niepodległości Ukrainy. Bardzo szkoda, że ten niezwykle ważny projekt nie znalazł wsparcia państwa. Nasze apele do różnych instytucji władzy kończyły się jedynie obietnicami i odpowiedziami odmownymi. Ale pomimo jawnego ignorowania przez władzę niezwykle potrzebnego dziś projektu patriotycznego wychowania młodzieży na przykładach heroicznej przeszłości narodu ukraińskiego, zdołaliśmy stworzyć filmy, które zainteresowały widzów Centralnego kanału telewizyjnego oraz parlamentarnego kanału telewizyjnego „Rada”. Są to szkice-portrety, w których naświetlane są kluczowe wydarzenia wielowiekowego ukraińskiego heroizmu, okazywanego przez znaczące postacie historyczne naszego narodu. Tutaj nie chodzi tylko o naszą wojenną przeszłość, a przede wszystkim o wieczne lekcje wyboru celu, przykłady walki o perspektywę, zwłaszcza dzisiaj, kiedy toczy się bitwa nie na życie, a na śmierć, bitwa o samo istnienie Niepodległej Ukrainy. Podstępnego wroga nie pokona się samą tylko bronią, jeśli myśl państwowa nie opanuje narodu i nie uformuje się w monolityczne przekonanie o najwyższej wartości — niezłomny duch umiłowania wolności, dążenie do sobornej niepodległości, uświęconej długimi wiekami ciągłej walki o miejsce pod słońcem dla okradzionej przez wrogów matki-Ojczyzny. Film pierwszy: „Światosław”. Jeszcze na długo przed pojawieniem się Siczy Zaporoskiej ucieleśnieniem ogólnonarodowej sławy, zdobytej w zwycięstwach nad naszymi wiecznymi wrogami, stał się wielki książę kijowski Światosław, który dał impuls do walki o swoją wolność. Nestor Kronikarz pisał: „Chodził na wroga z szybkością lamparta; w wyprawach nie woził ze sobą ani kociołków, ani taborów; żywił się koniną lub mięsem dzikich zwierząt, które piekł na węglach; nie bał się ani zimna, ani niepogody; spał w wyprawach bez namiotu pod otwartym niebem, podścieliwszy pod siebie koński czaprak, a pod głowę — siodło; jeśli zaś szedł na wroga, to nigdy nie napadał na niego znienacka, a zawsze z wyprzedzeniem ostrzegał: „Idę na was!”. Jego życiowy czyn, jego wyczyny cementują naszą pamięć historyczną, budzą cnoty narodowe i dumę z naszych przodków. I jest to szczególnie aktualne dzisiaj, w czasach naszych kolejnych prób historycznych. Jego śmiałością, odwagą, rycerskim duchem i umiejętnościami zachwycali się nawet wrogowie... Groźne imię księcia brzmiało w wielu językach. Wypowiadano je to z niepokojem i nienawiścią, to z zachwytem i nadzieją. Ale nigdy obojętnie. Książę Światosław był żywym ucieleśnieniem potężnej siły, która rozniosła w pył upadłą budowlę Kaganatu Chazarskiego. Wiele zwycięstw Światosława nad Awarami, Jasami i Kasogami... Zdobył ziemię sąsiadującą z Chazarią — Dżidan, wszedł do miasta-twierdzy Siemender. Ale najważniejszym było zniszczenie przez niego wrzodu — Kaganatu Chazarskiego, który nieustannie pustoszył swoimi najazdami nasze ziemie, zalewając niewolnikami Bizancjum i całe Śródziemnomorze... Lecz główna wyprawa księcia Światosława była skierowana na Cesarstwo Bizantyjskie. Ta wyprawa miała ochronić granice państwa kijowskiego przed jego ostatnim wielkim przeciwnikiem. Światosław zdawał sobie z tego sprawę i szedł do walki z jednym celem — całkowicie zniszczyć zdolność armii cesarskiej do przeprowadzania wypraw na ziemie kijowskie. I to mu się udało... Film drugi: „Petro Sahajdaczny”. Epoką heroicznych wypraw, które miały znaczenie ogólnoeuropejskie, nazwali historycy czasy morskich ekspedycji kozackich Petra Sahajdacznego w XVII wieku. Ale Sahajdaczny w naszej świadomości przede wszystkim kojarzy się z tym bohaterem, o którym śpiewają w pieśniach i dumach i który „zamienił żonę na tytoń i fajkę”. Przecież wiadomo, że myśl, jak i słowo, jest pierwotnym źródłem światopoglądu. Zniekształcona myśl, Tak jak zniekształcone słowo, zniekształcają świat i samego człowieka. I tę myśl o nieudolności ukraińskiego hetmana próbowali nam przez wiele lat narzucić „historycy” i „propagandyści”. I przemienili go ze zwycięzcy w jakiegoś hulakę, a jego głośne zwycięstwa — w spacery „doliną szeroką, hej!”. Ale najbardziej wyczerpującą charakterystykę Piotrowi Sahajdacznemu wystawił polski pamiętnikarz Jakub Sobieski w łacińskojęzycznym dziele „Historia wojny chocimskiej”, które ujrzało światło dzienne w Gdańsku w 1646 roku: „Ten Piotr Konaszewicz na tyle wznosił się ponad swoje proste pochodzenie i sposób życia swoim ostrym rozumem, wybitną dojrzałością sądów, nadzwyczajnym dowcipem w słowach i czynach, że z całą sprawiedliwością musi być zaliczony dla potomnych do grona najwybitniejszych ludzi… Choć ilekroć dowodził wojskiem zaporoskim, wszędzie, okryty sławą swoich wyczynów na lądzie i morzu, korzystał z niezmiennej łaski fortuny… Uczynił swoje imię postrachem dla całej Moskiewszczyzny… nie mniej rozsławiły imię Konaszewicza także wyprawy morskie… Kilka zburzonych wybitnych miast handlowych Europy i Azji, spalone okolice Konstantynopola, wreszcie rzadka zręczność, wykazana przez niego w wojnie chocimskiej… Właśnie od tego czasu warto byłoby zaczynać odliczanie ukraińskiej floty morskiej, przywiązując datę świętowania do jednej z wypraw morskich. Ale czy wiedzą o tym możnowładcy!? Ogólnie był to człowiek wielkiego ducha… Obrządek i religię grecką otoczył niezwykle gorącym kultem”. Film trzeci: „Iwan Wyhowski”. Jedyny ukraiński hetman, który nie podpisał żadnych artykułów, i jedyny, którego trzykrotnie kozacka starszyzna potwierdzała na stanowisku hetmana Ukrainy. Po śmierci Bohdana Chmielnickiego Ukraina znajduje się w strasznej Iwan Wyhowski ruinie. Przed kozacką starszyzną staje wybór: kto zdoła dalej poprowadzić Ukrainę niepodległościowym kursem państwowym. Buławę wręczają pisarzowi generalnemu Iwanowi Wyhowskiemu. Tak stał się hetmanem. Ale niepodległościowy kierunek polityki Wyhowskiego nie podoba się moskiewskiemu carowi, który uważał, że kozacka starszyzna powinna była prosić go o pozwolenie na wybory nowego hetmana. Wyhowski na radzie kozackiej złożył oświadczenie, że nie chce zwierzchności nad Ukrainą i składa buławę, ale mu ją zwracają. Hetmanowanie Wyhowskiego nie daje spokoju moskiewskiemu carowi. Postanawia on osiągnąć zwierzchność nad Ukrainą drogą rozłamu kozackiej starszyzny. Na czas hetmanowania Wyhowskiego przypadła czarna karta w losie Ukrainy — upadek wojskowy i trudności gospodarcze. Carscy wojewodowie przekształcili kraj w swoją prowincję. Długotrwałe wojny wewnętrzne wkrótce przerodziły się w opór wobec Moskwy. Iwan Wyhowski rozgramia stutysięczne wojsko moskiewskie pod Konotopem. Zwycięstwo wprawiło w zakłopotanie rząd moskiewski. Historyk S. Sołowjow pisał: „W żałobnym stroju wyszedł car Aleksy Michajłowicz do ludu i groza ogarnęła Moskwę”. Uderzyć na Moskwę przeszkodziła krajowa opozycja, zorganizowana przez moskiewskich mentorów. Zaczynała się Ruina. Film czwarty: „Petro Doroszenko”. „Słońcem Ruiny” nazwał on naród ukraiński, który zawsze wysoko cenił honor, męstwo i mądrość swoich bohaterów. On Petro Doroszenko stał się symbolem walki o jedność i odrębność swojego państwa. Na tle Ruiny, kiedy krajowi przewodzili to słaboduszny Jurasik Chmielnicki, to jawni karierowicze Pawło Teteria i Iwan Brzuchowiecki (jeden z nich nazywał Ukrainę polską prowincją, a drugi — moskiewskiego cara jej władcą), „całość ojczyzny” oraz dążenie do tego, „żeby w jednej radzie, a nie w rozbiciu Ukraina przebywała” były decydujące w jego polityce. Nieustannie nalegał: „Ukraińskie ziemie mają rozciągać się od Przemyśla i Jarosławia po Siewsk i Putywl”, bo właśnie tam sięgało niegdyś „księstwo ruskie i te granice musi też osiągnąć państwo kozackie”. Kochano go za stosunek do prostego ludu. Często, zwołując rady ogólne, pytał o zdanie ludności w kwestii ważnych decyzji politycznych. Pisał we własnym imieniu oraz w imieniu wszystkich kozaków, że oni „nie pragną być ani niewolnikami, ani poddanymi, a chcą pozostawać wolnymi...” Po Iwanie Wyhowskim nie ma tragiczniejszej postaci w ukraińskiej historii XVII

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«Цей роман насамперед про перемогу, про перемогу людини над собою, над обставинами» Враження від презентації роману «Троща» Василя Шкляра З ініціативи доктора філологічних наук, проф. Сидора Кіраля група студентів ГРФ і КТ побувала на презентації нового роману “Троща” відомого українського письменника Василя Шкляра, яка відбулася 16 листопада 2017 р. у Червоному залі Будинку кіно. В. Шкляр – автор відомих романів “Тінь сови”, “Ностальгія”, “Ключ”, “Елементал”, “Залишенець” (“Чорний Ворон”), “Маруся”, збірки повістей та оповідань “Сніг”, “Живиця”. Його твори перекладено шведською, російською, вірменською та іншими мовами. сторіччя, аніж постать Петра Дорошенка. Дитинство та юність майбутнього гетьмана проходили у часи боротьби українського козацтва за свої права і привілеї з магнатами та шляхтою Речі Посполитої. Він із молодих років долучається до жорстокої боротьби, яку сприймає як нагальну справу відродження української держави, як єдиний історичний шанс, аби повернути українській нації її права. Фільм п’ятий: “Іван Мазепа”. Ще за життя його ім’я було оповите міфами. А по смерті і досі навіть із амвонів церкви, яку він будував і яка у своєму найменуванні має слово Українська, все ще лунають анафеми. Нам століттями намагались втовкмачити теорію про плідність співпраці українців і росіян у побудові Російської імперії. Але він будував аж ніяк не Російську імперію, а незалежну Українську державу і мислив її суб’єктом міжнародних відносин, потуга якого спиралася би на найважливіші геополітичні чинники. Саме тому московська церква і держава так його не люблять. Він був великим меценатом культурних починів і будов в Україні. Його доба створила власний стиль, що виявився в образотворчому мистецтві, літературі, культурному і духовному жит- Іван Мазепа ті гетьманської України. Це було українське бароко — глибоко національний стиль. Був поліглотом — прекрасно володів польською, російською, татарською, французькою, латинською, італійською та німецькою мовами. Йому дають сьогодні найрізноманітніші оцінки: “зрадник російського царя”, “зрадник і ворог українського народу”, “польський шляхтич”, “романтичний герой”, “видатний патріот України”… І тільки за те, що він вирішив шукати інших, надійніших політичних союзників, за те, що творив незалежну європейську країну, сприяв розвитку української культури і духовності, за побудовані ним храми й навчальні заклади. Але головною метою його життя було служіння рідній Україні, українському народу... То що ж зрадив Іван Мазепа? Російського царя?! Можливо. Але не Україну! Саме тому, передбачаючи такі неймовірні сюжети для українців і України, які реалізовувались через сторіччя, він намагався змінити хід історії, рецидиви якого ми відчуваємо і нині на окупованій московитами українській землі… Фільм шостий: “Іван Богун”. Однією з головних проблем сучасної вітчизняної історіографії є недостатнє вивчення біографій окремих осіб козацької доби. Протягом багатьох десятиліть, зважаючи на різні обставини, українські науковці не зверталися до висвітлення життя та діяльності одного із сподвижників Богдана Хмельницького, видатного представника козацької старшини періоду Визвольної війни середини ХVІІ ст. Івана Богуна. Він був одним із найвідоміших козацьких полководців в Україні середини XVII століття, слава про якого гучно лунала не лише на українських землях, ай далеко за їх межами. Палко любив свою Україну і боляче реагував на кроки українських гетьманів, що утискали права козацької вольності. В політичному спектрі Української козацької держави займав місце постійного опозиціонера. Рішуче виступав проти укладення Богданом Хмельницьким Білоцерківського договору 1651 року, засуджуючи при цьому політику поступок Польщі і зменшення козацького реєстру. Також Іван Богун був серед противників курсу Хмельницького на союз із Москвою, так і не склавши присяги російському цареві. Згодом очолив антимосковську старшинську опозицію. Він став легендою ще за життя. Польський історик середини XVII століття Веспасіян Коховський писав: “Сміливий, розумний, надзвичайно популярний, вміє, як ніхто інший, вдало діяти; сильний і хитрий, як лис; людина відважна і завзята”. На початку червня 1651 р. війська зійшлися під Берестечком. Козацьке військо зазнало поразки. 30 червня 1651 р. в найтрагічніший для козаків час, в оточеному з трьох боків поляками козацькому таборі гетьманом обрали І. Богуна. (Б. Хмельницького позрадницьки затримав хан). Український романіст М. Старицький свідчить, як обирали Богуна: “Роздались кругом крики пробудженої товпи — вибрати нового Іван Богун гетьмана, да такого, щоб не продав нас ляхам. — Богун, Богун, — роздались з усіх сторін вигуки. — Богун! — заревіла, як одна людина, вся товпа і шапки полетіли догори. Богун поривався говорити, але голос його губився у реві товпи. — Богун — гетьман! Слава гетьману! Вся товпа оголила свої голови...” Фільм сьомий: “Небесна сотня”. Фільм створено за участю людей, які вийшли на Майдан і повстали проти беззаконня. Вони дадуть відповідь на запитання, які чомусь не ставили раніше. Ці питання хвилюють учасників революції. Їх уникають її вороги. Їх ігнорує влада. Але відповіді на них потрібні — і нам, і тим, хто був по інший бік барикад. А найбільше вони потрібні тим, хто вірить, що брехня про Майдан — це правда… Потреба зазирнути в глибину століть диктується необхідністю збагнути сенс забутих уроків історії, знайти в них живі й надихаючі цінності, створені нашими предками. Історичний досвід минулого — це досягнення і прорахунки наших предків, забувати або нехтувати ними — означає визнавати себе людьми, які не знають, навіщо прийшли у світ, для чого живуть і чого повинні досягти. Тож уважно вивчаючи історичне минуле, можна знайти багато того, що надихає сучасну людину до прагнення вірно і віддано служити українському народу. Звільняючись від фальшивих знань про себе, від сфальшованої історії, ми змінюємося самі й змінюємо наше завтрашнє, тобто змінюємо і наших нащадків. Катерина ЯНИК, студентка І курсу гуманітарнопедагогічного факультету Це була справді масштабна подія. Презентацію розпочав відомий бандурист Тарас Компаніченко, який співом і майстерною грою на бандурі створив атмосферу єдності душ усіх присутніх. Модерував захід соліст гурту “KOZAK SYSTEM” Іван Леньо. “Мені цей роман Василь скинув в електронному вигляді. Вразила мене книга так, що я зателефонував Василеві, багато йому наговорив хорошого… І до сьогодні вважаю цей роман одним із знакових”, — зауважив І. Леньо. А потім взяв слово Василь Шкляр: “1949 рік, УПА вже давно у збройному підпіллі, щодня гинуть найкращі хлопці, найкрасивіші дівчата. Це — “Троща”, панове! Це — “Троща”!”. “Цей роман про перемогу людини над собою, над обставинами. Адже в неймовірно складних умовах доводилося боротися, коли ворог переважав чисельно, був надзвичайно підступним. У наших лавах було багато ворожої агентури. І вже не знав, хто свій, хто чужий, підозра падала на всіх. Через те цей роман ще й про зраду. Зраду, яку не можна виправдати, але можна зрозуміти”. Василь Шкляр відповів на усі запитання, які в той момент хвилювали шанувальників його книг. Найбільше автора надихав сотенний УПА Мирослав Симчич (псевдо “Кривоніс”), який відбув 25 років заслання в сталінських катівнях іза день до презентації “Трощі” суд реабілітував його, прототипа головного героя роману. Рідною і зрозумілою кожному була промова волонтерки, комбата Марусі Звіробій. Ця молода дівчина — взірець сильної і вольової української жінки (прототип героїні його роману “Маруся”), яка бачила і смерть, і страждання, і нещастя. Отож після всіх випробувань не може мовчати, а тому й наголошувала на важливих проблемах не лише минулого, а й сучасності. Усіх потішила новина про екранізацію молодим режисером Олегом Туранським роману В. Шкляра “Чорний Ворон”. Це була перша зустріч письменника та режисера, який пообіцяв докласти всіх зусиль, аби наступного року фільм вийшов у прокат. На презентації гості могли придбати видання В. Шкляра та отримати автограф. Твори Василя Миколайовича відіграють важливу роль у формуванні свідомого громадянина України, вихованні справжнього патріота. Побажаймо письменникові творчої наснаги та успіхів.
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Dwóch Wasylów, dwóch laureatów Nagrody im. Szewczenki i jeden Bohater Ukrainy…

Natalia FEDORCZENKO, główny bibliograf Bohuslawskiej Centralnej Biblioteczno-Systemowej ... odwiedzili wypełnioną po brzegi czytelnię Bohuslawskiej Biblioteki Rejonowej, gdzie odbyło się spotkanie autorskie ze znanym ukraińskim pisarzem, „ojcem ukraińskiego bestsellera”, Wasylem Szklarem, który zdobył szeroką sławę dzięki powieści „Czarny kruk” („Zdrajca”), za którą przyznano Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Główna część spotkania poświęcona była nowej powieści pisarza „Trószcza”. Autor opowiedział o przesłankach powstania powieści o UPA. Wydarzenia w powieści rozgrywają się w dwóch ściśle splecionych ze sobą płaszczyznach czasowych, a sam tytuł ma niejednoznaczne znaczenie: na Tarnopolszczyźnie trószczą nazywa się trzcinę, w której kryli się żołnierze-nacjonaliści i gdzie zostali rozstrzelani przez „czerwonopogonników”. Tytuł, jak mówi sam autor, ma więc także inne znaczenie: trószcza to katastrofa, to rzeź, to niszczenie ludzkich losów i przyszłości. Szklar opowiedział historię tej powieści oraz innych swoich bestsellerów, a także zaprezentował nową książkę dla dzieci „Piesek Hau…”, napisaną w językach ukraińskim i angielskim. W prezentacji „Trószczy” wzięli udział: narodowy artysta Ukrainy, Bohater Ukrainy, mistrz słowa artystycznego Anatolij Ponomarenko, który odczytał fragment powieści, a także nasz rodak, narodowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki, światowej sławy dyrygent Wasyl Wasylenko, który zaprezentował swój nowy tomik poetycki „Na brzegach Chorobrej”, w którym znalazł się także wiersz-dedykacja dla Wasyla Szklara. Znanego pisarza serdecznie powitali w naszej czytelni także inni znamienici goście: wydawca Jurij Lubczenko, który podarował bibliotece rejonowej trzynastotomowe wydanie dzieł Lewka Łukianenki; akademik Akademii Nauk Ukrainy, redaktor naczelny popularnonaukowego czasopisma „Światogląd” Ja. S. Jacków wraz ze swoją zastępczynią I. B. Wawiłową; profesor B. M. Romaniuk; nasz rodak, przedsiębiorca i mecenas P. I. Hołowatenko. Znanych gości z radością witała dyrektor Bohuslawskiej Centralnej Biblioteczno-Systemowej G. S. Dobrowolska wraz ze swoimi kolegami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ihor Melnyk: „Pierwszy krok do społeczeństwa obywatelskiego”

7 maja 1989 roku w pomieszczeniu Domu Architekta we Lwowie (Baszta Prochowa) odbyło się zebranie założycielskie Lwowskiej Krajowej Organizacji „Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy”. Dla konspiracji nazywano je nawet „zebraniem inteligencji”. Zebranie to prowadzili Rostysław Bratun i Wsewołod Iskiw, który później stanął na czele struktury wykonawczej organizacji. Stało się to w wyniku niemal rocznej działalności sił narodowo-demokratycznych regionu, w szczególności Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Na początku 1988 roku na Ukrainie działały już nieliczne organizacje, które powstały na gruncie ukraińskiego odrodzenia narodowego: Ukraiński Klub Kulturologiczny (Kijów), Towarzystwo Lwa (Lwów), klub „Ridne słowo” (Połtawa), Ukraińskie Stowarzyszenie Niezależnej Twórczej Inteligencji (Lwów-Kijów); rozpowszechniały one czasopisma drugiego obiegu, prowadziły wieczory poezji, kluby dyskusyjne, nieoficjalne przedsięwzięcia artystyczne. Jednak działalność ta obejmowała niewielką liczbę aktywistów. Odczuwano potrzebę stworzenia masowej organizacji, która objęłaby tysiące ludzi. Wtedy już mało wierzono w deklarowaną odgórnie „pieriestrojkę”, ale magicznie podziałał przykład polskiej „Solidarności”, pierwsze próby stworzenia niezależnych masowych organizacji społecznych w krajach bałtyckich… Trzeba było zaczepić się o któryś z tematów, które wtedy poruszały ludzi, a wśród nich były i problemy ekologiczne, wzmocnione niedawną katastrofą czarnobylską, i próby ujawnienia zbrodni komunistycznego reżimu, i kwestia przetrwania języka ukraińskiego oraz kultury. Zimą 1988 roku wpadła mi w oko krótka notatka w popularnej wówczas „Literaturnej Ukrainie” o tym, że dyrektor Instytutu Językoznawstwa AN USRR W. Rusaniwski zaproponował stworzenie „towarzystwa miłośników języka ojczystego”. Postanowiłem wesprzeć inicjatywę akademika. Napisałem odpowiedni list, zebrałem pod nim kilkaset podpisów i wysłałem do redakcji, naiwnie wierząc w to, że pisarze z akademikami, opierając się na wsparciu ludzi pracy, stworzą odpowiednią organizację. 14 kwietnia 1988 roku „Literaturna Ukraina” wydrukowała mój list wraz z innymi materiałami, które dotyczyły problemu języka ukraińskiego. Napisałem krótką odezwę, dodałem do niej wycinki z „LU” i rozesłałem do lwowskich gazet, uniwersytetu, Związku Pisarzy oraz innych organizacji społecznych, licząc na wsparcie mojej inicjatywy, ale nikt nie śpieszył się z odpowiedzią. Pisarz Jurij Wynnyczuk poradził, by nie czekać na pomoc z zewnątrz, a samemu zabrać się za organizację towarzystwa, co też zostało zrealizowane w ciągu maja-czerwca 1988 roku przy pomocy Lwowskiego Oddziału Funduszu Kultury (Emmanuił Myśko, Rostysław Bratun, Natalija Czawaha, Orest Szejka). Od czego zacząć? Trzeba było sporządzić dokumenty założycielskie, spróbowałem sformułować je sam, biorąc za wzór Statut „Wszechzwiązkowego Dobrowolnego Towarzystwa Walki z Alkoholizmem” – bardzo modnej w tamtych czasach organizacji, która miała całkiem niezły pod względem prawnym statut. Początkowo wszystko musiałem robić sam, bo niektórzy ze znajomych choć wspierali mnie słownie, nie śpieszyli się z praktyczną pomocą, oczekując, co wyjdzie z tej, jak myśleli, „awantury”. Pierwszą osobą, która odpowiedziała na rozesłane przeze mnie odezwy, była sekretarz odpowiedzialna Lwowskiego Oddziału Funduszu Kultury Natalija Czawaha. Zamówiła ona salę w Domu Kultury Budowlanych na zebranie założycielskie, zapoznała mnie z Emmanuiłem Myśkiem i Rostysławem Bratunem, którzy poparli mnie na posiedzeniu zarządu Funduszu Kultury, gdzie przeprowadziłem udaną aprobatę sporządzonego przeze mnie projektu Statutu Towarzystwa Języka Ojczystego im. Tarasa Szewczenki. Trzeba było znaleźć solidną i szanowaną w mieście osobę na stanowisko przewodniczącego przyszłego towarzystwa. Przez Wołodymyra Ołejka poznałem Romana Iwanyczuka, który bez długich ceremonii zgodził się na moją propozycję pokierowania organizacją, którą dopiero trzeba było stworzyć. Zatem pod koniec maja wszystko było gotowe: dokumenty założycielskie, przyszli przywódcy, ogłoszenia, pomieszczenie, Iwanka Krypjakewycz pożyczyła oryginalny portret Szewczenki do dekoracji sceny. Brakowało tylko przyszłych członków. Choć cały czas powoływałem się na jakiś komitet inicjatywny, składał się on z jednej osoby, bo nawet Wynnyczuk, wciągnąwszy mnie w tę awanturę, sam wycofał się ze sprawy, zajmując się organizacją teatru „Ne żurys!”. Ludzie chętnie brali zaproszenia, obiecywali przyjść, ale nikt nie śpieszył się, by zadeklarować swoje wsparcie – prawdopodobnie przyglądali się mnie, nie bardzo ufając. Dopiero gdzieś na początku czerwca zaczęli dołączać: Wasyl Repetyło, Marija Bazeluk, Bohdan Wowk, Marija Babij, Jarosław Rybak, Ołeksandra Byk i inni, ostatniego wieczoru dołączyła grupa naukowców Instytutu Nauk Społecznych: Olha Krowyćka, Jewhen Żerebećkyj, Hanna Wojtiw, Wsewołod Iskiw, Petro Mawko. I dopiero wtedy sam uwierzyłem, że proces, jak to mówią, ruszył. Wreszcie nadszedł poniedziałek 13 czerwca 1988 roku. Około godziny 4 po południu podszedłem do Domu Kultury Budowlanych przy ulicy Stefanyka, żeby zawczasu przygotować scenę na zaplanowane zebranie założycielskie. Dyrektor placówki poinformowała, że dzwonił do niej sekretarz miejskiego komitetu KPZR A. Martynjuk i zabronił przeprowadzenia zebrania. Pobiegłem do komitetu miejskiego, ale „towarzysza” Martynjuka już tam nie zastałem, nie pojawiał się on w swoim gabinecie do końca dnia, żeby uniknąć wyjaśnienia swojego czynu. Wydaje mi się, że decyzję Martynjukowi podyktowano z góry, a on był tylko wykonawcą, a później zrobiono z niego „kozła ofiarnego”. Wróciwszy gdzieś w pół do siódmej na ulicę Stefanyka, zastałem pod zamkniętą bramą Domu Kultury kilkuset oburzonych lwowian. Ktoś zaproponował wysłanie telegramów z protestem na nazwisko Gorbaczowa, a także pod adresem XIX konferencji partyjnej oraz do redakcji „Literaturnej Ukrainy”… Swoją drogą, odpowiedź odpowiedzi na żadną z nich nikt tak i nie przysłał, przyszły jedynie potwierdzenia odbioru. Nie pamiętam kto (wydaje mi się, że Jarosław Putko albo Iwan Makar), rzucił hasło: wszyscy idziemy pod pomnik Iwana Franki i tam przeprowadzimy nasze zebranie. Wszyscy się zgodzili. W jakieś dziesięć minut byliśmy już pod pomnikiem. A co dalej? Wszyscy patrzą na mnie, a ja nie wiem, od czego zaczynać, i strach zaczyna powoli zakradać się do duszy, bo jedną rzeczą jest otwierać zebranie w sali, a inną — nielegalny wiec, pierwszy od wielu dziesiątek lat. Ale nie ma rady: „Nazwałeś się grzybem — wskakuj do barszczu!”. Już dobrze nie pamiętam wszystkiego, co wtedy mówiłem, bo dyktafon pojawił się w rękach Mychajła Horynia dopiero później. Wydaje mi się, że początkowo starałem się uspokoić ludzi i wzywałem do zorganizowania i porządku, bo niektórzy desperaci byli już gotowi iść wybijać okna w miejskim komitecie partii. Potem wszystko poszło łatwo, udzielałem głosu występującym, czytałem projekty statutu i uchwał, słowem, wszystko — jak na zwykłym zebraniu. Chociaż po pewnym czasie pojawiło się kilku milicjantów, zakłakały aparaty fotograficzne, zacząłem odczuwać na sobie obiektywy kamer wideo. Znowu zakradła się wątpliwość, czy przyjdzie mi dzisiaj nocować w domu, czy może gdzieś w państwowym miejscu? Niektórzy z ludzi zaczęli odchodzić od pomnika i przechadzać się w bezpiecznej odległości, udając, że nie mają związku z tym wydarzeniem, tym bardziej, że słabiutki deszczyk dawał możliwość z czystym sumieniem opuścić zebranie. Ale jednocześnie przychodzili nowi ludzie. Więc ogólna liczba obecnych przekraczała już tysiąc osób. Postaram się wymienić wszystkich, którzy występowali wtedy na wiecu: Jarosław Putko, Wasyl Repetyło, Roman Krypjakewycz, Pawło Szeremeta, Jewhen Hryniw, Mychajło Horyń, Iryna Kałyneć, Iwan Makar, Witalij Procjuk, Marija Babij, Anatolij Kosynczuk, Nazar Nowosad, Natalja Didczuk, Hanna Iwanyćka, Jurij Wołoszczak… Mówili nie tylko o utworzeniu i przyszłej działalności Towarzystwa Języka Ojczystego, ale i o wszystkim, co w tamtym czasie niepokoiło ludzi. Największy rezonans miało krótkie wystąpienie Iwana Makara, zwłaszcza takie jego słowa: „Trzeba jasno sobie uświadomić, co to były za wystąpienia w latach 1944—1952. Żeby nas nie wyzywali od bandytów i banderowców, kiedy jedziemy gdzieś poza granice naszej Ukrainy. Musimy uświadomić sobie, że to był ruch przeciwko stalinizmowi, że to były jedyne, pierwsze i zorganizowane wystąpienia przeciwko stalinizmowi. Trzeba wiedzieć, że stalinizm i faszyzm to rzeczy identyczne. Musimy stawiać pomniki tym, którzy zginęli w walce ze stalinizmem”. Później tymi słowami spekulowała komunistyczna prasa, strasząc mieszczan. Zebranie wybrało radę Towarzystwa Języka Ojczystego im. T. Szewczenki, do której weszli: P. Szeremeta, W. Repetyło, R. Iwanyczuk, M. Kosiw, J. Putko, Ir. Kałyneć, A. Kosynczuk, S. Sokurow, I. Łytwyn, J. Hryniw, H. Wojtiw, O. Byk, R. Tertuła, R. Krypjakewycz, W. Procjuk. Mnie wybrano przewodniczącym Towarzystwa do czasu konferencji, którą postanowiono przeprowadzić w następny poniedziałek, 20 czerwca, w Domu Kultury Budowlanych. Jednocześnie utworzono grupę inicjatywną, której przewodzili Iwan Makar i Iryna Kałyneć. Wezwali oni społeczność do przeprowadzenia następnego wiecu 16 czerwca w tym samym miejscu. Wróciwszy po zebraniu do domu i wypiwszy z przyjaciółmi butelkę wina, wreszcie zrozumiałem, że wszystko niby się udało i będę spał dzisiaj we własnym łóżku. Do dziś dziwi mnie, dlaczego ówczesna władza nie zareagowała należycie na ten spontaniczny wiec. Przecież nawet przez drobniejsze incydenty stosowano natychmiastowe represje. O tym, że socjalizm już wtedy „nabrał ludzkiej twarzy”, też nie da się mówić, bo krwawe rozprawy w Tbilisi, Baku, Wilnie czy późniejsze rozpędzanie lwowskich wieców świadczą o czymś przeciwnym. Wydaje się, że władza tamtego wieczoru była zszokowana i niegotowa na zdecydowane działania. Podwładni nie mieli jasnych instrukcji, jak się zachowywać, drobni kierownicy nie odważyli się wykazać inicjatywą i wziąć na siebie odpowiedzialność, a szefostwo już opuściło swoje gabinety, bo zakazawszy zebrania, było pewne — przerażona inteligencja, zobaczywszy na bramie kłódkę, spokojnie rozejdzie się do domów. W związku z tym przypomniała mi się rozmowa z Jewhenem Żerebećkim, który, żegnając się ze mną wieczorem poprzedniego dnia, życzył: „Nasze cielę, a wilka by zjadło!”. Na co mu odpowiedziałem: „Wilka nie wilka, ale szczura — to już na pewno zjemy”. I rzeczywiście, wielu z nas udało się 13 czerwca 1988 roku w końcu przełknąć, choćby częściowo, to obrzydliwe uczucie wiecznego strachu, dobrze znane wszystkim, którzy żyli w tamtych latach, i wreszcie zrobić pierwszy krok ku społeczeństwu obywatelskiemu, ku Niepodległej Ukrainie. Ale byłem świadomy, że to dopiero początek, wszak wielu ludzi, którzy brali udział w wywrotowej akcji i nawet odważyli się na fali ogólnego uniesienia wystąpić z improwizowanej trybuny, przez jakiś czas będzie cichutko wyczekiwać, czym to wszystko się skończy. Potwierdziły to moje telefony następnego dnia. A w środę, 15 czerwca, zostałem wezwany na posiedzenie zarządu Funduszu Kultury. Razem z członkami zarządu obecny był tam również A. Martyniuk oraz przedstawiciele komitetu obwodowego KPZR. Ale muszę oddać sprawiedliwość członkom zarządu E. Mysce, R. Bratuniowi, O. Szejce, W. Owsijczukowi, którzy wyrazili oburzenie zakazem zebrania założycielskiego i poparli żądanie wiecu, by przeprowadzić 20 czerwca konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ojczystego im. T. Szewczenki w tym samym DK Budowlanych. A 20 czerwca 1988 roku w Domu Kultury Budowlanych we Lwowie odbyła się konferencja założycielska Towarzystwa Języka Ojczystego im. T. Szewczenki. Chociaż samo Towarzystwo było już utworzone tydzień wcześniej na pierwszym lwowskim wiecu. Konferencja założycielska wybrała pisarza Romana Iwanyczuka na przewodniczącego Towarzystwa Języka Ojczystego im. T. Szewczenki. Jego zastępcami zostali pracownik naukowy muzeum historycznego we Lwowie Mychajło Kosiw oraz inżynier-konstruktor Zjednoczenia „Kineskop” Ihor Melnyk (autor tych słów), sekretarzem odpowiedzialnym — pracownik naukowy instytutu fizyko-mechanicznego Jurij Zyma. Oprócz tego do pierwszego składu Rady Towarzystwa weszli również Marija Bajko, Ołeksandra Byk, Rostysław Bratun, Bohdan Wowk, Hanna Wojtiw, Mykoła Holarczuk, Bohdan Horyń, Ołeksandra Zacharkiw, Roksolana Zoriwczak, Ihor Karhut, Mykoła Cacał, Mykoła Kołessa, Ihor Kudyn, Iwan Łytwyn, Iwan Makar, Mykoła Petrenko, Pawło Romaniuk, Pawło Skoczij, Wasyl Repetyło, Roman Tertuła, Marija Czumarna, Marija Szun, ks. Iwan Szweć z Sambora… Przewodniczącym komisji rewizyjnej został Wsewołod Iskiw… 2 grudnia w wieku 65 lat odszedł od nas do wieczności Ihor Melnyk — inicjator i jeden z twórców Towarzystwa Języka Ojczystego — Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki — Towarzystwa „Proświta”, dziennikarz, krajoznawca, działacz społeczny i polityczny, inteligent, znawca Lwowa i po prostu wrażliwy oraz dobry człowiek. Od lat 70. XX wieku Ihor Melnyk był nieodłącznym uczestnikiem życia kulturalnego i społecznego Lwowa, początkowo nieformalnego, a od końca lat 80. już także zinstytucjonalizowanego. Stał się inicjatorem utworzenia Towarzystwa Języka Ojczystego (obecnie Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Proświta”), jednym z założycieli Ludowego Ruchu Ukrainy. Był wybierany na deputowanego do Lwowskiej Rady Obwodowej oraz (dwukrotnie) Rady Miejskiej. W 2012 roku został założycielem Ukraińskiej Partii Halickiej, a po jej rejestracji — jej pierwszym przewodniczącym. Kochał historię, dużo pisał. Opublikował 10 książek o historii lwowskich ulic, szereg szkiców o galicyjskich miasteczkach (projekt czasopisma „Ji” „Galicja — kraj miast”), brał aktywny udział w wydawaniu szeregu publikacji encyklopedycznych, w szczególności USE, „Encyklopedii Lwowa”, „Informatora z historii Ukrainy”, „Historii Lwowa”. Pracował w gazecie „Postup” oraz „Hałyćkij brami”, publikował na portalu Zbrucz. Na wspomnienie o panu Ihorze prosimy o opublikowanie jego wspomnień, napisanych w 2009 roku i wówczas po raz pierwszy wydrukowanych w czasopiśmie „Ricz”. Lwowskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

W hołdzie wielkiemu maestro

W Sali Kolumnowej im. M. Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy odbyły się ceremonia wręczenia nagród oraz koncert laureatów III Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Stefana Turczaka. Stefan Turczak. Eduard OWCHARENKO. Wielowymiarowość talentu Stefana Turczaka odbija się echem w twórczości jego uczniów, torując drogę do międzynarodowego uznania młodym dyrygentom, którzy zostali laureatami konkursu imienia wielkiego maestro. Wśród gości tego wydarzenia znalazła się wybitna śpiewaczka operowa XX wieku, solistka Narodowej Opery Ukrainy, artystka ludowa, żona S. Turczaka Gizela Cypoła oraz jego córka Oksana Turczak. — Dziś Ukraina przeżywa niełatwe czasy. Ale dbamy o kulturę, staramy się nie zapominać o twórczym dziedzictwie, które pozostawił nam Stefan Turczak. Ten konkurs kilkakrotnie przekładano, zmieniając daty jego przeprowadzenia. Ale teraz możemy zagwarantować, że konkurs ten będzie odbywał się regularnie i będzie wspierany przez państwo. Stefan Turczak otworzył drogę w życie wielu utalentowanym ukraińskim artystom. I konkurs jego imienia kontynuuje tę tradycję. Dla zwycięzców to już określony poziom. W przyszłości będziemy oczekiwać od nich nowych osiągnięć — podkreślił wicepremier Ukrainy Pawło Rozenko. — Ten konkurs to droga Ukrainy do światowej społeczności muzyczno-dyrygenckiej — zaznaczył minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. — Jury uważnie i profesjonalnie podeszło do każdego z 20 uczestników. Jestem dumny, że jedna z najlepszych światowych orkiestr, pierwsza orkiestra naszego państwa — Narodowa Zasłużona Akademicka Orkiestra Symfoniczna Ukrainy zapewniła wszystkie trzy tury. Poziom wszystkich wykonawców był bardzo wysoki — podkreślił zastępca przewodniczącego jury konkursu, rektor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego Wołodymyr Rożok. Zwycięzcy konkursu: Gaddiel Dombrauner, Francja-Izrael — I nagroda; Artun Hojnik, Rumunia — II nagroda; Iwan Czeredniczenko, Ukraina — II nagroda; Nazar Jakobenczuk, Ukraina — III nagroda; Mychajło Wandalowski, Ukraina — dyplom. Laureat pierwszej nagrody Gaddiel Dombrauner jako profesjonalny solowy i kameralny klarnecista oraz dyrygent posiada podwójny licencjat z muzyki Jerozolimskiej Akademii Muzyki i Tańca, pierwszy w klasie klarnetu (2009), drugi — z dyrygentury orkiestrowej (2013). W 2017 roku uzyskał tytuł magistra w prestiżowym Instytucie Muzyki w Cleveland (USA). Uczestnik 1. konkursu operowego Teatru w Liège-Wallonie (sierpień 2017), 6. konkursu „Mancinelli Opera” w Orvieto (półfinał). Podczas studiów w Cleveland objął stanowisko asystenta dyrygenta w Operze tego miasta i pracował nad inscenizacjami oper „Cyganeria” G. Pucciniego oraz „Wesele Figara” W. A. Mozarta. Ponadto zaprezentował publiczności w Cleveland symfonie francuskich kompozytorów C. Saint-Saënsa i D. Milhauda. G. Dombrauner brał udział w kursach mistrzowskich takich muzyków jak Mark Stringer, Maurizio Arena, Colin Metters, Gianluigi Gelmetti oraz John Nelson. Wśród orkiestr, z którymi Gaddiel Dombrauner współpracował i koncertował w ostatnim czasie, należy wymienić „Virtuosi Brunensis”, Orkiestrę Symfoniczną „SIM”, Młodzieżową Orkiestrę Filharmoniczną w Alicante, Chorwacką Orkiestrę Kameralną, Dunajską Orkiestrę Symfoniczną oraz Orkiestrę Symfoniczną w Aszdodzie. Każdego lata Gaddiel Dombrauner jest dyrygentem-rezydentem festiwalu „MusicFest” w Perugii (Włochy). „Planowałem wziąć udział w Międzynarodowym Konkursie Dyrygentów im. Stefana Turczaka jeszcze w 2014 roku. Ale z powodu sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie wtedy się nie odbył. Bardzo mnie to zasmuciło. To ogromne szczęście, że nie tylko wziąłem udział w tym prestiżowym konkursie, ale także zostałem zwycięzcą. Jestem pewien, że moja twórcza współpraca z Ukrainą będzie trwała nadal” — wyznał G. Dombrauner. Finałowym akordem uroczystego wydarzenia był galowy koncert zwycięzców III Międzynarodowego Konkursu Dyrygentów im. Stefana Turczaka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Pamięci Iwana Korsaka

W miniony piątek rano odszedł Iwan Korsak. Zmarł człowiek o wyjątkowo jasnej duszy i wspaniały pisarz, bezsprzeczny lider w gatunku ukraińskiej powieści historycznej. W ciągu ostatnich 15 lat Iwan Korsak napisał utwory, które stały się wyrazistymi odkryciami naszych wielkich ludzi, których jeszcze nie zna szeroki ogół w Ukrainie (Wiaczesław Łypynski, Jurij Nemyrycz, Mikłucho-Makłaj, bracia Tymoszenkowie, Kistiakiwscy...). Błyskotliwie napisane są jego powieści o Michale Czajkowskim („Ataman Czajka”) oraz o Hannie Barwinok, cierpliwej żonie dziwacznego i niełatwego we współżyciu Pantelejmona Kulisza („Pierścień Hanny Barwinok”). Był w wyjątkowym twórczym uniesieniu. Opowiadał o zamysłach kilku powieści. Trzy jego utwory zostały zgłoszone do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Gorzko mi uświadamiać sobie, że już nie usłyszę jego cichego, spokojnego głosu i że Iwan Korsak przechodzi z tego świata w naszą pamięć. Nie mogę zapomnieć pewnej rozmowy z nim. Ludzie w naszym wieku tak czy inaczej zaczynają mówić o finale życia. Korsak powiedział: „Cały nasz los jest gdzieś zapisany i niczego nie zmienimy. Dlatego jestem fatalistą: będzie tak, jak ma być, jak nam wyznaczono. Trzeba nie marnować czasu i robić to, co uważasz za ważne i co możesz”. Postawa i filozofia rozumnego, silnego człowieka, który nie wpadał w dramatyzowanie z powodu jakichkolwiek niesprzyjających okoliczności. Całkowicie podporządkował się pisaniu utworów historycznych, dobrze czując, że w naszej postkolonialnej sytuacji historia narodowa jest tym produktem, którego katastrofalnie brakuje w naszej duchowej racji. Stąd nasza historyczna niedokrwistość, nihilizm narodowy oraz brak świadomości i dumy narodowej. Wyszukiwał w historii wyraziste, ale mało znane ogółowi postacie, którym należałoby być w narodowym panteonie, ale wszystkie ich imiona były represjonowane przez reżim komunistyczny. Korsak przywracał te imiona i tych ludzi w ukraińską przestrzeń historyczną, w ukraińską pamięć. Jego bohaterowie nierzadko są rozrzuceni po całym świecie (Hryhor Orłyk, Tymoszenkowie, Kistiakiwscy, Mikłucho-Makłaj...), ale wszyscy oni niewidzialnymi duchowymi więzami są związani z Ukrainą i dumnie niosą ukraińskie imię. Osobny temat (i jestem pewien, że stanie się to obiektem poważnych studiów) to wysiłki Korsaka na rzecz odtworzenia ukraińskiego wkładu w światową cywilizację. Nieprzypadkowo takie jego powieści, jak „Bruzda na cudzym polu” oraz „Wybuch na pustyni” mają głośny rezonans w Ukrainie. Nasze społeczeństwo, odczuwając symptomy swojej historycznej amnezji, chciwie interesuje się takimi postaciami i niewymyślonymi wątkami z życia wybitnych ukraińskich ludzi, których zna świat, ale których my jeszcze prawie nie znamy. W ostatnim czasie Korsak, kończąc epicko-skalną powieść „Na rozstajach losu”, pracował nad utworem artystyczno-dokumentalnym o Ukraińcach w wojnie amerykańsko-wietnamskiej. Z wielu archiwów świata płynęły do niego dokumenty w tym celu, tak jak i dla innych, wcześniej napisanych utworów. To była zasadnicza cecha pisarskiej pracy Korsaka — wszystkie jego utwory mają u swoich podstaw potężny fundament dokumentalny. Nie wiem, na jakim etapie jest ta powieść. Bo przecież nieubłagana śmierć zabrała Iwana Teodozjowicza w czasie jego wytężonej pracy nad nowym artystycznym płótnem. Po śmierci Pawła Zahrebelnego, Romana Iwanyczuka, Romana Fedoriwa Korsak był jednym z niewielu, którzy pozostawali wierni trudnemu gatunkowi powieści historycznej. Nie ma ceny jego pracy w ukraińskiej literaturze — jego utwory mają narodotwórczą siłę wpływu, przyczyniają się do wychowania ukraińskiego patriotyzmu. Bez nich naprawdę trudno wyobrazić sobie nasze piśmiennictwo. Pewnie każdy, komu poszczęściło się przyjaźnić z Iwanem Teodozjowiczem, wyczuwał w nim subtelną konstytucję duszy, dociekliwy intelekt i wysokie poświęcenie. Z tym przyszedł do naszej literatury i, pamiętając to wszystko — jako to, co najbardziej znamienne w jego duchowym portrecie — żegnamy się z nim, tłumiąc ostry ból straty. Niech będzie Panu, Iwanie Teodozjowiczu, wieczna pamięć! I dopóki będziemy na tym świecie, nie zapomnimy Pana! Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, Liga Ukraińskich Mecenasów. Redakcja gazety „Słowo Proświty”, Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” głęboko przeżywają śmierć utalentowanego pisarza Iwana Teodozjowicza Korsaka, proświcianina, nominanta do zdobycia Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Wieczna pamięć jego duszy, niech ziemia wołyńska będzie mu lekką!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Aukcja charytatywna w Makarowie

W Makarowie, w obwodzie kijowskim, odbyła się aukcja charytatywna, której celem było zebranie środków na leczenie rannych ukraińskich żołnierzy — uczestników ATO w Donbasie. Na aukcji sprzedano 15 dzieł sztuki wykonanych przez artystów biorących udział w plenerach malarskich „Kozyczanka — perła Polesia” oraz „Makarów i okolice”, a zebrane środki przekazano ochotnikowi Ołeksandrowi Owczarence ze wsi Hruzke w rejonie makarowskim. Stanisław BUSZAK, historyk sztuki, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Inicjatorem wydarzenia był zasłużony artysta Ukrainy i założyciel Galerii Obrazów w Makarowie Anatolij Marczuk, a odpowiedzialność za organizację akcji i jej przeprowadzenie wzięła na siebie wolontariuszka Oksana Herasymenko. Wśród uczestników wydarzenia największą popularnością cieszyły się pejzaże z widokami architektonicznymi Makarowa, jego okolic i zabytków — cerkiew oraz pomnik z brązu sławnego rodaka miasta — świętego Dymitra z Rostowa (Danyła Tuptała), zamek hrabiego von Mecka w Kopyłowie, w którym gościł i tworzył genialny Piotr Czajkowski, krajobrazy rzek Zdwirz, Irpień i Sywka, a także wspaniałe martwe natury. Pierwszy lot zakupił inicjator wydarzenia Anatolij Marczuk. Obraz „Rejonowy Dom Kultury” autorstwa artystki Tetiany Taranenko podarował głównemu ośrodkowi kultury rejonu makarowskiego. Prowadzącą aukcję była Ludmyła Kołos, dyrektor Rejonowego Domu Kultury w Makarowie. A trzyletnia Alona Kobylinśka, której rodzice brali udział w aukcji, swój rysunek podarowała żołnierzowi-ochotnikowi w dowód wdzięczności za jego bohaterstwo. Niestety, większość zaproszonych nie odpowiedziała na to charytatywne wydarzenie, a kierownictwo Rejonowej Administracji Państwowej w Makarowie, rady rejonowej i rady osiedlowej otwarcie zignorowało imprezę, która odbywała się w rejonie, a być może nawet w całym obwodzie stołecznym, po raz pierwszy. Oksana Herasymenko, Ołeksandr Owczarenko, Anatolij Marczuk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Włoch Beretti przeciwko «russkomu miru» w Kijowie. Rozważania nad książką profesora Dmytra Stepowyka «Sobór Włodzimierski»*

Zapewne wielu z nas zna uczucie rozczarowania po wizycie, powiedzmy, w jakimś muzeum czy budynku sakralnym w towarzystwie przewodnika. Niesmak pozostaje przede wszystkim po monotonnym mamrotaniu takiego oprowadzającego, suchym wykładaniu faktów. A jeszcze bardziej — po treści usłyszanego: ile tam prymitywnej, a nawet przestarzałej, nieprawdziwej, tak często z ideologicznym posmakiem niedawnej przeszłości, informacji! Czyż nie dlatego podobna forma zdobywania nowej wiedzy odpycha wielu, zwłaszcza młodych. Zazwyczaj z dużej grupy słuchaczy na początku, do końca drogi obok przewodnika pozostają jednostki. Tymczasem poza nawiasem takich opowieści pozostaje tak wiele zawrotnych i porywających, patriotycznych i wychowawczych wątków, związanych z historią powstania i funkcjonowania tego czy innego niezwykłego obiektu lub eksponatu. Podobne wątki potrafią oczarować słuchacza, skłonić go do przemyślenia i przewartościowania tego, co ustalone, zwyczajne. A do tego potrzeba niewiele: pragnienia mówcy, by wydobyć informacje z nowych źródeł, przepuścić je przez własne serce i podać z miłością, troską oraz znajomością rzeczy. Mykoła TYMOWYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Takie oto myśli przyszły mi do głowy po przeczytaniu świeżej pracy dobrze znanego na Ukrainie i za granicą naukowca Dmytra Stepowyka. Takiego ogromu zebranego z rzadkich źródeł i sprzecznie interpretowanego dotąd przez różnych autorów materiału faktycznego, tak porywającego, przystępnego i przekonującego jego wyłożenia w kontekście społeczno-politycznych realiów niejednej epoki historycznej dawno nie spotkałem. Książkę czyta się jednym tchem. I wrażeniami z lektury podzielę się z innymi. Stereotyp “rosyjskości” cerkiewnej architektury ukraińskiej złamany. Przede wszystkim intryguje od początku śmiały zamysł autorski: złamać w już ukształtowanej świadomości czytelnika szereg stereotypów i ideologem, metodycznie i przez długi czas narzucanych z zewnątrz odnośnie “rosyjskiego stylu” w architekturze cerkiewnej Ukrainy w ogóle i Soboru Włodzimierskiego w szczególności, odnośnie “rosyjskości” jego wewnętrznego wystroju, przede wszystkim malarstwa, odnośnie znaczenia czy drugoplanowości osób związanych z jego powstaniem. Zadanie nie z łatwych. Wszak historiografia wydań o wieloletnich i prawdziwie dramatycznych losach wznoszenia jednej z ikonicznych budowli stolicy Ukrainy — obecnego soboru patriarszego UCP KP — jest dawna i niemała pod względem liczby prac. Wystarczy wspomnieć takich autorytatywnych badaczy, jak Iwan Aleksandrowski, Wołodymyr Diedłow, Ołeksij Zubrycki, Serhij Makowski, Stefan Kulżenko. Zarówno w tych, jak i w innych wydaniach z czasów podrosyjskich i podradzieckich istnienia soboru wyraźnie śledzi się wyżej nakreśloną myśl o rzekomo bezwarunkowym “rosyjskim stylu” zabytku. Dziesiątki i setki przewodników, powołując się na takie wydania, z dekady na dekadę powtarzali (i teraz powtarzają) tylko imiona tych, których wspomnienie kojarzy się z “russkim mirem”: artystów Prachowa, Wasniecowa, Niestierowa, Wrubla. Nie rzadziej wspominano też czterech rosyjskich imperatorów (dwóch Mikołajów i dwóch Aleksandrów), sześciu metropolitów rosyjskiego prawosławia. Każdy z nich, a także ustanowieni przez Moskwę gubernatorzy, prokuratorzy synodalni na swój sposób ingerowali w planowanie, budowę, przebudowę, rozbudowę tej świętości Ukraińców. W tym wykazie świadomie nie wspominano imienia prawdziwego architekta — wielkiego Włocha Ołeksandra Berettiego (syna słynnego Vincenza Berettiego, który na wieki ozdobił Kijów niedoścignionym wzorem zachodnioeuropejskiej architektury — czerwonokolumnowym uniwersytetem) oraz szeregu przedstawicieli ukraińskiej szkoły malarskiej z wyraźnie nakreślonym stylem narodowym — Pymonenki, Muraszki, Kostenki, Zamirajły, Jaremycza, Kowalskiego. Jak twierdzi sam autor, celem potężnej imperialno-szowinistycznej propagandy było dążenie do kolejnego upokorzenia Ukraińców: mówiąc, nie macie nic swojego, macie tu “russkij stil”, wyrzekajcie się siebie, rusyfikujcie się i pracujcie na nas! Potrzebę przemyślenia takich ideologem i mitów dyktował czas: na drugą połowę dziesiątych lat trzeciego tysiąclecia przypadały znaczące daty, związane z Soborem Włodzimierskim: tysiąc lat od spoczynku chrzciciela Rusi-Ukrainy Kijowskiej świętego równoapostolskiego księcia Włodzimierza i 120-lecie od czasu poświęcenia soboru. Zatem w konkretach takich dat historia wybitnego zabytku historycznego i kulturowego potrzebowała nowego odczytania. Stop rozumu, troski, talentu, patriotyzmu, pracowitości, naukowej sumienności autora dał swoje: postawiony cel został osiągnięty. Po raz pierwszy czytelnikowi zaproponowano wykład wieloletniej historii perypetii z projektowaniem, budową, artystycznym wystrojem soboru z uwzględnieniem tych ukrainocentrycznych czynników w zachowaniu i działaniach wielu osób związanych ze sprawą, które były wcześniej przemilczane lub ignorowane. Architekt z Rzymu odmówił postawienia kopii moskiewskiej świątyni w sercu ukraińskiej stolicy. Spośród obalonych mitów, którymi wyróżnia się ta książka, są porywające wątki o głównym architekcie projektu Berettim młodszym jako (z podania imperialnych zazdrośników i nieżyczliwych) kłótliwym i konfliktowym, który żyje tylko sławą ojca i który, jako katolik, nie jest godzien budować prawosławnego soboru. Główny architekt świątyni ku czci świętego Ukraińców księcia Włodzimierza wszedł do historii jako wspaniały znawca utwierdzonych w tamtym czasie na europejskich terenach stylów neorenesansu i późnego empire'u. To właśnie on nie chciał powtórzyć w sercu Kijowa kopii moskiewskiej świątyni Wasyla Błogosławionego, o co prosili zamawiający. Bo pamiętał słowa ojca, wypowiedziane przed śmiercią (i te słowa z czasem zostaną uwiecznione w książce Berettiego młodszego): “Na Ukrainie jestem jak we Włoszech: naród ten swoją naturą, miłością do śpiewów, urodą, obyczajami, szczerością, niezłośliwością bardzo przypomina nas. Włochy podbite przez Austro-Węgry, Ukraina — przez Moskwę. I w tym nasz los jest podobny — nie tyle w uległości okupantom, co w niezłomnym pragnieniu trzymania się swojego — w obyczajach, kulturze, pieśni, śpiewnym języku…”. Z opowieści Dmytra Stepowyka po raz pierwszy dowiadujemy się o ponad 30-letniej kijowskiej Golgocie inteligentnego i utalentowanego Włocha: nieżyczliwi nie wybaczą mu śmiałości nazwania w swojej książce imion prawdziwych winowajców wad projektu, co doprowadziło do wieloletniego dramatu na budowie. Jego prywatną kijowską pracownię zniszczą, a architekta zamkną w szpitalu psychiatrycznym, gdzie umrze w 1895 roku — na rok przed uroczystym poświęceniem zbudowanego przez niego w mękach wspaniałego soboru. (Jakże to podobne do obecnej sytuacji z prowadzeniem biznesu przez obcokrajowców w całkowicie skorumpowanej Ukrainie). Mity o imperialnych wysłannikach Wasniecowie i Prachowie. Rozwieją się w książce jeszcze dwa mity — o rzekomo wiodącej roli w wewnętrznym wystroju Wo- Soboru Włodzimierskiego petersburżczyka Adrijana Prachowa oraz wiatycza Wasniecowa. Autor w sposób uargumentowany dowodzi, że kandydaturę Prachowa narzucono Kijowowi „nie ze względu na fachowość”, lecz w celu niedopuszczenia do malowania soboru ikonografów z Ławry Pieczerskiej, gdzie była już uformowana szkoła sztuk pięknych z wyraźnie zaznaczonymi cechami narodowymi. Autor nie wyklucza również złowrogiej roli Prachowa w nękaniu głównego architekta. Jeśli chodzi o legendę o Wasniecowie, to w malowaniu soboru brało udział około stu artystów, których trzon stanowili uczniowie Pimonenki i Muraszki. Natarczywie narzucać „rosyjski styl” w Kijowie ten malarz nie mógł już z tego powodu, że wcześniej odbył podróż do Włoch i dobrze przyswoił sobie malarskie trendy, utwierdzone w słynnej Kaplicy Sykstyńskiej geniusza Michała Anioła. Z gruntownych Przedmowy i Posłowia oraz dobrze strukturalnie skomponowanych według zasad tematycznych i chronologicznych siedmiu rozdziałów przed oczami czytelnika wyłania się sobór, którego budowa, mimo wielokrotnych diabelskich prób, znajdowała się jednak pod Bożą opieką. Tak, sobór ani w wyrazie architektonicznym, ani w stylu malarskiego wystroju nie stał się w sercu ukraińskiej stolicy uosobieniem „ruskiego miru”; nie zawalił się z powodu wad fundamentów, zaprojektowanych przez architektów przed Berettim; przez dwie wojny światowe nie spadła na niego żadna bomba ani pocisk artyleryjski; przetrwał hańbę otwartego w nim przez bolszewików muzeum ateizmu oraz najazdy grzybów i mikrobów, które miały zniszczyć nieśmiertelne dzieła malarzy; nie został też zrealizowany diabelski plan jego całkowitego zburzenia w imię ciemnogrodzkiej budowy na jego miejscu biblioteki literatury komunistycznej. Dlaczego trzykrotnie zburzona świątynia w Jerozolimie nigdy nie zostanie odbudowana? Fascynująca historia stołecznego soboru św. Włodzimierza została przedstawiona w książce nie tylko na tle ukraińskiego, ale i światowego budownictwa sakralnego. Chyba po raz pierwszy w ukraińskiej literaturze popularnonaukowej autor przedstawia poruszające historie budowy, wielokrotnego niszczenia i prób odrodzenia lub zmiany przeznaczenia dwóch najstarszych na świecie chrześcijańskich świętości: Świątyni Jerozolimskiej oraz świątyni Mądrości Bożej w Konstantynopolu. W tekstach biblijnych niejednokrotnie spotykamy urywkowe świadectwa o kilkusetletniej dramatycznej historii, związanej z budową i zniszczeniem w Jerozolimie głównej świątyni wybranego przez Boga narodu izraelskiego. Ale tak szczegółowo, w chronologicznym wykładzie i logicznej sekwencji przyczynowo-skutkowej profesor Stepowyk robi to chyba po raz pierwszy. Kontemplując, studiując i badając znaczące świątynie świata, autor zwraca się ku smutnej historii trzech Świątyń Jerozolimskich i trzech świątyń Mądrości Bożej w Konstantynopolu, na których wzniesienie, całkiem oczywiste, była wola Boża. Ale z tej samej woli trzykrotnie obracały się one w popiół. Dlaczego? Autor jednoznacznie wskazuje na przyczyny: nieprawdę, występki i grzechy narodu. Duchowe świętości grzeszni ludzie zamieniali w jaskinie podłych rozbójników i obłudnych handlarzy. Obecnie te dawne wspaniałe tereny świątynne są w rękach obcych i żadna z nich nie ma perspektyw na odbudowę w przyszłości. Epoki są różne, religie są różne, podkreśla autor, a przyczyna upadku jedna — grzech. * * * Dwukrotnie przebywając na stażu naukowym we Włoszech i mając możliwość niespiesznego studiowania sakralnych arcydzieł architektury i sztuki tego narodu, zwróciłem uwagę na ciekawe zjawisko: setki i tysiące turystów w wielojęzycznym i wielobarwnym Rzymie, przeważnie grupami, kierują się codziennie do licznych rzymskich soborów, aby nie tylko podziwiać, ale i „przeczytać”, poznać, zainspirować się zdumiewającymi wątkami biblijnymi, które pozostawili na ścianach tych soborów utalentowani malarze światowej sławy. Dostępnie i fachowo napisane przez takich uczonych-profesjonalistów i patriotów, jak profesor Dmytro Stepowyk, książki przekonująco łamią stereotypy i dogmaty, które przez stulecia narzucali nam liczni rzecznicy Imperium Moskiewskiego. Żegnając się z nimi, szybciej poznamy i głębiej docenimy „we własnym domu swoją prawdę”. ___________ * Dmytro Stepowyk. Sobór św. Włodzimierza: Historia, architektura, malarstwo soboru w Kijowie. Naukowe wydanie z zakresu historii sztuki. — Kijów: Dnipro, 2015. — 376 s.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ru. Miałem szczęście być jego swoistym konsultantem w miejscach szewczenkowskich w Kijowie, kiedy pracował nad albumem fotograficznym o Wielkim Kobzarzu. Ten album „Szewczenkowa dedykacja” poświęcił 200-leciu poety. Wasyl zadziwiał wszystkich niepohamowanym pragnieniem, dążeniem do nowych odkryć, nie lubił leniwych, bo był prawdziwym dziennikarzem, wyznającym łacińską sentencję: „Nulla dies sine linea” (Ani dnia bez kreski). Studentom opowiadał o tych czy innych fotokompozycjach, o momentach ich utrwalania, klęcząc, w biegu, w pędzącym aucie, w pociągu, w helikopterze, fotografując z wieżowców albo po prostu leżąc na trawie, czy w cierpliwym oczekiwaniu na chwilę lub nieprzewidziane widowisko. Żył i tworzył w ciągłym wirze, jakby w nieskończonym, szalonym huculskim tańcu „Arkan” ze wszystkimi pauzami i rytmami… Zatrzymał się „skowronek” o świcie na drodze w dosłownym i przenośnym znaczeniu. Pochowany z honorami na Cmentarzu Łyczakowskim, gdzie żywych porusza „pieta w kamieniu”: na wieczny spoczynek oddane ziemi lwowskie talenty. Ostatni autograf w podarowanym mi albumie fotograficznym napisał tak: „Tu część mojego życia… Cieszę się przyjaźnią”. Gdzieś tam, w pobliżu lwowskiego jeziora Nawaria, wiosną zakwitną bzy, posadzone przez Wasyla własnoręcznie, starannie dobrane z Kijowskiego ogrodu botanicznego, czereśnie i wiśnie spod Rusowa, Belełui i Stecewy. Będą zachwycać się nimi ludzie i znajdzie się, być może, nowy młody mistrz fotografii, który wychwali i to Wasylowe piękno.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ukrainie darowany syn

Wasyl MARUSYK, zasłużony dziennikarz Ukrainy Prace Wasyla PYŁYP’JUKA “…Ja swoją duszę wpuściłem w duszę narodu…” Te słowa Wasyla Stefanyka nawet po stu latach są współbrzmiące z życiorysem jego krajana, fotoreportera Wasyla Pyłyp’juka, który odszedł na wieczny spoczynek 18 listopada br., w 68. roku życia. Fenomen wybitnego ukraińskiego artysty Wasyla Pyłyp’juka — mistrza fotografii — będzie jeszcze dokładnie badany, ponieważ jego spuścizna twórcza jest wszechogarniająca i obszerna: to ponad 2000 opublikowanych fotografii artystycznych, znaczna część z nich stała się już dorobkiem krajowej i światowej skarbnicy sztuki. Świat Wasyla Pyłyp’juka, poznany przez niego i utrwalony przez obiektyw aparatu fotograficznego, zawsze będzie pulsował zatrzymanymi chwilami i energią twórczej fantazji, której artysta fotograf oddał całe swoje życie. Literacki bohater J. Goethego Faust pragnął zatrzymać żywą chwilę, mając ku temu talent odwagi, a sam poeta wzywał artystów do pełnych poświęcenia czynów: “Wykorzystujcie każdą minutę, Skrzypek realizujcie swoje marzenie. Odwaga — to talent, siła, magia”. Słowa, jakby powiedziane dla samego Wasyla. Twórczy dorobek laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wasyla Pyłyp’juka — to ponad 80 wystaw indywidualnych na Ukrainie i poza jej granicami: we Francji, Kanadzie, USA, Chinach i innych krajach świata. Prace, które poświadczyły “talent, siłę, magię i odwagę” autora, przechowywane są w wielu galeriach, odzwierciedlone w wydawnictwach artystycznych i szeroko znanych albumach. Autor i wydawca ponad stu książek-foliantów, arcydzieł sztuki, najróżniejszych kompozycji opublikował także 45 prac naukowych i naukowo-metodycznych jako profesor Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki, a w swoim ostatnim roku — kierownik katedry sztuki fotograficznej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Taka jest statystyka twórczych osiągnięć mistrza fotografii. Niedawno, po wizycie w Chinach, profesor W. Pyłyp’juk przygotował swoją ostatnią wystawę “Światłopis duszy” w pomieszczeniu Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy. 28 listopada pamięć artysty i pedagoga uczcili liczni zwiedzający prezentację jego dzieł. Prezydent akademii Andrij Czebykin wręczył żonie W. Pyłyp’juka Hannie oraz jego synowi Wołodymyrowi dyplom i legitymację członkowską Honorowego Akademika, które zamierzał wręczyć osobiście artyście. Na wystawie — fotografie z różnych lat. To — przyroda Karpat, historyczna architektura Lwowa, wizerunki naszych współczesnych wszystkich pokoleń. Wystawione są albumy fotograficzne, gdzie odtworzone są chwile ludzkiego i naturalnego środowiska Ukrainy i świata. W najnowszym albumie z 2016 roku “Losem darowane spotkania” — portrety orędowników ukraińskiej państwowości i kultury. Wśród nich uczestnicy prezentacji, bohaterowie zdjęć Pyłyp’juka pisarze Dmytro Pawłyczko i Jarema Hojan, artysta Andrij Czebykin, historyk sztuki Ołeksandr Fedoruk, literaturoznawca Serhij Halczenko, muzealnik i dyplomata Ihor Lichowyj, artyści Łarysa Kadyrowa i Bohdan Beniuk… Przeglądając dziewięćdziesiąty dziewiąty album fotograficzny “Światłopis duszy” (Lwów, 2015), po raz kolejny zachwycam się ukraińskimi znakomitościami, kolorowymi krajobrazami, utrwalonymi chwilami naszych czasów. Zadziwiające są tu etiudy o ludziach, roślinach i zwierzętach. Nie na darmo autor przedmowy “I zobaczył Bóg światło, że jest dobre” historyk sztuki, doktor filozofii Dmytro Stepowyk podkreślił, że “jego albumy — to jakby wspaniały poemat epicki z kontynuacją, napisany darowanymi promieniami światła. Tylko ten, kto może pojąć życiodajną siłę światła — źródła wszystkich przejawów życia, — może obchodzić się z nim w sztuce wyrafinowanie i utalentowanie”… Historycznymi uznano albumy fotograficzne o wizytach służbowych Prezydenta Ukrainy Łeonida Krawczuka, ministra spraw zagranicznych Ukrainy Anatolija Złenki i innych współczesnych mężów stanu. Wasyl tworzył natchnienie, z fantazją, pragnąc objąć otaczający i cały świat. Wiecznie śpieszył się na poranne i wieczorne etiudy, aby złapać niepowtarzalne chwile gry światła i cienia. Z wielkiej miłości do Lwowa stworzył prawdziwy pean temu wiecznemu miastu, Karpatom, Pokuciu i Huculszczyźnie. Często nazywano go “artystą narodowej fotografii”. I to prawda. Jeszcze na początku lat 90. wznowił słynne czasopismo “Światło i cień”, dając mu nowe życie, stworzył wydawnictwo o tej samej nazwie. Dzięki temu Ukraina zyskała prawdziwą fotokronikę epoki: “Zawsze nauczyciel” (I. Franko), “Rycerz narodu” (M. Kołessa), “Światy Światosława Hordynskiego”, “Pogoń” (D. Pawłyczko), “Władca kamiennego pierścienia” (B. Woznycki), “Cudotwórcza oryginalność” (H. Kyrpa), “Świat mojej miłości” (M. Popławski)… Kulturoznawczymi pomnikami stały się już wydania “To — moja Ukraina”, “Dla ciebie, Lwowie, żyję!”, “Ziemio Frankowa, kłaniam się tobie. Lwowszczyzno”, “Ukraino, ty dla mnie cud!”. Przeplatanie się epok widzimy w foliantach: “Lwów”, “Pieta w kamieniu” (Cmentarz Łyczakowski), “Lwów soborowy”, “Lwów. Pory roku”, “Lwów z Wysokiego Zamku”, “Lwowszczyzna”, “Rówieńszczyzna”, “Starożytny Halicz”, “Złota podkowa Ukrainy”, “W krainie Czeremoszu i Prutu, Śniatyńszczyzna”, “Mój Śniatyń” (na 850-lecie miasta), “Iwano-Frankiwsk”, “Iwano-Frankiwszczyzna”, “Opera Lwowska”, “Ikona ukraińska”… Współautorami wielkiego maestro byli znani historycy sztuki — Wasyl Otkowycz, Oksana Palamarczuk, Ihor Lichowyj, poeci — Dmytro Pawłyczko, Roman Łubkiwski, kompozytor Bohdan Janiwski. Do twórczych osiągnięć artysty należy także własna szkoła sztuki fotograficznej w Ukraińskiej Akademii Drukarstwa oraz Dom-Galeria Fotografii Wasyla Pyłyp’juka we Lwowie, a także Śniatyńskie Muzeum Rejonowe Wasyla Pyłyp’juka w rodzinnej wsi Nowosełycia. Historycy sztuki nazywają Wasyla Wasyljowycza poetą fotografii, a jego etiudy — nowelami, porównując je z utworami Wasyla Stefanyka. Krajan, poeta Petro Osadczuk twierdził: “W dziele sztuki jest dusza, pod warunkiem, że artysta włożył swoją duszę w dzieło”. To w pełni odnosi się także do twórczości Wasyla Pyłyp’juka, bo w każdej jego fotografii czuć kroplę jego miłości, zachwytu czy żalu. Jeszcze Iryna Wilde, przewidując wielką przyszłość młodego artysty, zaznaczyła: “W jego dziełach — dusza narodu i dusza samego autora”. Wasyl odkrył siebie Ukrainie, a Ukrainę — światu. Znam twórczość Wasyla Pyłyp’juka od młodości, z rejonowej gazety z Wierchowyny, z młodzieżowej gazety w Iwano-Frankiwsku, z redakcji gazety “Lwiwśkyj zaliznycznyk”, jako korespondenta czasopisma “Ukraina”. Współpracowaliśmy z Wasylem przy programach telewizyjnych czasopisma “Palitra” Telewizji Lwowskiej (była taka forma — fotoreportaże w telewizji), później był częstym moim gościem w Radiu Ukraińskim (kanał “Kultura”), bo był wspaniałym opowiadaczem, miał co opowiedzieć o swoich podróżach po świecie, w szczególności także o ukraińskiej diasporze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Kiborgi» — nowocześni «spartanie» ukraińskiego narodu

W Kijowie odbył się przedpremierowy pokaz prasowy filmu fabularnego „Kiborgi” w reżyserii Achtema Seitabłajewa. Przed salą kina „Oscar” w centrum handlowym „Gulliver” ustawiła się ogromna kolejka dziennikarzy, operatorów i fotografów. Wielu musiało nawet siedzieć na schodach w sali kinowej. Po obejrzeniu filmu odbyła się konferencja prasowa twórców filmu z dziennikarzami. Przedstawiciele krajowych i zagranicznych mediów mogli porozmawiać z reżyserem filmu Achtemem Seitabłajewem, scenarzystką Natalią Worożbyt, producentką filmu Iwanną Diadiurą, szefem Państwowej Agencji ds. Kina Pyłypem Illienką oraz aktorem, który zagrał jedną z głównych ról w filmie (kiborg „Serpen” / „Sierpień”) — Wiaczesławem Dowżenkiem. Uczestnicy konferencji prasowej opowiedzieli, że do ekranizacji „Kiborgów” wybrano ten moment na lotnisku, kiedy rosyjskie media i media fałszywych republik ogłosiły, że „lotnisko jest nasze”, a „ukry uciekli”. Jednak szczegóły do tego filmu zaczerpnięto z całego okresu konfrontacji. Na planie zdjęciowym obecni byli również prawdziwi „kiborgi”, którzy czuwali nad autentycznością faktów w obrazie i brali udział w scenach masowych. Podczas dyskusji o filmie obecni byli aktorzy Makar Tychomyrow, Roman Jasinowski, Andrij Isajenko, Wiktor Żdanow, Wiaczesław Dowżenko oraz pierwowzory bohaterów filmu — prawdziwi kiborgi, którzy walczyli na lotnisku w Doniecku. Fabuła filmu: niewielka grupa bojowników po rotacji trafia na lotnisko w Doniecku. Wszyscy są różni. Oto młody chłopak, który poszedł na wojnę, by pomścić poległego kolegę z klasy. Oto „Stary” z Morszyna (aktor Wiktor Żdanow), którego syn również walczy. Oto „Subota” / „Sobota” (aktor Andrij Isajenko), krępy, ale dobrotliwy i wesoły 30-letni mężczyzna, który podczas ostrzału będzie odbierał poród u kotki. Oto „Mażor” (aktor Makar Tychomyrow), syn zamożnych rodziców, który uciekł tutaj, nie jadąc na międzynarodowy konkurs muzyczny… Kombata „Serpen” (aktor Wiaczesław Dowżenko) — nauczyciel historii, ma małą córeczkę i bardzo lubi podśpiewywać motyw „Hucułki Kseni”. Ta melodia jest lejtmotywem obrazu. Muzykę do „Kiborgów” napisał klawiszowiec „Okeanu Elzy” Miloš Jelić. Wytrwać i przejść ciężkie próby „Kiborgom” pomaga poczucie humoru. To jeszcze jeden zabieg reżysera, który czyni tę tragiczną historię bliższą życiu, a także wnosi do filmu element rozrywki — razem z bohaterami na ekranie śmieją się również widzowie na sali, zapominając, że ci ludzie patrzą w oczy śmierci… Mimo że poza kadrem najbardziej oczekiwanego filmu roku „Kiborgi” pozostało, według słów scenarzystki Natalii Worożbyt, 60% nakręconego materiału, obraz naprawdę robi wrażenie nie tylko zdjęciami, które nie ustępują hollywoodzkim filmom akcji, ale także filozofią rozważań głównych bohaterów, ich zasadniczymi sporami na odwieczne tematy historii ojczystej: „Kto winien?” i „Co robić?”. Najciekawszym momentem filmu okazał się dialog-konfrontacja głównego bohatera „Serpnia” z jeńcem — „ideowym” zwolennikiem „DRL”… Twórcy filmu podkreślili, że nie jest on o scenach batalistycznych wojny, a o psychologii relacji międzyludzkich podczas tej wojny. Bohaterowie filmu są jednocześnie okrutni wobec okupantów i zdrajców Ojczyzny, a zarazem czuli wobec swoich bliskich i zwierząt domowych, które żyją obok nich… „Stajemy się świadkami narodzin nowego politycznego narodu ukraińskiego — oświadczył Achtem Seitabłajew. — Ten film jest właśnie dla młodzieży i o przyszłości tej młodzieży, która wie, w jakim kraju chce żyć. Właśnie dlatego trzeba było wybrać, kto z dwóch głównych bohaterów pozostanie przy życiu — doświadczony i świadomy nacjonalista „Serpen” czy emocjonalny i niecierpliwy w niszczeniu napastników „Mażor”. Dlatego mimo szacunku dla starszego pokolenia, przyszłość należy do tej młodzieży”. „Kiborgi” — film o współczesnych wydarzeniach, współczesnych bohaterach i odpowiedzialności każdego z nas w budowaniu nowego, silnego i szczęśliwego kraju. Ten film zaciera granicę między „ja” tutaj, w cieple i komforcie, a gdzieś tam, gdzie trwa „wojna” i giną najlepsi patrioci naszego kraju. „Kiborgi” — to pewien hołd dla ludzi, którzy nas bronią, którzy żyją wśród nas i którzy tworzą nowy kraj. Jesteśmy wielkim narodem, ponieważ mamy takich Bohaterów! Od 6 grudnia film „Kiborgi” o obrońcach lotniska w Doniecku wszedł na ekrany kin. Już pierwszego dnia emisji zbiór wyniósł 8 186 701 hrywien. Ekipa filmowa razem z fundacją „Powróć żywy” prowadzi inicjatywę społeczną „JaNieobojętny”. Każde 5 hrywien z biletu pójdzie na pomoc rodzinom poległych kiborgów. Tak buduje się społeczeństwo obywatelskie. Reżyser filmu Achtem Seitabłajew z prawdziwym kiborgiem Juliem Terechowem („Cezar”) (w środku) oraz z aktorami filmu „Kiborgi”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Pieśni wojny»: po raz pierwszy żołnierze śpiewają z gwiazdami Ukrainy

Z okazji Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy 5 grudnia w Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym odbył się briefing z okazji koncertu-prezentacji albumu współczesnych pieśni frontowych „Pieśni Wojny”. Prelegentami briefingu byli: Jewhen Nyszczuk, minister kultury, Andrij Koreńko, naczelnik wydziału zabezpieczenia informacyjno-propagandowego Głównego Zarządu zabezpieczenia moralno-psychologicznego SZU, kapitan pierwszej rangi, Hałyna Huzio, autorka i koordynatorka społeczno-artystycznego projektu „Pieśni Wojny”, a także autorzy piosenek, uczestnicy projektu, żołnierze-uczestnicy działań bojowych w strefie ATO. „Dzisiejszy koncert to ważne wydarzenie artystyczne, ponieważ taki format zbioru piosenek jest w rzeczywistości kroniką. Pieśni Wojny łączą w sobie najsilniejsze uczucia od wydarzeń na Majdanie, kiedy również tworzyli artyści i inspirowali do walki, po dzisiejsze wydarzenia na wschodzie Ukrainy, kiedy nasi wojskowi idą do boju za Ukrainę, ryzykując swoim życiem i zdrowiem w towarzystwie pieśni” — zaznaczył Jewhen Nyszczuk. Według niego bardzo ważne jest, aby te piosenki przekazywały potomnym ten ból, który wraz z chłopcami odczuwa cały kraj. Tego samego dnia w „Ukraińskim Domu” odbył się koncert, podczas którego zabrzmiały piosenki z albumu współczesnych pieśni frontowych „Pieśni Wojny” w wykonaniu żołnierzy ATO i gwiazd ukraińskiej sceny. Koncert odbywał się przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz Sztabu Generalnego SZU. Do albumu weszło 15 kompozycji, nagranych w duetach z formacją „Pikkardijska Tercja”, liderem zespołu „Antytila” Tarasem Topolą, piosenkarzem Arsenem Mirzojanem, Serhijem „Fomą” Fomenką z grupy „Mandry”, piosenkarkami Oksaną Muchą, Anyczką Czeberenczyk i Iryną Dolą, liderem grupy „Meri” Wiktorem Wynnykiem oraz muzykiem grupy Kozak System Iwanem Lenio, siostrami Telniuk, piosenkarką Anastasiją Prychodźko, piosenkarzem i kompozytorem Pawłem Tabakowem i piosenkarzem Tarasem Hawrykiem, liderem grupy „Tiń soncia” Serhijem Wasylukiem, a także liderem grupy Ot Vinta Jurijem Żurawlem. Większość z tych piosenkarzy pomaga frontowi nie tylko twórczo, ale i konkretnymi działaniami. Na przykład piosenkarka Anyczka Czeberenczyk, która specjalnie przyleciała na ten koncert-prezentację, w ostatnich latach dała w USA (a tam obecnie mieszka) dziesiątki koncertów charytatywnych, podczas których zebrała na leczenie rannych w ATO żołnierzy ponad 130 tysięcy dolarów. O wolontariacie grupy „Antytila” oraz częstych występach na Donbasie Serhija Wasyluka („Tiń Soncia”), piosenkarki Anastasiji Prychodźko, czytelnicy zapewne słyszeli. Ten unikalny projekt przedstawia duety żołnierzy-autorów i znanych ukraińskich wykonawców, a jego unikalność polega właśnie na tym, że autorami piosenek są żołnierze, Bohaterowie, którzy bronią Ukrainy na wschodzie, i są to prawdziwe historie z własnych przeżyć. Projekt ma nie tylko wartość artystyczną, nie tylko produkuje ukraińską współczesną piosenkę o wojnie, ale także występuje jako dokumentalny świadek wydarzeń na froncie, artystycznym słowem odtwarzając uczucia, marzenia, wizje. Muzycy mówią: „Bardzo chce się wierzyć w to, co już udało nam się zrobić w kontekście społeczno-artystycznego projektu „Pieśni Wojny”, i w to, że to, co jeszcze zrobimy w przyszłości, stanie się choćby niewielką składową polityki państwowej w kierunku wychowania patriotycznego, przede wszystkim młodzieży, wsparcia morale ukraińskiego wojska i strategicznego wzmocnienia naszej przestrzeni informacyjnej”. A w foyer sali „Ukraińskiego Domu”, gdzie odbywał się koncert, żołnierze ATO i kadeci szkół wojskowych, którzy przybyli na koncert-prezentację płyty kompaktowej, mieli możliwość zapoznać się z ciekawą wystawą znanej kijowskiej artystki-wolontariuszki Maryny Soczenko „Urodzeni wolnymi”. Stronę przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Artystka-wolontariuszka Maryna Soczenko zapoznaje ministra kultury Ukrainy Jewhena Nyszczuka z wystawą „Urodzeni wolnymi”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Teatr Dmytra Bohomazowa

Heinrich von Kleist (1777—1811) to wybitny niemiecki dramaturg, nowelista, poeta, eseista, ulubiony autor Iwana Franki, który jako pierwszy odkrył dla Ukrainy tę nieprzeciętną osobowość. Pracował on wiele nad przekładami utworów Kleista. I. Franko przetłumaczył sztukę „Rozbity dzban” na zamówienie teatru „Ruska Besida”. Wystawienie pod tytułem „Rozbity dzban” zrealizowano we Lwowie w 1905 roku. Rękopis przekładu, niestety, nie zachował się. Specjalnie dla teatru im. I. Franki nowy ukraiński przekład wykonał znany literat, tłumacz, dramaturg Jurij Andruchowycz. W przeddzień premiery twórcy spektaklu spotkali się z przedstawicielami mediów. Opowiedzieli oni między innymi: Ostap Stupka, wykonawca głównej roli: — Zamysł wystawienia spektaklu „Rozbity dzban” pojawił się w 2014 roku po premierze spektaklu „Żywy trup” na scenie naszego teatru. Rozmawiałem z reżyserem tego spektaklu Romanem Marcholią i ustaliliśmy, że naszą kolejną wspólną pracą będzie spektakl „Rozbity dzban”. Współczesną wersję na moją prośbę przygotował Jurij Andruchowycz. Zebrała się potężna ekipa. Dołączył do nas znany scenograf Wołodymyr Kowalczuk. Pomysł poparł dyrektor generalny teatru Mychajło Zacharewycz. Pomocy sponsorskiej udzielił „UkrSibbank”. Roman Marcholia, reżyser: — Dla mnie było znakiem, gdy przypadkowo dowiedzieliśmy się, że Iwan Franko marzył, aby Kleist był wystawiany na Ukrainie. Wspomina on o tym pisarzu dziesiątki razy w różnych wariantach. Dawno marzyłem o wystawieniu spektaklu „Rozbity dzban”. Z czasem zrozumiałem, że pomysł można zrealizować właśnie na scenie teatru im. Iwana Franki. Ten teatr jest bardzo elastyczny w poszukiwaniu nowych form. Wspaniale, że spektakl pojawił się po ukraińsku, w przekładzie na inny język straciłaby się część uroku autorskiego tekstu. Mychajło Zacharewycz, dyrektor generalny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki: — Reżyser Roman Marcholia sprawia, że nasi aktorzy stają się nie do poznania na scenie. A artysta Wołodymyr Kowalczuk tworzy niezwykłą przestrzeń sceniczną. Dzięki nim zdobywamy nowe doświadczenie. Już dziś widzę inną jakość naszych aktorów, inną jakość naszej orkiestry. Chciałbym, aby nasza współpraca z Romanem trwała. Dziękuję Jurijowi Andruchowyczowi za wspaniały przekład. Wszyscy pracowaliśmy na pozytywny rezultat. „Rozbity dzban” ma prostą i czysto komediową fabułę: wiejski sędzia Adam, przedostawszy się nocą do sypialni dziewczyny Ewy, rozbił malowany dzbanek, a matka Ewy składa pozew do sądu, który ma wykryć i ukarać winowajcę. Komizm sytuacji polega na tym, że śledztwo w tej sprawie prowadzi sam sędzia Adam, w dodatku w obecności inspektora okręgowego Waltera. Ucieka się on do wybiegów, próbując zrzucić winę na innych, ale robi to niezdarnie, z chłopską prostotą, tak że ostatecznie wszyscy rozumieją, kto jest prawdziwym winowajcą. W komedii panuje żywioł humoru, który chwilami nabiera satyrycznego zabarwienia. Miłosno-detektywistyczna kolizja, soczysty koloryt, jaskrawe barwy ludowej komedii — to składniki nowego spektaklu. Gatunek spektaklu łączy szczególną autorską plastykę, podlegającą prawom grafiki ludowej, unisono wierszy, wokalu i autentycznych instrumentów muzycznych. Centralne miejsce w spektaklu zajmuje postać Adama, stworzona przez Ostapa Stupkę. W pamięci pozostają jaskrawe, oryginalne kreacje Ołeksandra Zadniprowskiego (Walter, radca sądowy), Ołeha Stalczuka (Licht, pisarz), Tetiany Michinej (Marta Rull), Anżeliki Sawczenko (Marta, jej córka), Pawła Moskala (Fajt, wieśniak), Jurija Rebryka (Ruprecht, jego syn) i innych. Przekład na język ukraiński powieści „Życie przed sobą”, wystawionej przez D. Bohomazowa, wykonała Maryna Marczenko. Wydarzenia rozgrywają się w latach 50. ubiegłego wieku. Była prostytutka, stara polska Żydówka madame Rosa, która przeszła hitlerowski obóz koncentracyjny, prowadzi w emigranckiej dzielnicy Paryża przytułek, gdzie mieszkają dzieci urodzone przez prostytutki poza prawem. Jednym z wychowanków tego przytułku jest arabski nastolatek Momo, w imieniu którego prowadzona jest historia ich relacji, historia porywająca, szczera, szlachetna i szalona. Historia o wielkości i sile niewiarygodnej miłości na progu życia i na granicy śmierci. Eksperyment reżyserski, w którym główną rolę kobiecą gra mężczyzna, a główną męską — kobieta, sprawdził się. Główną kobiecą postać madame Rosy stworzył artysta ludowy Ukrainy Lew Somow. Nową stroną w twórczej biografii młodej utalentowanej aktorki Oksany Żdanowej stała się rola Momo. Udało jej się wiarygodnie pokazać postać nastolatka o niełatwym losie, który pragnie poznać ten świat, dowiedzieć się, kim naprawdę są jego rodzice. Jednak czy poznanie prawdy uczyni go szczęśliwym? A poza tym Momo bardzo kocha swoją opiekunkę madame Rosę i jest gotów dla niej na wszystko. Spektakl „Życie przed sobą” można uznać za trzecią część trylogii Dmytra Bohomazowa, do której należą również spektakle „Karnawał ciała” i „Śpiewaj, Lolo, śpiewaj!”. Te trzy spektakle to niezwykłe koncerty, specjalnie do udziału w których artyści teatru opanowali grę na instrumentach muzycznych, a stworzone orkiestry stają się pełnoprawnymi bohaterami przedstawień. Muzykę do nowego spektaklu stworzyli Ołeksandr Behma, Mychajło Kukujuk. Uwagi czytelników „SP” poświęcone wystąpieniom uczestników konferencji prasowej. Neda Neżdana, kurator projektów dramaturgicznych Centrum im. Kurbasa: — Od początku swojego istnienia Akademia Kijowsko-Mohylańska była nie tylko ośrodkiem edukacyjnym i naukowym, ale także kulturalnym i artystycznym. Dotyczyło to zarówno teatru, jak i muzyki oraz literatury. Wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy Akademia zaczęła odradzać się nie tylko jako placówka edukacyjna, ale także kulturalna. Pojawiły się tu grupy muzyczne i teatralne, istniała nie tylko sztuka studyjno-amatorska, ale także teatr eksperymentalny, stworzono centrum artystyczne. Jest to centrum, do którego przychodzą zarówno młodzi, jak i starsi ludzie z różnymi projektami. Nie ma ono ograniczeń co do stylów i gatunków. Jedyny wymóg — wszystkie projekty są w języku ukraińskim. W Centrum Teatralnym „Pasika” realizowano projekty jednorazowe, działały stałe teatry, otwierano studia, przeprowadzano czytania sceniczne, festiwale… Był to żywy proces i bardzo ważne jest, aby go utrzymać… „Pasika” to możliwość pracy na zasadach demokratycznych. Mówiono o tym, aby na bazie tego centrum otworzyć wydział artystyczny. Taka praktyka istnieje w Europie, a u nas jest prawie nieobecna. Wydaje mi się, że zniszczenie jakiegokolwiek teatru czy ośrodka kulturalnego to zbrodnia kulturalna przeciwko społeczeństwu. Jeśli taki ośrodek kulturalny, jak Centrum Teatralne „Pasika”, zostaje zamknięty, to bardzo niepokojący sygnał. Andrij Prychodźko, kierownik Centrum Teatralnego „Pasika”: — Centrum Teatralne „Pasika” to poligon dla nowej formacji teatralnej, gdzie po szkole teatralnej mogli sprawdzać się młodzi aktorzy, reżyserzy, plastycy, dramaturdzy… W „Pasice” nikt nie kieruje gustami artystycznymi. Młodym twórcom można było dać szansę zrealizowania się tak, jak chcą. Komuś wydaje się, że to niewłaściwe. Ale jeśli reżyser znajduje porozumienie z widzami, bardzo ważne jest, aby dać mu tę szansę. Nie narzekamy, że zakończyła się współpraca z Akademią Kijowsko-Mohylańską. Jesteśmy wdzięczni, że byliśmy z nią związani. Dlatego teraz konieczne jest znalezienie własnego formatu, własnego pomieszczenia. Zwracamy się do wszystkich ludzi dobrej woli z apelem o wspólne znalezienie przestrzeni dla młodej formacji teatralnej. Andrij Saminin, a M. Kukujuk jest jeszcze autorem piosenek, które brzmią ze sceny. Wystawienie spektaklu „Wieczór Trzech Króli, albo co chcecie” od dawna było w planach Dmytra Bohomazowa. Za podstawę wziął nowy przekład na język ukraiński, dokonany przez Jurija Andruchowycza, który jest dobrze zrozumiały dla współczesnego widza. Jest to wspólna praca reżyserska z zasłużonym artystą Ukrainy, aktorem Kijowskiego Teatru Dramatu i Komedii Andrijem Samininem. A wykonawcy to studenci Dmytra Bohomazowa, którzy uczą się w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji. Praca przygotowawcza trwała przez dwa lata. Początkowo zaczęto robić fragmenty, potem jeden akt. Ponieważ studentom wychodziło całkiem dobrze, postanowiono zrealizować wystawienie całego spektaklu. Pomysł poparł dyrektor artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Eduard Mytnycki. W tej figlarnej i zabawnej historii z wesołymi żartami i zuchwałymi wybrykami wszyscy marzą o miłości. Ale, jak to często bywa, namiętnie zakochują się wcale nie w tym, kto jest gotowy odpowiedzieć wzajemnością. Sploty intryg i przebrań, szczerych wyznań i bezsensownych pojedynków kończą się wreszcie w najbardziej nieoczekiwany sposób — przed miłością kruszą się wszystkie przeszkody, a bliscy, którzy wydawali się straceni na zawsze, niespodziewanie się odnajdują. Wszystkie wydarzenia tej znanej szekspirowskiej komedii rozgrywają się w bajkowej krainie Ilirii, w pobliżu morskiego brzegu. Główną ideę „Wieczoru Trzech Króli” wybitny dramaturg ukazuje poprzez odwieczny temat miłości. Julia Hasylina, dyrektor artystyczny Teatru-Studia „MIST”: — Teatr „MIST” tworzyliśmy jako teatr współczesnej dramaturgii. Potem, kiedy trafiliśmy do centrum „Pasika”, pojawił się u nas pomysł odrodzenia ukraińskiego dramatu barokowego. Kiedy zaczęliśmy z nim pracować, zrozumieliśmy, że teatr ukraiński ma bardzo potężną tradycję. Jest ona podobna do europejskiej, ale ma swoje oblicze. Połączenie współczesnej dramaturgii z teatrem barokowym i klasycznymi sztukami bardzo pomaga, duchowo wzbogaca aktorów i reżyserów. Ołeksandra Krawczenko, dyrektor artystyczny teatru-studia „Mif”: — Z wykształcenia jestem reżyserem, a moi aktorzy nie mają wykształcenia teatralnego. Teatr dla nich to możliwość komunikowania się z otaczającym światem. Aktor musi podobać się widzowi — to główny egzamin dla człowieka, który chce pracować w teatrze. Właśnie Centrum Teatralne „Pasika” daje takie możliwości. Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Dmytro Bohomazow w tym roku wystawił na scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru spektakle „Życie przed sobą” według utworu francuskiego pisarza Émile'a Ajara oraz „Wieczór Trzech Króli, albo co chcecie” według komedii Williama Szekspira. A sędziowie kto? W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki odbyła się premiera spektaklu „Rozbity dzban” według sztuki Heinricha von Kleista. Spektakl stworzono z okazji jubileuszu jednego z czołowych aktorów teatru, artysty ludowego Ukrainy Ostapa Stupki. Kto przygarnie „Pasikę”? W Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa w ramach akcji artystycznej „Pasika buczy!” odbyła się konferencja prasowa przedstawicieli Centrum Teatralnego „Pasika”. Jej celem jest zwrócenie uwagi na problem, w jakim znalazło się centrum teatralne po tym, jak Akademia Kijowsko-Mohylańska zakończyła z nim współpracę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kult przodków, który ratuje

Olha ŻMUDOWSKA Książka „Kult przodków” opowiada o dawnych zwyczajach, obrzędach, pieśniach, które ludzie przechowują od niepamiętnych czasów. Są tu także dawne legendy, wierzenia, rady, wróżby, są i starodawne przepisy kulinarne na potrawy obrzędowe i świąteczne poczęstunki. Autorka z entuzjazmem opowiadała o roku spędzonym w podróżach — czasem w ciągu jednego dnia trzeba było pokonywać odległości setek kilometrów, aby zdążyć zobaczyć, jak obchodzi się jakieś święto w różnych regionach. Książka zbudowana jest jak podróż: od początku wiosny do końca zimy, gdzie każdy rozdział poświęcony jest oddzielnemu zwyczajowi. W książce zebrano opowieści o całym cyklu ludowych zwyczajów i obrzędów w ciągu roku kalendarzowego. Zwyczaje te obejmują niemal wszystkie regiony etnograficzne Ukrainy, a najciekawsze wydaje się to, co wspólne i różnorodne, co jest charakterystyczne dla każdej części naszego kraju. Wśród nich są i takie obrzędy, które są charakterystyczne tylko dla jednej konkretnej wsi, są mało znane, niemal zapomniane, są słynne na cały świat. „Często na zachodzie naszego kraju nie wiedzą, jak świętują na wschodzie i odwrotnie — zaznaczyła Natalka Ficycz. — Ale mamy bardzo wiele dobrze zachowanych zwyczajów i tradycji”. Natalka Ficycz przyznała, że na początku nie planowała pisać książki — zbierała materiał nie dla niej, a dla dokumentalnego cyklu telewizyjnego „Kult przodków”, ponieważ do tej pory była znana właśnie jako dziennikarka telewizyjna, tworząc na 5. kanale i Pierwszym Narodowym cykle „ProObraz z Natalką Ficycz”, „Masterclass” (o rzemiośle ludowym), „Otwarta strefa”. W ciągu roku grupa „nakręciła” ponad 20 tysięcy km drogami Ukrainy i w końcu stało się jasne, że oprócz materiału, który wybrano do cyklu telewizyjnego, pozostaje jeszcze bardzo dużo takiego, czego „wcisnąć” w ograniczone czasowo ramy filmów nie uda się, ale co jest niezwykle ciekawe, autentyczne, oryginalne. „Więc mój mąż, Wołodymyr Ariew, i mama, Zirka Menzatiuk, poradzili napisać książkę, w którą pomieścić wszystko, co mnie poruszyło i o czym trzeba opowiadać ludziom” — zaznaczyła autorka. Książka ma jeszcze jedną ciekawą cechę — oprócz tekstów i zdjęć zawiera kody QR, za pomocą których można otrzymać na ekranie swoich smartfonów wideo wydarzenia opisanego w rozdziale: zobaczyć ludzi, którzy opowiadają o tradycjach swojej okolicy, usłyszeć starodawne pieśni i opowieści, obserwować przeprowadzanie obrzędów. Bo lepiej raz zobaczyć, niż siedem razy usłyszeć. Właśnie o tym mówił Ołeksij Dola, słynny etnograf, dyrektor Centrum folkloru i etnografii Instytutu Filologii KNU im. T. Szewczenki, były pracownik Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego w Pyrohowie. Jeździł po Ukrainie razem z Natalką Ficycz, a na prezentację książki nie zdążył… Natalka z bólem opowiedziała o gorzkiej stracie — Ołeksij Dola odszedł z życia niedługo przed prezentacją. Ale autorka na zawsze zapamiętała i przekazuje to, co usłyszała i czego nauczyła się od niego. „Ołeksij Dola mówił, że o zwyczajach, tradycjach i obrzędach trzeba nie z książek dowiadywać się, a wypytywać swoich babć i dziadków” — przypomniała Natalka Ficycz. Wiele miejsc dla niej otworzyło się dzięki radom Doli, jak na przykład wsie na Ługańszczyźnie, 20 km od granicy z Rosją, gdzie poważnie przechowują i pieśni, i tradycje, i mogiłę Strzelców Siczowych, na której od 1918 roku stoi krzyż. I chociaż podczas wydarzeń 2014 roku i tutaj znalazło się kilku separatystów (jeszcze przestrzelili ten pamiątkowy krzyż), ale wsparcia od miejscowych oni nie otrzymali — zamiast tego ludzie sami ich przepędzili… Ukraińskie tradycje nie tylko zachowywały się u tych ludzi — oni sami uchronili ługańskie wsie przed zrusyfikowaniem i utratą tożsamości narodowej. Ozdobą spotkania był występ amatorskiego chóru „Barwinok” pod kierownictwem Ołeksija Zajcia, z którym Natalka zaprzyjaźniła się podczas swoich podróży po Ukrainie. Na zakończenie prezentacji gościom rozdano kawałki upieczonego według starodawnego przepisu korowaja z mąki żytniej — tak uczczono pamięć Ołeksija Doli. Prezentacja książki ukraińskiej dziennikarki Natalki Ficycz „Kult przodków. Nieturystyczne zwyczaje Ukrainy” (wydawnictwo „Folio”) odbyła się 8 grudnia w Kijowie, w Narodowym Muzeum Literatury. Wydarzenie rzeczywiście okazało się ciekawe — przede wszystkim dzięki bogatemu i unikalnemu materiałowi, zebranemu na terytorium Ukrainy, czasem w najbardziej oddalonych miejscach. Zespół folklorystyczny „Lłonok” Ołeksij Dola i Natalka Ficycz podczas zdjęć Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 76

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w grudniu — 15 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 14 hrywien 56 kopiejek na pół roku na pół roku 80 hrywien 90 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Na rok, na rok 159 hrywien 20 kopiejek

Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn